BÁO IN CỦA BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG VỚI VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU HIỆN NAY.LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- QUÁCH THỊ HÀ BÁO IN CỦA BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG VỚI VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO C

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

QUÁCH THỊ HÀ

BÁO IN CỦA BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG VỚI VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội, 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

QUÁCH THỊ HÀ

BÁO IN CỦA BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG VỚI VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU HIỆN NAY

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60.32.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ THOA

HàNội, 2016

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn được hoàn thành tại Khoa Báo chí và Truyền thông – Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn – Đại học Quốc gia Hà Nội với sự giúp đỡ của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thoavà các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Báo chí và Truyền thông Đây là sản phẩm nghiên cứu độc lập của riêng tôi Các số liệu trong Luận văn là hoàn toàn trung thực Kết quả nghiên cứu của Luận văn chưa từng được công bố trong bất kì một công trình khoa học nào khác Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 12 năm 2016

Tác giả Luận văn

Quách Thị Hà

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp Tôi xin chân thành cảm ơn

sự giúp đỡ quý báu đó

Trước hết, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới Tiễn sĩ Nguyễn Thị Thoa, người đã trực tiếp hướng dẫn tận tình cũng như định hướng về phương pháp làm việc, phương pháp nghiên cứu và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo trong chuyên ngành Báo chí học, các thầy cô trong Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt những năm học vừa qua

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, tạo điều kiện của lãnh đạo, ban biên tập Báo Tài nguyên và Môi trường, Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, các

chuyên gia về vấn đề biến đổi khí hậu như ông Trần Thục – Phó Chủ tịch Hội đồng tư vấn Ủy ban Quốc gia về biến đổi khí hậu; ông Trương Đức Trí, Phó

Cục trưởng Cục Khí tượng thủy văn và Biến đổi khí hậu; ông Hoàng Văn Thành – Tổng biên tập Báo Tài nguyên và Môi trường; Nhà báo Nguyễn Nhật Tân – Báo Tài nguyên và Môi trường; Nhà báo Phương Đông – Tạp chí Tài nguyên và Môi trường…

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn với gia đình, người thân và bạn bè về

sự động viên giúp đỡ trong suốt quá trình học tập và hoành thành luận văn

Hà Nội, tháng 12 năm 2016

Học viên

Quách Thị Hà

i

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN iii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU iv

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BÁO IN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 8

1.1 CÁC KHÁI NIỆM CÔNG CỤ 8

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm báo in 8

1.1.2 Khái niệm khí hậu và biến đổi khí hậu 9

1.2 THỰC TRẠNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU HIỆN NAY 11

1.2.1 Trên thế giới 11

1.2.2 Tại Việt Nam 16

1.3 ĐƯỜNG LỐI, CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 27

1.4 VAI TRÕ CỦA BÁO IN TRONG VIỆC THÔNG TIN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 30

1.4.1 Tuyên truyền văn bản pháp luật về biến đổi khí hậu 35

1.4.2 Phản ánh các biểu hiện điển hình của biến đổi khí hậu, tiên phong trong việc phát hiện các vấn đề vi phạm trong việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu 37

1.4.3 Thông tin dự báo, cảnh báo, phản ánh hậu quả và tình hình khắc phục ảnh hưởng của thiên tai do biến đổi khí hậu gây ra 38

1.4.4 Tuyên truyền các mô hình ứng phó với biến đổi khí hậu 40

1.4.5 Phản ánh những vướng mắc trong thực thi chính sách 40

1.4.6 Phản ánh việc hợp tác quốc tế trong vấn đề biến đổi khí hậu 40

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THÔNG TIN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN BÁO IN CỦA BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG 44

2.1 VÀI NÉT VỀ BÁO IN CỦA BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG 44

2.1.1 Báo Tài nguyên và Môi trường 44

2.1.2 Tạp chí Tài nguyên và Môi trường 44

2.2 THỰC TRẠNG NỘI DUNG THÔNG TIN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 45

2.2.1 Phản ánh diễn biến và hậu quả của biến đổi khí hậu 48

2.2.2 Phản ánh công tác dự báo, xây dựng kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu54 2.2.3 Giải thích về kịch bản biến đổi khí hậu và kế hoạch hành động quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu 59

2.3 THỰC TRẠNG HÌNH THỨC THÔNG TIN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 60

2.3.1 Về thể loại 61

2.3.2 Về hình ảnh 61

2.3.3 Về ngôn ngữ 62

2.4 THỰC TRẠNG TIẾP NHẬN THÔNG TIN VÀ NHU CẦU THỰC TẾ CỦA CÔNG CHÖNG VỀ THÔNG TIN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN CÁC ẤN PHẨM BÁO IN CỦA BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG 60

2.4.1 Kết quả khảo sát sự tiếp nhận thông tin của công chúng về vấn đề biến đổi khí hậu trên báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường 63

2.5 ĐÁNH GIÁ CHUNG 70

CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN BÁO IN BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG 74

3.1 VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA BÁO IN BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG 74

3.2 GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN BÁO IN BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG NÓI RIÊNG VÀ BÁO CHÍ NÓI CHUNG 78

KẾT LUẬN 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHỤ LỤC 95

iii

CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Báo TN&MT : Báo Tài nguyên và Môi trường

BĐKH : Biến đổi khí hậu

Bộ KH&CN : Bộ Khoa học và Công nghệ

Bộ NN & PTNT : Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

Bộ TN&MT : Bộ Tài nguyên và Môi trường

Bộ TT&TT : Bộ Thông tin và Truyền thông

COP : Hội nghị các bên tham gia công ước khung của Liên

Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu long

ĐBSH : Đồng bằng sông Hồng

GDP : Tổng sản phẩm quốc nội

Ha : Hectare

ICEM : Tổ chức Công đoàn mỏ - hóa chất - năng lượng quốc tế IPCC : Ủy ban Liên chính phủ về thay đổi khí hậu

JICA : Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản

KHCN : Khoa học công nghệ

KTTV : Khí tượng thủy văn

NXB : Nhà xuất bản

Tạp chí TN&MT : Tạp chí Tài nguyên và Môi trường

TP HCM : Thành phố Hồ Chí Minh

TTg : Thủ tướng Chính phủ

TTKTTVQG : Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia

TTXVN : Thông tấn xã Việt Nam

UNDP : Chương trình Phát triển của Liên hiệp quốc tại Việt Nam UNFCCC : Ủy ban Liên chính phủ về thay đổi khí hậu

VOV : Đài Tiếng nói Việt Nam

VTV : Đài truyền hình Việt Nam

VVB : Vùng ven biển

WB : Ngân hàng Thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1: Thống kê số tin, bài về biến đổi khí hậu trên báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường 48 Bảng 2: Thống kê về các thể loại được sử dụng trên báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường từ tháng 5/2015 đến tháng 5/2016 61 Bảng 3: Khảo sát tác động của biến đổi khí hậu ở Việt Nam 63 Biểu đồ 1: Hậu quả của biến đổi khí hậu 64 Biểu đồ 2: Hình thức tiếp nhận thông tin về biến đổi khí hậu qua các kênh truyền thông 65 Biểu đồ 3: Mức độ tiếp nhận thông tin về biến đổi khí hậu trên Báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường 66 Biểu đồ 4: Nhu cầu tiếp cận, cung cấp thông tin của công chúng về vấn đề biến đổi khí hậu từ báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường 67 Biểu đồ 5: Mức độ đáp ứng thông tin về BĐKH trên Báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường đến với công chúng 68 Biểu đồ 6: Giải pháp nâng cao chất lượng thông tin biến đổi khí hậu trên báo in của

Bộ Tài nguyên và Môi trường đến với công chúng 69

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là mối quan tâm của tất cả các Quốc gia trên thế giới Cùng với Campuchia, Bangladesh, Việt Nam thuộc 3 nước dễ bị tổn thương nặng nề nhất do BĐKH, (theo đánh giá mới nhất của hãng xếp hạng tín dụng Standard & Poor'sViệt Nam năm 2014)

Việt Nam là Quốc gia có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, có bờ biển dài trên 3.200 km, với khoảng 75% dân số sống gần biển Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng của BĐKH và nước biển dâng, trong đó vùng đồng bằng Sông Hồng và sông Mê Kông bị ngập chìm nặng nhất Nếu mực nước biển dâng 1m, sẽ có khoảng 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDP khoảng 10% Nếu nước biển dâng lên 3m sẽ có khoảng 25% dân số

bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất đối với GDP lên tới 25% Như vậy, hậu quả của BĐKH đối với Việt Nam là nghiêm trọng và là một nguy cơ hiện hữu mà chúng ta đang phải đối mặt

Tính riêng từ đầu năm đến nay, Việt Nam ghi nhận nhiều hiện tượng thời tiết bất thường Tháng 1 ở Sa Pa xuất hiện mưa tuyết và băng giá, nhiệt độ thấp nhất xuống chỉ còn hơn 1 độ C, có nơi như Sìn Hồ (Lai Châu) xuống tới -0,3 độ C Đặc biệt, trong tháng 5-2015, với hai đợt nắng nóng kỷ lục được coi là "lịch sử của ngành quan trắc", đỉnh điểm là 28-31/5, nhiệt độ cao nhất trên 40 độ C xuất hiện ở nhiều tỉnh thành miền Bắc và miền Trung Chính vì vậy, nghiên cứu về BĐKH, xu thế và các tác động của nó đối với Việt Nam là rất cần thiết

Bên cạnh đó, bản thân tác giả luận văn từng là phóng viên, biên tập viên công tác tại cơ quan báo chí, cũng đã từng trực tiếp thực hiện những tác phẩm báo chí phản ánh hậu quả BĐKH và việc phát triển sinh kế ứng phó với BĐKH của người dân Bản thân tác giả luận văn cũng tự nhận thức được BĐKH đang thực sự là một vấn đề ảnh hưởng vô cùng quan trọng đến đời sống xã hội và hơn cả là tính mạng của người dân

Chính vì vậy, tác giả đã bắt tay vào nghiên cứu đề tài: "Báo in của Bộ

Tài nguyên và Môi trường với vấn đề biến đổi khí hậu" với mong muốn cung

cấp thêm thông tin, giúp các cơ quan báo chí, các nhà nghiên cứu cũng như chính bản thân tác giả có thêm nhận thức đầy đủ, toàn diện về thực trạng truyền thông về vấn đề BĐKH hiện nay trên hệ thống báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường (Bộ TN&MT) nói riêng cũng như của báo chí nói chung

Hiện nay, hệ thống báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường hiện có hai

ấn phẩm chính, đó là: Báo Tài nguyên và Môi trường và Tạp chí Tài nguyên và Môi trường Hai ấn phẩm này được coi là cơ quan ngôn luận của Bộ Tài nguyên và Môi trường có chức năng thông tin nghiên cứu khoa học, lý luận, nghiệp vụ, tuyên truyền chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; các hoạt động quản lý, khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên, môi trường về các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ, gồm: đất đai, tài nguyên nước, địa chất và khoáng sản, môi trường, khí tượng thủy văn, biến đổi khí hậu, đo đạc và bản đồ, viễn thám, quản lý tổng hợp và thống nhất về biển và hải đảo; phục vụ công tác quản lý của Bộ Tài nguyên và Môi trường, đáp ứng nhu cầu của xã hội về thông tin và hoạt động của ngành tài nguyên

và môi trường Đặc biệt trong đó hai ấn phẩm này có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền về BĐKH Hàng năm, các ấn phẩm báo in của Bộ TN&MT tích cực tham gia tuyên truyền về BĐKH, đặc biệt, hệ thống báo in của Bộ TN&MT còn thường xuyên ký hợp tác tuyên truyền với các cơ quan chức năng thuộc Bộ TN&MT tuyên truyền về BĐKH và đã đạt được những hiệu quả nhất định

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Ở nước ta, những năm gần đây, vấn đề BĐKH được nhiều cơ quan tổ chức chính phủ, phi chính phủ và dân sự đặc biệt quan tâm Trong đó, không

ít công trình nghiên cứu về vấn đề này trên các phương tiện thông tin đại chúng đã được thực hiện Có thể kể đến các công trình nghiên cứu như:

Nguyễn Thị Bích Hạnh (2010) “Vấn đề tuyên truyền BĐKH trên báo in

Việt Nam”, Luận văn Thạc sĩ Báo chí học: Khảo sát và đánh giá thực trạng

3

công tác tuyên truyền về BĐKH trên báo in Việt Nam, từ đó gợi ý giải pháp nâng cao chất lượng tuyên truyền về BĐKH trên phương tiện báo in, trong đó

có Báo Cà Mau

Phan Văn Đức (2010) “Nghiên cứu ảnh hưởng của BĐKH đến sinh kế

và sức khỏe cộng đồng ở xã Hương Phong, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế và đề xuất các giải pháp thích ứng”, Luận văn Tài nguyên và Môi

trường, ngành Khoa học và Môi trường: Chủ yếu nghiên cứu sự BĐKH dưới

góc độ xã hội học, không đề cập đến góc độ báo chí Tuy nhiên, đây cũng là một tài liệu tham khảo tốt về nội dung ảnh hưởng của BĐKH đối với xã hội

Mèo Quốc Việt (2013) “Hiệu quả tuyên truyền BĐKH ở thành phố Việt

Trì, tỉnh Phú Thọ hiện nay”, Luận văn Thạc sĩ ngành Công tác tư tưởng tại

Học viện Báo chí Tuyên truyền: Chủ yếu nghiên cứu thực trạng và nguyên nhân của tác động của BĐKH ở tỉnh Phú Thọ, từ đó đưa ra những phải pháp nâng cao hiệu quả công tác chỉ đạo tuyên truyền về mặt tư tưởng cho người dân, cụ thể thành phố Việt Trì

Ngoài ra, còn có một số tham luận, bài viết có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, như:

Báo cáo đề dẫn Hội thảo quốc tế "Truyền thông đại chúng Việt Nam với

biến đổi khí hậu" của PGS.TS Phạm Huy Kỳ đã định hướng cho các nhà khoa

học trong nước và nước ngoài nghiên cứu về vai trò của truyền thông đại chúng Việt Nam với BĐKH, tìm giải pháp để truyền thông đại chúng Việt Nam phát huy hiệu quả tuyên truyền, định hướng dư luận và dự báo tình hình

về vấn đề này

Tham luận của TS Đỗ Chí Nghĩa tại Hội thảo quốc tế về "Truyền

thông đại chúng Việt Nam với biến đổi khí hậu" đã khảo sát chương trình thời

sự của Đài Truyền hình (Đài TH) tỉnh Vĩnh Long và Đài TH Việt Nam, chỉ ra

ưu điểm và hạn chế của truyền hình trong thông tin về BĐKH hiện nay, từ đó đưa ra giải pháp để nâng cao hiệu quả thông tin về BĐKH trên truyền hình

Các công trình nghiên cứu kể trên đã có những góc độ tiếp cận từ các phương tiện thông tin đại chúng như truyền hình, báo in về vấn đề BĐKH nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về công tác thông tin tuyên truyền của hệ thống báo in Bộ TN&MT - Đơn vị được coi là cơ quan có nhiều lợi thế chuyên môn nhất khi phản ánh những vấn đề về BĐKH Chính

vì vậy, có thể thấy, đề tài nghiên cứu của luận văn không trùng lặp với các

công trình nghiên cứu từ trước đó

3 Mục tiêu của đề tài

Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác thông tin tuyên truyền của báo

in Bộ TN&MT về vấn đề BĐKH tại Việt Nam, từ đó luận văn đề xuất giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng thông tin của báo in Bộ TN&MT về vấn đề BĐKH

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được các mục tiêu trên luận văn sẽ giải quyết các nhiệm vụ sau: + Nghiên cứu tài liệu có liên quan đến đề tài, như: các vấn đề lý luận báo in; đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước, các văn bản báo cáo khoa học về BĐKH ở thế giới và Việt Nam

+ Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thông tin, tuyên truyền về BĐKH (thành công, hạn chế) của báo báo in Bộ TN&MT (tháng 5/2015 – tháng 5/2016)

+ Nghiên cứu ý kiến công chúng về chất lượng thông tin về BĐKH của các tờ báo in Bộ TN&MT

+ Đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng thông tin về BĐKH của báo in Bộ TN&MT

5 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Báo in của Bộ Tài nguyên và Môi trường với

vấn đề BĐKH

- Phạm vi nghiên cứu: