ĐẶC ĐIỂM VĂN XUÔI PHI VÂN 10600969

Đọc lại những trang viết của ông, chúng ta như đang được trở về với những gì hiện hữu ở Nam Bộ lúc bấy giờ, bối cảnh làng quê Nam bộ xa xôi hẻo lánh với những người nông dân chất phác, c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN THỊ MẶC LAM

ĐẶC ĐIỂM VĂN XUÔI PHI VÂN

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60.22.34

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng, năm 2014

Công trình được hoàn thành tại

Có thể tìm luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Sư phạm, Đại hoc Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phi Vân là nhà văn Nam Bộ có phong cách nghệ thuật độc đáo Tác phẩm của ông đã phản ánh hiện thực xã hội đương thời một cách chân thực, sống động, vừa đa dạng nhưng cũng rất cụ thể Đọc lại những trang viết của ông, chúng ta như đang được trở về với những gì hiện hữu ở Nam

Bộ lúc bấy giờ, bối cảnh làng quê Nam bộ xa xôi hẻo lánh với những người nông dân chất phác, cuộc sống cực nhọc tối tăm miệt

Cà Mau – Bạc Liêu, rừng U Minh đầu thế kỷ XX

Tuy số lượng tác phẩm khá khiêm tốn nhưng nhà văn đã thể

thương chân thành cùng nỗi xót xa day dứt khôn nguôi đối với

một vị trí quan trọng trong văn xuôi Nam Bộ đầu thế kỷ XX

Mặc dù thế, nhưng nghiên cứu về Phi Vân nói chung còn rất ít, chưa có một công trình nghiên cứu toàn diện nào về Ông Cho nên thông qua đề tài này, người viết hy vọng góp thêm tiếng nói khẳng định giá trị của một tài năng nghệ thuật vùng đất Nam Bộ – Phi Vân

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Tìm hiểu về nhà văn Phi Vân, Nguyễn Văn Kiết – Chủ tịch Ủy ban văn chương của hội Khuyến học Cần Thơ – trong một bài diễn văn tại lễ phát thưởng văn chương Thủ Khoa Nghĩa năm 1963 đã

nhận xét khái quát về tác phẩm Đồng quê, về phong tục tập quán,

cảnh sống mộc mạc của những hạng bình dân lao động nơi chốn đồng quê, mâu thuẫn-xung đột giữa bọn điền chủ và tá điền,… đặc

biệt là bài học luân lí mà Phi Vân muốn gửi đến người đọc - lòng

cảm thông sâu sắc với nông dân lao lực

Nguyễn Văn Sâm trong Văn chương đấu tranh miền Nam

nhân vật, mỗi sự kiện mà ông xây dựng đều có mục đích của riêng mình

Nhà văn Anh Đức khi viết lời giới thiệu cho quyển Đồng quê

Phi Vân khi viết về vùng đất mới Cà Mau, Rạch Gía

PHI VÂN – Cây bút đồng quê Nam Bộ trước Cách mạng cũng có cái

nhìn sâu sắc, toàn diện về nhân vật trong các tác phẩm

Huỳnh Công Tín trong Cảm nhận bản sắc Nam Bộ (2006) với bài viết Đồng quê, dân quê, tình quê đã đề cập đến những đóng góp

của Phi Vân khi viết về đề tài nông thôn

Trần Hữu Dũng trong bài viết Phi Vân – Nhà văn đồng quê rặt

ròng Nam Bộ (2006) đã có nhận xét rất tinh tế về tác phẩm Đồng

quê Ông cho rằng đây là một bức tranh nông thôn sông nước nghèo

nàn, lạc hậu, mê tín dị đoan, đồng thời bị các hương chức lộng hành bóc lột

Tác giả Hoài Phương trong bài viết Nét đặc sắc ngôn ngữ

phóng sự của nhà văn, nhà báo Phi Vân cho rằng tác phẩm Đồng

quê là một bức tranh muôn hình, muôn vẻ của nông thôn miền Nam

Nó phản ánh sinh động những tập tục cổ hủ vừa hiện thực vừa sâu sắc

tác phẩm của Phi Vân.Tuy nhiên, mỗi tác giả chỉ đề cập hoặc đánh giá một góc độ, một khía cạnh nào đó về tác giả hoặc tác phẩm :

hoặc bàn về phong tục tập quán, hoặc nhận định chung về tài năng văn chương của Phi Vân, hoặc là bàn về chất Nam Bộ trong tác phẩm, Chưa có tác phẩm nào nghiên cứu một cách đầy đủ, có hệ thống về văn xuôi Phi Vân

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là những đặc điểm của văn xuôi Phi Vân: cảm hứng sáng tạo qua bức tranh hiện thực cuộc sống, cốt truyện, kết cấu, ngôn ngữ, giọng điệu,…

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn qua một số tác phẩm của

Phi Vân gồm: Đồng quê, Nxb Văn nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh

30A, Tập 30B Nxb Khoa học Xã hội liên kết Nxb Tp Hồ Chí Minh (1984)

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích – tổng hợp

Phương pháp so sánh – đối chiếu

Phương pháp cấu trúc hệ thống

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và thư mục tài liệu tham

khảo, luận văn có ba chương:

Chương 1 – Chân dung Phi Vân – một nhà văn Nam Bộ Chương 2 – Cảnh sắc và con người Nam Bộ trong tác phẩm của Phi Vân

Chương 3 – Một số phương diện nghệ thuật văn xuôi Phi Vân

CHƯƠNG 1 CHÂN DUNG PHI VÂN - NHÀ VĂN NAM BỘ

1.1 TÁC GIẢ PHI VÂN

1.1.1 Cuộc đời của nhà văn Phi Vân

Nhà văn Phi Vân tên thật là Lâm Thế Nhơn sinh năm 1917 trong một gia đình trung lưu ở Cà Mau Thuở nhỏ, ông học ở quê rồi lên tỉnh học tại trường trung học Cần Thơ Là nhà văn kiêm nhà báo chuyên viết truyện ngắn và phóng sự

Phi Vân mất ngày 11 tháng 01 năm 1977 ở tuổi 60 tại Thành phố Hồ Chí Minh

Sáu mươi năm cuộc đời của Lâm Thế Nhơn (từ năm 1917 đến ngày 11/ 01/ 1977) chủ yếu là sinh hoạt báo chí hay nói theo ngôn ngữ thời đó là làm báo Làm báo giai đoạn hòa bình tạm bợ của Việt Nam Cộng Hòa, từ năm 1955 đến năm 1975 là coi sóc một

tờ báo của một ông chủ báo nào đó sao cho tờ báo được sống và có lời trong điều điều kiện cạnh tranh, áp lực từ phía kiểm duyệt và những đòi hỏi quyền lợi của người viết Sau 1950 tuy ông không quan tâm đến chuyện văn nghệ, chuyện sáng tác chung quanh mình nhưng ông vẫn là một nhà văn có chỗ đứng trong văn đàn

1.1.2 Sự nghiệp sáng tác văn học của Phi Vân

Một số tác phẩm chính:

Đồng quê - 1942 (Tập phóng sự Đồng Quê được một nhà văn

Trung quốc dịch ra tiếng bạch thoại tựa là Nguyên dã năm 1950)

Tình quê - 1949

Dân quê - 1949

Nhà quê trong khói lửa - 1950; Cô gái quê - 1950

1.1.3 Phóng sự tiểu thuyết – nét đặc sắc trong sáng tác của Phi Vân

Thành tựu đặc sắc trong nghệ thuật viết phóng sự của Phi Vân được thể hiện ở nhiều phương diện: nghệ thuật khám phá hiện thực

và khai thác tư liệu, nghệ thuật trần thuật và phong cách ngôn ngữ, giọng điệu Đây là những yếu tố làm nên chất “văn”, chất “báo” hay nói cách khác tạo nên chất thời sự tư liệu hoà quyện chất văn học

đậm đà, đồng thời cũng là những chất liệu giúp phóng sự Đồng quê

nói riêng và các tác phẩm của Phi Vân có những đóng góp quan trọng vào văn học quốc ngữ Nam Bộ nửa đầu thế kỷ XX

Sự tinh tế trong cảm nhận thực tại được thấy rất rõ trong phóng sự của Phi Vân Văn học Việt Nam sẽ không có bức tranh hoàn chỉnh về nông thôn nếu không có những đóng góp tích cực của

Phi Vân Đồng quê là tác phẩm xuất sắc nhất của ông Ngòi bút Phi

Vân đã đi sâu khai thác các khía cạnh phong tục tập quán và sinh hoạt văn hóa của người nông dân miền Nam

Nghệ thuật lựa chọn những vấn đề, những tình huống tiêu biểu của hiện thực với những con người tiêu biểu đã được thể hiện rất sinh động trong từng thiên phóng sự Mỗi sự kiện được lựa chọn cùng tài năng sáng tạo, khai thác của ông đã góp phần quan trọng làm nên giá trị của các thiên phóng sự

1.2 NHÀ VĂN PHI VÂN TRONG QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA VĂN XUÔI NAM BỘ ĐẦU THẾ KỶ XX

1.2.1 Vài nét về văn xuôi Nam Bộ nửa đầu thế kỷ XX

Văn học thể hiện rõ ba đặc tính: tinh thần yêu nước, tinh thần chiến đấu, tình cảm cách mạng

Về Truyện, Ký, nhiều nhà văn trẻ mang lại sinh khí sôi động

cho văn đàn Văn phẩm của họ phần nhiều xây dựng trên tưởng

tượng, hoặc phối hợp tưởng tượng với hiện thực, song cũng giúp ích rất nhiều trong việc động viên tinh thần yêu nước và chiến đấu của toàn dân chống kẻ thù chung Những nhà văn nổi tiếng lúc bấy giờ là: Lý văn Sâm, Dương Tử Giang, Vũ Anh Khanh, Việt Quang, Quốc Ấn, Phi Vân, Tô Nguyệt Đình, Bình Nguyên Lộc, Sơn Khanh,

Cô Hợp Phố…

Cho đến nay, dòng văn học yêu nước tiến bộ tại miền Nam từ

1945 đến 1975 đã được khẳng định giá trị nội dung lẫn nghệ thuật Dòng văn học này đã đóng góp cho văn học nước nhà những tác phẩm có giá trị về nhiều mặt, là niềm tự hào của nhiều lớp người trong giai đoạn vừa qua và cả trong hôm nay

1.2.2 Vị trí của Phi Vân trong văn xuôi Nam Bộ

Có thể nói Phi Vân – một gương mặt văn sĩ với những tác

phẩm viết về những người dân quê Nam Bộ: Đồng quê – đạt giải

nhất cuộc thi văn chương của hội khuyến học Cần Thơ (1943) cùng

hàng loạt tác phẩm Dân quê (1949), Tình quê (1949), Cô gái quê (1950), Nhà quê trong khói lửa,…

Viết về cuộc sống của những người dân quê Nam Bộ có lẽ ít

có cây bút nào có được những trang viết nhiều ấn tượng và gây cho người đọc niềm xúc động như Phi Vân, những trang văn ấy của Phi Vân, hiện lên cả một đời sống phong tục, văn hoá sinh động của người nông dân đất Nam Bộ, theo thời gian chắc chúng ta không còn được mục kích, và như nhận xét của Nguyễn Văn Xuân, “có một số văn liệu đến nay vẫn còn giá trị rất lớn”

cái ác chà đạp cuộc sống thuần thành của người nông dân Và có thể nói, ý hướng phê phán trở thành cảm hứng quan trọng tạo nên nét đặc sắc nơi tác phẩm của ông

Những trang viết của Ông dễ xúc động lòng người vì nó thật,

vì nó đã ghi lại được những thời khắc quan trọng, những chuyển biến

về tinh thần của người nông dân Nam Bộ trong cuộc bão dông của

lịch sử

Cái làm nên phong cách Phi Vân, ngoài tài năng văn chương,

sự theo đuổi đến cùng đề tài nông thôn và nông dân,chính là phẩm chất trí thức của nhà văn Sự chân thành của ngòi bút trước thời cuộc, việc lựa chọn chỗ đứng nơi số đông thầm lặng khiến cho những trang viết dù trải qua thời gian tương đối xa nhưng vẫn có vị trí riêng trong lịch sử văn học dân tộc

CHƯƠNG 2 CẢNH SẮC VÀ CON NGƯỜI NAM BỘ TRONGTÁC PHẨM

CỦA PHI VÂN

2.1 CẢNH SẮC NAM BỘ

2.1.1 Không gian ruộng đồng

Nam Bộ vốn là vùng đất có một hệ thống kênh rạch chằng chịt, những cánh đồng bát ngát, những dòng sông đỏ nặng phù sa Những hình ảnh này là biểu tượng của thiên nhiên, là môi trường đặc trưng để con người sinh sống Chính vì thế, cánh đồng và dòng sông được xem như là biểu tượng văn hóa đặc trưng cho vùng đất Nam

Bộ

Thiên nhiên ở vùng đất sình lầy Bạc Liêu – Cà Mau nơi tận cùng Tổ quốc được Phi Vân miêu tả trong tác phẩm hiện ra rất đậm nét Đó là cuộc sống trên sông nước, gắn bó với thiên nhiên ruộng đồng làng xóm Tình yêu ruộng đồng là dấu ấn của nguồn cội văn

hóa nông nghiệp trong tâm thức cư dân Nam Bộ

Ruộng đồng dường như đã trở thành máu thịt của người dân quê Những người nông dân “một nắng hai sương” gắn bó sâu nặng với từng cây lúa, cọng rau, từng con ốc, con chim,…lại càng có tình cảm sâu sắc hơn nữa Đồng ruộng quê hương đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của họ

2.1.2 Không gian sông nước

Nam Bộ với vùng thiên nhiên mênh mông, phong phú, đa dạng, phì nhiêu mời gọi cư dân tiếp tục tiến bước khai phá, mở mang

cơ nghiệp Một thiên nhiên đầy sông, biển, kênh rạch chằng chịt đã hình thành một nền “Văn minh sông nước”

Hình ảnh một vùng quê sông nước bao la với vô số những sản vật mà thiên nhiên ban tặng: trúc, rái, rùa, kì đà, ong mật, cá tôm…

đã quy tụ về đây những con người thiện có, ác có, nhưng vẫn toát lên một nét quê mùa, chất phác, và những sinh hoạt cũng mang tính đặc thù của một vùng đất di chuyển bằng ghe xuồng, sinh hoạt tinh thần

là vọng cổ, điệu hò, câu hát

Sông nước quê hương không chỉ là nơi lưu thông qua lại của người dân mà ở đó còn có rất nhiều nguồn lợi cá tôm từ thiên nhiên

đã ban tặng cho cư dân nơi mảnh đất cuối trời này

Sông nước là một không gian thân thương của người dân Nam

Bộ, nơi gợi biết bao cảm hứng, bao suy gẫm, bao chiêm nghiệm về cuộc sống của mỗi người dân được sinh ra và lớn lên cùng sông nước Thế nên không phải ngẫu nhiên mà nhà nghiên cứu Phan

Quang đã gọi Nam Bộ là “Dải đất đa dạng ẩn chứa nhiều bí tàng của trời đất”

2.2 CON NGƯỜI NAM BỘ

2.2.1 Những người dân quê Nam Bộ

a Những người nông dân chịu thương chịu khó

Nông dân Nam Bộ vốn là dân “tứ chiếng” Họ phải rời bỏ nơi chôn nhau cắt rốn để tìm nơi “đất lành chim đậu” Phẩm chất cần cù, nhẫn nại là điều kiện phải có và được phát triển dần theo lịch sử khai khẩn và phát triển vùng đất Nam Bộ Người dân đến đây cần và biết nương tựa vào nhau mà sống Họ sống với quan niệm “có làm, có ăn” Họ phải chấp nhận mọi gian nan, thử thách để giành lấy sự sống Phi Vân đã viết về những người nông dân “một nắng hai sương”, “chịu thương chịu khó” bằng sự cảm thông, sẽ chia và yêu mến Tình cảm ấy đã giúp nhà văn có cái nhìn sâu sắc về số phận của từng con người nơi đây Tác giả đã dựng lên được một số nhân vật

có tính cách chất phác, cần cù, mang sức lao động của mình ra để chiến thắng thiên nhiên hung dữ và khắc nghiệt và đấu tranh với địa chủ độc ác để giành miếng cơm manh áo

Những người nông dân chân lấm tay bùn, chịu thương chịu khó lao động quần quật suốt ngày đêm nhưng vẫn không có được cuộc sống no đủ Những người nông dân cần cù ấy phải đi thuê mướn đất của địa chủ với giá cắt cổ, họ làm lụng cả năm trời nhưng vẫn không đủ đong lúa ruộng cho chủ điền

Hình ảnh người nông dân Nam Bộ hiện lên với những đức tính đáng quý: chịu thương, chịu khó, ham làm lụng Phi Vân đã khéo chọn chi tiết đời thường nhưng lại rất tiêu biểu và sử dụng lời văn kể hết sức tự nhiên để gợi lên đúng tính cách của con người vùng đồng bằng sông nước phương Nam

b Những người nông dân mê tín, cả tin, lạc hậu

Phi Vân đã cho người đọc thấy được tình trạng tối tăm dốt nát của người dân trong xã hội đương thời, ở một nơi mà địa giới hành chánh còn nhiều thay đổi, tùy thuộc vào hoàn cảnh kinh tế, chính trị

và quân sự từng giai đoạn Từ tình trạng dân trí thấp kém của đại đa

số tá điền, dẫn đến niềm tin mê muội vào các đấng Thần linh, mà họ nghĩ rằng sẽ giúp họ tiêu trừ hết các bệnh tật lẫn giải quyết các vấn

đề khác trong cuộc sống Tác giả không lên án hay khắt khe phê phán sự mê tín, cả tin của họ Ông đã bộc lộ sự cảm thông và thương xót cho những con người vì thiếu hiểu biết đã đưa đến cho họ biết bao đều thương tâm Qua đó, nhà văn lên án bọn thống trị, bọn chủ điền đã đẩy cuộc sống của người nông dân đến chỗ khốn cùng Ngoài sự tin tưởng mù quáng vào bùa phép, thần linh người dân nơi đây còn giữ thêm những lễ nghi, thủ tục rườm rà

Phi Vân gởi đến người đọc dù trước đây, dù hiện tại, hình ảnh cuộc sống của người miền quê Nam Bộ Trải qua vui buồn hay trăn trở một đời trên vùng đất mặn phèn, họ vẫn “không đang tay bứt cả

cội nguồn” vì họ tin vào “luật thưởng phạt của đất trời” Tác giả

không ca ngợi người nông dân một chiều mà cho thấy cả mặt nhược điểm, khuyết điểm của họ, đó cũng là viết bằng ngòi bút hiện thực nghiêm nhặt Và tuy là sống trong tình trạng dốt nát quê mùa và mê tín dị đoan, nhưng họ vẫn giữ đượcbản chất lương thiện của người nông dân thuần phác

c Những người nông dân sớm giác ngộ Cách mạng

Trước khi người nông dân trở mình đứng lên đi theo cách mạng họ đã phải chịu đựng nhiều khổ sở, bất công Sống trong cảnh đàn áp, bóc lột thậm tệ nên người dân quê không thể nào chịu đựng mãi, họ phải trở dậy, họ làm cách mạng thật sự Làm cách mạng vì chính số phận họ, vì họ là lực lượng mạnh nhất, không thể nào để bọn địa chủ và hương quản đưa họ vào gông cùm mãi được

Những con người đầu tiên đến với cách mạng là những người

có học, có suy nghĩ và ý thức Họ ý thức được vì sao họ lâm vào cảnh khốn cùng, vì sao họ đã lao động quần quật suốt ngày đêm vẫn không có đủ cơm no áo ấm

Ở bất cứ đâu những người có ý thức giác ngộ cách mạng luôn luôn phải sống khổ sở, trốn tránh, vì bọn phản động luôn rình rập để hãm hại họ

Giữa đồng quê Nam Bộ nghèo khó và thất học lại có những con người sớm mang trong mình tinh thần cách mạng sáng ngời Họ

là hình ảnh tiêu biểu cho lòng yêu quê hương đất nước của người dân Nam Bộ Mặc dù sống trong cảnh nghèo khổ, bị bóc lột nặng nề