VỢ CHỒNG A PHỦ (Trích) Tô Hoài I KIẾN THỨC CƠ BẢN 1 Vài nét về nhà văn Tô Hoài Là một nhà văn có bút lực dồi dào, có vốn sống phong phú, có khả năng quan sát và năng lực nắm bắt tinh nhạy , diễn tả chính xác những đặc điểm của chân dung nhân vật, của phong cảnh thiên nhiên và của những phong tục tập quán trong những vùng cư dân khác nhau 2 Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” “Vợ chồng A Phủ” in chung trong tập Truyện Tây Bắc tập truyện được giải nhất về truyện, ký của Hội.
Trang 1VỢ CHỒNG A PHỦ
(Trích)
Tô Hoài
1 Vài nét về nhà văn Tô Hoài
- Là một nhà văn có bút lực dồi dào, có vốn sống phong phú, có khả năng quan sát và năng lực nắm bắt tinh nhạy , diễn tả chính xác những đặc điểm của chân dung nhân vật, của phong cảnh thiên nhiên và của những phong tục tập quán trong những vùng cư dân khác nhau
2 Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ”
- “Vợ chồng A Phủ” in chung trong tập Truyện Tây Bắc - tập truyện được giải nhất về truyện, ký của Hội Văn
nghệ Việt Nam 1954 - 1955
- Truyện Tây Bắc là kết quả của chuyến thâm nhập thực tế của Tô Hoài cùng bộ đội vào giải phóng Tây Bắc
năm 1952 Trong chuyến đi này, Tô Hoài đã sống và gắn bó nghĩa tình với đồng bào các dân tộc Tây Bắc Và chính cuộc sống của đồng bào miền núi đã khơi nguồn cảm hứng sáng tạo để Tô Hoài hoàn thành 3 truyện
ngắn Cứu đất cứu mường; Mường Giơn giải phóng ; Vợ chồng A Phủ
3 Chủ đề
- Phản ánh số phận nô lệ và sức sống tiềm tàng, khát vọng tự do của những dân lao động nghèo miền núi dưới
sự áp bức của bọn phong kiến chúa đất và bọn thực dân Từ đó, nhà văn đã thức tỉnh họ, đưa họ đến với cách mạng và cho họ một cuộc sống mới
4 Giá trị nội dung tư tưởng của tác phẩm:
a Giá trị hiện thực:
- Phản ánh bộ mặt của chế độ phong kiến miền núi khắc nghiệt, tàn ác với những cảnh tượng hãi hùng như địa
ngục trần gian (nạn cho vay nặng lãi; cảnh phạt vạ, xử kiện; tục lệ trình ma ; sự bóc lột sức lao động và áp chế về tinh thần của người dân lao động hết sức tàn bạo…)
- Phản ánh cuộc sống cơ cực , bị đè nén bởi áp bức nặng nề của người dân miền núi Tây Bắc dưới ách thống trị
của bọn phong kiến và thực dân (số phận bi thảm của Mị và của A Phủ ở nhà thống lý Pá Tra).
Bức tranh đời sống xã hội của dân tộc miền núi Tây Bắc - một thành công có ý nghĩa khám phá của Tô Hoài về
đề tài miền núi
- Phản ánh những quy luật của xã hội:
Bị đày ải lâu trong một thế giới không có nhân tính, không có tình người, cả Mị và Aphủ đều trở thành những con người an phận, thiếu ý thức đấu tranh, thậm chí lạnh lùng vô cảm
Nhưng khi bị ức hiếp, bị đẩy đến đường cùng, người lương thiện (Mị và A Phủ) sẽ vùng dậy tự giải phóng mình Tình hữu ái giai cấp sẽ tạo sức mạnh để họ tự giải thoát
Tô Hoài đã nắm bắt và miêu tả hiện thực trong xu thế của cách mạng Từ đó mở ra lối thoát cho nhân vật vươn lên làm cách mạng
b Giá trị nhân đạo:
- Cái nhìn nhân văn về thiên nhiên và con người Tây Bắc (một Tây Bắc trong con mắt nhà văn rất đỗi thơ mộng, hùng vĩ với mùa xuân đẹp, gợi cảm Tiếng sáo, tiếng hát ngây ngất lòng người Con người Tây Bắc đẹp
về nhiều phương diện : từ ngoại hình đến tâm hồn và năng lực lao động).
- Lòng thương cảm sâu sắc của nhà văn với người dân lao động nghèo miền núi:
Cảm thông sâu sắc với số phận cùng khổ của người dân bị áp bức
Căm ghét, lên án thế lực thống trị tàn bạo
Ngợi ca những gì tốt đẹp của người dân lao động
- Trân trọng, đề cao những khát vọng chính đáng và tin vào khả năng tự làm chủ cuộc đời của người dân lao động
- Đi tìm hướng đi cho nhân vật bằng cách chỉ ra con đường giải phóng cho những người dân lao động có cuộc đời tăm tối và số phận bi thảm
5 Những đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm :
- Nghệ thuật xây dựng và miêu tả tâm lý, tính cách nhân vật sinh động, có cá tính đậm nét:
Với Mị: Chủ yếu miêu tả dòng ý nghĩ, tâm tư… nhân vật tâm trạng.
Với A Phủ: chủ yếu khắc họa qua hành động, công việc, những đối thoại giản đơn nhân vật hành động
- Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên và cuộc sống sinh hoạt:
Miêu tả phong tục, tập quán chân thực, đậm màu sắc dân tộc (cảnh xử kiện, không khí lễ hội mùa xuân, tục cướp vợ, tục cho vay nặng lãi…)
Miêu tả thiên nhiên miền núi với những chi tiết, hình ảnh thấm đượm chất thơ
Trang 2- Ngôn ngữ tinh tế, đậm màu sắc miền núi.
II ĐỀ BÀI:
Đề 1: Phân tích số phận khổ đau và sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị trong đoạn trích ở Hồng Ngài (truyện Vợ
chồng A Phủ - Tô Hoài)
MB:
TB:
I. Khái quát:
II. Hình ảnh nhân vật Mị:
1 Cách giới thiệu nhân vật Mị:
- “Ai ở xa về, có dịp vào nhà thống lí Pá Tra thường trông thấy có một cô gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tầu ngựa Lúc nào cũng vậy, dù quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi.”
Cách giới thiệu tạo ra những đối nghịch về một cô gái âm thầm lẻ loi, âm thầm như lẫn vào các vật vô tri: cái
quay sợi, tảng đá, tàu ngựa
Vị trí, xuất hiện của Mị đã nói lên tất cả: Con người ngang hàng với những vật vô tri, thân phận trâu ngựa, thậm chí còn như gắn liền với chúng
- Cô gái là con dâu nhà thống lí quyền thế, giàu có nhưng sao mặt lúc nào “buồn rười rượi”
Khuôn mặt đó gợi ra một số phận đau khổ, bất hạnh nhưng cũng ngầm ẩn một sức mạnh tiềm tàng
Chỉ với hai câu văn giản dị ấy thôi, bản chất sự vật đã hiện lên khá rõ nét Câu văn cũng như dài thêm ra để độc giả lĩnh hội một cách thấu đáo
2 Hoàn cảnh và số phận của Mị:
a Trước khi bị bắt về làm vợ:
- Mị sinh ra trong một gia đình nghèo khó: “bố Mị lấy mẹ Mị không có đủ tiền cưới, phải đến vay nhà thống lý.”, “Đến tận khi hai vợ chồng về già rồi mà cũng chưa trả được nợ Người vợ chết, cũng chưa trả hết nợ.”
- Mị là cô gái trẻ đẹp, những đêm tình mùa xuân trai làng đến thổi sáo đứng “nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị”.
- Mị tài hoa, Mị thổi sáo rất hay, có biết bao người mê, “Mị thổi lá cũng hay như thổi sáo”.
- Cô còn có một tâm hồn tràn đầy khát khao cuộc sống, khát khao yêu đương Quả thế, Mị đã được yêu, và đã
khát khao yêu, trái tim từng đã bao nhiêu lần hồi hộp trước trước âm thanh hò hẹn của người yêu: “Mị nghe thấy tiếng gõ vách … Mị hồi hộp lặng lẽ quơ tay…”
Mị là một đóa hoa rực rỡ của núi rừng Tây Bắc, mang trong mình những nét tính cách của người con gái chất phác hiền lành Dù được sinh ra trong một gia đình nghèo khó nhưng Mị vẫn lạc quan, vẫn yêu đời và căng tràn tuổi xuân
b Sau khi bị bắt về làm vợ:
- Mị bị bắt cóc về làm dâu gạt nợ cho nhà thống lý Pá Tra “Mị vừa bước ra, lập tức có mấy người choàng đến, nhét áo vào miệng Mị rồi bịt mắt, cõng Mị đi.” “Sáng hôm sau, Mị mới biết mình đang ngồi trong nhà thống
lý Pá Tra.”, “Thế là cha mẹ ăn bạc của nhà giàu từ kiếp trước, bây giờ người ta bắt bán con trừ nợ.”
Bi kịch đời Mị bắt đầu từ đó
- Những ngày đầu sống ở nhà thống lý:
Mị đau đớn tột cùng “có đến hàng tháng đêm nào Mị cũng khóc”
Mị đã phản kháng bằng ý định ăn lá ngón tự tử
Chính sức sống mãnh liệt, tình yêu cuộc sống tự do, Mị không bằng lòng thân phận làm nô lệ cho nhà giàu
Nhưng thương cha Mị phải sống để trả món nợ truyền kiếp, trả bằng tuổi trẻ, tình yêu và hạnh phúc cả đời
mình “Mị ném nắm lá ngón xuống đất” “Thế là Mị không đành lòng chết, Mị chết thì bố Mị còn khổ hơn bao nhiêu lần bây giờ nữa.”
“Mị đành trở lại nhà thống lí”.
Tất cả đã thành định mệnh Câu văn kết đoạn như là một dấu chấm hết cho những phản kháng, cho “sức xuân” của Mị Xã hội phong kiến cùng những hủ tục lạc hậu đã đẩy Mị đi dần dần vào bước đường cùng
Liên hệ: Nàng Kiều của Nguyễn Du trước khi dấn thân vào cuộc đời ô nhục, cũng hơn một lần nghĩ đến quyên
sinh mà cũng không thoát khỏi kiếp đọa đày 15 năm Đóa hoa của núi rừng Tây Bắc cũng vì chữ hiếu mà chấp
nhận một cuộc sống nô lệ cho đến khi rũ xương nơi “nhà tù thống lý Pá Tra”.
- Trở lại nhà thống lý, Mị sống cuộc đời nô lệ với bao tủi nhục:
Dần dà Mị quen với cái khổ, quen với cái nhục, thích nghi với cuộc đời nô lệ Mấy năm sau khi bố Mị qua
đời, "nhưng Mị cũng không còn tưởng đến Mị có thể ăn lá ngón tự tử nữa."
"Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa”, "ngựa chỉ biết có việc ăn cỏ, biết đi làm mà thôi".
Mị sống như cái máy, sống như một thực thể không ý thức về mình
Trang 3 "Mị cúi mặt, không nghĩ ngợi nữa, lúc nào cũng chỉ nhớ đi nhớ lại những việc giống nhau."
Mỗi ngày như mọi ngày, mỗi tháng như mọi tháng, mỗi năm như mọi năm, cái thường nhật tẻ ngắt lặp đi lặp
lại “Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻ bắp ”.
Thậm chí “Con ngựa, con trâu làm có có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ Đàn bà con gái nhà này thì vùi đầu vào việc cả đêm lẫn ngày”.
"Sống lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi."
Mị đã buông xuôi trước số phận đen tối của mình, trái tim của Mị dần chai sạn và mất đi nhịp đập tự nhiên của nó
Từ khi bắt đầu về làm dâu là Thống lí bao nhiêu mơ ước của cuộc đời tiêu tan cô phải đối mặt với bi kịch của người phụ nữ làm dâu nhà giàu nhưng không có lấy một ngày nhàn hạ Tô Hoài đã diễn tả nỗi cực nhọc về thể xác của người con gái ấy, con người với danh nghĩa là con dâu, nhưng thực chất chính là tôi tớ
Mị im lặng, "Mị lùi lũi như con rùa trong xó cửa."
Nơi Mị ở là cái buồng "kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay nắng."
"Mị nghĩ rằng mình cứ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi".
Nhà văn đa khắc hoạ đậm nét nỗi đau khổ về tinh thần của Mị Mị đã từ một cô gái trẻ trung yêu đời phơi phới
để trở thành một người đàn bà cam chịu Mị chỉ là cái bóng vô cảm, vô hồn lãng quên quá khứ, không gắn với hiện tại, không nghĩ đến tương lai Bố Mị đã chết nhưng Mị đã quên nghĩ đến cái chết Mị đã chết chìm nơi cái đáy nô lệ vô tri này
3 Diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm tình mùa xuân:
- Ngày tết đến, mùa xuân trở về trên đất Hồng Ngài, “trong các làng Mèo đỏ những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe ra như con bướm sặc sỡ” Sắc màu mùa xuân làm tạo vật và con người bừng tỉnh Gió
và rét không ngăn được tiếng cười của trẻ con, không cản được tiếng sáo gọi bạn tình
Sức mạnh của ngòi bút nhân đạo Tô Hoài không chỉ dừng lại ở tình cảm xót thương Mị, ở sự tố cáo tính tàn bạo của giai cấp thống trị, mà còn ở chỗ nhìn ra con người bên trong của nhân vật Ông đã tìm sâu vào tận cùng của ý thức và trong đáy sâu của tiềm thức nhân vật, cho thấy vẫn còn le lói chút ánh sáng, hơi ấm của niềm ham sống, khát khao hạnh phúc, như lớp tro dày nguội lạnh vẫn còn ủ chút than hồng, lớp than ấy chỉ cần ngọn gió thoáng qua là bùng lên
- Ngày tết đến thì cái khát vọng tự do trở về mãnh liệt với con người nô lệ này Nghe tiếng sáo vọng lại thiết
tha, bổi hổi Mị "nhẩm thầm bài hát của người đang thổi".
Tiếng sáo đã thấm vào tim Mị, thức tỉnh sự căm lặng bấy lâu Khát vọng hạnh phúc có thể bị vùi lấp, bị lãng quên trong đáy sâu của một tâm hồn đã chai cứng vì đau khổ, nhưng không thể bị tiêu tan Gặp thời cơ thuận lợi thì nó lại cháy lên Và khát vọng hạnh phúc đó đã bất chợt cháy lên, thật nồng nàn và xót xa trong một đêm xuân đầy ắp tiếng gọi của tình yêu
- Trong không khí ấy, Mị lén lấy hũ rượu “uống ực từng bát”, men rượu, men cuộc đời đã nâng bổng tâm hồn
Mị Mị uống để quên buồn, quên thực tại nhưng Mị không quên, Mị sống về những ngày trước, những ngày
tự do, vui sướng thổi sáo đi chơi hết núi này qua núi khác với bạn tình "Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng"
Tô Hoài đã thâm nhập vào mê cung tâm trạng của người phụ nữ này và bằng lòng cảm thông yêu thương sâu sắc, nhà văn đã làm người đọc thực sự xúc động trước những biến đổi về tâm lý của Mị Con rùa nuôi trong xó cửa ấy đã không còn lùi lũi nữa rồi Nó đã phá vỡ cái bức tường vô cảm kia để khát khao tìm ra thiên đường mùa xuân của tuổi trẻ, của hạnh phúc
- Mị chợt thấy lòng mình phơi phới và nhận ra mình còn rất trẻ "Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi
Còn trẻ nghĩa là còn sức sống, còn khao khát sống, còn muốn yêu thương Đúng là một cảm xúc bi kịch: nhận
ra mình còn trẻ khi mà tuổi xuân bị tước đoạt rồi và sống trong hoàn cảnh đáng thương này thì đúng là bi kịch Nhưng dù đó là bi kịch thì Mị vẫn vui sướng vì dù sao Mị vẫn còn là chính mình với trái tim đầy khát vọng
- Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết Huống chi Mị và A Sử, không có lòng với nhau mà vẫn phải
ở với nhau”.
Cùng với cảm xúc tìm lại được chính mình là một nỗi tủi thân Tủi thân khi nghĩ về thực tại Mị đã có chồng nhưng người chồng ấy không tình yêu, không hạnh phúc A Sử – kẻ khốn nạn ấy đã giam hãm cuộc đời Mị và dẫu
“không có lòng với nhau mà cũng phải ở với nhau”
Cảm xúc ấy như một gáo nước lạnh dội vào mặt, làm tan biến đi tất cả niềm vui sướng mà nãy giờ Mị chắt chiu dành dụm Còn gì đau khổ bằng lấy một người mà mình không có tình yêu Còn gì đau khổ bằng phải sống với một kẻ vũ phu chỉ xem mình là món đồ chơi và bị khinh rẻ như súc nô
- "Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa Nhớ lại chỉ thấy nước mắt ứa ra."
Trang 4 Muốn chết để giải thoát nỗi đọa đày, muốn chết để thoát khỏi bi kịch, điều này dễ thông cảm nhưng hơn hết Tô Hoài đã mang đến cho người đọc sự lột xác của Mị Muốn chết chính là biểu hiện của sức sống Khi Mị đã hồi sinh, khó có thể nào chấp nhận được thực tại cay đắng này
Mị đã thức dậy với sức sống tiềm tàng và cảm thức về thân phận Cho nên trong thời khắc ấy, ta mới thấy Mị đầy rẫy những mâu thuẫn Lòng phơi phới nhưng Mị vẫn theo quán tính bước vào buồng, ngồi xuống giường, trông ra cái lỗ vuông mờ mờ trăng trắng Và khi lòng ham sống trỗi dậy thì ý nghĩ đầu tiên là được chết ngay đi
- "Mà tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường.
Anh ném pao, em không bắt
Em không yêu, quả pao rơi rồi "
Không có nắm lá ngón, tâm trạng Mị chợt xoay sang hướng khác
- Khi mà tiếng sáo gọi bạn yêu ngoài kia đang réo gọi, khi mà cả thiên đường hạnh phúc của mùa xuân phía sau
ô cửa nhỏ kia đang nồng nàn, thôi thúc trái tim Mị Mị không thể ngồi yên được nữa Mị phải đứng dậy thôi!
Mị hành động trong lặng lẽ Lặng lẽ nhưng mãnh liệt
"Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng."
Mị đã thắp lên ngọn đèn trong căn phòng u ám, đặc cóng muộn phiền Ngọn đèn như xua tan đi tất cả cái bóng tối u ám đang bao quanh cuộc đời Mị Ngọn đèn thắp sáng tâm hồn Mị, đốt cháy cả nỗi khát khao vượt ra khỏi bức tường địa ngục để đến với thế giới ngoài kia đang dập dìu tiếng sáo
Nỗi ám ảnh và sức sống mãnh liệt của tuổi xuân cứ lớn dần, cho tới khi nó lấn chiếm hẳn trọn bộ tâm hồn và
suy nghĩ của Mị, cho tới khi Mị hoàn toàn chìm hẳn vào trong ảo giác: “Mị muốn đi chơi Mị cũng sắp đi chơi”
- “Mị quấn lại tóc Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách”
Tất cả những việc đó, Mị đã làm như trong một giấc mơ, tuyệt nhiên không nhìn thấy A Sử bước vào, không nghe thấy A Sử hỏi
Tô Hoài đã diễn tả thật sâu sắc cái khát vọng cháy bỏng ấy của Mị bằng một đoạn văn ngắn nhưng giàu nỗi cảm thông chia sẻ Câu văn ngắn, nhịp gấp thể hiện sự trỗi dậy mãnh liệt của nhân vật
- A Sử đã nhẫn tâm trói Mị bằng một thúng sợi đay, tóc Mị xõa xuống hắn cuốn luôn tóc Mị lên cột làm cho Mị không cúi không nghiêng đầu được nữa
Nhưng đớn đau thay, sự độc ác tàn nhẫn của giai cấp thống trị miền núi đã dập tắt đi cái khát vọng và sự trỗi dậy đó của Mị
- A Sử bỏ mặc Mị trong trạng thái mộng du đang chìm đắm với những giấc mơ về một thời xuân trẻ, đang bồng
bềnh trong cảm giác du xuân "Trong bóng tối, Mị đứng im lặng, như không biết mình bị trói."
Lúc này đây, Mị đâu còn sống bằng thể xác nữa mà Mị đang thực sự đang sống bằng tâm hồn A Sử trói được thể xác của Mị nhưng không thể nào trói được tâm hồn của Mị Bởi tâm hồn Mị đã vượt ra khỏi cái lỗ vuông bằng bàn tay kia để sống cùng đêm tình của tuổi trẻ
- Tâm hồn Mị đang còn sống trong thực tại ảo, sợi dây trói của đời thực chưa thể làm kinh động ngay lập tức
giấc mơ của kẻ mộng du "Mị nghe thấy tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi."
- "Mị vùng bước đi."
Hành động này cho thấy Mị không hề biết mình đang bị trói (hoặc có thể biết bị trói nhưng đã quên vì sức sống của tâm hồn lớn hơn nỗi đau thể xác) Mị chỉ cảm thấy khi vùng chân bước theo tiếng sáo mà tay chân đau không cựa được
- "Nhưng tay chân đau không cựa được Mị không nghe thấy tiếng sáo nữa " đưa Mị về với hiện thực cay đắng “Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa”
Lại một giai đoạn chập chờn nữa giữa cái mơ và cái tỉnh, giữa tiếng sáo và nỗi đau nhức của dây trói và tiếng con ngựa đạp vách, nhai cỏ, gãi chân Hiện thực đau đớn đã khiến Mị như muốn chìm trong giấc mơ một lần nữa,
dù cho giấc mơ không đến thì sự tỉnh ra cũng thế Sức sống ấy vẫn âm ỉ cháy dù đau đớn, tủi nhục
- Suốt đêm, Mị lúc mê lúc tỉnh Lúc mê thì sống trong “hơi rượu tỏa” cùng tiếng sáo mênh mang gọi bạn tình Lúc tỉnh thì “nồng nàn tha thiết nhớ”
- Mị tỉnh dậy và nhớ lại câu chuyện người đàn bà bị chồng trói chết trong căn nhà này Và Mị đã sợ, sợ chết
“Mị cựa quậy xem thử mình còn sống hay đã chết”
Sợ chết là biểu hiện của lòng ham sống Sức sống trong con người khốn khổ ấy đã không lụi tàn mà ngược lại vẫn mãnh liệt như những đợt sóng ngầm gầm gào trong lòng đại dương tưởng như không gì có thể dập tắt nổi
Tác nhân quan trọng khiến Mị thức tỉnh là hơi rượu Nhưng tác nhân có tác dụng nhiều nhất trong việc dìu hồn
Mị bềnh bồng về với những khát khao hạnh phúc yêu đương có lẽ vẫn là tiếng sáo bởi tiếng sáo là tiếng gọi của mùa xuân, của tình yêu và tuổi trẻ Tiếng sáo rập rờn trong đầu Mị, nó đã trở nên tiếng lòng của người thiếu phụ
Trang 5Liên hệ: Nhưng Mị tỉnh dần ra để trở về với vị trí của con rùa nuôi trong câm lặng, mà còn câm lặng hơn trước.
Nhưng như nhà văn Lỗ Tấn đã nói: “Một tia lửa hôm nay báo hiệu một đám cháy ngày mai” Chắc chắn đợt
sóng ngầm ấy sẽ hứa hẹn trở thành đợt sóng thần của ngày mai Đó là đêm cởi trói cho A Phủ một năm sau đó
4 Diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm đông giải cứu A Phủ:
a Tâm trạng của Mị trước khi giải cứu cho A Phủ:
- "Mỗi đêm, Mị đã dậy ra thổi lửa hơ tay, hơ lưng, không biết bao nhiêu lần."
Cuộc sống đoạ đày trong nhà thống lý Pá Tra của Mị vẫn tiếp diễn Trong những đêm đông lạnh cóng nơi núi
rừng Tây Bắc, Mị vẫn sống như "con rùa lùi lũi nơi góc nhà".
- Kể cả lúc ra sưởi lửa, "A Sử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp", "nhưng hôm sau Mị vẫn thản nhiên ra sưởi như đêm trước."
- Mị thấy "mắt A Phủ trừng trừng, mới biết A Phủ còn sống" "nhưng Mị vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay" "Nếu
A Phủ có là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi."
Tâm hồn Mị như tê dại trước mọi chuyện Thời gian đoạ đày biến cô trở thành người câm lặng trước mọi sự Những gì diễn ra chung quanh không khiến Mị quan tâm
- Song, trong lòng, không phải chuyện gì Mị cũng bình thản Mị rất sợ những đêm mùa đông trên núi cao dài
và buồn Khi trong nhà đã ngủ yên, Mị tìm đến bếp lửa Đối với Mị, "nếu không có bếp lửa sưởi kia thì Mị cũng đến chết héo."
- Tại sao Mị lại lãnh cảm, thờ ơ trước sự việc ấy? Phải chăng việc trói người đến chết là một việc làm bình thường ở nhà thống lý Pá Tra và ai cũng quen với điều đó nên chẳng ai quan tâm đến Hay bởi Mị “sống lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi” nên Mị lãnh đạm, thờ ơ trước nỗi đau khổ của người khác.
b Tâm trạng của Mị trong đêm đông giải cứu cho A Phủ:
- Lửa cháy sáng, “Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại”.
Đó là dòng nước mắt của một kẻ nô lệ khi phải đối mặt với cái chết đến rất gần Chính “dòng nước mắt lấp lánh ấy” đã làm tan chảy lớp băng giá lạnh trong lòng Mị
- Dòng nước mắt ấy khiến "Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải đứng trói thế kia Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không lau đi được."
Mị chợt nhận ra người ấy giống mình về cảnh ngộ, mà những người cùng cảnh ngộ rất dễ cảm thông cho nhau
- Mị nhớ lại những chuyện thật khủng khiếp lúc trước kia, “chúng nó bắt trói đến chết người đàn bà ngày trước cũng ở trong cài nhà này”.
- “Chúng nó thật độc ác”
Lí trí giúp Mị nhận ra việc trói người đến chết còn ác hơn cả thú dữ trong rừng Chỉ vì bị hổ ăn mất một con bò
mà một người thanh niên khỏe mạnh, siêng năng, say sưa với cuộc đời đã phải lấy mạng mình thay cho nó Bọn thống trị coi sinh mạng của A Phủ không bằng một con vật Và dẫu ai phạm tội như A Phủ cũng bị xử phạt như thế mà thôi
- Nghĩ về hiện tại, Mị đau khổ cay đắng cho thân phận của mình: "Ta là thân đàn bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì còn biết đợi ngày rũ xương ở đây mà thôi…"
- Rồi Mị phảng phất nghĩ gần nghĩ xa: "Cỡ chừng này thì chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết." " Người kia việc gì phải chết thế?"
Mị xót xa cho A Phủ như xót xa cho chính bản thân mình Mị thương cho A Phủ không đáng phải chết Thật sự, chẳng có lí do gì mà bọn thống lí Pá Tra bắt A Phủ phải chết vì cái tội để mất một con bò!
- Trong đầu Mị bỗng nhiên nghĩ đến cảnh A Phủ bỏ trốn và chính Mị sẽ là người chết thay cho A Phủ trên cái
cột tưởng tượng đó "Mị lại tưởng tượng như có thể một lúc nào, biết đâu A Phủ chẳng đã trốn được rồi, lúc
ấy bố con Pá Tra sẽ bảo là Mị đã cởi trói cho nó, Mị liền phải trói thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy." Thế nhưng, "nghĩ trong tình cảnh này, làm sao Mị cũng không thấy sợ…"
Sự suy tưởng của Mị là có cơ sở của nó Cha con Pá Tra đã biến Mị từ một con người yêu đời, yêu cuộc sống, tài hoa chăm chỉ, hiếu thảo, tha thiết với tình yêu thành một con dâu gạt nợ, một kẻ nô lệ đúng nghĩa, chúng đã tàn ác khi trói một người đàn bà ngày trước đến chết thì chẳng lẽ chúng lại không đối xử với Mị như thế ư?
Như vậy, chứng kiến “dòng nước mắt lấp lánh” của A Phủ, tâm trạng của Mị diễn biến phức tạp Mị thông cảm với người cùng cảnh ngộ, Mị nhớ đến chuyện người đàn bà ngày trước, lí trí giúp Mị nhận ra bọn lãnh chúa phong kiến thật độc ác, Mị xót xa trước số phận của mình rồi Mị lại nghĩ đến A Phủ; sau đó Mị lại tưởng tượng đến cái cảnh mình bị trói đứng…
- Một loạt nét tâm lí ấy thúc đẩy Mị đến với hành động: "Mị rón rén bước lại", "Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây" cởi trói cho A Phủ Sau khi cắt dây cởi trói cho A Phủ, Mị cũng không ngờ mình dám làm một chuyện động trời đến vậy Mị thì thào lên một tiếng “đi ngay” rồi Mị nghẹn lại
Đó là một việc làm táo bạo và hết sức nguy hiểm nhưng nó phù hợp với nét tâm lí của Mị trong đêm mùa đông này
Trang 6- "Mị đứng lặng trong bóng tối."
Ta có thể hình dung được nét tâm lí ngổn ngang trăm mối của Mị lúc này Lòng Mị rối bời với trăm câu hỏi: Vụt chạy theo A Phủ hay ở đây chờ chết?
Câu văn được tách thành một dòng riêng, nó như cái bản lề khép lại một quãng đời tủi nhục của Mị, đồng thời
mở ra một tương lai hạnh phúc
- Thế là cuối cùng sức sống tiềm tàng đã thôi thúc Mị phải sống và Mị vụt chạy theo A Phủ Trời tối lắm nhưng
Mị vẫn băng đi Bước chân của Mị như đạp đổ uy quyền, thần quyền của bọn lãnh chúa phong kiến đương thời đã đè nặng tâm hồn Mị suốt bao nhiêu năm qua Mị đuổi kịp A Phủ và nói lời đầu tiên Mị nói với A Phủ
sau bao nhiêu năm câm nín: “A Phủ Cho tôi đi! Ở đây thì chết mất”
Đó là lời nói khao khát sống và khát khao tự do của nhân vật Mị Câu nói ấy chứa đựng biết bao tình cảm và làm quặn đau trái tim bạn đọc Đó chính là nguyên nhân – hệ quả của việc Mị cắt đứt sợi dây vô hình ràng buộc cuộc đời của mình
- Thế là Mị và A Phủ dìu nhau chạy xuống dốc núi Hai người đã rời bỏ Hồng Ngài – một nơi mà những kỉ niệm đẹp đối với họ quá ít, còn nỗi buồn đau, tủi nhục thì chồng chất không sao kể xiết Hai người rời bỏ Hồng Ngài và đến Phiềng Sa, nhưng những ngày phía trước ra sao họ cũng chưa biết đến…
Rõ ràng, trong đêm mùa đông này, sức sống tiềm tàng đóng một vai trò hết sức quan trọng Chính nó đã giúp
Mị vượt lên trên số phận đen tối của mình Mị cứu A Phủ cũng đồng nghĩa với việc Mị tự cứu lấy bản thân mình
Qua đoạn trích trên, Tô Hoài đã ca ngợi những phẩm chất đẹp đẽ của người phụ nữ miền núi nói riêng và những người phụ nữ Việt Nam nói chung Tô Hoài đã rất cảm thông và xót thương cho số phận hẩm hiu, không lối thoát của Mị Thế nhưng bằng một trái tim nhạy cảm và chan chứa yêu thương, Tô Hoài đã phát hiện
và ngợi ca đốm lửa còn sót lại trong trái tim Mị Tư tưởng nhân đạo của nhà văn sáng lên ở đó Đồng thời qua tác phẩm, Tô Hoài cũng đã khẳng định được chân lí muôn đời: ở đâu có áp bức bất công thì ở đó có sự đấu tranh để chống lại nó dù đó là sự vùng lên một cách tự phát như Mị Quả thật qua đó tác phẩm này giúp ta hiểu được nhiều điều trong cuộc sống
Đây không phải là hành động mang tính bản năng Đúng hơn, cùng với sự trỗi dậy của ký ức, khát vọng sống
tự do, đã khiến Mị chạy theo người mà mình vừa cứu Mị giải thoát cho A Phủ và giải thoát cho cả bản thân mình! Hành động táo bạo và bất ngờ ấy là kết quả tất yếu của sức sống tiềm tàng khi người con gái yếu ớt dám chống lại cả cường quyền và thần quyền
Thành công của nhà văn khi miêu tả sự hồi sinh của nhân vật đó chính là nhờ vào nghệ thuật trần thuật hấp dẫn Cách dựng cảnh sinh động Cách lột tả nội tâm nhân vật nhiều bất ngờ thú vị Ngôn ngữ mộc mạc giản dị Tất cả đã tạo nên giá trị nhân văn sâu sắc của tác phẩm, góp phần mang đến cho người đọc sự xúc động mãnh liệt trước số phận của đồng bào miền núi Tây Bắc dưới ách thống trị của bọn chủ nô và lũ Tây đồn
III Tiểu kết:
- Nét phong cách nghệ thuật: màu sắc dân tộc đậm đà chất thơ chất trữ tình thấm đượm, ngôn ngữ lời văn giàu tính tạo hình đã hội tụ và phát sáng trong truyện ngắn này
- Những giá trị nghệ thuật, giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của nó
- Truyện ngắn này quả là một truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách Tô Hoài
- Cách tạo ra những nghịch lý trong cuộc đời, số phận, tính cách của nhân vật Mị
- Nghệ thuật so sánh (vừa tương đồng - vừa đòn bẩy); thủ pháp vật hóa để cực tả nỗi đau: kiếp người là kiếp vật của Mị
- Cách dùng hình ảnh ẩn dụ độc đáo (căn buồng của Mị) gây cảm giác ngột ngạt, bức bối về một nhà tù rùng rợn và đó là hình tượng hóa giàu sức khái quát về địa ngục cuộc sống của Mị – tê buốt một kiếp người
KB:
Đề 2: Cảm nhận về nhân vật A Phủ trong đoạn trích ở Hồng Ngài (truyện Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài).
MB:
TB:
I Khái quát:
II Cuộc sống của A Phủ:
1 Xuất thân của A Phủ:
- Tác giả đã cho A Phủ xuất hiện khá đột ngột trong hoàn cảnh đánh nhau với A Sử, bị bắt, bị đánh đập tàn nhẫn ở nhà thống lí rồi mới kể về lai lịch của nhân vật
- Đó là một chàng trai phải chịu đựng một tuổi thơ bơ vơ đau khổ "Bố mẹ đẻ A Phủ ở Háng – bla", vừa mới
lên mười tuổi đầu đã phải gánh chịu một tai họa khủng khiếp Trận dịch đậu mùa tràn đến làm cho trẻ con,
người lớn chết."Anh của A Phủ, em A Phủ chết, bố mẹ A Phủ cũng chết Còn sót lại có một mình A Phủ Làng chết và đói nhiều quá, có người làng đói bụng bắt A Phủ đem xuống bán đổi lấy thóc của người Thái dưới cánh đồng."
Trang 7- Là một thiếu niên có tính gan bướng, không chịu ở dưới cánh đồng thấp, A Phủ đã trốn lên núi khác, lưu lạc đến Hồng Ngài Đi làm cho nhà người, lần nữa mùa này sang mùa khác, dù sống trong cảnh cực khổ, cô đơn, nhưng chẳng bao lâu A Phủ trưởng thành với biết bao những phẩm chất tốt đẹp của người lao động miền núi
- A Phủ sớm tự khẳng định tính cách gan góc, một mình kiếm sống, học hỏi đủ thứ nghề “biết đúc lưỡi cày, biết đúc cuốc, lại cày giỏi và săn bắn bò tót rất bạo” Khi lớn lên, A Phủ chẳng những hiền lành, lao động giỏi mà còn có sức khỏe hơn người: “công việc làm hay đi săn, cái gì cũng làm phăng phăng…”, “A Phủ chạy nhanh như ngựa”
A Phủ là một chàng trai người Mèo có nhiều phẩm chất tốt đẹp của người lao động.
- Vượt lên trên hoàn cảnh khắc nghiệt, A Phủ vẫn sống một cuộc sống phóng khoáng, hồn nhiên, yêu đời, tự tin
của tuổi trẻ “Đang tuổi chơi, trong ngày Tết đến, dù chẳng có quần áo mới như trai khác, A Phủ chỉ có độc một chiếc vòng cổ, A Phủ cứ đi chơi cùng trai làng, đem sáo, khèn, con quay và cả quả pao đi tìm người yêu
ở các làng trong rừng” Bởi vậy được nhiều người con gái trong làng mê và trở thành niềm ao ước của biết bao cô gái Họ kháo với nhau: “đứa nào được A Phủ cũng bằng được con trâu tốt trong nhà, chẳng mấy chốc
mà giàu”
- Nhưng vì "A Phủ thì không có bố mẹ, không có ruộng, không có bạc" nên A Phủ chẳng thể lấy vợ.
Với tập tục, phép làng, lễ cưới xin khắc nghiệt của xã hội phong kiến miền núi đương thời, A Phủ, chàng trai không cha không mẹ, không ruộng nương, không tiền bạc ấy, làm sao có thể lấy nổi vợ, làm gì có gia đình, hạnh phúc tươi sáng?
2 Trải qua những ngày tháng đọa đày cùng cực trong nhà Thống Lý
- Là con người không bao giờ nhùn bước trước cường quyền, bạo chúa A Phủ biết A Sử là con thống lí nhưng
vẫn ra tay đánh, vẫn phải trừng trị kẻ xấu, kẻ gây rối “A Phủ chạy vụt ra, vung tay ném con quay rất to vào mặt A Sử A Sử vừa kịp vung tay lên, A Phủ đã xông tới, nắm cái vòng cổ dập đẫu xuống xé vai áo đánh tới tấp”.
Hành động dữ dội đó của A Phủ còn có nguyên cớ sâu xa từ mối thù giai cấp
- A Phủ bị cha con thống lí Pá Tra và bọn tay sai bắt và đánh đập vô cùng tàn bạo, dã man hơn cả thời trung cổ
Bọn thống lí và chức việc kéo đến ăn cỗ, hút thuốc phiện và đánh đập A Phủ suốt từ trưa đến hết đêm: “càng hút, càng tỉnh, càng đánh, càng chửi… Cứ mỗi lần bọn chức việc hút xong A Phủ lại quỳ trước nhà, lại bị người xô đến đánh Mặt A Phủ sưng lên, môi và đuôi mắt dập chảy máu Hai đầu gối sưng bạnh ra như hổ mang phù”
Như vậy dưới ách thống trị tàn bạo và khắc nghiệt của lũ chúa đất, cuộc sống của người dân nghèo miền núi thật thảm thương, họ bị đánh đập hành hạ như một con vật
- Tuy vậy A Phủ không hề khóc lóc, van xin mà trái lại vẫn tỏ ra bất khuất, cứng rắn, gan dạ “A Phủ quỳ chịu đòn chỉ im lặng như tượng đá” Cuối cùng, với cách xử kiện quái gở, người phát đơn kiện cũng là người xử
kiện, A Phủ đã bị phạt làm nô lệ suốt đời không công cho nhà thống lí
- A Phủ đã bị thống lí Pá Tra buộc làm nô lệ để trả nợ “đời mày, đời con mày, đời cháu máy tao cũng bắt thế, bao giờ trả hết nợ mới thôi”
Thế là cũng như Mị, A Phủ trở thành tên nô lệ chung thân bị khinh rẻ, bị ngược đãi trong vòng kiểm soát của chủ nô thống lí Pá Tra
Cảnh xử kiện và kết quả của cuộc xử kiện đã cho thấy giai cấp địa chủ thống trị dường như luôn tìm cách đẩy người nông dân bần cùng xuống đáy của xã hội, không cho họ một chút cơ hội nào ngoi lên đòi quyền được sống và được làm người đúng nghĩa Có thế bọn địa chủ mới hả hê, mới yên lòng
- A Phủ bị thống lí bòn rút sức lao động “đốt rừng, cuốc nương, săn bò tót, bẫy hổ, chăn bò, ngựa quanh năm một thân một mình, rong ruổi ngoài gò ngoài rừng”
Anh không hề nói lại nửa lời mà chấp nhận vì bọn chúa đất đày đọa, áp bức nhân dân quá trơ trẽn A Phủ chấp nhận cũng vì chính A Phủ cũng không có gia đình, có nhà, hơn nữa, anh đã gây lên tội thì cũng phải chịu phạt
- Chỉ vì để hổ vồ mất bò, A Phủ đã rơi vào thảm họa mới Thống lí quát thẳng vào mặt A Phủ “Quân ăn cướp làm mất bò tao…” rồi sai A Phủ lấy cái cọc và cuộn dây mây cuốn từ chân lên vai trói đứng A Phủ lại Nếu không bắt được hổ đem về thì cho A Phủ “đứng chết ở đấy”
Bi thảm và tuyệt vọng khi tính mạng của A Phủ sống hay chết cũng được quyết định bởi bàn tay tàn bạo của thống lí Pá Tra Tính mạng của những con người nô lệ thời phong kiến còn không bằng con trâu, con bò
- Sau bao ngày bị A Phủ “trói đứng ở trong góc nhà”, “chỉ đứng nhắm mắt” và thần chết đã in dấu trên hai hõm má xám lại vì tuyệt vọng và khổ đau của A Phủ “Cơ chừng chỉ đêm mai là người kia chết đau, chết đói, chết rét, phải chết”
A Phủ đã nằm bên bờ vực của cái chết Rất có thể A Phủ sẽ phải chết "chết đau, chết đói, chết rét" – những
cảnh tương tự mà Mị đã từng chứng kiến trong nhà thống lý Pá Tra – để thế mạng cho con bò đã bị hổ ăn thịt
- "một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã đen lại."
Trang 8 Dòng nước mắt của đau đớn, sự cay đắng, cô độc, bất lực và tuyệt vọng Còn nỗi đau nào lớn hơn khi con người ta ý thức được rằng mình sẽ chết, sắp chết, chứng kiến cái chết đang lan khắp cơ thể mà đành bất lực tuyệt vọng
3 Nổi bật ở A Phủ là một sức phản kháng mãnh liệt:
- Điều này thống nhất với bản tính gan góc từ nhỏ: cả nhà chết hết vì bệnh dịch, làng chết và đói nên “người làng đói bụng bắt A Phủ đem xuống bán đổi lấy thóc của người Thái dưới cánh đồng A Phủ mới mười tuổi, nhưng A Phủ ngang bướng, không chịu ở dưới cánh đồng thấp A Phủ trốn lên núi, lưu lạc ở Hồng Ngài”.
- Trong đêm tình mùa xuân, trước việc gây chuyện của đám trai làng do A Sử cầm đầu, A Phủ đã gan góc
"vung tay ném con quay rất to vào mặt A Sử”, “xộc tới, nắm cái vòng cổ, kéo đập đầu xuống đất, xé vai áo, đánh tới tấp”
Hành động này thật dũng cảm, dẫu chỉ là bộc phát A Phủ thể hiện mình không chịu nhục trước thế lực cường quyền
- “Đêm đến, A Phủ cúi xuống nhay đứt hai vòng mây, nhích giãn dây trói một bên tay”.
Với khát vọng mãnh liệt, với bản chất gan góc, bất khuất sẵn có, A Phủ không chịu tìm cái chết mà tìm mọi cách tự giải thoát
- Đặc biệt khi được Mị cởi trói, mặc dù rất đau đớn đến “khụy xuống, không bước nổi”, trong người không còn sức lực do phải chịu cực hình, trói đứng và nhịn đói, nhưng anh đã “quật sức vùng lên chạy”; cùng với Mị tự giải thoát khỏi nhà thống lý "Hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốc núi."
Khát vọng, sức sống từ người phụ nữa cùng cảnh ngộ đã thổi bùng trở lại sức sống và khát vọng tự do nơi người con trai mang bản chất tốt đẹp này
- "Hai người trở thành vợ chồng và trốn sang Phiềng Sa." … "A Phủ trở thành tiểu đội trưởng du kích, cùng với Mị và đồng đội bảo vệ quê hương."
Hình ảnh A Phủ cùng Mị giác ngộ được lý tưởng cách mạng là một hình ảnh đẹp, tiêu biểu cho khả năng cách mạng to lớn của người dân miền núi Tây Bắc
4 Đánh giá :
- Nếu Mị là kiểu nhân vật tâm lí thì A Phủ lại là nhân vật hành động táo bạo, quyết liệt
- Khi miêu tả A Phủ, nhà văn phối hợp vừa tả vừa kể, nhấn mạnh các chi tiết cụ thể, ấn tượng để khắc họa những đặc điểm, tính cách nhân vật
- Cùng với Mị, A Phủ đã góp phần hoàn thiện chân dung con người miền núi Tây Bắc: Số phận đâu thương nhưng giàu sức sống, tình cảm và khát vọng
- Người đọc cũng mong có một kết thúc tốt đẹp đến với A Phủ và Mị Bởi họ là những con người không chịu khuất phục trước cường quyền gian ác Nếu chị Dậu trong “Tắt Đèn” của Ngô Tất Tố chạy ra khỏi nhà lí thống trong đêm tối, cái đêm đen cũng đen như cuộc đời của chị, người ta mong chị sẽ gặp được ánh sáng soi rọi của cách mạng, thì ở đây, người đọc cũng mong A Phủ và Mị chạy thoát khỏi nhà lí thống, gặp được ánh sáng của Cách mạng ở cuối đường
III Tiểu kết:
- Tổng kết về nội dung, nghệ thuật
KB: