Báo chí và luật pháp Báo chí và luật pháp TS Đặng Thu Hương 1 Mối quan hệ giữa báo chí và luật pháp Khái niệm luật pháp Luật pháp là những quy phạm hành vi do Nhà nước ban hành mà mọi người dân buộc[.]
Trang 1Báo chí và luật pháp
TS Đặng Thu Hương
Trang 21 Mối quan hệ giữa báo chí và luật pháp
Khái niệm luật pháp:
- Luật pháp là những quy phạm hành vi do Nhà nước ban hành mà mọi người dân buộc phải tuân theo
nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội và bảo vệ trật tự xã hội
- Luật pháp là một hệ thống những chuẩn mực xã hội
có tính bắt buộc được Nhà nước dùng sức mạnh đảm bảo
- Nhà nước quản lí, điều hành các mối quan hệ XH bằng luật pháp (những điều bắt buộc, những điều cho phép, các hình thức trừng phạt, cấm đoán, tha bổng )
Trang 31.Mối quan hệ giữa báo chí và luật
Trang 4 Tại sao nhà báo cần am hiểu pháp luật?
Trang 51 Mối quan hệ giữa báo chí và luật
pháp
Sự cần thiết phải am hiểu luật của nhà báo
- Nhà báo trước hết là công dân
- Yêu cầu nghề nghiệp báo chí (tuyên truyền, giải thích pháp luật)
- Đặc trưng, tính chất nghề nghiệp (va chạm, cọ xát
tiếp xúc với mọi đối tượng,…)
- Do vậy, nhà báo phải là người am hiểu pháp luật, vận dụng kịp thời luật pháp vào hoạt động nghiệp vụ của mình, và hướng dẫn cho mọi người sử dụng các
quyền và nghĩa vụ của mình theo luật pháp
Trang 61.Mối quan hệ giữa báo chí và luật
pháp
Các quyền của nhà báo
- Được đăng tải tác phẩm BC ở các cơ quan BC mà không bị
- Quyền được cải chính những thông tin đăng sai
- Quyền được bảo vệ tính mạng, tài sản, danh dự của nhà báo
- Quyền được hưởng một số ưu tiên theo quy định của Nhà
nước
- Quyền được trao tặng các danh hiệu nghề nghiệp
Trang 71 Mối quan hệ giữa báo chí và luật
pháp
Mối quan hệ BC-LP: Mối quan hệ 2 chiều
- BC cung cấp tư liệu, số liệu, nhân chứng… trung thực khách quan, chính xác để các cơ quan chức năng tiến hành điều tra, khởi tố các vụ án
- BC phối hợp với các cơ quan chức năng điều tra khám phá các vụ việc trong đời sống XH
- BC tạo ra dư luận xã hội, giám sát sự thi hành pháp luật của các cơ quan công quyền
- Các cơ quan chức năng phối hợp với BC để thực hiện nhiệm vụ chung
Trang 82 Cơ sở pháp lý của hoạt động báo chí Việt Nam
Cơ sở chung:
Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam 1992
- ‘Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, có quyền được thông tin’
(Điều 69)
- ‘Nghiêm cấm những hoạt động văn hóa, thông tin làm tổn hại đến lợi ích quốc gia, phá hoại nhân cách, đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam’
(Điều 33)
Các bộ luật Báo chí, các văn bản chỉ thị, nghị quyết của Nhà nước và của các bộ, ban, ngành có thẩm quyền
Trang 93 Luật Báo chí năm 1957
* BC của những người yêu nước và cách mạng
- Sau CMT8, Đảng và Nhà nước đã chăm lo xây dựng hệ thống văn bản pháp lí cho hoạt động BC.
Trang 10* 10.10.1945 Hồ Chủ tịch ra sắc lệnh về việc
duy trì tạm thời các luật lệ hiện hành, nhưng chỉ thi hành ‘khi nào không trái với nguyên tắc độc lập của nước VN và chính phủ dân chủ CH’
* 29.3.1946 – Sắc lệnh số 41 – Hội đồng kiểm duyệt báo chí
* 1946 – 1954: KCCP
* 1954: xóa bỏ chế độ kiểm duyệt báo chí
Trang 11 Đầu năm 1956: có 29 tờ báo (9 tờ tư nhân),
Trang 12Nội dung Luật Báo chí 1957
1 Đảm bảo quyền tự do ngôn luận của nhân dân:
- Quyền tự do ngôn luận dành cho mọi người không phân biệt thành phần xã hội, tôn giáo, dân tộc, giới tính
- Quyền không bị kiểm duyệt trước khi in
- BC được các cơ quan NN tạo điều kiện thuận lợi và
dễ dàng để hoạt động nghiệp vụ
- Nhân dân có quyền trả lời, đính chính những điều nói sai có liên quan đến mình
Trang 13Nội dung Luật Báo chí 1957
2 Những điều BC không được làm:
- BC không được tuyên truyền chống lại đường lối
chính sách, chế độ của Đảng, Nhà nước, chống phá pháp luật
- Ko được phá hoại sự nghiệp củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất và hoàn thành độc lập và dân chủ
- Ko được chia rẽ dân tộc, gây tổn hại tình hữu nghị với nhân dân các nước, tuyên truyền cho chủ nghĩa
đế quốc, cho chiến tranh
- Ko được tiết lộ bí mật quốc gia
- Ko được dâm ô, trụy lạc, đồi bại
Trang 14Nội dung Luật Báo chí 1957
3 Xác định những quy định cụ thể về điều kiện hoạt động của báo chí và thủ tục cấp giấy
phép, thể lệ lưu chiểu
4 Quy định về hình thức kỷ luật, tùy theo lỗi
nặng nhẹ mà bị cảnh cáo, tịch thu ấn phẩm đình bản tạm thời, đình bản vĩnh viễn, phạt tiền hoặc bị truy tố trước pháp luật
Trang 15Ý nghĩa của Luật Báo chí 1957
Là bộ luật báo chí hoàn chỉnh, trọn vẹn đầu tiên ở nước ta.
Tạo hành lang pháp lý rộng rãi cho báo chí kiểu mới hoạt động trong giai đoạn mới
Từ đây, báo chí VN khẳng định vai trò, vị trí, nghĩa vụ, và quyền lợi của mình trong hệ thống chính trị, tư tưởng của Đảng
Đồng thời, tạo dk cho BC có cơ hội mở rộng quan hệ giao lưu với BC khu vực và thế giới
Tuy nhiên Luật 1957 Ko đề cập đến việc quảng cáo trên báo chí
Sau Luật BC 1957, có Nghị định số 297/TTG (9.7.1957) quy định chế độ, và quyền lợi của người làm báo chuyên nghiệp; và Nghị định số 298/TTg
(9.7.1957) quy định chi tiết thi hành Luật về chế độ báo chí 1957
Trang 164 Luật Báo chí 1990 và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Báo chí 1999
Trang 17Bối cảnh chính trị - xã hội
Từ 1957 đến 1990: hơn 30 năm
1955-1975: KCCM
1975-1986: Thời kỳ bao cấp
1986-1990: Thời kỳ đổi mới
- Trước hết là đổi mới tư duy kinh tế, tư duy chính trị và đổi mới toàn diện
- BC cũng có nhiều đối mới và thu được những thành quả bước đầu
- Trong bối cảnh mới (thay đổi về cơ chế, giao lưu hòa nhập với quốc tế ) nhiều điều của luật 1957 đã
không còn phù hợp
Trang 18Nội dung của Luật Báo chí 1990
Luật BC 1990 có 7 chương, 31 điều
Nghị định 133 HDBT (22.4.1992) quy định chi tiết việc thi hành Luật BC
Luật BC 1990 kế thừa những nguyên tắc
đúng đắn của Luật về chế độ BC 1957, bổ
sung và hoàn thiện một bước pháp luật nước
ta về báo chí
Trang 19Những điểm mới của Luật BC 1990
Xác định rõ BC là cơ quan ngôn luận của Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, không có báo chí tư nhân (d.1)
Thể hiện rõ & đầy đủ hơn quyền tự do dân chủ của nhân dân qua BC (d.2)
Vai trò, trách nhiệm của BC theo đường lối của Đảng (d.3)
Nêu đầy đủ về quyền thông tin và được thông tin của công dân (d.4)
Quyền và nghĩa vụ cung cấp thông tin (d.7)
Trang 20Những điểm mới của Luật BC 1990
Quy định đầy đủ, chi tiết hơn về quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan BC và nhà báo; của
cơ quan chủ quản BC (d.12), của Nhà nước đối với BC (d.17)
Quy định trách nhiệm của các cơ sở in và tổ chức phát hành (d.12 và 21)
Quy định về quảng cáo trên BC (d.25)
Quy định về khen thưởng và kỷ luật (d.27)
Trang 21Ý nghĩa của Luật BC 1990
Kế thừa và phát huy những nguyên tắc đúng đắn của Luật BC 1957 và được bổ sung, hoàn thiện về mặt luật pháp cho hoạt động của BC thời kỳ đổi mới
Luật BC 1990 phản ánh trung thực, khách quan
những thành tựu quan trọng của đất nước thời kỳ đổi mới, cũng như thành tựu của BC nói riêng
Tạo hành lang pháp lí rộng rãi cho BC hoạt động
trong sự nghiệp đổi mới, CNH-HDH; đáp ứng nhu
cầu phát triển nội tại BC
Tạo cơ sở pháp lí cho BC nước ta hợp tác, hòa nhập
Trang 225 Luật Báo chí (sửa đổi) 1999
+ BC có tính thương mại, xa rời mục đích tôn chỉ
+ Khai thác, cung cấp, xử lí thông tin, đưa tin sai,… dẫn đến việc xúc phạm danh dự, gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân
+ Xử lí của cơ quan báo chí, cơ quan quản lí BC
không nghiêm
+ Nhiều vấn đề phát sinh như loại hình báo chí mới, thuế báo chí, kinh doanh báo chí, kinh tế báo chí
Trang 23Nội dung sửa đổi của Luật BC (sửa đổi) 1999
Luật BC (sửa đổi) 1999 giữ nguyên cơ cấu các chương
Sửa Lời nói đầu, và 11 điều trong các chương, bổ sung 4 điều mới
Trong đó, các nội dung sửa là:
- Lời nói đầu, các loại hình báo chí
- Cơ quan chủ quản báo chí
- Quyền hạn và nhiệm vụ của nhà báo
- Cải chính trên báo chí
- Quản lí Nhà nước về báo chí
Trang 24Một số vấn đề bất cập của Luật BC
(sửa đổi) 1999
Khiếu nại rồi mới kiện ra tòa?
+ Luật BC: khiếu nại đến báo rồi mới khiếu nại lên trên hoặc kiện ra tòa.
+ Luật Dân sự: không cần khiếu nại đến báo
mà có quyền kiện ra tòa
+ Hay cải chính rồi là ‘xong việc’???
Trang 25Một số vấn đề bất cập của Luật BC
(sửa đổi) 1999
Thông tin phải có nguồn, có căn cứ
Nhưng thế nào là nguồn, là chứng cứ?
+ văn bản, tài liệu của cơ quan, tổ chức, phát ngôn của cá nhân có thẩm quyền, phản ánh của công dân
+ băng ghi âm khi ra TA bị bác, không công nhận tính xác thực.
Trang 26 Nhưng, trách nhiệm là gì?
Trang 27Một số vấn đề bất cập của Luật BC
(sửa đổi) 1999
Đăng ảnh cá nhân?
+ Luật Dân sự: Muốn sử dụng ảnh cá nhân phải
được người đó đồng ý, trừ trường hợp vì lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng hoặc pháp luật có quy
định khác
* Như thế nào là vì lợi ích của NN, lợi ích công cộng
+ Một quan chức tham ô, một GĐ cố ý làm trái, một kẻ trộm??? Báo chí có phải xin phép họ hay không?
Trang 28buổi xét xử công khai của tòa án, những người phạm
tội trong các vụ trọng án đã bị tuyên án)
Vậy, báo chí được đăng các loại ảnh, miễn là có chú thích rõ ràng?
Trang 29 Đăng ảnh cá nhân ntn?
- Phiên xử công khai, báo chí được đăng ảnh đặc tả bị cáo? Hay chỉ đăng ảnh quanh cảnh phiên tòa?
- Khái niệm ‘trọng án’ mù mờ, không có trong luật hình sự.
- Đối với bị cáo thường thì sao?
- (T7.2005 1 TA cấp quận TpHCM không cho
PV chụp ảnh bị cáo)
Trang 30+ thông tin về đời tư cá nhân?
Loại hình báo chí mới: blog?
Trách nhiệm TBT?
Trang 31Luật Báo chí đề nghị sửa đổi năm
2008
Nguyên tắc không có báo chí tư nhân
Báo chí là cơ quan của Đảng, nhà nước, tổ chức đoàn thể;
đồng thời là diễn đàn của nhân dân
Nhà nước không kiểm duyệt báo chí trước khi đăng, phát
Trang 32Luật Báo chí đề nghị sửa đổi năm
2008
Chặt chẽ hơn trong việc cung cấp nguồn tin: + Các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí, và phải chịu trách
nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin ấy.
+ Khi thể hiện thông tin trên báo, đài, cơ quan báo chí phải nêu rõ xuất xứ nguồn tin (ngay
cả nguồn tin riêng của báo).
+ cơ quan báo chí và nhà báo có nghĩa vụ
không tiết lộ tên người cung cấp thông tin nếu
có hại cho người đó
Trang 33Luật Báo chí đề nghị sửa đổi năm
2008
Trong TH cần tiết lộ danh tính nguồn tin:
+ Khi Chánh án TA cấp tỉnh yêu cầu
+ Khi xét thấy cần thiết cho việc xét xử tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng
(nghĩa là đối với tội có thể bị xử phạt từ trên bảy năm tù trở lên)
Trang 34Luật Báo chí đề nghị sửa đổi năm 2008
Cải chính rồi vẫn phải chịu trách nhiệm
Trang 35Luật Báo chí đề nghị sửa đổi năm
2008
Tổng biên tập chỉ là phụ tá?
+ Theo Luật (đề xuất) thì người đứng đầu cơ quan báo chí là chủ nhiệm (báo) hoặc giám đốc (đài).
Trang 36Luật Báo chí đề nghị sửa đổi năm
2008
Báo, đài có quyền liên kết với tư nhân?
Các lĩnh vực được phép liên kết được nêu cụ thể là:
- Thiết kế, trình bày, in báo, phát hành báo chí (thực tế đây là toàn bộ nguồn thu và chi bình thường của một
tờ báo)
- Khai thác hoặc mua bản quyền về măng-sét, nội
dung các ấn phẩm báo chí thuộc lĩnh vực khoa công nghệ, thể thao, giải trí, quảng cáo và thông tin kinh tế của báo chí nước ngoài để xuất bản tại Việt
học-Nam (như vậy phải chăng các báo ngoài các lĩnh vực trên như các báo chính trị, xã hội thì không được)
Trang 37Luật Báo chí đề nghị sửa đổi năm
2008
- Tổ chức báo chí nước ngoài được phép liên kết
khai thác hoặc mua toàn bộ bản quyền về măng-sét, nội dung các ấn phẩm báo chí Việt Nam để xuất bản
ở nước ngoài
- Sản xuất chương trình phát thanh, chương trình truyền hình thuộc lĩnh vực khoa học-công nghệ, thể thao, giải trí, quảng cáo và thông tin kinh tế
- Mua các chương trình phát thanh, chương trình
truyền hình nước ngoài theo quy định của pháp luật
để biên tập, biên dịch, truyền dẫn, phát sóng tại Việt Nam”
Trang 38Một số tình huống tác nghiệp
Trong một cuộc hội thảo, phong viên K ghi
âm được đầy đủ ý kiến phát biểu của nhà
khoa học A Phong viên K rất tâm đắc và
muốn được đăng dưới dạng phỏng vấn Bạn
về, thêm câu hỏi của mình để biến ý kiến phát biểu của nhà khoa học A thành đoạn trả lời
phỏng vấn Phóng viên K làm như vậy có
đúng không? Nếu là bạn, bạn làm như thế
nào?
Trang 39 Phóng viên X thực hiện một cuộc phỏng vấn ghi âm với một nhân vật quan trọng Trước khi ra về, ông Y nói với phóng viên là, phải
chuyển lại bài phỏng vấn cho ông Y xem
Phóng viên X hứa cho được việc, nhưng cuối cùng thì lờ đi, không trả lời, và cho đăng báo Kết quả, ông Y gọi điện đến gặp Tổng biên
tập Tổng biên tập gọi phóng viên X lên xạc cho một trận Theo bạn phóng viên X mắc lỗi nghề nghiệp nào? Nếu là bạn, bạn xử lý ra
Trang 40 Phóng viên A đặt lịch xin gặp ông X để thực hiện bài phỏng vấn Sau khi có được tư liệu, phóng viên A không viết phỏng vấn mà viết
một bài phản ánh phân tích vấn đề Phóng
viên A băn khoăn mãi, không biết mình làm
thế có sai không? Bạn sẽ trả lời thắc mắc của phóng viên A như thế nào?
Trang 41 Phóng viên có nên nghe lén?
Trang 42Quy chế phỏng vấn trên báo chí
Trang 44 Người được phỏng vấn:
+ Tạo đk thuận lợi cho cơ quan báo chí, nhà báo
+ có thể từ chối khi chưa chuẩn bị hoặc
không có trách nhiệm, thẩm quyền trả lời
+ có thể trả lời bằng văn bản hoặc trực tiếp + chịu trách nhiệm về nội dung thông tin
Trang 45 Đối với cơ quan báo chí:
+ Ko được tự ý thêm, bớt, cắt xén nội dung câu hỏi và trả lời
+ chịu trách nhiệm về nội dung bài phỏng vấn + Những ý kiến phát biểu không nhằm mục đích trả lời phỏng vấn báo chí tại các hội
nghị, hội thảo,… có nhà báo tham dự, nhà báo có thể ghi chép để đăng, phát, nhưng
không được chuyển thành bài phỏng vấn nếu không được người phát biểu đồng ý.
Trang 46Vấn đề xã hội hóa trong hoạt động báo chí truyền thông
NQ 90/CP (ngày 21.8.1997) về phương hướng và
chủ trương XHH các hoạt động giáo dục, y tế và văn hóa
NĐ 73/1999/NĐ-CP (19.8.1999) lần đầu tiên đề cập đến việc XHH liên quan đến ngành công nghiệp in
ấn:
‘In, xuất bản và phát hành: báo, tạp chí, bản tin chuyên ngành, sách chính trị, sách giáo khoa, giáo trình, sách văn bản pháp luật, sách in bằng tiếng dân tộc thiểu số; tranh ảnh, áp phích, tuyên truyền,
cổ động’ sẽ không phải nộp thuế giá trị gia tăng’
Trang 47 2004: Luật xuất bản được thông qua (thay thế cho Luật 1993) Cho phép liên kết với tư nhân
từ xuất bản, tổ chức biên tập, khai thác bản thảo, mua bản quyền… nhưng không cho
phép góp vốn kinh doanh.
2008: Luật XB sửa đổi
Trang 48 2005: NQ 05/2005/NQ-CP (ngày 18.4.2005) v/v Đẩy mạnh việc XHH các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa và thể dục thể thao.
5.1.2006: Hội thảo về XHH trong truyền hình tại Liên hoan truyền hình toàn quốc
28.5.2009: Thông tư 19/2009/TT-BTTT Quy định việc liên kết trong hoạt động sản xuất chương trình PT –TH.
Trang 497 Cơ sở pháp lí hoạt động BC của phóng viên nước ngoài tại VN và phóng viên Việt Nam tại nước ngoài
Trang 50Phóng viên nước ngoài ở Việt Nam
Trang 51 1975 đến nay: phóng viên của tất cả các
quốc gia đều có thể đến VN tác nghiệp
Tính đến 2002: có hơn 38 cơ quan thường
trú của các hãng thông tấn, báo chí, PT-TH của nhiều nước trên thế giới có mặt tại VN
Đưa tin về Hội nghị APEC (HN, 11.2006): hơn
1500 PV NN
Trang 53Cơ sở pháp lí cho hoạt động của phóng viên nước ngoài tại VN
1.12.1961: Nghị định của CP về phóng viên BC, điện ảnh, nhiếp ảnh nước ngoài vào hoạt động tại VN
10.6.1965: Nghị định của CP về quan hệ của người
VN với cá nhân, tổ chức nước ngoài vào VN
10.8.1978: Thông tư liên bộ Nội vụ- VHTT qdinh v/v quay phim, chụp ảnh của người NN tại VN
28.10.1991: Pháp lệnh Bảo vệ bí mật Nhà nước
3.12.1991: Quy định tạm thời của Bộ VHTT một số điểm về hoạt động của báo chí VN liên quan đến
nước ngoài
Trang 54 Nhà báo hoạt động tại VN phải được phép
của Nhà nước VN (Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao quản lí)
tiện kỹ thuật cần thiết cho hoạt động nghiệp
vụ, được dự các buổi họp báo, tiến hành các cuộc tiếp xúc, gặp gỡ,
làm tổn hại đến lợi ích, an ninh quốc gia sẽ bị truy tố trước pháp luật hoặc bị trục xuất khỏi lãnh thổ VN
