MỞ ĐẦU Văn hoá, với nội hàm phong phú, có ý nghĩa hết sức căn bản và vô cùng rộng lớn, từ lâu đã trở thành mối quan tâm của nhiều nước trên thế giới Có thể nói, văn hoá luôn đồng nghĩa với cuộc sống v[.]
Trang 1MỞ ĐẦU
Văn hoá, với nội hàm phong phú, có ý nghĩa hết sức căn bản và vô cùng rộng lớn, từ lâu đã trở thành mối quan tâm của nhiều nước trên thế giới Có thể nói, văn hoá luôn đồng nghĩa với cuộc sống và sự phát triển Con người ra đời từ văn hoá trưởng thành từ văn hoá
Xu thế toàn cầu hoá và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay vừa tạo thời cơ, vừa tạo thách thức đối với nước ta Bản sắc văn hoá dân tộc đang đứng trước nguy cơ của sự tác động tiêu cực của xu thế toàn cầu hoá và của cơ chế thị trường Nó làm xóa nhòa bản sắc từng dân tộc riêng biệt, làm băng hoại các giá trị truyền thống, làm cho dân tộc này có thể trở thành cái bóng hay bản sao của một dân tộc khác Chính vì vậy, để giữ gìn bản sắc của riêng mình, mỗi dân tộc cần có những giải pháp thích hợp cho việc giữ gìn và phát huy một cách có hiệu quả nhất các giá trị văn hóa của dân tộc mình
Trên cơ sở nghiên cứu nội dung các bài học của môn Văn hóa và phát triển cùng với quá trình nghiên cứu của các nhân hiện đang công tác tại Tạp chí Cộng sản, cơ quan lý luận và chính trị của Trung ương Đảng Cộng sản
Việt Nam tôi xin chọn nội dung: “Vai trò của báo chí với nhiệm vụ xây dựng
và phát triển văn hóa” làm đề tài viết thu hoạch hết môn học Văn hóa phát
triển
Trang 2NỘI DUNG
1 Một số vấn đề lý luận chung
1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
về văn hóa và phát triển văn hóa.
* Mác – Ph Ăng ghen: Khẳng định: Văn hóa là tổng thể toàn bộ ý
thức xã hội của con người gắn với đặc điểm quốc gia dân tộc
- Văn hóa là “ các lực lượng bản chất của con người” tham gia vào cải biến
tự nhiên nhằm mục đích sinh sống và tồn tại, phát triển
- Văn hóa là sự sang tạo, đồng thời là sự biểu hiện của các lực lượng bản
chất người: “ Căn cứ vào các mức độ tự nhiên được con người biến thành bản chất người, tức là mức độ tự nhiên được con người khai thác, cải tạo thì có thể xem xét được trình độ văn hóa của con người”
- Mỗi hình thái kinh tế xã hội sẽ có một kiểu văn hóa xác định Văn hóa là giá trị riêng của dân tộc Có văn hóa tiến bộ và văn hóa lạc hậu Văn minh là các nấc thang của văn hóa theo chiều hướng đi lên Văn minh là những giá trị văn hóa ưu tú, tỏa sang, chi phối về cấu trúc và hệ giá trị đối với các cộng đồng
xã hội trên thế giới trong phạm vi không gian và thời gian lâu dài Vì vậy cần
Trang 3phải xây dựng văn hóa trên tầm cao văn minh nhân loại mà vẫn đảm bảo nét riêng Nghĩa là phải xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
* Tư tưởng Hồ Chí Minh:
- Năm 1943 HCM đã đưa ra khái niệm về văn hóa: : “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người sản sinh ra nhằm thích ứng với yêu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”
- Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp: HCM nêu rõ sức mạnh đặc biệt của văn hóa đối với sự phát triển của dân tộc:” Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”
- Thời kỳ xây dựng CNXH trên miền Bắc: Người nêu rõ: “ trong sự nghiệp kiến thiết đất nước, có 4 lĩnh vực cần phải được coi trọng ngang nhau là kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Nghĩa là chúng ta phải quan tâm xây dựng toàn diện về mọi mặt cơ cấu của cộng đồng xã hội.”
1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước
- Tại Đề cương Văn hóa Việt Nam, Đảng ta chủ trương xây dựng nền văn
hóa Việt Nam theo 3 phương châm vận động lớn: “Dân tộc hóa, khóa học hóa, đại chúng hóa”
- Văn kiện chủ nghĩa Mác và văn hóa Việt Nam năm 1948 do đồng chí Trường Trinh khởi thảo đã vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác để phân tích
tình hình văn hóa Việt Nam, đưa ra chủ trương kháng chiến hóa văn hóa và văn hóa hóa kháng chiến, nhằm đâye nhanh công cuộc kháng chiến kiến quốc”
Trang 4- Năm 1998, Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 BCH TW khóa VIII đã
xác định phương hướng chung, các quan điểm cơ bản và nhiệm vụ cụ thể để xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
- Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng nhấn
mạnh thêm một số nội dung mới hết sức quan trọng như sau:
+ Củng cố và tiếp tục xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phong phú và đa dạng
+ Phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật, bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa truyền thống cách mạng
+ Phát triển hệ thống thông tin đại chúng
+ Mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về văn hóa
- Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành trung ương khóa XI ( ngày 9-6-2014) nêu rõ 5 quan điểm:
1- Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội.
2- Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học.
3- Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo.
4 - Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa; cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế.
Trang 55- Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng.
* Nhiệm vụ
- Một là, Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện
Chăm lo xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, trọng tâm là bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống
và nhân cách kết hợp hài hòa tính tích cực cá nhân và tính tích cực xã hội;
đề cao trách nhiệm cá nhân đối với bản thân, gia đình và xã hội Khẳng định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao thượng; nhân rộng các giá trị cao đẹp, nhân văn.
- Hai là, Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh
Góp phần giáo dục, rèn luyện con người về nhân cách, lối sống Đưa nội dung giáo dục đạo đức con người, đạo đức công dân vào các hoạt động giáo dục của xã hội.
Thực hiện chiến lược phát triển gia đình Việt Nam Phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh Nâng cao chất lượng, hiệu quả các cuộc vận động văn hóa, phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa".
- Ba là, Xây dựng văn hóa trong chính trị và kinh tế
Chú trọng chăm lo xây dựng văn hóa trong Đảng, trong các cơ quan nhà nước và các đoàn thể; coi đây là nhân tố quan trọng để xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh Thường xuyên quan tâm xây dựng văn hóa trong kinh tế Xây dựng văn hóa doanh nghiệp, văn hóa doanh nhân với ý thức tôn trọng pháp luật, giữ chữ tín, cạnh tranh lành mạnh, vì sự phát triển bền vững và bảo vệ Tổ quốc.
- Bốn là, Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa
Trang 6Xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa giữa bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội Phát huy các di sản được UNESCO công nhận, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam.
Phát triển đi đôi với giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt; phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật, tạo mọi điều kiện cho sự tìm tòi, sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ Từng bước xây dựng hệ thống lý luận văn học, nghệ thuật Việt Nam
- Năm là, phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa
Nhằm khai thác và phát huy những tiềm năng và giá trị đặc sắc của văn hóa Việt Nam; khuyến khích xuất khẩu sản phẩm văn hóa, góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.
- Sáu là, chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại
Thực hiện đa dạng các hình thức văn hóa đối ngoại, đưa các quan hệ
quốc tế về văn hóa đi vào chiều sâu, đạt hiệu quả thiết thực; tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới, làm phong phú thêm văn hóa dân tộc.
Phát huy tài năng, tâm huyết của trí thức, văn nghệ sĩ người Việt Nam nước ngoài trong việc tham gia phát triển văn hóa của đất nước
Chủ động đón nhận cơ hội phát triển, vượt qua các thách thức để giữ gìn, hoàn thiện bản sắc văn hóa dân tộc; hạn chế, khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực, mặt trái của toàn cầu hóa về văn hóa.
Xây dựng cơ chế, chính sách phát triển văn hóa đối ngoại; hỗ trợ quảng bá nghệ thuật quốc gia và xuất khẩu các sản phẩm văn hóa ra nước ngoài.
Trang 72 Vai trò của Báo chí với nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa
Cần có nhận thức mới về hiệu quả của báo chí trong xây dựng và phát triển văn hóa
Trong xã hội hiện đại, báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống của con người Trình độ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và tính chất đặc thù của mỗi dân tộc, mỗi đất nước vừa là một trong những điều kiện của sự hình thành báo chí, vừa là yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự vận động của các phương tiện thông tin đại chúng
Không phải ngẫu nhiên mà những nhà chính trị, những người hoạt động cách mạng đã dành cho báo chí sự quan tâm đặc biệt Từ khi ra đời và trong quá trình lãnh đạo, Đảng và Nhà nước luôn đánh giá, đề cao vai trò của báo chí, coi báo chí như một công cụ đắc lực để tuyên truyền, vận động và tổ chức quần chúng làm cách mạng
Trong xây dựng, phát triển văn hóa, sự tham gia của báo chí có ý nghĩa
đặc biệt quan trọng. Luật báo chí đã quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của báo
chí Việt Nam, trong đó có nội dung “nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu văn hóa lành mạnh của nhân dân, bảo vệ và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc”
Do đó, trong giai đoạn cách mạng mới, Đảng, Nhà nước có nhận thức mới về vị trí, vai trò của báo chí trong xây dựng và phát triển văn hóa Vì dựa vào lợi thế đặc biệt của mình, báo chí có khả năng đưa các nhân tố văn hóa tinh thần, nhân văn thấm sâu vào các lĩnh vực đời sống, vào kế hoạch phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, qua đó gìn giữ, phát huy được truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc trước sự tác động của những yếu tố bên ngoài
Chiến lược lâu dài trong công tác tuyên truyền về xây dựng và phát triển văn hóa của báo chí
Trang 8Thực tiễn hiện nay, nếu nhận thức không đầy đủ ý nghĩa của việc xây dựng, phát triển văn hóa cũng như tầm quan trọng của báo chí thì chúng ta sẽ không đảm bảo cho sự phát triển bền vững của quá trình đổi mới và hội nhập
Sự nghiệp đổi mới đòi hỏi chúng ta phải có cái nhìn mới, nhận thức mới Cần phải làm thay đổi, làm mới nhận thức của cả cộng đồng về xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam
Để làm được điều này, cần định hướng cho báo chí một chiến lược tuyên truyền về xây dựng và phát triển văn hóa Chiến lược tuyên truyền trên báo chí gồm hoạch định lại về phạm vi, lĩnh vực đề cập, về phương pháp tác động, về cách thức tổ chức trang, chuyên mục (nên chăng mỗi một tờ báo tổ chức một chuyên trang riêng cho mục xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền qua các báo điện tử, trên website, đưa những vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc giới thiệu với bạn bè 5 châu
Nếu xây được một chiến lược thông tin tuyên truyền hiệu quả, chắc chắn báo chí sẽ gặt hái được những thành quả hơn nữa trong công tác vận động tuyên truyền xã hội hóa hoạt động xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam
Nâng cao ý thức xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam cho những người làm báo
Trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ thông tin về văn hóa nói chung và về chủ trương xây dựng phát triển văn hóa nói riêng, đội ngũ nhà báo cần không ngừng nghiên cứu, học tập chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phương pháp nhận thức, phương pháp tư duy biện chứng phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện đại
Trang 9Người làm báo phải không ngừng rèn luyện đạo đức, lối sống Sinh thời, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của
mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, cố gắng trau dồi
tư tưởng, nghiệp vụ và văn hóa; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ; đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động”
Báo chí là một nghề có ảnh hưởng, tác động mạnh mẽ đến dư luận xã hội, đời sống cộng đồng, nên mỗi nhà báo phải không ngừng phấn đấu rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong đạo đức, lối sống và phát ngôn, cần có lối sống lành mạnh, trong sáng, vô tư, khoa học, thẳng thắn, trung thực, dũng cảm và khiêm tốn Có như thế mới đủ bản lĩnh để cổ vũ cái mới, ca ngợi cái đúng, tôn vinh cái đẹp và sẵn sàng đấu tranh không khoan nhượng với cái xấu, cái sai trái, kiên quyết tấn công cái ác, những tư tưởng phản động
Như vậy, xây dựng phát triển văn hóa Việt Nam không phải là công việc tiến hành một sớm một chiều mà là vấn đề hết sức lâu dài, có tính chất quyết định tới sự thành bại của sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Do vậy, hơn lúc nào hết, đội ngũ những người làm báo hôm nay cần quán triệt thực hiện tốt quan điểm của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng, phát triển nền văn hóa, con người Việt Nam; đồng thời, vận dụng sáng tạo những bài học kinh nghiệm được đúc kết trong hành trình 91 năm báo chí cách mạng Việt Nam
Trang 10KẾT LUẬN
Văn hóa là những sáng tạo quý báu của con người, được ra đời và phát triển cùng những bước thăng trầm của lịch sử xã hội loài người Văn hóa có tác dụng đưa con người hướng tới chân, thiện, mỹ và xã hội văn minh Trong thời đại ngày nay đa số các quốc gia trên thế giới đều rất coi trọng văn hóa và coi văn hóa như một thứ vũ khí có sức mạnh vô cùng to lớn trong việc phát huy sức mạnh dân tộc, nâng cao vị thế quốc tế Vì vậy trong chủ trương phát triển đất nước Đảng ta luôn xác định: văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội,
là động lực và mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội Khơi dậy và phát huy những giá truyền thống tốt đẹp của dân tộc đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại là nhiệm vụ cao cả của toàn Đảng, toàn dân nhằm đưa đất nước phát triển vững mạnh
Chủ trương xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc của Đảng đã đã góp phần định hình, tạo phương hướng để xây dựng nền văn hóa dân tộc với những nội dung cụ thể Từ những đường lối đúng đắn của Đảng, trong những năm qua nền văn hóa nước ta đã đạt được một số thành tựu quan
trọng; đó là Chủ nghĩa Mác-Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh được vận dụng
và phát triển sáng tạo ngày càng tỏ rõ giá trị vững bền làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và của cách mạng nước ta Phát huy những thành tựu đã đạt được, Đảng ta tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông đại chúng để xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
Mặc dù bản thân đã có nhiều cố gắng nghiên cứu, tuy nhiên, do kiến thức có hạn nên không tránh khỏi có những khiếm khuyết Em rất mong nhận