BỘ GIÁO dục và đào tạo

Tuy nhiên, xét ở góc độ quan niệm về vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường thì lịch sử học thuyết kinh tế kể từ thời kỳ manh nha phát triển của chủ nghĩa tư bản đến nay là sự

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: Lịch sử các học thuyết kinh tế

Ý nghĩa của lý thuyết này đối với Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn : TS Nguyễn Thị Giang

Sinh viên thực hiện : Trần Văn Tiến

Lớp : K23HTTTB

Mã sinh viên : 23A4040142

Hà Nội, ngày 09 tháng 01 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lý do nghiên cứu 1

2.Mục tiêu nghiên cứu 1

3.Phương pháp nghiên cứu 2

4.Cấu trúc của tiểu luận 2

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN 3

1 Đôi nét khái quát về A.Smith 3

2 Lý thuyết bàn tay vô hình của A.Smith 3

2.1 Phân tích lý thuyết bàn tay vô hình của A.Smith 3

2.2 Những ưu điểm và nhược điểm của lý thuyết “bàn tay vô hình" 5

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG 6

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP 9

1 Giải pháp cho các vấn đề 9

2 Liên hệ bản thân 12

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

Nhìn suốt chiều dài lịch sử học thuyết kinh tế, có thể thấy rằng mỗi trường phái kinh tế đều có những đặc điểm lý luận riêng, được quy định bởi phương pháp luận và bị chi phối bởi hoàn cảnh lịch sử kinh tế cụ thể Tuy nhiên, xét ở góc độ quan niệm về vai trò của nhà nước trong nền kinh

tế thị trường thì lịch sử học thuyết kinh tế kể từ thời kỳ manh nha phát triển của chủ nghĩa tư bản đến nay là sự tranh luận giữa một bên đề cao vai trò của thị trường và một bên đề cao vai trò của nhà nước Các đại biểu Cổ điển không phủ nhận sự tồn tại khách quan của nhà nước trong nền kinh tế thị trường, họ chỉ chống lại sự can thiệp sâu, cứng nhắc, quá mức của nhà nước (sản phẩm của tư tưởng Trọng thương) Theo A.Smith, nhà nước chỉ cần thực hiện được ba chức năng cơ bản: bảo đảm môi trường hoà bình; không để xảy ra nội chiến, ngoại xâm; tạo ra môi trường thể chế cho phát triển kinh tế thông qua hệ thống pháp luật và cung cấp hàng hoá công cộng… thì tất cả các vấn đề còn lại đều có thể được giải quyết một cách ổn thoả và nhịp nhàng bởi “bàn tay vô hình” Tư tưởng về “bàn tay vô hình”

đã thống trị trong các học thuyết kinh tế phương Tây đến đầu thế kỷ XX trong các trào lưu của học thuyết Tân cổ điển

Chính vì thế, để hiểu rõ hơn về điều này, em xin lựa chọn đề tài

“Phân tích lý thuyết bàn tay vô hình của A.Smith Ý nghĩa của lý thuyết này đối với Việt Nam” làm đề tài kết thúc học phần Lịch sử các học thuyết

kinh tế

2 Mục tiêu nghiên cứu

Với đề tài trên chúng em hy vọng giải quyết được mục tiêu đề ra là đưa ra cái nhìn khái quát phân tích và bình luận sâu về những nguyên nhân, thực trạng của đề tài, từ đó rút ra các bài học và đề xuất các giải pháp cho nền kinh tế Việt Nam Ngoài ra, bài tiểu luận sẽ giúp chúng em

rèn luyện cách tìm hiểu, phân tích một vấn đề kinh tế, đặt nền tảng cho việc học tập và nghiên cứu các môn học sau này cũng như là phục vụ cho việc tham gia nghiên cứu khoa học và làm khóa luận tốt nghiệp sau này

3 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phương pháp như: thống

nhất logic và lịch sử, phân tích, tổng hợp, khái quát và hệ thống hóa

4 Cấu trúc của tiểu luận

Bài tiểu luận có cấu trúc gồm ba nội dung chính: Phần một khái quát (gồm: đôi nét về Adam Smith, lý thuyết “bàn tay vô hình” của A.Smith); phần hai phân tích thực trạng và phần ba giải pháp (gồm: nêu ra giải pháp cho các vấn đề thực trạng của “bàn tay vô hình” tác động đến nền kinh tế

Việt Nam, liên hệ thực tiễn với bản thân)

Vì thời gian nghiên cứu có hạn, bên cạnh đó kiến thức và phương pháp nghiên cứu còn hạn chế, nên bài tiểu luận của em không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được sự góp ý của thầy cô để em rút kinh nghiệm và hoàn thành các bài tiểu luận sau này đạt kết quả tốt nhất

Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN

1 Đôi nét khái quát về A.Smith

Adam Smith (1723 - 1790) sinh ra trong một gia đình viên chức thuế quan tại một thành phố nhỏ xứ Scotland, Kieeccandi A.Smith đã theo học tại hai trường đại học Glasgow và Oxford, sau đó trở thành nhà kinh tế chính trị

cổ điển nổi tiếng ở Anh và trên thế giới Sau khi tốt nghiệp đại học, ông có thời gian 13 năm để nghiên cứu và giảng dạy về luân lý học, văn học, thần học, logic và luật học ở các trường đại học Edinburgh và Glasgow

2 Lý thuyết bàn tay vô hình của A.Smith

2.1 Phân tích lý thuyết bàn tay vô hình của A.Smith

Adam Smith là nhà kinh tế chính trị cổ điển nổi tiếng ở Anh và trên thế giới, là tiền bối lớn nhất của Mác Ông có nhiều lý luận rất có giá trị trong đó phải nhắc đến lý thuyết “bàn tay vô hình” Học thuyết “bàn tay vô hình” nghiên cứu cơ chế hoạt động của một cơ chế thị trường cạnh tranh, phản ánh quan điểm chung của các nhà kinh tế học cổ điển Theo ông, chế độ kinh tế bình thường phải dựa trên cơ sở sản xuất trao đổi hàng hóa và nền kinh tế hàng hóa bình thường phải dựa trên cơ sở tự do cạnh tranh Liên minh trao đổi là đặc tính vốn có của con người Ông cho rằng mỗi người trong quá trình trao đổi sản phẩm không ai xuất phát từ lợi ích công mà xuất phát từ lợi ích cá nhân Lợi thế cá nhân chính là mục đích, động lực xuất phát Khi chạy theo lợi ích cá nhân, lợi ích công cộng cũng được hình thành bởi “bàn tay vô hình” dẫn dắt mọi người phục vụ cho lợi ích công “Bàn tay vô hình” không nằm trong ý muốn ban đầu của con người, mà chính là các quy luật kinh tế khách quan chi phối hành động của con người A.Smith gọi hệ thống các quy luật khách quan là một trật tự thiên định Ông chỉ ra điều kiện cần thiết để quy luật hoạt động là: phải có sự tồn tại và phát triển sản xuất trao đổi hàng hóa, kinh

tế phải phát triển trên cơ sở tự do kinh tế, mậu dịch Quá trình ấy được thực

hiện bởi chính quá trình cạnh tranh giữa các lợi ích cá nhân Không ai cần kế hoạch, mệnh lệnh, thị trường sẽ tự động giải quyết tất cả Theo ông, quan hệ giữa mọi người là quan hệ phụ thuộc về kinh tế, nó được xây dựng trên cơ sở các quy luật tự nhiên Từ đó nhà nước không nên can thiệp vào kinh tế, mà chỉ bảo vệ quyền sở hữu tư bản, đấu tranh chống kẻ thù bên ngoài, tội phạm trong nước và chỉ nên can thiệp vào chức năng kinh tế khi nó vượt ra ngoài khả năng của chủ doanh nghiệp Ông cho rằng chính sách kinh tế tốt nhất của nhà nước là tự do kinh tế

Nhận xét:

A.Smith sử dụng hình tượng “bàn tay” để ám chỉ quyền lực chi phối thị trường Ông cũng phân quyền lực thành hai loại: Bàn tay hữu hình (quyền lực chi phối thị trường của Nhà nước, được thực hiện thông qua các chủ trương, chính sách chủ quan của giới cầm quyền) và bàn tay vô hình (quyền lực chi phối thị trường của tự nhiên, được thực hiện thông qua quy luật tự nhiên khách quan, nằm ngoài sự chi phối của con người) Rõ ràng, quy luật tự nhiên mạnh hơn suy nghĩ chủ quan của Nhà nước A.Smith luôn kêu gọi Chính phủ không can thiệp quá sâu vào thị trường Theo A.Smith, có một "bàn tay vô hình" thúc đẩy vận hành nền kinh tế thị trường theo quy luật cung cầu, giá trị, biến những tính toán riêng về lợi ích của từng người thành lợi ích chung

Cuộc sống con người tùy mức sống văn minh sẽ có những nhu cầu vật chất khác nhau Mức sống cao, yêu cầu vật chất càng nâng lên Nhu cầu về cuộc sống tinh thần, tâm lý được tôn trọng, phục vụ cũng đòi hỏi những sản phẩm tinh thần mới, do đó sản phẩm hàng hóa và dịch vụ phát triển không ngừng Khi số lượng yêu cầu lớn đến mức độ nào đó sẽ tạo thị trường, và

“bàn tay vô hình” của nền kinh tế thị trường sẽ làm nhiệm vụ điều hòa

Tuy nhiên, hoạt động của “bàn tay vô hình” cũng dễ bị lợi dụng Người

ta đã tạo ra những trạng thái giả tạo để trục lợi Vì thế, một yêu cầu chính

đáng đặt ra là Nhà nước phải tham gia vào thị trường với mục tiêu gỡ bỏ rào cản, loại bỏ yếu tố làm biến dạng thị trường, hướng dẫn sản xuất

2.2 Những ưu điểm và nhược điểm của lý thuyết “bàn tay vô hình"

Ưu điểm:

Theo A.Smith mọi hoạt động của các cá nhân trong xã hội nhằm phục

vụ lợi ích của chính các cá nhân đó, không phải vì lợi ích cộng đồng Tuy nhiên, thông qua phân công lao động, thị trường và cơ chế giá cả, toàn bộ xã hội sẽ được hưởng lợi từ hoạt động riêng lẻ của các cá nhân, một "bàn tay vô hình" sẽ dẫn dắt con người trong khi làm việc có lợi cho mình thì đồng thời đóng góp lợi ích cho tập thể A.Smith còn nhấn mạnh "đóng góp cho xã hội dựa trên việc theo đuổi lợi ích cá nhân thường hiệu quả hơn nhiều so với đóng góp có chủ đích"

Thuyết này chống lại tư tưởng của chủ nghĩa trọng thương, đòi hỏi việc

tự do kinh doanh và cạnh tranh, có sự thích hợp với chủ nghĩa tư bản trong một thời kỳ dài

Tuy nhiên sau khi nền kinh tế các nước trở nên phức tạp, thuyết “bàn tay vô hình” đã bộc lộ những khuyết điểm, đã cho thấy cơ chế tự điều chỉnh của thị trường tự do nhiều khi phản tác dụng, dẫn tới bong bóng tài chính và khủng hoảng kinh tế theo chu kỳ

Nhược điểm:

A.Smith cho rằng trong điều kiện nhất định, nền kinh tế thị trường sẽ tự điều tiết tự nhiên, sản xuất nhiều của cải hơn nền kinh tế với thị trường bị kiểm soát Ông gán cho chính phủ vai trò thực hiện những công việc không thể giao phó cho động cơ lợi nhuận Lý thuyết của ông về thuế là nhà nước cần đánh thuế để không ảnh hưởng đến kinh tế

Học thuyết ra đời trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản chuyển từ thời kỳ dựa vào giai cấp phong kiến để tồn tại, chịu sự kiểm soát chặt của Nhà nước

sang chủ nghĩa tư bản tự do gắn với sự ra đời của nhà nước dân chủ Do đó, quyền sở hữu tư nhân, tự do sản xuất kinh doanh được xã hội bảo vệ về luật pháp và bất khả xâm

Thời đại công nghệ thông tin đã kéo các dân tộc trên thế giới sát lại gần nhau trong các hoạt động kinh tế, giao lưu văn hóa Vì vậy, khi một biến cố xảy ra tại một quốc gia này, ngay lập tức sẽ kéo theo biến cố xảy ra tại quốc gia khác Đó chính là nhược điểm của “bàn tay vô hình” mà chính A.Smith cũng không thể biết trước được

A.Smith đã nghiên cứu nền kinh tế trong sự vận động khách quan để nghiên cứu mối liên hệ bên trong của các phạm trù kinh tế, nhưng hạn chế lớn nhất là ông đã đặt mối liên hệ đó như những mối liên hệ bề ngoài của hiện tượng cạnh tranh Vì thế, ông không thể chỉ ra được mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản Khi mâu thuẫn không được giải quyết gây ra tình trạng mất cân đối trong tái sản xuất dưới chủ nghĩa tư bản, và khi kéo dài sẽ dẫn đến khủng hoảng kinh tế

Mặt khác, một phần dưới thời đại của A.Smith, ông không thể thấy được sự phát triển và lớn mạnh của chủ nghĩa tư bản như thế nào Trong thời

kỳ của Smith “bàn tay vô hình” còn nắm được các hoạt động kinh tế và kiểm soát được tình hình Tuy nhiên sự phát triển nhanh về kỹ thuật, ra đời của máy móc đã thay đổi tất cả, vượt qua tầm kiểm soát của “bàn tay vô hình”

Một nguyên nhân khách quan dẫn đến nhược điểm lớn của “bàn tay vô hình” là những “trạng thái giả tạo” để trục lợi, làm thị trường bị méo dạng… Như vậy bàn tay vô hình sẽ bị lừa dối, vận hành một cách khập khễnh

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG

Trong 20 năm thực hiện đường lối Đổi mới, nhà nước đã đổi mới về mục đích cơ cấu và phương pháp vận hành dễ phù hợp với nền kinh tế thị trường ấy Tuy nhiên, so sánh với các nước xung quanh, khoảng cách tụt hậu

chưa thể rút ngắn khiến chúng ta phải có những bước cải cách mới để tạo động lực, gia tăng tốc độ tăng trưởng cho nền kinh tế

Trong thời buổi đại dịch COVID-19, có nhiều ngành nghề khác nhau chịu những tác động lớn nhỏ, tuy nhiên ngành nghề bị tác động bởi “bàn tay

vô hình” rõ ràng ở Việt Nam đó là ngành du lịch Mối đe dọa từ việc mắc bệnh làm người dân cảm thấy không còn mặn mà với du lịch Các ngành nghề như vận tải, hàng không cũng giảm xuống bởi thay đổi do đại dịch gây nên

Sau 35 năm đất nước đổi mới, quy mô nền kinh tế không ngừng được

mở rộng, GDP tăng từ 446 nghìn tỷ đồng vào năm 1986 lên 3,847 triệu tỷ đồng vào năm 2020 Tốc độ tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam thuộc nhóm cao trong khu vực cũng như trên thế giới

GDP Việt Nam kể từ khi đổi mới đến 6 tháng đầu năm 2021

Nền kinh tế của Việt Nam thừa nhận sự vận hành của “bàn tay vô hình” với hạn chế can thiệp của nhà nước được bắt đầu từ năm 1986, Việt Nam chính thức mở cửa và phát triển theo hướng kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa Sau năm 1986, tất cả quy định pháp luật và định hướng phát triển của Việt Nam thay đổi theo hướng tôn trọng thừa nhận sự tự vận hành của cơ chế thị trường và kết quả thay đổi tích cực trong thời gian vừa qua so với nền kinh tế thời kỳ quan liêu bao cấp đã phản ánh tích cực vận dụng lý thuyết “bàn tay vô hình” trong điều hành kinh tế Tuy nhiên, nền kinh tế Việt Nam còn gặp phải thực trạng khó khăn bởi lý thuyết này chỉ đúng trong giai đoạn đầu phát triển chủ nghĩa tư bản

Thứ nhất, khó khăn giữa định hướng xã hội chủ nghĩa với việc giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước, thúc đẩy tự do kinh tế, tôn trọng sự vận hành khách quan của thị trường Việt Nam chuyển từ nền kinh tế quan liêu bao cấp

sang nền kinh tế thị trường trong định hướng phát triển đi theo chủ nghĩa xã hội, tiến dần lên chủ nghĩa cộng sản, định hướng xã hội chủ nghĩa trong chính sách điều hành nền kinh tế là hoàn toàn cần thiết để bảo đảm cho mục tiêu lâu dài đó Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách đang đưa ra các chính sách phát triển hướng tới mục tiêu cao cả lại đối lập với bản chất của nền kinh tế thị trường Đây là một mâu thuẫn hạn chế tích cực của “bàn tay vô hình” trong điều hành kinh tế

Thứ hai, nguồn đầu tư được tài trợ bằng chính sách tài khóa mở rộng với bội chi và thâm hụt ngân sách Nhà nước đã có mặt ở hầu hết các công

trình xây dựng hạ tầng, không khuyến khích được giới đầu tư tư nhân bỏ vốn vào làm ăn Hệ quả làm nền kinh tế quanh quẩn mãi trong vòng xoáy bất ổn vĩ

mô những năm qua Giống với nhiều quốc gia trên thế giới, “bàn tay vô hình” chỉ mang lại sự phát triển tích cực trong thời kỳ đầu của kinh tế thị trường Khi nền kinh tế phát triển với mức độ tự do hóa ngày càng tăng, bàn tay vô hình bộc lộ những khuyết điểm

Thứ ba, sự vận hành của thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian vừa qua Thị trường chứng khoán Việt Nam đã bị điều khiển bởi một “bàn tay

vô hình” bí ẩn Hậu quả của quá trình “điều tiết vô hình” đó là chỉ số VNI đã

bị bóp méo một cách thảm hại

Thứ tư, tác động tiêu cực của nạn tham nhũng Trong quá trình hình

thành và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, những tàn dư của thời kì bao cấp và tư tưởng phong kiến vẫn còn ngự trị gây nên thói quen làm việc hách dịch, làm lợi cho cá nhân của cơ quan quản lý các cấp Nạn tham nhũng trở thành vấn đề nhức nhối trong xã hội Trong những năm gần đây, chỉ số minh bạch quốc gia (CPI) của Việt Nam ở mức khá thấp, chứng tỏ nạn tham nhũng hiện nay vẫn còn nghiêm trọng

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP

1 Giải pháp cho các vấn đề

Nền kinh tế Việt Nam đang gặp phải các hạn chế dưới cái nhìn của

“bàn tay vô hình”, vì thế em xin đề xuất một số giải pháp đối với những hạn chế đó như sau

Thứ nhất, xu hướng toàn cầu hòa và liên kết kinh tế quốc tế khiến các

nước ngày càng xích lại gần nhau trong các hoạt động giao lưu văn hóa và kinh tế Khi đó, Việt Nam là một nước có nền kinh tế nhỏ đang phát triển dễ

bị ảnh hưởng bởi những biến động của nền kinh tế thế giới Do đó, chính phủ cần chủ động xây dựng cho mình các biện pháp phòng vệ

Thứ hai, các mắt xích trong nền kinh tế đóng vai trò hết sức quan trọng

Nếu chính phủ để mắt xích này đứt, thì nó cũng có thể kéo theo “họa” cho cả nền kinh tế của đất nước, vì thế chính phủ cần có biện pháp và chính sách nhằm củng cố kinh tế tốt hơn

Thứ ba, nếu chính phủ Việt Nam áp dụng “quốc hữu hóa” thì đây cũng

là giải pháp đáng quan tâm trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, và chính phủ cần phải cân nhắc lộ trình cổ phần hóa, tư nhân hóa các ngân hàng thương