Đề Phân tích nhân vật người đàn bà hàng chài trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) MB TB 1 Khái quát – Ông “thuộc trong số những nhà văn mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học hiện nay” (Nguyên Ngọc) Sau 1975, khi văn chương chuyển hướng khám phá trở về với đời thường, Nguyễn Minh Châu là một trong số những nhà văn đầu tiên của thời kì đổi mới đã đi sâu khám phá sự thật đời sống ở bình diện đạo đức thế sự Tâm điểm những khám phá nghệ thụât của ông là con người trong.
Trang 1Đề: Phân tích nhân vật người đàn bà hàng chài trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) MB:
TB:
1 Khái quát
– Ông “thuộc trong số những nhà văn mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học hiện nay” (Nguyên Ngọc).
- Sau 1975, khi văn chương chuyển hướng khám phá trở về với đời thường, Nguyễn Minh Châu là một trong
số những nhà văn đầu tiên của thời kì đổi mới đã đi sâu khám phá sự thật đời sống ở bình diện đạo đức thế sự Tâm điểm những khám phá nghệ thụât của ông là con người trong cuộc mưu sinh, trong hành trình nhọc nhằn kiếm tìm hạnh phúc và hoàn thiện nhân cách
– Truyện ngắn lúc đầu được in trong tập Bến quê (1985), sau được nhà văn lấy làm tên chung cho một tuyển
tập truyện ngắn (in năm 1987)
– Tóm tắt ngắn gọn hình tượng người đàn bà hàng chài: Sau phát hiện về cái đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh mang lại từ chiếc thuyền ngoài xa (Dẫn một số chi tiết phân tích cảnh chiếc thuyền ), Phùng đã kinh ngạc, chết lặng trước cảnh bạo lực gia đình mà những nhân vật chính ấy lại chính là những con người sống trong chiếc thuyền đẹp đẽ kia Sau đó Phùng trở thành nhân chứng bất đắc dĩ tại tòa án huyện Tại đây anh đã chứng kiến câu chuyện của người đàn bà hàng chài Câu chuyện của chị giúp anh ngộ ra rất nhiều điều
2 Số phận bất hạnh:
(Đoạn dẫn: Nếu như trước năm 1975, Nguyễn Minh Châu luôn lý tưởng hóa nhân vật của mình, điển hình là
cô thanh niên xung phong Nguyệt trong Mảnh trăng cuối rừng với vẻ đẹp cả về ngoại hình lẫn tâm hồn – chính là hạt ngọc ẩn mà Nguyễn Minh Châu tìm kiếm, thì sau năm 1975, những nhân vật trong tác phẩm của ông lại đời hơn, gần gũi với thực tế hơn, nhưng ẩn sâu trong đấy chính là hạt ngọc ẩn mà ông cần tìm Và người đàn bà hàng chài chính là nhân vật như thế
- Không có tên riêng: Tác giả không đặt cho chị một tên riêng nào mà gọi chị một cách phiếm định là “người đàn bà” Không phải ngẫu nhiên mà Nguyễn Minh Châu không đặt tên cho người đàn bà hàng chài này, cũng
không phải nhà văn “nghèo” ngôn ngữ đến độ không thể đặt cho chị một cái tên mà là vì chị cũng giống như hàng trăm người đàn bà ở vùng biển nhỏ bé này: chị là người vô danh, là hình ảnh tiêu biểu cho cuộc đời nhọc nhằn, lam lũ như bao người phụ nữ khác không hiếm gặp trên những miền quê Việt Nam Điều đó chỉ ra một thực tế rằng, không phải chi mình người đàn bà đó gặp bất hạnh mà có rất nhiều phụ nữ trong xã hội lúc bấy giờ chịu những bất hạnh như thị
- Không những vậy, chị còn có goại hình xấu xí, bị cái xấu đeo đuổi: “từ nhỏ tôi đã là một đứa con gái xấu.
Tác giả đã dùng những ngôn từ rất đắt giá để miêu tả về người đàn bà hàng chài có thân hình xấu xí tàn tạ
trạc ngoài 40, một thân hình quen thuộc của người đàn bà vùng biển, cao lớn với những đường nét thô kệch.
Mụ rỗ mặt Khuôn mặt mệt mỏi sau một đêm thức trắng kéo lưới, tái ngắt và dường như đang buồn ngủ” Vì
cuộc đời nhọc nhằn, lam lũ, vất vả, đau khổ làm cho diện mạo chị đã xấu giờ trở nên thô kệch, xấu xí nên không ai thèm lấy Chị lỡ lầm và có mang với một anh hàng chài
- Cuộc sống nghèo khổ, công việc mưu sinh vất vả, tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới, nửa thân dưới ướt
sũng Thuyền nhỏ lại đông con, những khi biển động, hàng tháng “cả nhà vợ chồng con cái toàn ăn cây xương rồng luộc chấm muối”.
– Đâu chỉ có vậy, chị còn phải sống cam chịu, nhẫn nhục với nỗi khổ cùng cực vì bị chồng hành hạ thường xuyên, là nạn nhân của bạo lực gia đình Đớn đau thay – kẻ gây ra bạo lực lại chính là người chồng mà chị
Trang 2yêu thương: “Bất kể lúc nào thấy khổ quá là lão xách tôi ra đánh, cũng như đàn ông thuyền khác uống rượu…”; “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng”, như đánh một con thú với lời lẽ cay độc “Mày chết đi cho ông nhờ, chúng mày chết hết đi cho ông nhờ” nhưng chị không hề chống trả hay trốn chạy.
+ Quen sống với môi trường sông nước nên khi đến toà án chị cảm thấy lạ lẫm và “sợ sệt”, “lúng túng”, “tìm đến một góc tường để ngồi”, “cố thu người lại”, “cúi mặt xuống”…
=> Tác giả khắc hoạ thật ấn tượng về người đàn bà một đời nhọc nhằn, lam lũ, nhiều cay đắng Có vẻ như Nguyễn Minh Châu lại dành hết tất cả những đau khổ trên cuộc đời này vào một số phận bé nhỏ
* Chuyển đoạn: Vượt lên trên số phận bi kịch, người phụ nữ vô danh ấy vẫn tỏa sáng cho đời bao vẻ đẹp lấp lánh Bên ngoài chị giống như viên ngọc thô lấm láp nhưng trong chiều sâu nhân bản lại là viên ngọc quý ánh lên một tâm hồn cao thượng, đẹp đẽ.
2 Vẻ đẹp tâm hồn của chị:
2.1 Vẻ đẹp tâm hồn của người đàn bà hàng chài trước hết là vẻ đẹp của người vợ hiền thảo, nhân hậu, bao dung, vị tha độ lượng
- Người vợ ấy nhận hết mọi thiệt thòi về mình: nhận mình xấu, trót có mang; nhận mình khổ là do “cái lỗi chính là đám đàn bà ở thuyền đẻ nhiều quá, mà thuyền lại chật” Vì thế nên gánh lấy cái khổ, chịu khổ như
một thói quen, một định mệnh mà mình phải gánh lấy
- Dù được Đẩu gợi ý ly hôn để thoát cảnh bạo hành nhưng người đàn bà một mực không đồng ý: Trước đó khi
mới tới tòa án huyện, chị tha thiết van xin: “Quý tòa bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó” Trong đoạn trích này chị lại thêm một lần tha thiết: “Các chú đừng bắt tôi bỏ nó”
Đó là sự nhẫn nhục, chịu đựng vì hoàn cảnh Chị coi việc mình bị đánh đó như một phần đã rất quen thuộc của cuộc đời mình Chị chấp nhận, không kêu van, không trốn chạy cũng như không hề có ý định rời bỏ gia đình ấy, rời bỏ người chồng vũ phu của mình
** Liệu rằng chị có thực sự tỉnh táo không khi dẫu cho bản thân bị chà đạp, bị hành hạ nhưng vẫn nhất quyết không rời bỏ gã đàn ông tệ bạc ấy?
2.2 Bởi lẽ, vượt lên trên tất cả, người đàn bà hàng chài là người mẹ giàu đức hi sinh, giàu tình mẫu tử tha thiết, thiêng liêng, cảm động
- Lý giải việc không bỏ chồng, chị đã thổ lộ: “đàn bà hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có người đàn ông để chèo chống phong ba, để cùng làm ăn nuôi nấng đặng một sắp con, nhà nào cũng trên dưới chục đứa.” Cần người đàn ông, vì đàn ông là trụ cột, họ làm ăn và nuôi con; họ chèo chống gia đình Bởi vậy, dù
hắn man rợ, độc ác vẫn phải chịu Cái lý do tưởng như ngớ ngẩn nhưng sâu xa trong đó là cả biết bao nhiêu điều khiến ta phải suy ngẫm
- Chị ý thức sâu sắc thiên chức làm mẹ mà ông trời đã ban cho sứ mệnh: đẻ con và nuôi con; sống vì
con: “Ông trời sinh ra người đàn bà là để đẻ con, rồi nuôi con cho đến khi khôn lớn cho nên phải gánh lấy cái khổ Đàn bà ở thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ không thể sống cho mình như ở trên đất được!” Đó là tấm lòng hi sinh vì con Người đàn bà đã chủ động nhận về mình mọi đau đớn để đảm bảo sự
sinh tồn cho con cái bởi gia đình đông con sống dựa vào nghề sông nước đầy bất trắc
– Thương con, sợ con bị tổn thương tinh thần, chị đã xin lão chồng “có đánh thì đưa tôi lên bờ mà đánh” Chị
dứt ruột gửi thằng Phác – đứa con mà chị yêu thương nhất lên rừng ở với ông ngoại nó Bà muốn hứng trọn nỗi đau cho riêng mình, không để các con bị tổn thương Bởi chị sợ thằng Phác lớn lên ở đây nhân cách nó sẽ phát triển lệch lạc vì nhiễm thói bạo lực từ người cha của nó Tình thương con ở chị gắn liền với lý trí
Trang 3 Tình yêu thương như một bản năng mãnh liệt ngàn đời được bộc lộ một cách cảm động và sâu sắc nhất
ở người phụ nữ này Chị như một gà mẹ xù lông lên để bảo vệ đàn con thơ của mình
2.3 Sau tất cả những nỗi đau mà người chồng đã gây ra cho bà, bà vẫn có một tấm lòng bao dung, độ lượng đối với chồng
- Trong mắt Phùng và Đẩu, gã đàn ông ấy là một kẻ thô lỗ, độc ác, “Dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két” "Cứ ngồi nguyên đấy Động đậy tao giết cả mày đi bây giờ"."Mày chết đi cho ông nhờ Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ !"
- Nhưng với người đàn bà, chị thấu hiểu bản chất của chồng: “lão chồng tôi khi ấy là một anh con trai cục tính nhưng hiền lành lắm, không bao giờ đánh đập tôi” Hắn đã từng chấp nhận cảnh “nghèo khổ, túng quẫn”
vì trốn đi lính cho ngụy Sống nghèo khổ, túng quẫn chứ không bao giờ chấp nhận cầm súng để bắn vào đồng bào mình Vậy, bản chất người chống ấy là tốt Chị nhìn chồng mình không phải là phạm nhân mà là nạn nhân Chính sự thất học, đói nghèo, lam lũ đã tạo ra người đàn ông độc ác ấy Hắn là nạn nhân của cuộc sống đói nghèo, cơ cực do hậu quả của chiến tranh để lại
2.3 Phía sau sự thất học, lam lũ là người phụ nữ thâm trầm, sâu sắc, thấu hiểu lẽ đời
– Sau khi lấy lại được sự bình tĩnh, người đàn bà đột ngột thay đổi cách xưng hô: chị và các chú Sự thay đổi này thể hiện tâm thế chủ động ở chị, sự bản lĩnh, sự từng trải Chị lên án sự ngây thơ của Đẩu và Phùng
trong cách nhìn nhận vấn đề: “Là bởi vì các chú không phải là đàn bà, chưa bao giờ các chú biết như thế nào
là nỗi vất vả của người đàn bà trên một chiếc thuyền không có đàn ông…” Muốn hiểu được người khác, đầu
tiên phải từ bỏ cách nhìn phiến diện, một chiều, phải đặt mình vào hoàn cảnh người khác
- Khi thằng Phác bênh chị đánh trả lại người cha, hình như lúc ấy chị mới cảm thấy đau đớn, gọi “Phác, con ơi” rồi “chắp tay vái lấy vái để” nó, rồi “ôm chầm lấy” nó “Thằng nhỏ … như một viên đạn bắn vào người đàn ông và bây giờ xuyên qua tâm hồn người đàn bà” Đằng sau cái vái lạy đó là chị muốn đứa con đừng làm
những điều đáng tiếc với cha mình, là cái lẽ đời mà chị muốn cho con hiểu
– Chị lấy con làm niềm vui, lấy gia đình làm điểm tựa để vượt lên số phận nghiệt ngã của chính mình: “Lần đầu tiên trên khuôn mặt xấu xí của mụ chợt ửng sáng lên như một nụ cười – vả lại, ở trên chiếc thuyền cũng
có lúc vợ chồng con cái chúng tôi sống hòa thuận, vui vẻ.” Chị góp nhặt niềm vui dù là bé nhỏ để bù đắp lên những cơ cực cuộc đời: “Vui nhất là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no…” Đó là triết lí sâu sắc
về cuộc sống và con người: Quan niệm hạnh phúc của con người nhiều khi thật đơn giản, khát vọng hạnh phúc thật nhỏ bé mà vẫn nằm ngoài tầm tay.
=> Người đàn bà hàng chài chính là hạt ngọc tiềm ẩn ẩn sâu bên trong vẻ đẹp tâm hồn của chị.
2.4 Cách nhìn nhận cuộc sống và con người của nhà văn
– Nhìn con người, cuộc sống ở góc nhìn đa chiều, quan tâm đến số phận cá nhân con người – nhất là con người lao động vất vả, lam lũ sau chiến tranh
– Sau chiến tranh, cuộc sống con người vẫn còn nhiều những khó khăn, gian khổ: cái nghèo, cái đói chi phối cuộc sống của con người Bởi vậy vấn đề cần thiết đặt ra là phải làm sao cho cuộc sống ấy ngày càng tốt đẹp hơn
3 Nghệ thuật
– Trần thuật hấp dẫn, khách quan Tình huống truyện độc đáo, bất ngờ Tâm lý nhân vật được miêu tả tinh tế, chân thực Ngôn ngữ mộc mạc, gian dị, chắt lọc
Trang 4- Qua hình ảnh người đàn bà, tác giả thể hiện sự quan tâm đến những con người bất hạnh và khẳng định những phẩm chất tốt đẹp của họ: Dù khó khăn gian khổ nhưng họ vẫn khát khao hạnh phúc bình dị, khát khao cuộc sống no đủ, bình yên
- Tác giả phê phán nạn bạo hành trong gia đình – một mảng tối của xã hội đương đại
KB: