ĐẶC ĐIỂM VĂN XI DƯƠNG THỤY 10600964

Giáo sư Phong Lê trong bài “Văn học với hiện thực hôm nay và sự đồng hành bốn thế hệ viết” in trên tạp chí Văn nghệ Quân đội số 713, đã có sự đánh giá về hiện thực đời sống văn học từ sa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRẦN THỊ MỘNG TÌNH

ĐẶC ĐIỂM VĂN XUÔI DƯƠNG THỤY

Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số: 60.22.34

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng, Năm 2012

Công trình được hoàn thành tại

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS TÔN THẤT DỤNG

Phản biện 1: PGS.TS HỒ THẾ HÀ

Phản biện 2: PGS.TS NGUYỄN PHONG NAM

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sỹ Khoa học Xã hội và Nhân văn họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 01 tháng 12 năm 2012

Có thể tìm luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Sư phạm, Đại hoc Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bước sang thế kỷ XXI, văn học Việt Nam chứng kiến sự xuất hiện của hàng loạt các cây bút trẻ- những người sẽ là “điểm tựa cho tương lai của văn học” Các tác phẩm của họ trên các thể loại không chỉ phản ánh đa dạng, đầy đủ mọi biến chuyển của cuộc sống;

mà còn từng bước thay đổi chức năng của văn học, đưa văn học đến gần hơn với công chúng Trong xu thế chung đó, Dương Thụy trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ nhà văn trẻ đang từng ngày “làm giàu” cho nền văn xuôi nước nhà Văn chương Dương Thụy cũng như con người chị, giản dị ,trong sáng, hóm hỉnh nhưng cũng rất lý trí Đề tài trong sáng tác của Dương Thụy không phải là những vấn đề “nóng bỏng” của xã hội mà chỉ đơn giản là tình yêu và cuộc sống của giới trẻ hiện đại trên con đường hội nhập nhưng lại có sức hút kỳ lạ đối với độc giả đặc biệt là độc giả trẻ

Sức hút và vị thế của Dương Thụy trong lòng công chúng có thể coi là một hiện tượng đáng chú ý của văn học Việt Nam đầu thế

kỷ XXI Vì thế, chúng tôi cho rằng văn xuôi của Dương Thụy rất đáng để chúng ta tìm hiểu dưới góc độ thưởng thức đơn thuần lẫn soi sáng bằng con mắt của người nghiên cứu văn học Thông qua đề tài

“Đặc điểm văn xuôi Dương Thụy”, chúng tôi hi vọng có thể đi vào khám phá thế giới nghệ thuật để tìm ra những nét đặc trưng trong phong cách nghệ thuật cũng như đóng góp của Dương Thụy đối với nền văn học nước nhà

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Những bài viết đánh giá về các nhà văn trẻ cùng thế hệ với Dương Thụy

Sinh năm 1975, Dương Thụy được coi là nhà văn thuộc thế

hệ 7X Cùng thế hệ với chị, hàng loạt các nhà văn đã và đang khẳng định được tên tuổi của mình trên văn đàn Giáo sư Phong Lê trong bài “Văn học với hiện thực hôm nay và sự đồng hành bốn thế hệ viết” in trên tạp chí Văn nghệ Quân đội số 713, đã có sự đánh giá về hiện thực đời sống văn học từ sau đổi mới với sự góp mặt của bốn thế hệ người viết Trong đó, nhà nghiên cứu đánh giá cao sự hội nhập của lớp nhà văn trẻ với những người mở đầu như: Nguyễn Ngọc Tư,

Đỗ Bích Thúy, Nguyễn Đình Tú, Nguyễn Việt Hà, Phan Hồn Nhiên,

Vũ Đình Giang…Nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh “khát vọng đi tìm cái riêng”của họ được thể hiện ráo riết và mãnh liệt hơn so với các thế hệ khác

Lê Hương Thủy trong bài viết “Nhận diện truyện ngắn trẻ đương đại” in trên tạp chí Nghiên cứu Văn học số 11/2011 khi đi vào đánh giá vị trí các sáng tác của nhiều nhà văn trẻ trên thể loại truyện ngắn đã chỉ ra điểm chung ở nhiều người viết trẻ chính là ý thức

“hướng tới việc không ngừng tìm kiếm những khả năng biểu đạt mới của văn chương, là quá trình đi tìm và xác lập những giá trị mới” [61,tr.89]

Ngoài những bài viết trên chúng tôi còn thu thập được một

số bài viết khác cũng đánh giá, khẳng định về đặc điểm, thành tựu của thế hệ nhà văn cùng thời với Dương Thụy như: “Truyện ngắn 8X- một thái độ sống và sáng tạo” của Nguyễn Hoài Thu in trên Tạp chí Nhà Văn, số 3/2009; “Tản mạn về văn học thế hệ 7X” của Đoàn Minh Tâm in trên Văn nghệ số 13/2010; “Tiểu thuyết trẻ, văn

chương suồng sã của đời” của Bùi Việt Thắng in trên báo Văn nghệ Trẻ, số 16/2010, “Tiểu thuyết trẻ, đọc và cảm nhận” của Đoàn Minh Tâm, báo Văn nghệ Trẻ, số 16/2011 Thông qua những bài viết, nhận định đánh giá trên chúng ta có thể thấy một cách khái quát về chân dung thế hệ nhà văn trẻ mà Dương Thụy cũng là một phần trong đó

2.2 Những bài viết đánh giá về các tác phẩm văn xuôi của

Dương Thụy

Từ việc đánh giá lịch sử nghiên cứu trên bình diện rộng để

có thể đưa ra những hình dung ban đầu về nhà văn Dương Thụy giữa dòng chung của thế hệ, chúng tôi xin đi sâu vào những ý kiến, nhận xét gắn liền với sáng tác của Dương Thụy để làm nổi bật đề tài

Tập truyện “Những truyện ngắn hay nhất của các tác giả trẻ” (NXB Thanh Niên, năm 2011) in lời nhận định của báo Người Lao động về phong cách viết truyện của Dương Thụy “Qua những câu chuyện kể của Dương Thụy, những sắc màu cuộc sống ở những nơi chốn lạ hiện ra rõ rệt và gần gũi Ngòi bút của tác giả không do dự, không né tránh để có thể chạm đến cùng những suy nghĩ của sự vật

và lý giải nó” [26,tr.224] Cũng trong tập truyện này, nhà văn Phạm Xuân Nguyên đã khẳng định Dương Thụy cùng các nhà văn khác đã góp phần phác họa lên “chân dung của thế hệ trẻ hôm nay”

Trong bài viết “Tiểu thuyết và những ngả đường khát vọng trẻ” trên báo Văn nghệ trẻ, số 20/2011, Nguyễn Thị Năm Hoàng đã khẳng định nét nổi bật trong tiểu thuyết của Dương Thụy là sự phản ánh chi tiết cuộc sống của lớp thanh niên trong quá trình lập nghiệp, khẳng định năng lực, cá tính bản thân, đặc biệt nhấn mạnh thành công của Dương Thụy khi xây dựng nên “những người công dân có

ý thức và trách nhiệm cao đối với Tổ Quốc”[21,tr.31]

Nhà văn Phan Hồn Nhiên với bài viết “Một thế giới dưới ánh

mặt trời” in trong tập truyện Cáo già, gái già và tiểu thuyết diễm tình

đã chỉ ra nét riêng trong truyện ngắn của Dương Thụy chính là thái

độ sáng suốt, soi chiếu nhân vật một cách công bằng và luôn nói đến tận cùng bản chất Trên phương diện nghệ thuật thể hiện, theo Phan Hồn Nhiên lợi thế của Dương Thụy chính là sự tự nhiên của người sở hữu các câu chuyện hấp dẫn và một giọng văn hồn hậu mang phong cách không thể trộn lẫn Với Phan Hồn Nhiên, Dương Thụy đã thực

sự vượt lên danh xưng cây bút trẻ để trở thành “một nhà văn ở đúng nghĩa đẹp nhất của danh từ này”

Mặc dù, nghiên cứu về Dương Thụy mới chỉ dừng lại ở những bài viết đánh giá, nhận xét về một số những cuốn sách đã được xuất bản Nhưng đây đều là những nhận xét chính xác, khách quan, dựa trên cơ sở lý luận, thực tiễn với độ tin cậy cao Chúng tôi coi đây là điểm tựa có ý nghĩa để có thể triển khai tìm hiểu và giải

quyết đề tài “Đặc điểm văn xuôi Dương Thụy”

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Sáng tác văn xuôi của Dương Thụy bao gồm cả truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện dài, du ký nên để thực hiện đề chúng tôi sẽ tiến hành khảo sát các tập truyện sau: “Oxford thương yêu” (Nxb Trẻ, 2007); “Cáo già, gái già và tiểu thuyết diễm tình” (Nxb Trẻ, 2008);

“Venise và những cuộc tình Gondola” (NxbTrẻ, 2009); “Nhắm mắt thấy Paris” (Nxb, 2010); “Bồ câu chung mái vòm” (Nxb Trẻ, 2011);

“Trả lại nụ hôn”(Nxb Trẻ, 2011), “Cung đường vàng nắng” (Nxb Trẻ, 2012)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Tìm hiểu văn xuôi Dương Thụy, chúng tôi sẽ tiến hành nghiên cứu trên các phương diện về cảm hứng nghệ thuật, thế giới nhân vật, cũng như những đặc điểm nghệ thuật được thể hiện các tập truyện và tiểu thuyết trên Từ đó, chúng tôi sẽ cố gắng chỉ ra những đóng góp của Dương Thụy trên các mặt nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật của nhà văn

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện luận văn này, người viết đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp phân phân tích và tổng hợp

- Phương pháp thống kê, phân loại

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Với đề tài “Đặc điểm văn xuôi Dương Thụy”, chúng tôi hy vọng bước đầu chỉ ra những đóng góp của Dương Thụy đối với nền văn học hiện đại, đồng thời tìm hiểu sơ bộ để làm rõ hơn những nét đặc trưng trong phong cách văn xuôi của nhà văn này.Từ đó, chúng tôi cũng mong đóng góp một chút công sức cho công tác nghiên cứu- phê bình văn học Việt Nam hiện đại nói chung và về cây bút trẻ Dương Thụy nói riêng Đặc biệt, thông qua đề tài, chúng tôi cũng muốn đi vào lý giải sức hút của văn chương Dương Thụy đối với công chúng Từ đó, phần nào hiểu hơn thị hiếu tiếp nhận của độc giả đặc biệt là độc giả trẻ- những người vốn đang thờ ơ với nền văn học

6 Bố cục của đề tài

Luận văn gồm ba phần: Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội

dung gồm ba chương:

- Chương 1: Nhà văn Dương Thụy và văn xuôi Việt Nam đầu thế kỷ XXI

- Chương 2: Cảm hứng nghệ thuật và sự khám phám con người trong văn xuôi Dương Thụy

- Chương 3: Phương thức thể hiện nghệ thuật trong văn xuôi Dương Thụy

CHƯƠNG 1 DƯƠNG THỤY VÀ VĂN XUÔI VIỆT NAM

ĐẦU THẾ KỶ XXI 1.1 Văn xuôi Việt Nam đầu thế kỷ XXI

1.1.1 Bối cảnh văn hóa- xã hội cho sự phát triển văn xuôi

Công cuộc đổi mới cùng với tác động của xu hướng quốc tế

hóa đã tạo nên có những đổi thay tích cực trong đời sống văn học

Việt Nam Tận dụng lợi ích do giao lưu văn hóa đem lại, văn học đã

tiếp thu những thành tựu văn hóa- văn học của thế giới để làm phong phú đời sống văn học trong nước, tạo nền tảng cho quá trình đổi mới được tiến hành một cách nhanh chóng, hiệu quả Đồng thời thông qua quá trình hội nhập, chúng ta cũng có thêm nhiều cơ hội để giới thiệu với bạn bè thế giới những thành tựu văn học đặc sắc của mình

Giao lưu, hợp tác văn hóa quốc tế còn ảnh hưởng mạnh mẽ đến các hoạt động lý luận- phê bình Sự du nhập các phương pháp lý

luận mới trên cơ sở coi trọng những ưu điểm của các phương pháp truyền thống đã tạo điều kiện thuận lợi cho công tác lý luận phê bình văn học được đẩy mạnh, từ đó tác động ngược lại quá trình sáng tác của nhà văn Vì thế, văn xuôi Việt Nam trong thời đại mới, dưới ảnh hưởng của quá trình giao lưu văn hóa quốc tế đã trở nên đa sắc và phong phú hơn bao giờ hết

Công cuộc đổi mới đất nước được đánh dấu từ Đại hội VI

(năm 1986) đã xác định dân chủ hóa, lấy dân làm gốc là hai mục tiêu

quan trọng trong xây dựng và phát triển kinh tế- văn hóa- xã hội

Theo đó, tự do dân chủ trong sáng tác và thưởng thức văn học ngày

càng được tôn trọng và mở rộng, không chỉ tạo điều kiện cho nhà văn được thể hiện dấu ấn cá nhân, cá tính sáng tạo của mình, mà còn đưa người đọc lên một vị thế mới- vị thế của người đồng sáng tạo và được đặt ra yêu cầu đối với người viết

Trong xã hội hiện đại, con người đang ngày càng phải đối diện với nhiều áp lực, căng thẳng từ cuộc sống, công việc Vì thế,

chức năng giải trí trở thành một trong những chức năng quan trọng

của văn học Đồng thời, sự hỗ trợ của các phương thức truyền bá sản

phẩm văn học hay “sân chơi mạng” đã tạo nên những động thái mới

trong đời sống văn học đương đại Tác phẩm văn học đến với công chúng một cách nhanh chóng như một “sản phẩm thương mại” với nhiều hình thức quảng bá, giới thiệu, góp phần đưa nhà văn đặc biệt

là nhà văn trẻ đến gần hơn với bạn đọc

Như vậy, bước sang thế kỷ XXI, cùng với thắng lợi của sự nghiệp đổi mới, quá trình hội nhập và giao lưu văn hóa quốc tế sâu rộng, xu hướng dân chủ hóa ngày càng được đề cao và sự phát triển mạnh mẽ của các hoạt động in ấn, xuất bản… đã hỗ trợ và tạo động lực to lớn cho sự phát triển của văn học trên các phương diện, thể loại mà đáng chú ý chính là văn xuôi

1.1.2 Một số đặc điểm và thành tựu nổi bật của văn xuôi

Sự đa dạng trong đội ngũ sáng tác, nội dung và phương thức thể hiện là một dấu hiệu mới của văn xuôi Việt Nam những năm qua Đây có thể coi là những đặc điểm đồng thời là thành tựu đáng ghi nhận của văn xuôi đầu thế kỷ XXI:

1.1.2.1 Sự đồng hành của bốn thế hệ người viết

Trên lĩnh vực sáng tác, chúng ta cùng lúc ghi nhận sự góp mặt của nhiều thế hệ Mỗi thế hệ đều mang những nét đặc trưng riêng, không trộn lẫn nhưng cũng không quá khác biệt để cùng tạo nên nền văn học thống nhất trong sự đa dạng Thế hệ nhà văn gạo cội nhất là những nhà văn trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mỹ, tiếp đó là những nhà văn sinh ra vào những năm 50-60 của thế kỷ trước như Nguyễn Huy Thiệp, Hồ Anh Thái, Võ Thị Hảo; thế hệ nhà văn 7X là lớp người sinh ra và trưởng thành sau chiến tranh với những tên tuổi như Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Đình Tú, Vũ Đình Giang, Dương Thụy…và thế hệ nhà văn sinh ra vào những năm 80 của thế kỷ trước cũng đang dần định hình phong cách, hứa hẹn những tiềm năng mới cho văn học nước nhà

1.1.2.2 Một số cách tân trong phương thức thể hiện của văn xuôi

Sự cách tân nghệ thuật trong văn xuôi Việt Nam đầu thế kỷ XXI diễn ra trên nhiều phương diện, trong đó nổi bật nhất là cách tân

về nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôn ngữ nghệ thuật và giọng

điệu nghệ thuật ở hai thể loại tiểu thuyết và truyện ngắn

Văn học Việt Nam trong hơn mười năm đầu thế kỷ XXI đã thực sự đạt được những bước phát triển lớn Đây chính là kết quả của

sự vận động vừa mang tính kế thừa, vừa mang tính khai phá trên cơ

sở tiếp thu những yếu tố từ bên ngoài và phát huy sự sáng tạo từ trong nội tại của riêng từng thế hệ nhà văn

1.2 Dương Thụy- nhà văn lãng mạn của giới trẻ hội nhập

1.2.1 Hành trình sáng tác của Dương Thụy

Dương Thụy tên thật là Dương Thụy Phương Khanh, sinh tại thành phố Hồ Chí Minh năm 1975 Yêu văn chương và có năng khiếu nên ngay từ khi đi học Dương Thụy đã có tác phẩm đầu tay

Tuy trải qua nhiều nghề từ viết báo đến làm kinh doanh nhưng niềm đam mê viết văn của chị không bao giờ nguội lạnh Dương Thụy đã

đạt được một số giải thưởng đáng chú ý: Giải hai “Hương đầu mùa” báo Sinh Viên Việt Nam, giải hai “Truyện ngắn hay 2004” báo Tiếp Thị và Gia đình, giải ba “Văn học tuổi 20” năm 2005 Đặc biệt hàng

loạt các tác phẩm của chị trên các thể loại truyện ngắn, tiểu thuyết,

du ký như Oxford thương yêu; Cáo già, gái già và tiểu thuyết diễm

tình; Nhắm mắt thấy Paris; Venise và những cuộc tình Gondola…đều là những sách bán chạy trong những năm qua Đây là

thành công đồng thời là sự khẳng định cho những phấn đấu, nỗ lực

và ý thức nghệ thuật của nhà văn trong sáng tạo nghệ thuật

1.2.2 Quan niệm về văn chương của Dương Thụy

Dương Thụy có một quan điểm khá nhẹ nhàng về nghề nghiệp Luôn coi viết văn là một niềm vui cho mình và cho mọi người nên chị viết thoải mái và hồn nhiên như chính cuộc sống của mình Tuy nhiên, thông qua các tác phẩm, Dương Thụy cũng muốn gửi gắm những suy nghĩ, trải nghiệm về cuộc sống của bản thân đến những người trẻ tuổi đang chập chững vào đời

Với quan niệm mộc mạc, chân thành và rất thực tế về giá trị của văn chương đối với con người, Dương Thụy đã mang đến làn gió mát cho không khí văn chương đương đại Sự đơn giản, nhân hậu, hóm hỉnh đã trở thành “thương hiệu” của riêng Dương Thụy, đưa chị trở thành một trong những nhà văn thuộc hàng best-seller của văn học Việt Nam đầu thế kỷ XXI

CHƯƠNG 2 CẢM HỨNG NGHỆ THUẬT VÀ SỰ KHÁM PHÁ CON NGƯỜI TRONG VĂN XUÔI DƯƠNG THỤY 2.1 Cảm hứng nghệ thuật trong văn xuôi Dương Thụy

2.1.1 Cảm hứng từ hiện thực đời sống của người Việt ở nước ngoài

Dựa vào điều kiện của bản thân, là người được đi nhiều, trải nghiệm nhiều miền đất khác nhau, Dương Thụy đã chọn cho mình một vùng sáng tác mang nhiều “yếu tố ngoại”, nhưng các sáng tác của chị không hề xa lạ, hào nhoáng mà vẫn gần gũi, mang đậm phong thái, cốt cách của người Việt Nam Bởi tiêu điểm trung tâm trong mỗi tác phẩm đều gắn liền với quá trình khám phá cuộc sống của người Việt trên hành trình hội nhập

2.1.1.1 Cuộc sống của du học sinh Việt Nam ở nước ngoài

Bằng trải nghiệm chân thực của bản thân, Dương Thụy đã khéo léo lồng ghép, đan xen các chi tiết đặc tả như những nét phác họa chân thực về đời sống của du học sinh Việt Nam ở nước ngoài trong nhiều câu chuyện Đằng sau cái danh du học là rất nhiều vấn đề phức tạp mà người trí thức trẻ tuổi phải đối diện trên con đường hội nhập và chiếm lĩnh tri thức Thông qua việc tái hiện cuộc sống của

du học sinh ở nước ngoài, Dương Thụy không chỉ cảm thông với những khó khăn về vật chất, những thiếu thốn về tình cảm mà họ gặp phải, nhà văn còn thể hiện sự ngưỡng mộ đối với những con người

dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng luôn hướng về quê hương Họ chính là cầu nối đưa văn hóa, truyền thống và lịch sử dân tộc ra giới thiệu cùng bạn bè thế giới và là minh chứng khẳng định lòng yêu nước, tự hào dân tộc luôn thường trực trong trái tim mỗi người con Việt Nam

2.1.1.2 Cuộc sống của người Việt định cư ở nước ngoài

Khai thác khía cạnh đời sống của người Việt Nam định cư ở

nước ngoài vừa là nguồn cảm hứng sáng tác đồng thời cũng là nhu

cầu gắn kết những người con xa xứ với Tổ Quốc của Dương Thụy

Qua đó, Dương Thụy đã thể hiện khả năng bao quát và phát hiện của mình về những gam màu sáng tối trong cuộc sống của người Việt xa

xứ Bằng những câu chuyện giản dị, chân thật, nhà văn muốn tác động đến nhận thức của người Việt trong nước về cuộc sống ở nước ngoài Một đất nước dù có hiện đại, văn minh đến đâu cũng không thể là điểm dừng chân lý tưởng nếu ta không được chuẩn bị kỹ càng

về ngôn ngữ cũng như hiểu biết về phong tục, văn hóa của đất nước

đó

Với mỗi tác phẩm, Dương Thụy không chỉ đồng cảm, thấu hiểu mà còn mang đến cái nhìn khách quan cùng những bài học kinh nghiệm để người đọc hiểu hơn về hiện thực cuộc sống có vinh quang, có vất vả và cả nỗi lòng thầm kín của người Việt ở nước ngoài

2.1.2 Cảm hứng từ tình yêu vượt biên giới

Dương Thụy là một nhà văn lãng mạn và tân kỳ, vì thế, khi viết nên những câu chuyện tình yêu, nhà văn không tuân theo một

mô típ truyền thống nào mà đã lạ hóa đi bằng cách xây dựng nên những mối tình vượt biên giới đầy màu sắc Đây được coi là mạch nguồn cảm hứng chính, xuyên suốt nhiều tác phẩm của nhà văn