Giáo án văn 8 học kì 2

Ngày soạn 27122020 Tiết theo PPCT 73 Ngày soạn Tiết theo PPCT 73 Văn bản NHỚ RỪNG (Tiết 1) Thế Lữ I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Nắm được sơ giản về phong trào thơ mới Hiểu được chiều sâu tư tưởng yêu nước thầm kín của lớp thế hệ tri thức Tây học chán ghét thực tại, vươn tới cuộc sống tự do Cảm nhận được hình tượng nghệ thuật độc đáo, có nhiều ý nghĩa của bài thơ Nhớ rừng 2 Kĩ năng Nhận biết được tác phẩm thơ lãng mạn Đọc diễn cảm tác phẩm thơ hiện đại viết theo bút pháp lãng mạn Phân tích được những.

Trang 1

- Nắm được sơ giản về phong trào thơ mới

- Hiểu được chiều sâu tư tưởng yêu nước thầm kín của lớp thế hệ tri thức Tây học chánghét thực tại, vươn tới cuộc sống tự do

- Cảm nhận được hình tượng nghệ thuật độc đáo, có nhiều ý nghĩa của bài thơ Nhớrừng

2 Kĩ năng

- Nhận biết được tác phẩm thơ lãng mạn

- Đọc diễn cảm tác phẩm thơ hiện đại viết theo bút pháp lãng mạn

- Phân tích được những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm

3 Thái độ

- - Chăm chỉ lắng nghe.

* Nội dung tích hợp giáo dục đạo đức: giá trị sống: TRÁCH NHIỆM, HẠNH PHÚC,

ĐOÀN KẾT, YÊU THƯƠNG, HỢP TÁC, TÔN TRỌNG

* Tích hợp môi trường: Bảo vệ môi trường sống của chúa sơn lâm.

4 Định hướng phát triển năng lực

- Các năng lực chung:

+ Năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề;

+ Năng lực tư duy; năng lực giao tiếp;

+ Nghiên cứu SGK, SBT, SGV, chuẩn kiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo

+ Chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, phương tiện dạy học (bảng phụ, máy chiếu)

- Học sinh:

+ Đọc kĩ SGK, tài liệu liên quan

+ Soạn bài theo hệ thống câu hỏi SGK

III NỘI DUNG VÀ TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY

1 Ổn định tổ chức

- Kiểm tra vệ sinh, nề nếp:………

- Kiểm tra sĩ số học sinh:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (1’):

Trang 2

- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học.

- Hình thức: hoạt động cá nhân

- Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ

Gv tổ chức trò chơi: Đuổi hình bắt chữ Có 4 hình ảnh tương ứng với 4 câu chuyện/ tácphẩm Em hãy đoán đó là tác phẩm nào?

Con cáo và tổ ong Con sói và bầy cừu

Thỏ và rùa Ca dao về con cò

(Con cò chết rũ , con cò ăn đêm )

Mượn hình ảnh loài vật để giáo dục hoặc truyền tải một thông điệp nào đó là cách dùngquen thuộc trong các tác phẩm văn học Thế lữ cũng chọn cách này, thông qua hìnhtượng con hổ bị giam cầm để để bày tỏ nỗi niềm của mình trong bài thơ "Nhớ rừng".Đây cũng chính là nội dung tiết học của chúng ta ngày hôm nay

HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (23’)

- Mục tiêu: tìm hiểu về tác giả, tác phẩm

- Phương pháp: PP thảo luận nhóm, PP nghiên cứu tình huống, PP vấn đáp

- Phương tiện: máy chiếu, phiếu học tập, tư liệu

- Kĩ thuật: động não, chia nhóm, giao nhiệm vụ, hoàn tất một nhiệm vụ, trình bày mộtphút,

Hoạt động 1: GV giới thiệu cho HS tìm hiểu

về tác giả, tác phẩm.

I Giới thiệu chung

* Cho HS quan sát chân dung S11

? Hãy giới thiệu những nét tiêu biểu về tác

Trang 3

Thế Lữ từng học Cao đẳng mỹ thuật trung ương nên có nhiều ảnh hưởng tới sáng tácthơ Thơ ông không chỉ dạt dào cảm xúc lãng mạn mà còn rất giàu mầu sắc nhạc điệu

- Như chúng ta đã biết phong trào thơ mới được mở đầu = cuộc tranh luận về thơ cũ vàthơ mới diễn ra khá sôi nổi, gay gắt trên báo chí và trên nhiều diễn đàn từ Bắc vào Nam Nhưng rồi thơ mới đã toàn thắng, không phải = lí lẽ mà =1 loạt những bài thơ mới hay, trước hết là thơ của Thế Lữ

- Hoài thanh viết: “ Thế Lữ không bàn về thơ mới, không bênh vực thơ mới, không bútchiến, không diễn thuyết Thế Lữ chỉ lặng lẽ, chỉ điềm nhiên bước những bước vững vàng mà trong khoảnh khắc cả hàng ngũ thơ xưa phải tan vỡ Bởi vì không có gì khiến người đọc tin ở thơ mới hơn là đọc những bài thơ mới hay”

=> Thế Lữ là người cắm ngọn cờ chiến thắng cho thơ mới

? Em hiểu gì về thơ mới?

GV: Lúc đầu dùng để gọi tên một thể thơ tự do

Sau: để gọi một phong trào thơ có tính chất lãng mạn tiểu tư sản bột phát năm

1932 và kết thúc vào năm 1945 gắn liền với tên tuổi của Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, XuânDiệu, Huy Cận, Hàn Mạc Tử, Chế Lan Viên

? So với thơ cũ, thơ mới được đánh giá ntn?

GV: Tự do, phóng khoáng, linh hoạt hơn không bị ràng buộc bởi những quy tắc nghiệtngã của thi pháp cổ điển

? Em hãy kể tên những sáng tác chính của nhà thơ Thế Lữ?

- Bài thơ được sáng tác 1934, in trong tập

“Mấy vần thơ” xuất bản 1935 Năm 1943,

được tuyển vào cuốn “ Thi nhân VN” => Đây

là bài thơ nổi tiếng đầu tiên của Thế Lữ và

cũng là bài thơ tiêu biểu nhất, hay nhất của

phong trào Thơ mới chặng đầu

GV: Bổ sung về những ảnh hưởng vang dội

của bài thơ trong những năm 30 của TK XX

-> Bài thơ được khơi nguồn từ 1 lần đi chơi

Trang 4

vườn bách thú (HN) Tác giả mượn lời con Hổ

bị nhốt trong vườn bách thú để nói đầy đủ tam

sự u uất của 1 lớp người, 1 thế hệ những năm

1930, bất hòa với cuộc sống thực tại ….Đây là

thời kỳ mà cả dân tộc ta đang chìm đắm dưới

ách áp bức của thực dân phong kiến, các nhà

trí thức Tiểu tư sản ý thức được điều đó nhưng

lại bế tắc trong đường đi Vì thế một số người

đã tìm đến vần thơ để gửi gắm vào đó tâm sự

kín đáo của mình, với cái tôi được khẳng định.

Ví dụ: Tản Đà muốn thoát ly bằng mộng

tưởng, khao khát tới CS tự do rộng lớn còn

Thế Lữ thì mượn lời con Hổ để nói lên nỗi đau

khổ vì thân phận nô lệ, sống nhục nhằn tù

hãm, khao khát cuộc sống tự do, cùng với nỗi

tiếc nhớ 1 thời oanh liệt, trang lịch sử hào

hùng của dân tộc…

-> Bài thơ đã nhận được sự đồng cảm rộng rãi,

tạo được tiếng vang lớn Về mặt nào đó có thể

coi là áng thơ trữ tình yêu nước trong văn thơ

hợp pháp đầu TK 20 Đây là bài thơ hay nhất,

nổi tiếng nhất của Thế Lữ và được vào tốp 10

bài thơ tiêu biểu nhất của "Thơ mới" Bài thơ

là tiêu biểu cho cảm xúc lãng mạn, cho cái

"tôi" cá nhân khát khao đòi tự do, đòi giải

phóng khỏi những tầm thường tù túng

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu văn

bản

II Đọc - hiểu văn bản

- Đoạn 1 + 4 đọc với giọng buồn, ngao ngán,

chú ý đọc liền mạch những câu thơ vắt dòng

(câu thơ bắc cầu)

GV: Đọc mẫu  H đọc tiếp-> Gọi 2 - 3 học sinh

? Giải thích nghĩa của từ “sa cơ, oanh liệt”

? Từ cả ( Nghĩa là lớn) Hãy tìm từ cả với

nghĩa trên trong 1 bài thơ em đã học?

Trang 5

số dòng, ngắt nhịp, gieo vần?

=> Đây là sự sáng tạo thơ mới trên cơ sở kế

thừa thơ 8 chữ (ca trù, hát nói) truyền thống

? Chỉ ra những điểm mới của bài thơ so với

những bài thơ đường luật đã học?

GV: Thể thơ 8 chữ, gieo vần liền (hai câu liền

nhau có vần với nhau) vần bằng, vần trắc hoán

vị đều đặn Đây là thể thơ vừa mới x.hiện và

được s.dụng khá rộng rãi trong thơ mới

? Em có nhận xét gì về âm điệu của bài thơ?

H: Đầy nhạc tính, dồi dào âm điệu, cách ngắt

nhịp linh hoạt

? Bài thơ được viết theo phương thức biểu

đạt nào?

H: Biểu cảm gián tiếp

-> GV: Nhà thơ đã dùng phương pháp miêu tả

và nhân hoá để biểu cảm

? Bài thơ có bố cục như thế nào? Chỉ ra các

? Đoạn thơ thể hiện điều gì?

HS: Tâm trạng của con hổ trong cảnh ngộ bị tù

hãm ở vườn bách thú

? Đoạn thơ diễn tả nỗi căm hờn trong cũi sắt

của con hổ tạo ra một sự xung đột không thể

dung hoà được Vì sao?

HS: Hoàn cảnh thay đổi, con hổ không đổi

thay nó không cam chịu, không chấp nhận

hoàn cảnh

? Đọc 2 câu thơ đầu Em có nhận xét gì về

âm hưởng của 2 câu thơ đó?

HS:

Câu 1: một loạt thanh trắc  tạo âm thanh chối

tai, sự gậm nhấm đầy uất úc

Câu 2: Sử dụng một loạt thanh bằng  trải rộng

như một tiếng thở dài ngao ngán

Trang 6

hoạt động theo nhóm bàn.

Nội dung: ? Con hổ ở vườn bách thú có

hoàn cảnh ntn? Tâm trạng của con hổ được

thể hiện qua những từ ngữ nào? Phân tích

cái hay của từ ngữ đó?

Phân công: Bàn )

+ Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ.

+ Bước 3: Trao đổi thảo luận.

+ Bước 4: Đánh giá chốt kiến thức

-> Nỗi căm hờn lớn đúc kết thành hình, gây ấn

tượng mạnh về sự tích tụ, ngưng kết không

tan Thể kiện thái độ không cam chịu (Không

phải là “ngậm” muốn nghiền nát “Khối căm

hờn” ấy-> Nỗi căm hờn âm thầm mà dữ dội->

Chán ghét cuộc sống tù túng

+ Hình ảnh “nằm dài trông ngày tháng dần

qua”

-> Nỗi ngao ngán trông bề ngoài tưởng như hổ

đã hết thời hung dữ như đã bất lực, cay đắng

cam chịu, tưởng như đã thuần hoá Nhưng

đằng sau vẻ ấy là sự căm hờn, uất hận dữ dội,

mãnh liệt

+ Từ ngữ hình ảnh

? Tại sao con hổ lại có tâm trạng như vậy?

- Vì con hổ là chúa tể muôn loài Tất cả đều

khiếp sợ, đang tự do tung hoành chốn núi non

hùng vĩ, nay bị mất tự do, bị nhốt chặt trở

thành đồ chơi cho đám người nhỏ bé mà ngạo

mạn

? Từ sự căm hờn đó, con hổ biểu hiện một

thái độ sống như thế nào?

HS: => khát vọng được sống với đúng phẩm

chất của mình

? Tâm trạng của hổ có gì gần gũi với tâm

trạng của ngưòi dân mất nước lúc bấy giờ?

? Đọc khổ thơ 4?

Cách thức: 4 bước

+ Bước 1: Giao nhiệm vụ.

- Hoàn cảnh: Bị nhốt trong cũi sắt,

trở thành thứ đồ chơi

- Tâm trạng:

+ “Gậm một mối căm hờn trong cũisắt”

-> sự căm hờn, uất hận tạo thành khối

âm thầm nhưng dữ dội như muốnnghiền nát, nghiền tan

+ “Ta nằm dài”: cách xưng hô đầykiêu hãnh của vị chúa tể

-> Sự ngao ngán cảnh tượng cứ chầmchậm trôi, nằm buông xuôi bất lực.+ “Khinh lũ người”: sự khinh thường,thương hại cho những kẻ (báo, gấu)tầm thường bé nhỏ, dở hơi, vô tưtrong môi trường tù túng tầm thường.NT: Từ ngữ hình ảnh chọn lọc, giàusắc thái gợi tả, giọng thơ u uất

-> diễn tả tâm trạng căm giận, uất ức,ngao ngán, chán ghét cảnh sống tầmthường, tù túng

- Tâm trạng của con hổ cũng như tâmtrạng của người dân mất nước, uấthận, căn hờn, ngao ngán trong cảnhđời tối tăm

- Cảnh vườn bách thú ( Đoạn 4)

Trang 7

? Dưới con mắt của chúa sơn lâm cảnh

vườn bách thú hiện lên như thế nào?

? Nhận xét của em về cảnh đó?

? Em có nhận xét gì về giọng thơ, nhịp thơ?

- Dưới con mắt của con hổ cảnh vườn bách thú

là cảnh tầm thường, giả dối nhân tạo, tù túng

- Cảnh vật vườn bách thú đựơc miêu tả:

GV: - Giải nước đen, giả suối

- Hoa chăm, cỏ xén

- Nhận xét của em về cảnh đó:

HS: Giả dối, tầm thường, vô hồn, đơn điệu

GV: Tất cả chỉ là đơn điệu do bàn tay sửa

sang, tỉa tót của con người nên rất tầm thường

giả dối chứ không phải là thế giới của tự nhiên

to lớn, mạnh mẽ, bí hiểm

(? Cảnh tượng ấy gây nên phản ứng nào

trong tình cảm của con hổ?) Niềm uất hận.

- Giọng thơ, nhịp thơ:

? Từ 2 đoạn thơ trên em hiểu cảnh tượng

vườn bách thú dưới con mắt của hổ chính là

gì?

GV: Thái độ ngao ngán, chán ghét cao độ đối

với cảnh vườn bách thú của con hổ là thái độ

phủ nhận thực tại tầm thường, cũng chính là

thái độ của con người trong xã hội đương thời

Là nỗi đau của người dân bị mất nước, sống

trong cảnh nô lệ

Vì vậy bài thơ có tiếng vang rộng rãi vì nó đã

khơi được tình cảm yêu nước khát khao độc

lập tự do của người dân Việt Nam

+ Không thay đổi, hoa chăm, cỏxén, dải nước đen giả suối, mô gòthấp kém, vừng lá hiền lành không

bí hiểm

-> Cảnh đơn điệu, nhàm tẻ, vô hồn không phải là của thế giới tự nhiên tolớn, mạnh mẽ, bí hiểm

+ Nhịp thơ: Ngắn, dồn dập, từ ngữ liệt

kê, giọng thơ giễu cợt ở hai câu đầu.Câu tiếp theo như được kéo dài ra.-> Cảnh tù túng đáng chán, đángkhinh, đáng ghét

=> Cảnh vườn bách thú là thực tại xãhội đương thời, thái độ của hổ là thái

độ của người dân đối với xã hội đó

HS thảo luận, đưa ý kiến giả định.

GV: Lời đề từ của bài thơ là "lời con hổ trong vườn bách thú" đây chính là tiếng nói

Trang 8

của một tâm hồn lãng mạn, tiếng nói đòi giải phóng, đòi được tự do Tâm sự của con

hổ ở phần đầu này có gì đồng điệu với tâm hồn của người Việt Nam mất nước thờiấy?

4 Hướng dẫn về nhà (3’):

* Đối với bài cũ:

- Học thuộc lòng đoạn 1 + 4

- Phân tích được cảnh tượng con hổ ở vườn bách thú?

* Đối với bài mới:

+ Đoạn 2- 3: Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ

? Cảnh giang sơn được miêu tả như thế nào? Nhận xét từ ngữ được sử dụng trong đoạn thơ?

? Trên cảnh đại ngàn ấy, chúa tể sơn lâm xuất hiện như thế nào?

? Đoạn thơ là một bức tranh tứ bình và hãy chỉ ra bộ tranh tứ bình? Trình bày cảm nhận của em về bộ tranh tứ bình đó?

+ Đoạn 5: Niềm khát khao tự do mãnh liệt

? Nỗi khao khát “giấc mộng ngàn” của con hổ được thể hiện như thế nào?

Qua sự đối lập sâu sắc giữa 2 cảnh tượng ( vườn bách thú và núi rừng hùng vĩ) tâm sự của con hổ vườn bách ở biểu hiện như thế nào?

Trang 9

- Nắm được sơ giản về phong trào thơ mới

- Hiểu được chiều sâu tư tưởng yêu nước thầm kín của lớp thế hệ tri thức Tây học chánghét thực tại, vươn tới cuộc sống tự do

- Cảm nhận được hình tượng nghệ thuật độc đáo, có nhiều ý nghĩa của bài thơ Nhớrừng

2 Kĩ năng

- Nhận biết được tác phẩm thơ lãng mạn

- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân

- Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học

4 Thái độ

- - Chăm chỉ lắng nghe.

* Tích hợp môi trường: Bảo vệ môi trường sống của chúa sơn lâm.

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Giáo viên:

- Học sinh:

- Kiểm tra vệ sinh, nề nếp:………

- Kiểm tra sĩ số học sinh:

Kiểm tra sự chuẩn bị của HS

- GV yêu cầu các tổ báo cáo kết quả chuẩn bị bài

- GV nhận xét thái độ chuẩn bị của học sinh, đánh giá cao học sinh

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (1’):

Trang 10

- Mục tiêu: kiểm tra bài cũ, đặt vấn đề tiếp cận bài học.

Gv hỏi học sinh: Kỉ niệm nào để lại dấu ấn sâu sắc nhất trong em? (có thể là vui/buồn)

Hs tự bộc lộ

Trong số chúng ta, ai cũng sống với những vùng trời kỉ niệm, đó có thể là những kỉniệm vui, cũng có thể là những điều đau buồn Nếu đó là kỉ niệm buồn thì chắc chắnchúng ta sẽ chẳng muốn nhớ và nhắc đến làm gì Nhưng ngược lại, nếu đó là mộtđiều hạnh phúc, là một miền kí ức tươi đẹp thì ta luôn khao khát được trở lại để sốngtiếp với nó, khao khát ấy sẽ càng cháy bỏng hơn nếu ta đang bế tắc, bất lực ở thựctại Tiết 2 của bài "Nhớ rừng" sẽ giúp ta hình dung rõ hơn điều này

- Mục tiêu: Phân tích hình ảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ xưa …

- Kĩ thuật: KT chia nhóm, KT đặt câu hỏi, KT trình bày một phút, động não,

II Đọc - hiểu văn bản Hoạt động 3: Hướng dẫn HS phân tích 3 Phân tích

GV chiếu hình ảnh:

? Đọc đoạn 2, 3 của bài thơ?

? Đọc 2 đoạn thơ này em có cảm nhận như thế

nào so với các khổ thơ khác trong bài?

HS: Là 2 đoạn hay nhất của bài thơ, miêu tả cảnh

sơn lâm hùng vĩ và hình ảnh con hổ qua nỗi nhớ

thời oanh liệt của chúa sơn lâm

? Trước thực tại con hổ nhớ về quá khứ của

mình như thế nào?

? Cảnh giang sơn được miêu tả như thế nào?

Nhận xét từ ngữ được sử dụng trong đoạn thơ?

tác dụng của nó?

HS: Điệp ngữ "với", các động từ chỉ đặc điểm

hành động

- Tác dụng: Gợi tả cảnh thiên nhiên hùng vĩ hoang

vu, đầy vẻ thâm nghiêm và âm thanh dữ dội; diễn

tả sức sống mãnh liệt, phi thường bí hiểm của núi

3.2 Hình ảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ xưa (20’)

* Nỗi nhớ da diết về thời oanh liệt, về sơn lâm hùng vĩ (Khổ 2)

- Cảnh núi rừng: bóng cả, câygià, gió gào ngàn, nguồn hétnúi, thét khúc trường ca dữdội

-> NT: từ ngữ miêu tả phongphú, giàu sức gợi cảm, gợi tả,

điệp ngữ "với", giọng kể say

sưa

=> Cảnh núi rừng đại ngàn,lớn lao, phi thường nhưng cũnghoang vu, bí hiểm

Trang 11

rừng bí ẩn

? Trên cái phông nền hùng vĩ đó, hình ảnh con

hổ - chúa sơn lâm được hiện ra như thế nào?

- Nhịp thơ ngắn, linh hoạt

? Từ đó hình ảnh chúa tể muôn loài được hiện

lên với vẻ đẹp như thế nào?

GV: Những câu thơ sống động, giàu chất tạo hình

đã diễn tả vẻ đẹp vừa uy nghi, dũng mãnh vừa

mềm mại uyển chuyển của chúa tể muôn loài lấn

át thiên nhiên.Từ đó con hổ đầy kiêu hãnh khẳng

định địa vị của mình “ta biết ta là chúa tể muôn

loài”

HS: Theo dõi đoạn 3

? Khổ thơ cho ta hiểu thêm gì về con hổ

- Nhớ cảnh rừng xưa ở 4 thời điểm khác nhau

- Nội dung câu hỏi:

? Đoạn thơ là một bức tranh tứ bình và hãy chỉ

ra bộ tranh tứ bình? Trình bày cảm nhận của

+ Đêm trăng vàng bên bờ suối

+ Ngày mưa,chuyển 4 phương ngàn

+ bình minh cây xanh nắng gội

=> Vẻ đẹp oai phong lẫm liệtvừa uy nghi, dũng mãnh vừamềm mại, uyển chuyển củachúa sơn lâm

* Nhớ về những kỉ niệm ở chốn rừng xưa ( Khổ 3)

Trang 12

GV chiếu hình ảnh:

- Cảnh “đêm vàng bên bờ suối” (Đêm trăng)

+ Hình ảnh ẩn dụ “đêm vàng”-> Đêm sáng rực

ánh trăng, mọi vật như được nhuộm vàng bởi ánh

trăng, như tan chảy trong không gian

+ Trong cảnh rực rỡ ấy, con hổ đứng uống nước,

uống ánh trăng chan hòa vàng tan trong lòng suối

-> Đó là đêm trăng đẹp, lộng lẫy, thơ mộng Đó là

thời hoàng kim tươi sáng của con hổ

- Cảnh ngày mưa “Đâu những… đổi mới”

+ Mưa dữ dội, rung chuyển núi rừng, làm kinh

hoàng muông thú, nhưng riêng con hổ “lặng ngắm

giang sơn ta đổi mới”

+ Vẫn vẻ uy nghiêm, bản lĩnh vững vàng của vị

chúa tể, ngắm nhìn cảnh núi rừng rung chuyển,

thay sắc trong mưa

- Cảnh bình minh: “cây xanh nắng gội”, chan hòa

ánh nắg rực rỡ, rộn rã tiếng chim đang ca hát cho

giấc ngủ của chúa sơn lâm

-> Thiên nhiên êm ái chiều chuộng tô điểm thêm

cho giấc ngủ

- Cảnh chiều tối: “lênh láng máu sau rừng”

-> Cảnh dữ dội ghê gớm với gam màu đỏ rực như

máu của ráng chiều với hình ảnh con hổ đang đợi

mặt trời “chết” để chiếm lấy “riêng phần bí mật”,

chiếm lấy quyền lực từ vũ trụ để ngự trị

? Nhận xét về cảnh núi rừng?

GV bình: Cảnh núi rừng hùng vĩ ào ạt sống dậy

mãnh liệt trong tình thương nỗi nhớ của con hổ

được nhà thơ kể lại bằng một cảm xúc tràn đầy

lãnh mạn.Tình thương, nỗi nhớ: xúc cảm nối hai

bờ không gian, thời gian; gắn liền quá khứ với

hiện tại Từ không gian cũi sắt tù tùng, chật hẹp

con hổ gợi nhớ về không gian rừng thẳm tự do

phóng khoáng Chúa sơn lâm được MT, được khắc

họa trong chiều sâu của tâm linh, trong chiều cao

của uy quyền được khẳng định

? Giữa thiên nhiên ấy chúa tể của muôn loài

- Cảnh đêm trăng: Đêm vàngbên bờ suối

- NT: Ẩn dụ

-> Cảnh đẹp diễm lệ đầy thơmộng con hổ say mồi đứnguống ánh trăng đầy lãng mạn

- Cảnh ngày mưa: Vừa dữ dộivừa hùng vĩ, hổ hiện ra vớidáng dấp bậc đế vương, uynghiêm, bản lĩnh

- Cảnh bình minh: chan hòa ánhsáng rộn rã tiếng chim ca hátcho giấc ngủ của chúa SơnLâm

- Cảnh chiều tối: Hoàng hônrực rỡ, chiến công đang chờ đợigiây phút mặt trời “chết’ (lặn)

để chiếm lấy riêng phần bí mậttrong vũ trụ

-> Một bộ tranh tứ bình đẹp vừahùng vĩ vừa thơ mộng bốncảnh, cảnh nào cũng có núirừng hùng vĩ tráng lệ và con hổnổi bật với tư thế lẫm liệt, uynghi, kiêu hùng đúng là một vịchúa sơn lâm đầy uy lực

- Hình ảnh con hổ ( Ta )

Trang 13

được hiện ra như thế nào?

HS: Ta: + say mồi -> lãng mạn

? Cách diễn đạt của tác giả có gì đặc sắc?

?(CHPTNL) Cũng là những hoài niệm về quá

khứ nhưng ở đoạn 3 có gì khác với đoạn 2?

HS: Nó gắn với nỗi xót xa, nhớ tiếc, nỗi nhớ

đến quặn lòng được tạo ra bởi những ngữ điệu

HS: Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt

- Đảo ngữ đắt giá tạo được cái lớn lao, kì lạ

? Trong đoạn thơ có nhiều câu thơ có thể coi là

tuyệt bút, em hãy chỉ ra những câu thơ đó và

phân tích?

? Đến đây đã thấy được 2 cảnh tượng miêu tả

trái ngược nhau Đó là cảnh nào hãy chỉ ra sự

đối lập của 2 cảnh tượng ấy

HS: Cảnh vườn bách thú > < cảnh núi non hùng

vĩ Đó là sự đối lập giữa một bên là cảnh tù túng,

tầm thường, giả dối, một bên là cuộc sống chân

thật phóng khoáng, tự do sôi nổi

? Theo em sự đối lập này có ý nghĩa gì trong việc

diễn tả trạng thái tư tưởng của con hổ?

HS:

- Diễn tả niềm căm ghét cuộc sống giả dối tầm

thường

- Diễn tả khát vọng mãnh liệt về một cuộc sống

tự do, cao cả, chân thật

? Điều đó có gì gần gũi với tâm trạng của

người dân đương thời?

GV: Thực tại người dân Việt Nam mất tự do,

sống nô lệ > < Cuộc sống tự do trong quá khứ,

thời oanh liệt của dân tộc

- Làm nổi bật mối bất hòa sâu sắc với thực tại

và niềm khao khát tự do mãnh liệt của tác giả, của

mỗi người dân Việt Nam bấy giờ

+ say mồi -> lãng mạn + lặng ngắm-> đế vương + Tưng bừng-> lẫm liệt + Đợi chết -> Kiêu hùng

-> Tư thế lẫm liệt, kiêu hùnglãng mạn và đầy uy l

=> Cảnh tượng hoàn toàn đốilập với sự tù túng, tầm thườngcủa con hổ trong vườn báchthú

=> Thể hiện mối bất hòa sâusắc với hiện tại, niềm khao khát

tự do mãnh liệt

? Đọc khổ cuối? Nội dung của đoạn thơ?

? Nhận xét về giọng điệu khổ thơ?

? Qua đó thể hiện nỗi khao khát “giấc mộng

3.3 Khao khát giấc mộng ngàn

Trang 14

ngàn” như thế nào?

- Giấc mộng hướng tới một không gian oai linh,

hùng vĩ, thênh thang nhưng đó chỉ là trong mộng

( Vì là “nơi ta không còn thấy bao giờ”)

- Đoạn thơ đưa con hổ trở lại với thực tại đó là

một khao khát giấc mộng ngàn của chúa sơn lâm

-> Đây là lời nhắn gửi thống thiết của con hổ với

cảnh xưa

? Các câu thơ mở đầu và kết thúc đoạn có kết

câu như thế nào? ý nghĩa của nó

HS: Câu cảm thán -> bộc lộ trực tiếp nỗi tiếc nhớ

cuộc sống chân thật tự do

? Từ đó em thấy giấc mộng ngàn của con hổ

-> Khát vọng được sống chânthật với cuộc sống của chínhmình, trong xứ sở của mình Đó

là khát vọng tự do, khát vọnggiải phóng

-> Mãnh liệt, to lớn nhưng đauxót, bất lực Đó là bi kịch củacon hổ

-> Tâm sự của con hổ là tâmtrạng của người dân Việt Nammất nước đang sống trong cảnh

nộ lệ và tiếc nhớ khôn nguôithời oanh liệt với những chiếncông chống giặc ngoại xâm vẻvang trong lịch sử dân tộc

Hoạt động 3 : Hướng dẫn tổng kết 4 Tổng kết

? Em hãy nêu những đặc sắc nghệ thuật nổi bật

của bài thơ?

HS:- Tràn đầy cảm hứng lãng mạn

- Chọn biểu tượng thích hợp và đẹp để thể hiện

chủ đề bài thơ

- Hình ảnh thơ giàu chất tạo hình

- Ngôn ngữ và nhạc điệu phong phú, giàu sức

biểu cảm

4.1 Nghệ thuật

- Sử dụng bút pháp lãng mạn,với nhiều biện pháp nghệ thuậtnhư nhân hóa, đối lập, phóngđại, sử dụng từ ngữ gợi hình,giàu sức biểu cảm

- Xây dựng hình tượng nghệthuật có nhiều tầng ý nghĩa

- Hình ảnh thơ giàu chất tạohình

- Ngôn ngữ và nhạc điệu phongphú, giàu sức biểu cảm Có âmđiệu thơ biến hóa qua mỗi đoạnthơ nhưng thống nhất ở giọngđiệu dữ dội, bi tráng trong toàn

- Mượn lời con hổ bị nhốt trong vườn bách thú

để diễn tả sâu sắc nỗi chán ghét thực tại tầm

thường, tù túng & niềm khao khát tự do mãnh

liệt; khơi gợi lòng yêu nước thầm kín của

người dân mất nước thuở ấy

4.2 Nội dung - Ý nghĩa văn bản

* Nội dung - Mượn lời con hổ

bị nhốt trong vườn bách thú:+ Diễn tả sâu săc nỗi chán ghétthực tại tầm thường, tù túng; + Bộc lộ niềm khao khát tự domãnh liệt

* Ý nghĩa: Mượn lời con hổ

trong vườn bách thú, tác giả kínđáo bộc lộ tình cảm yêu nước,niềm khát khao thoát khỏi kiếp

Trang 15

- Hình ảnh con hổ trong bài là biểu tượng của một người anh hùng chiến bại.

- Hình ảnh núi rừng trong dòng hồi ức là biểu tượng của cuộc sống tự do hào hùng

- Hình ảnh vườn bách thú là biểu tượng cho hiện tại tù túng, giả dối tầm thường

? Có thể nói “Nhớ rừng” là áng thơ yêu nước không? Vì sao ?

=> Nhớ rừng là áng thơ yêu nước thầm kín mãnh liệt thiết tha Nhà thơ mượn lời con

hổ để thể hiện lòng căm thù chế độ phong kiến đương thời Chế độ mà đất nước mấtđộc lập, dân ta mất tự do Cõi lòng luôn hướng về cuộc sống tự do, gắn bó thuỷchung với lịch sử oai hùng của đất nước

? Trong bài thơ “nhớ rừng” vừa có nhạc vừa có họa Tìm một số dẫn chứng trong bài để làm rõ nhận xét trên

Gợi ý:

* Chất nhạc: Nhịp điệu linh hoạt ( Cách ngắt nhịp khi thì ngắn tạo cảm giác dồn dậpgấp gáp, náo nức; khi thì kéo dài trải ra với những câu thơ vắt dòng diễn tả sự tuôntrào của dòng hoài niệm)

- Tác dụng: Bộc lộ tâm trạng và và dòng cảm xúcphong phú của nhân vật trữ tình:bực bội chán chường trước thực tại, say sưa khi quay trở về quá khứ vàng son oanhliệt; tuyệt vọng, than thở khi biết tất cả chỉ là giấc mơ xa

- Dẫn chứng: Nên chọn đoạn 2, 3

* Chất họa: Thể hiện ở ngôn ngữ, hình ảnh có tính chất tạo hình

- Tác dụng: Tạo ngững bức tranh ngôn ngữ rất có hồn: bức tranh về cảnh núi rừnghùng vĩ, bí hiểm, hoang vu; bức tranh về chân dung của vị chúa tể sơn lâm oaiphong, mãnh liệt; bức tranh về cảnh thực giả dối tầm thường

- Các dẫn chứng tiêu biểu chọn trong đoạn 2,3,4

HS đánh giá mục tiêu đạt được trong tiết học

HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI – MỞ RỘNG (2’)

- Mục tiêu: mở rộng kiến thức đã học

- Phương pháp: Giải quyết tình huống

- Hình thức tổ chức: cho H quan sát tranh

- Phương tiện: máy chiếu, tranh ảnh minh họa

- Kĩ thuật: trình bày một phút, động não

GV cho HS quan sát một số hình ảnh và đoán tên văn bản

? Nhìn vào các bức tranh em hãy nhận xét về tàn phá rừng và hậu quả của việc

Trang 16

tàn phá rừng? Hãy đề xuất biện pháp bảo vệ rừng?

?Từ tình cảnh và tâm trạng của con hổ trong bài thơ cũng như của người dân Việt Nam đầu thế kỉ XX, em có suy nghĩ gì về cuộc sống hòa bình tự do ngày nay (trình bày bằng một đoạn văn khoảng ½ trang).

Gợi ý: Từ tình cảnh và tâm trạng của con hổ trong bài thơ cũng như của người dân

Việt Nam đầu thế kỉ XX, ta có thể thấy được rằng cuộc sống hòa bình và tự do chúng

ta đang được hưởng thụ ngày nay thật vô giá biết nhường nào Đất nước được hòa bình, chúng ta không phải sống trong cảnh khói lửa đạn bom, không phải chịu nỗi đau mẹ mất con, con mất cha, vợ mất chồng Đất nước được hòa bình, độc lập, chúng

ta được sống trong những điều kiện tốt nhất Trẻ em được bình yên khôn lớn và vui

vẻ cắp sách tới trường Người dân khắp mọi miền hăng say lao động sản xuất, xây dựng cuộc sống hạnh phúc, ấm no Hòa bình tự do là một món quà vô giá mà thế hệ cha ông đã phải hi sinh máu xương để đánh đổi Vì vậy, thế hệ học sinh chúng ta cần phải có ý thức hơn trong việc gìn giữ hòa bình để xây dựng một xã hội tốt đẹp, tươi sáng hơn

4 Hướng dẫn về nhà (2)

* Đối với bài cũ

- Học thuộc lòng bài thơ

- Phân tích được sự đối lập giữa hai cảnh tượng con hổ ở vườn bách thú và con hổ ởchốn giang sơn hùng vĩ

* Đối với bài mới : Chuẩn bị bài: Ông đồ.

- Đọc kĩ văn bản

+ Tìm hiểu về tác giả, kết cấu, bố cục bài thơ

+ Phân tích hình ảnh ông Đồ thời đắc ý, ông Đồ thời suy tàn và tâm trạng của tác giả

Trang 17

- Nhận biết được tác phẩm thơ lãng mạn.

4 Thái độ

- Giáo dục lòng yêu những di sản văn hoá của dân tộc

- Yêu quý, trân trọng, giữ gìn, phát huy những di sản văn hóa của dân tộc

- Giáo viên:

- Học sinh:

Gv: Trình chiếu hình ảnh một chữ thường treo trong nhà: Hiếu, Lễ, tín, nghĩa,

nhẫn, tâm, Phúc-lộc-thọ, câu đối và hỏi học sinh, em biết gì về những chữ này?

Hs: Suy nghĩ, trả lời

Gv chiếu video Ông đồ viết chữ cho học sinh xem

Gv: Vậy những người viết ra chữ Thư pháp đó chúng ta gọi là gì?

Hs: Ông đồ

Mỗi năm tết đến, xuân về, chúng ta lại bắt gặp hình ảnh biểu tượng cho ngày tết như : Câu đối đỏ, bánh chưng xanh hay những con chữ được treo ở một vị trí trang nghiêm trong nhà những hình ảnh ấy chính là sản phẩm của ông đồ, vậy

28

Trang 18

ông đồ là ai ? Ông viết những câu đối đó có giá trị như thế nào thì tiết học

- Kĩ thuật: động não, chia nhóm, giao nhiệm vụ, hoàn tất một nhiệm vụ, trình bàymột phút,

Hoạt động 1: GV giới thiệu cho HS tìm

hiểu về tác giả, tác phẩm.

I Tìm hiểu chung

* Cho HS quan sát chân dung

? Hãy giới thiệu những nét tiêu biểu về

- Ngoài những sáng tác thơ ông còn dạy học, là nhà giáo nhân dân, từng chủnhiệm khoa tiếng Pháp ở trường Đại học sư phạm ngoại ngữ HN Ông còn dịchsách tiếng Pháp

? Em biết gì về ông đồ và hình ảnh ông

“Ông đồ là di tích tiều tụy đáng

thương của 1 thời tàn” (Lời của Vũ

Đình Liên)

* Bổ sung: Ông đồ là người dạy chữ nho xưa nếu không đỗ đạt làm quan thìthường làm nghề dạy học (ông đồ, thày đồ) Theo phong tục, khi tết đến, người tathường sắm câu đối họăc đôi chữ nho viết trên giấy đỏ hoặc lụa đỏ để dán trênvách, trên cột nhà, vừa để trang hoàng nhà cửa thêm đẹp, vừa để gửi gắm lời chúctốt lành Khi đó người ta phải tìm đến ông đồ (người hay chữ) Ông đồ có dịp trổtài lại thêm tiền tiêu tết Vì vậy, dịp giáp tết ông đồ thường xuất hiện với phương

29

Trang 19

tiện “ mực tàu, giấy đỏ” bày trên hè phố để viết câu đối thuê hoặc bán.Tuy viếtthuê song chữ của ông thường được mọi người trân trọng thưởng thức.

Nhưng rồi những năm đầu TK20, nền Hán học (chữ nho) dần mất vị thế quantrọng khi chế độ thi cử PK bãi bỏ( Khoa thi cuối cùng vào năm 1915) -> mộtthành trì văn hóa cũ sụp đổ Các nhà nho từ chỗ là nhân vật trung tâm trong dờisống VH tinh thần của dân tộc được XH tôn vinh bỗng chốc bước lạc hướng thờiđại, bị bỏ quên và cuối cùng vắng bóng trẻ con không đi học chữ nho nữa mà họcchữ Pháp, Nhật, quốc ngữ Cuộc sống tây hóa khiến người ta không còn vui sắmcâu đối chơi tết nữa Ông đồ vắng bóng và biến mất trên đường phố ngày tết vàtrong tâm trí của mọi người

-> Bài thơ không bàn bạc về sự hết thời của chữ nho, nhà nho mà chỉ thể hiện tâmtrạng ngậm ngùi day dứt về sự tàn tạ, vắng bóng của ông đồ, của con người của 1thời đã qua

- 2 khổ đầu: giọng vui tươi, phấn chấn

- 3 khổ tiếp: chậm rãi, trầm buồn, sâu lắng,

thiết tha

- Nhịp: 2/3 hoặc 3/2

Giáo viên đọc mẫu

HS: Đọc bài thơ, GV uốn nắn

? Ông đồ viết câu đối bằng mực tàu,

nghiên, bút, hãy giải thích?

HS: Chú thích 2 - 6 SGK

GV chiếu:

b Đọc - chú thích

? Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Thể

thơ này có gì khác với bài thơ “ Tụng giá

hoàn kinh sư” của Trần Quang Khải,

“Tĩnh dạ tứ” của Lí Bạch?

HS: Bài thơ được viết theo thể thơ 5 chữ,

một thể thơ quen thuộc trong thơ ca Việt

Nam Khác với các bài thơ kể trên ở chỗ

đây không phải là thể thơ ngũ ngôn tứ

tuyệt mà là thơ ngũ ngôn gồm nhiều khổ,

mỗi khổ 4 câu thơ

? Xác định phương thức biểu đạt, bố cục

cuả bài thơ?

HS: + 2 Khổ đầu: Hình ảnh ông Đồ thời

đắc ý

+ 2 Khổ tiếp: ông Đồ thời tàn

+ Khổ cuối: Tâm trạng của tác giả

Trang 20

GV: Hướng dẫn HS phân tích theo bố cục

Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu

văn

II Đọc – hiểu văn bản

Giáo viên tổ chức thảo luận nhóm : 4 nhóm

- Thời gian thảo luận : 7 phút

- Nội dung thảo luận: Phân tích hình ảnh ông đồ thời hoàn kim và thời suy tàn bằng cách hoàn thiện phiếu học tập sau

Nội dung miêu tả Quá khứ (nhóm 1+2) Hiện tại ( Nhóm 3+4)

Phố đông người qua

-> Khung cảnh đông vui, náo nứckhi xuân về

Giấy đỏ buồn không thắm Mực đọng trong nghiên sầu

-> tâm trạng bẽ bàng, sầu tủi

Lá vàng rơi trên giấy Ngoài giời mưa bụi bay

-> Tâm trạng cô đơn, tàn tạ, buồn bã, tủi phận

Trang 21

- Báo cáo sản phẩm: Nhóm 1, 3 trình bày; Nhóm 2,4 nhận xét, bổ sung

- GV đánh giá, định hướng và chốt kiến thức

? Sự đối lập của hình ảnh ông đồ ở 4 khổ

thơ đầu đã phản ánh điều gì trong đời

sống văn hoá của dân tộc?

Hình ảnh ông đồ chính là “ di tích tiều

tụy, đáng thương của một thời tàn” – nói

như lời của tác giả Và nhà thơ Tú Xương

cũng đã phản ánh sự suy tàn của chữ nho:

“ Nào có hay gì cái chữ nho

Ông nghè, ông cống cũng nằm co…”

GV chiếu nhận định của tác giả về hình

ảnh ông đồ

? Vậy bài thơ có phải chỉ nói về một ông

đồ không? Thông qua ông đồ, nhà thơ

muốn nói đến điều gì?

GV chuyển: Và trong khi mọi người đã

quên hẳn ông đồ thì nhà thơ lại luôn nhớ

đến ông điều đó thể hiện rõ ở khổ cuối

=> 4 khổ thơ đầu sự dụng nghệ thuậtđối lập -> Sự thay đổi trong đời sốngvăn hoá của người VN

- Vấn đề đặt ra ở đây không phải làthân phận của một ông đồ mà cả mộtlớp người như ông đồ, một nền nhohọc

? Nghệ thuật đặc sắc nào được sử dụng

trong hai khổ dầu và cuối của bài thơ và

tác dụng của nó?

? Tại sao tác giả lại gọi ông đồ là “ông

đồ xưa”

? Câu hỏi tu từ có ý nghĩa gì?

? Tâm tư nhà thơ được thể hiện như thế

nào trong 2 câu cuối bài thơ?

3 Nỗi niềm của nhà thơ

- NT: phép đối: thấy >< không thấy

- Kết cấu đầu cuối tương ứng ( Hìnhảnh hoa đào) chặt chẽ làm nổi bậtchủ đề: “Cảnh cũ người đâu”

-> Sự thất thế, tàn tạ đáng buồn củaông đồ

- Ông đồ xưa: Hình ảnh ông đồ đã trở thành dĩ vãng, vắng bóng trong cuộc sống hiện đại

=> Câu hỏi tu từ thể hiện nỗi niềm

thương tiếc khắc khoải của nhà thơvới lớp người đã cũ… Câu hỏi nhưgieo vào lòng người đọc những cảmthương, tiếc nuối không dứt

- Nhà thơ thương tiếc những giá trịtinh thần tốt đẹp bị tàn tạ, lãng quên

Hoạt động 3 : Hướng dẫn tổng kết III Tổng kết

? Em hãy nêu những đặc sắc nghệ thuật

nổi bật của bài thơ?

32

Trang 22

- Niềm thương cảm của tác giả trướcmột lớp người đang tàn tạ và nỗi nhớtiếc cảnh cũ người xưa.

3 Ý nghĩa: Khắc họa hình ảnh ông

đồ, nhà thơ thể hiện nỗi tiếc nuối chonhững giá trị văn hóa cổ truyền củadân tộc đang bị tàn phai

Tiết 77

CÂU NGHI VẤN

* Mục tiêu

- Hiểu được đặc điểm hình thức của câu nghi vấn

- Nắm được chức năng chính của câu nghi vấn

- Biết sử dụng câu nghi vấn phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp

- Đặt được câu và viết được đoạn văn có sử dụng câu nghi vấn

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

- Mục tiêu: tạo hứng thú, tâm thế cho học sinh; tạo tình huống/vấn đề học tậpnhằm huy động kiến thức, kinh nghiệm hiện có của học sinh và nhu cầu tìm hiểukiến thức mới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập

- Phương pháp: Diễn giảng, thảo luận nhóm, trò chơi

- Kĩ thuật: Động não, làm việc nhóm, khăn trải bàn, trình bày 1 phút

- Thời gian: ( )

Cách 1: Giáo viên in phiếu học tập cho học sinh:

Yêu cầu: Điền từ còn thiếu vào chỗ trống:Dấu phấy (,), Chấm than (!), Dấu chấm (.), Chấm hỏi (?)

Làm bạn với dấu câu

Dấu câu phân biệt rạch ròiKhông dùng, chỉ có người lười nghĩ suyDấu nào cũng có nghĩa riêngMỗi dấu đặt đúng vào nơi của mình

Dấu phấy (,) thường thấy ai ơi

Tách biệt từng phần, chuyển tiếp ý câu

Dấu chấm (.) kết thúc ý rồi

Giúp cho câu viết tròn câu rõ lời

Chấm phẩy (;) phân cách vế câu

Bổ sung vế trước, ý càng thêm sâu

Chấm than (!) bộc lộ cảm tình

Gửi gắm đề nghị, mong chờ, khiến sai

Chấm hỏi (?) để hỏi bao điều

Hỏi người và cả hỏi mình tài ghê!

Nếu dấu chấm được dùng trong câu trần thuật, dấu chấm than dùng trong câu cảmthán thì dấu chấm hỏi được dùng trong câu nghi vấn Thế nào là câu nghi vấn cô

và các em sẽ tìm hiểu bài học hôm nay

HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS hiểu đặc điểm

hình thức và chức năng chính

I Đăc điểm hình thức và chức năng chính.

33

Trang 23

GV chiếu bảng phụ ghi ngữ liệu.

? Đọc to, rõ ngữ liệu?

? Đoạn trích nằm trong văn bản gì? Của ai?

Nói về nội dung gì?

HS:- Tiểu thuyết “Tắt đèn”- Ngô Tất Tố

- ND: Cuộc đối thoại của mẹ con chị Dậu

(sự quan tâm của cái Tí với mẹ)

+ Bước 4: Đánh giá chốt kiến thức.

? Trong đoạn trích câu nào là câu nghi vấn?

? Em thấy các câu đó có đặc điểm hình thức

- Ai, đâu, bao nhiêu, ư, hả, hử chứ,

+ Có dấu (?) ở cuối câu ( khi viết)

? Những câu nghi vấn trong đoạn trích được

dùng để làm gì?

HS: Dùng để hỏi ( cái Tí hỏi chị Dậu)

GV lưu ý:

- Câu nghi vấn dùng để hỏi bao gồm cả tự hỏi

VD: Người đâu gặp gỡ làm chi

Trăm năm biết có duyên gì hay không?

GV chiếu bảng so sánh:

Phân biệt từ nghi vấn và từ phiếm định

1 Phân tích ngữ liệu:

- Câu nghi vấn+ Sáng nay lắm không?

+ Thế làm sao khoai?

+ Hay là đói quá?

- Hình thức:

+ Có từ nghi vấn: có, không, làmsao, hay là

+ Có dấu (?) ở cuối câu ( khi viết)

Trang 24

- Có những câu chứa từ nghi vấn nhưng

không phải là câu nghi vấn

VD: Tôi không biết nó ở đâu

-> Nó ở đâu không phải là câu nghi vấn vì

kết cấu nghi vấn bị bao chứa trong một kết cấu

khác

? Từ việc tìm hiểu các ví dụ trên, em hãy nêu

đặc điểm hình thức và chức năng của câu

+ Em giúp chị cho gà ăn được không?

+ Có ăn không thì bảo?

? Mục đích diễn đạt của hai câu đó là gì

H: ( Câu 1 đề nghị, câu 2 đe doạ)

GV: Về mặt hình thức là câu nghi vấn nhưng

mục đích không dùng để hỏi Đó là những

chức năng khác của câu nghi vấn chúng ta sẽ

tìm hiểu ở tiết sau

HS đọc ghi nhớ:

2 Ghi nhớ: SGK/ T11

Hoạt động 2: Hướng dẫn luyện tập II Luyện tập

Bài tập 1: Trò chơi ai nhanh hơn

+ Cách thức tiến hành: Chia lớp thành 2 đội,

mỗi đội 5 bạn lần lượt viết đáp án lên bảng,

đội nào làm xong

+ Hết thời gian đại diện nhóm báo cáo

+ Các nhóm khác nhận xét, bổ sung, chấm

điểm

+ GV nhận xét và chốt kiến thức

? Xác định câu nghi vấn trong những đoạn

trích sau Những đặc điểm hình thức nào cho

biết đó là câu nghi vấn?

- Các câu này đều là câu nghi vấn vì

có chứa từ nghi vấn: "hay" ( nối các

vế có quan hệ lựa chọn.)35

Trang 25

? Xét các câu sau và trả lời câu hỏi

- Căn cứ vào đâu để xác định những câu

trên là câu nghi vấn?

- Trong các câu đó có thể thay từ “hay”

bằng từ “hoặc” được không? Vì sao?

Nhóm 2 - Tổ 2- Bài tập 3:

? Có thể đặt dấu chấm hỏi ở cuối những câu

sau được không? Vì sao?

+ Bước 4: Đánh giá chốt kiến thức.

Gợi ý: Tổ 1: Nhấn mạnh:

+ Từ “hay” cũng có thể xuất hiện trong các

kiểu câu khác, nhưng riêng trong câu nghi

nvấn từ “hay” không thể thay thế bằng từ

“hoặc” được

- Trong trên từ “hay” không thể thay bằng từ

“hoặc” được vì câu trở nên sai ngữ pháp hoặc

biến thành câu khác (thuộc kiểu câu trần thuật)

có ý nghĩa khác hẳn

- Trong câu nghi vấn từ “hay” khôngthể thay bằng từ “hoặc” được vì câutrở nên sai ngữ pháp hoặc biến thànhcâu khác thuộc kiểu câu trần thuật có

ý nghĩa khác hẳn

Bài tập 3/ T13

- Không, vì đó không phải là nhữngcâu nghi vấn

+ Câu a, b có chứa từ nghi vấn như :

có không, tại sao nhưng những kết

cấu chứa những từ này chỉ làm chứcnăng bổ ngữ trong câu

+ Câu c, d ( nào cũng, ai cũng) là từphiếm định chứ không phải nghivấn

Bài tập 4: Hoạt động cá nhân.

? Phân biệt hình thức và ý nghĩa của hai câu

sau?

- Khác nhau về hình thức

- Khác nhau về ý nghĩa:

+ Câu thứ hai có giả định là người được hỏi

trước đó có vấn đề về sức khoẻ, nếu điều giả

định này không đúng thì câu hỏi trở lên vô lí

+ Câu hỏi thứ nhất không hề có giả định

? Đặt một số cặp câu khác và phân tích để

chứng tỏ sự khác nhau giữa câu nghi vấn

mô hình “có không” với câu nghi vấn theo

mô hình “đã chưa’’

VD: - Cái áo này có cũ (lắm) không?

- Cái áo này đã cũ (lắm) chưa?

+ Đã chưa

Bài tập 5: Hoạt động cá nhân

? Cho biết sự khác nhau về hình thức và ý

nghĩa của hai câu sau?

Bài tập 5/ T 13

- Hình thức: Khác nhau ở trật tự từ+ Câu a: Bao giờ-> đầu câu

+ Câu b: Bao giờ-> cuối câu36

Trang 26

- ý nghĩa:

+ Câu a: Hỏi về thời điểm của mộthoạt động sẽ diễn ra trong tương lai+ Câu b: Hỏi về thời điểm của hoạtđộng đã diễn ra trong quá khứ

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG (5’)

- Mục tiêu: vận dụng kiến thức đã học để viết đoạn văn thuyết minh

- Phương pháp: thuyết trình, đàm thoại

- Kĩ thuật: động não, viết sáng tạo, trình bày

Bài tập 6: Thảo luận nhóm bàn: 2p

? Cho biết hai câu nghi vấn sau đây đúng hay sai? Vì sao?

- Hoàn thành bài tập còn lại

- Tìm trong các văn bản đã học có chứa câu nghi vấn, phân tích tác dụng

- Liên hệ thực tế giao tiếp hàng ngày

* Chuẩn bị bài mới: Viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh

? Đoạn văn có vai trò như thế nào trong văn bản thuyết minh?

? Hình thức của một đoạn văn như thế nào?

? Nêu trình tự sắp xếp các câu ở mỗi cách trình bày?

? Các câu trong đoạn văn còn được liên kết bởi điều kiện nào khác?

? Đọc hai đoạn văn thuyết minh trong SGK.

? Vì sao hai đoạn văn đó được gọi là đoạn văn thuyết minh?

37

Trang 27

? Nêu các sắp xếp các câu trong 2 đoạn văn trên?

? Từ ví dụ trên em hãy nhận xét khi làm bài văn thuyết minh em phải làm gì?

38

Trang 28

CÂU NGHI VẤN

A MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Hiểu được đặc điểm hình thức của câu nghi vấn

- Nắm được chức năng chính của câu nghi vấn

- Biết sử dụng câu nghi vấn phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp

- Đặt được câu và viết được đoạn văn có sử dụng câu nghi vấn

2 Kĩ năng

- Nhận biết và hiểu được tác dụng câu nghi vấn trong văn bản cụ thể

- Phân biệt câu nghi vấn vói một số kiểu câu dễ lẫn

- Năng lực giao tiếp

4 Thái độ

- Có ý thức sử dụng đúng câu nghi vấn trong mục đích diễn đạt cụ thể

- Giáo dục ý thức học tập, tự giác, tích cực

* Nội dung tích hợp giáo dục đạo đức các giá trị sống: trách nhiệm, hạnh phúc, đoàn

kết, yêu thương, hợp tác, tôn trọng

- Giáo viên:

+ Chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, phương tiện dạy học (máy chiếu, bảng phụ)

- Học sinh:

Trang 29

- Nắm được kiến thức về đoạn văn, bài văn thuyết minh.

- Nắm được các yêu cầu về đoạn văn, bài văn thuyết minh

- Viết được đoạn văn, bài văn thuyết minh

2 Kĩ năng

- Xác định được chủ đề, sắp xếp và phát biểu ý khi viết đoạn văn thuyết minh

- Diễn đạt rõ ràng, chính xác

- Viết một đoạn văn thuyết minh có độ dài 90 chữ

4 Thái độ

- Giáo dục học sinh viết đoạn văn thuyết minh có từ ngữ chủ đề và câu chủ đề

* Nội dung tích hợp giáo dục đạo đức: các giá trị TRÁCH NHIỆM, TÔN TRỌNG,

YÊU THƯƠNG

- Giáo dục tình yêu tiếng Việt, yêu tiếng nói của dân tộc

Tích hợp giáo dục đạo đức:

- Biết yêu quí và trân trọng tiếng Việt

- Tự lập, tự tin, tự chủ trong công việc, có trách nhiệm với bản thân, có tinh thần vượtkhó

- Giáo viên:

+ Chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, phương tiện dạy học (bảng phụ, máychiếu,phiếu học tập)

- Học sinh:

+ Soạn bài

C PHƯƠNG PHÁP

- Phương pháp: Dạy học theo nhóm, PP giải quyết một vấn đề, PP dự án, PP nghiên

cứu trường hợp điển hình

- Kĩ thuật dạy học: Phân tích, động não, giao nhiệm vụ, trình bày một phút

Trang 30

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (2’)

- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học

? Văn bản thuyết minh có đặc điểm gì?

+ Văn bản thuyết minh nhằm cung cấp tri thức về các sự vật, hiện tượng trong tựnhiên, xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích

+ Tri thức trong văn bản thuyết minh phải khách quan, xác thực, hữu ích cho conngười

+ Văn bản thuyết minh cần đươc trình bày chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấp dẫn

G dẫn dắt vào bài

- Mục tiêu: tìm hiểu đoạn văn trong văn bản thuyết minh

- Phương pháp: PP thảo luận nhóm, PP nghiên cứu trường hợp điển hình, PP vấnđáp

- Kĩ thuật: động não, chia nhóm, giao nhiệm vụ, hoàn tất một nhiệm vụ, trình bày một phút,

Hoạt động 1: Tìm hiểu về đoạn văn trong

văn bản thuyết minh.

I Đoạn văn trong văn bản thuyết minh

* Học sinh đọc đoạn văn (a) trong sgk? Nêu

nội dung chính của đoạn văn (a)?

? Đoạn văn trên có mấy câu? Từ ngữ nào

được nhắc nhiều trong mỗi câu?

Đoạn văn trên có 5 câu, từ quan trọng được

? Theo em đây có phải là đoạn văn miêu tả,

biểu cảm, kể chuyện hay nghị luận không?

Vì sao?

- Không phải là đoạn văn miêu tả vì không tả

màu sắc, mùi vị, hình dáng, chuyển vận của

nước

Không phải là văn kể chuyện, vì không

thuật lại chuyện, việc về nước

Không phải là văn biểu cảm, vì không bộc lộ

cảm xúc của người viết

Không phải là văn nghị luận, vì không bàn

bạc, Ptích, CM, giải thích về nước

? Từ chủ đề, theo em câu chủ đề là câu nào?

? Vai trò của các câu trong đoạn văn ntn

trong việc phát triển, thể hiện chủ đề? (Các

1 Nhận dạng đoạn văn thuyết minh

* Phân tích ngữ liệu:

sgk trang 13+14 a) Từ ngữ chủ đề: Nước.

35

Trang 31

câu cung cấp thông tin gì ?)

Câu 2: Cung cấp thông tin về nước ngọt: Tỉ lệ

nước ngọt ít ỏi so với lượng nước trên TG

Câu 3: Cho biết lượng nước ngọt ít ỏi ấy đang

bị ô nhiễm

Câu 4: Số lượng người khổng lồ thiếu nước

sạch

Câu 5: Nêu dự báo tình hình thiếu nước sạch

(đến năm 2005, 2/3 dân số sẽ thiếu nước ngọt)

? Em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa các

câu trong đoạn văn trong việc làm rõ chủ đề?

-> Cùng trình bày, làm rõ cho vđề thiếu nước

sạch trên thế giới hiện nay

Học sinh đọc ví dụ b

? Đoạn văn trên có mấy câu? Từ ngữ nào

được nhắc nhiều trong mỗi câu?

? Nêu nội dung (chủ đề)của đoạn văn? Câu

chủ đề của đoạn văn?

Giới thiệu về ông Phạm Văn Đồng -> câu 1

? Câu chủ đề và từ ngữ chủ đề có vai trò gì

trong đoạn văn?

? Vai trò của các câu trong việc PT chủ đề

ntn?

Câu 1: Nêu chủ đề: giới thiệu quê quán, khẳng

định phẩm chất, vai trò của ông

Câu 2: Giới thiệu quá trình hoạt động cách

? Đoạn văn viết ra nhằm mục đích gì ?

GV: Đoạn văn giới thiệu giới thiệu một danh

nhân một con người nổi tiếng theo kiểu cung

cấp tri thức -> gọi là đoạn văn thuyết minh

? Qua phân tích ví dụ em nhận xét gì về nội

dung và cách trình bày đoạn văn thuyết

minh?

-> Khi viết đoạn văn thuyết minh cần trình bày

rõ chủ đề của đoạn, tránh lẫn ý của đoạn văn

=> Các câu có quan hệ chặt chẽ với

nhau, cùng làm rõ cho chủ đề

b) Từ ngữ chủ đề: Phạm Văn Đồng

-> Nội dung (chủ đề) của đoạn văn: Giới thiệu về ông P.V.Đồng

- Câu chủ đề: Câu 1

Làm rõ nội dung của đoạn văn

- Các câu 2,3: làm rõ ý chủ đề.-> Giới thiệu một danh nhân (mộtngười nổi tiếng)

* Kết luận:

- Mỗi đoạn văn TM thường trìnhbày 1 ý lớn ý thường tập trung ởcâu chủ đề Các câu còn lại pháttriển làm rõ ý chủ đề

? Đọc các đoạn đoạn văn SGK/ T 14 mục 2

Trang 32

nhau về ý nghĩa giữa 3 câu trên?

Nhóm 2- Tổ 2: ? Đoạn a giới thiệu về đối

tượng nào? Cách giới thiệu của đoạn văn có

gì không hợp lí ? Sửa lại cho đúng?

Nhóm 3- Tổ 3:

? Điều không hợp lí ở đoạn b là gì?

? Nên giới thiệu đèn bàn bằng phương pháp

nào?

+ Bước 4: Đánh giá chốt kiến thứcNhóm 1-

? Sửa lại cho đúng?

Cấu tạo của chiếc bút bi gồm hai phần,

trước hết là ruột bút Đó là một ống nhựa dài,

trong đó có chứa mực có thể màu xanh hay

đen hoặc đỏ - những màu thường gặp ở bút bi.

Phía đầu ống mực là là ngòi bút bi Có một

hòn bi trắng nhỏ ở đầu ngòi bút, khi viết hòn

bi lăn làm mực trong ống nhựa chảy ra ghi

thành chữ.

Ngoài ruột bút bi, chiếc bút bi còn có vỏ

bên ngoài Phần vỏ là một ống nhựa hoặc sắt

để bọc ruột bút và làm cán bút viết Nó gồm

ống và nắp bút hoặc có lò xo ( bút bi bấm)

hoặc không có ( bút bi có nắp đậy).

Nhóm 3- Tổ 3:

? Điều không hợp lí ở đoạn b là gì?

- Lộn xộn, rắc rối Câu chủ đề g.thiệu chưa rõ

? Nên giới thiệu đèn bàn bằng phương pháp

nào?

- Phân loại, phân tích

? Thực hành viết đoạn văn?

GV quan sát, hướng dẫn cách sửa

+ Đoạn 2: Công dụng, cách sửdụng

* Đoạn b:

- Trình bày lộn xộn

- Câu chủ đề giới thiệu chưa rõ

- Sửa: Nên tách thành 3 đoạn:

+ Đ1: Phần đế đèn+ Đ2: Phần đèn: Bóng đèn, đuiđèn, dây đèn

37

Trang 33

GV: Đọc đoạn văn mẫu cho H nghe:

Nhà em có một chiếc đèn bàn Đế đèn

được làm bằng một khối kim loại hình tròn,

trông rất vững chãi, trên đế đèn có công tắc để

bật hoặc tắt đèn rất tiện lợi.

Từ đế đèn có một ống thép không gỉ thẳng

đứng gắn một cái đui đèn, trên đó lắp một

bóng đèn 25 oát, ống thép này rỗng nên dây

điện đi từ công tắc đến bóng đèn được luồn

trong đó

Ở trên bóng đèn có chao đèn làm bằng

vải lụa, có khung sắt ở trong và có vòng thép

gắn vào bóng đèn Nhờ có chiếc chao đèn mà

ánh sáng trở lên tập trung và dịu hơn

HS: Đọc phần ghi nhớ

GV chốt kiến thức

+ Đ3: Phần chao đèn

3 Ghi nhớ: SGK/ T15 HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP (14’)

- Mục tiêu: củng cố kiến thức, rèn kĩ năng kỹ năng viết đoạn văn thuyết minh

- Phương pháp: PP vấn đáp, PP hoạt động nhóm

- Hình thức tổ chức: học theo cá nhân, nhóm

- Phương tiện: máy chiếu

- Kĩ thuật: động não, hợp tác, trình bày một phút, viết sáng tạo

Hoạt động 3: Luyện tập (13p)

* Đọc xác định yêu cầu của bài tập 1?

? Khi viết đoạn mở bài em cần đảm bảo yêu

cầu gì?

Mở bài:

Một dòng sông uốn lượn, dịu dàng và

mềm mại như dải lụa Một khuôn viên rộng rãi

với những ngôi nhà mới khang trang xen lẫn

cây cổ thụ đã mấy mươi năm tuổi Một mái

nhà chung với những khuôn mặt ngây thơ ngộ

nghĩnh, hài hước thông minh Tất cả, tất cả

làm nên vẻ đẹp của trường tôi ở nơi ấy tôi đẫ

lớn nên bằng những hành trang quý nhất của

cuộc đời Tôi yêu quý và tự hào về nó Và thật

tuyệt vời nếu tôi được giới thiệu về nó đến tất

cả các bạn….

? Phần kết bài nêu nên nội dung gì?

- GVcho học sinh viết bài

- Gọi học sinh đọc bài làm của mình

II Luyện tập

1 Bài tập 1 Viết đoạn mở bài và

kết bài cho đề văn "Giới thiệu trường em "

- Mục tiêu: vận dụng kiến thức đã học để viết đoạn văn thuyết minh

- Phương pháp: thuyết trình, giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật: động não, trình bày

? Viết phần mở bài của đề văn trên?

38

Trang 34

G yêu cầu 5 H đọc và cho H khác nhận xét.

G cho điểm

HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI, SÁNG TẠO (2’)

- Mục tiêu: mở rộng kiến thức đã học

- Phương pháp: đàm thoại, thuyết trình

- Hình thức tổ chức: cho H quan sát tranh để đoán nội dung

- Phương tiện: máy chiếu, tranh ảnh minh họa

- Kĩ thuật: trình bày một phút, động não

Viết một đoạn văn thuyêt minh về môn thể thao mà em yêu thích?

Hướng dẫn HS về nhà (2’)

* Đối với bài cũ:

- Khi viết đoạn văn thuyết minh em cần làm gì?

- Làm hoàn chỉnh bài tập

- Sưu tầm một số đoạn văn thuộc các phương thức biểu đạt khác nhau để so sánh, đốichiếu,làm mẫu tự phân tích, nhận diện

- Viết đoạn văn TM theo chủ đề tự chọn

* Đối với bài mới: Văn bản “Quê hương”

- Đọc ít nhất 2 lần bài thơ

- Tìm hiểu tác giả, tác phẩm, tìm bố cục

- Trả lời câu hỏi đọc-hiểu văn bản

39

Trang 35

GIÁO ÁN GIẢNG DẠY NGỮ VĂN 8

Ngày soạn : 3/1/2019 Tiết theo PPCT : 79

Trang 36

- Sưu tầm và chép lại những câu thơ, đoạn thơ hay viết về tình cảm quê hương đấtnước và tranh ảnh về văn hóa truyền thống của dân tộc

* Đối với bài mới: Khi con tu hú

- Đọc kĩ bài

- Tìm hiểu về tác giả Tố Hữu, hoàn cảnh sáng tác bài thơ, PTBĐ, bố cục bài thơ;

- Cảm nhận được khung cảnh làng quê vào hè và tâm trạng người tù cách mạng

Ngày soạn : 8/1/2019 Tiết theo PPCT : 80

- Có được những hiểu biết bước đầu về tác giả Tố Hữu

- Hiểu nghệ thuật khác họa hình ảnh (thiên nhiên, cái đẹp của cuộc đời tự do)

- Hiểu được niềm khao khát cuộc sống tự do, lí tưởng cách mạng

- Cảm nhận được bài thơ

- Cảm phục tinh thần yêu nước của người chiến sĩ cánh mạng

* Tích hợp môi trường: Bảo vệ biển đảo, giáo dục an ninh quốc phòng.

- Giáo viên:

- Học sinh:

C PHƯƠNG PHÁP

- Phương pháp thuyết trình, đàm thoại, luyện tập, dạy học nhpóm, giải quyết vấn đề,dạy học theo tình huống

Trang 37

- Kĩ thuật giao nhiệm vụ, hỏi và trả lời, động não, “trình bày một phút”, tóm tắt tàiliệu

- Phương pháp: tạo tình huống có vấn đề

- Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ, động não

Gv: Theo các em, điều gì quan trọng nhất trong cuộc sống mỗi người?

Hs: Thảo luận, trình bày và bảo vệ ý kiến

(Sức khỏe, tiền bạc, tình yêu, hạnh phúc, gia đình )

Gv: Mỗi người chúng ta sinh ra vốn là một sắc màu riêng, thế nên, quan niệm của mỗi người là khác nhau Với riêng Tố Hữu, có lẽ, tự do là điều quan trọng nhất, là khát vọng mãnh liệt nhất Đây cũng là khao khát của nhiều người Bác Hồ đã khẳng định: "Trên đời ngàn vạn điều cay đắng

Cay đắng chi băng mất tự do?”

Tuy nhiên quan niệm về tự do và cách thể hiện khát vọng đó của mỗi người lại khác Vậy khát vọng đó của ngưòi chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi Tố Hữu ntn? Chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học hôm nay: văn bản "Khi con tu hú".

- Kĩ thuật: động não, chia nhóm, giao nhiệm vụ, trình bày một phút,

Hoạt động 1: GV giới thiệu cho HS tìm hiểu

về tác giả, tác phẩm.

* Cho HS quan sát chân dung S11

? Hãy giới thiệu những nét tiêu biểu về tác

giả?

Trình bày

1 Tác giả

- Tố Hữu ( 1920 - 2002)

- Có nhiều cống hiến cho cách mạng

và cuộc đời thơ

- Là nhà thơ của lí tưởng cộng sản;thơ Tố Hữu tiêu biểu cho khuynhhướng thơ trữ tình chính trị

* Bổ sung:

Bổ sung: Tố Hữu (1920- 2002) tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, quê ở làng Phù Lai, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, Tỉnh Thừa Thiên Huế

- Giác ngộ cách mạng khi đang còn là học sinh

- Tháng 4/ 1939 bị thực dân Pháp bắt giamvào nhà lao Thừa Phủ (Huế), sau đó trải quacác nhà lao ở miền Trung và Tây Nguyên, cho đến tháng 3/ 1942 ông vượt ngục tiếptục hoạt động

Trang 38

- Ông có nhiều cống hiến cho cách mạng và cuộc đời thơ

- Là nhà thơ của lí tưởng cộng sản; thơ Tố Hữu tiêu biểu cho khuynh hướng thơ trữtình chính trị

- Con đường thơ Tố Hữu gắn bó chặt chẽ với các giai đoạn cách mạng Việt Nam, đượcđánh dấu bởi các tập thơ: Từ ấy ( 1937- 1946), Việt Bắc

(1947- 1954), gió lộng (1955- 1961), Ra trận (1962- 1971), máu và hoa (1972- 1977),một tiếng đờn (1992), Ta với ta (1999)

? Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh

nào?

H: Lúc này nhà thơ đang ở trong nhà lao Thừa

Phủ ( Huế), lúc đã hơn ba tháng trời bị giam

cầm

- Bài thơ nằm trong phần “xiềng xích” của tập

thơ “từ ấy”

- Bài thơ là tiếng lòng của người thanh niên 19

tuổi say mê lý tưởng, tha thiết yêu đời và hăng

hái hoạt động nhưng bị giam cầm, cách biệt

hoàn toàn với cuộc sống bên ngoài

GV: Bài thơ ra đời trong những ngày đầu tiên

bị bắt giam trong nhà lao Thừa Phủ, in trong

tập thơ Từ ấy- tập thơ đầu tiên của Tố Hữu.

Trước khi bị bắt giam Tố Hữu cảm thấy sung

sướng vì bắt gặp lý tưởng cách mạng Đang

say mê hoạt động cách mạng với tâm hồn bồng

bột, lãng mạn; với niềm vui phơi phới bỗng bị

nhốt, bị giam cầm trong nhà tù bưng bít, cách

biệt hoàn toàn với cuộc sống bên ngoài, người

chiến sĩ trẻ ấy cảm thấy ngột ngạt, không thể

chịu nổi "Khi con tu hú" nằm trong một số

bài thơ sáng tác trong tù của Tố Hữu

2 Tác phẩm

- Bài thơ được sáng tác tháng 7 năm

1939 khi tác giả đang bị giam cầmtrong nhà lao Thừa Phủ

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu văn

bản.

II Đọc - hiểu văn bản

? Nêu cách đọc bài thơ?

- 6 câu đầu giọng vui, náo nức, phấn chấn

- 4 câu sau: giọng bực bội, nhấn mạnh các từ

? Bài thơ sử dụng những phương thức biểu

đạt nào? Đâu là phương thức chính?

Trang 39

? Bài thơ có thể chia làm mấy phần? Giới

hạn và nội dung từng phần?

HS:

- 6 câu đầu: Bức tranh mùa hè sinh động

- 4 câu kết: Tâm trạng người tù cách mạng

- Bố cục: 2 phần:

Hoạt động 3: Hướng dẫn HS phân tích 3 Phân tích

? Khung cảnh làng quê vào hè được diễn tả

qua những chi tiết nào ( âm thanh, màu sắc,

+ Tiếng sáo diều

? Em có nhận xét gì về âm thanh ở đây?

-> Màu sắc tươi vui, lộng lẫy đấy sức sống.

- Hương vị: Mùi thơm của lúa chín, của trái

HS: Từ ngữ chỉ thời gian hiện tại, chỉ vận động

đang diễn ra: đang, chín, ngọt, dần, dậy, ngân,

-> Tưng bừng, rộn rã

- Màu sắc:

+ Lúa chín (vàng)+ Bắp rây vàng hạt+ Nắng đào

+ Trời xanh-> Tươi vui, lộng lẫy, đầy sức sống

=> Từ ngữ chỉ thời gian hiện tại đangdiễn ra, trí tưởng tượng phong phú và

sự cảm nhận mãnh liệt, tinh tế

=> Cảnh mùa hè thật rực rỡ, tươi đẹptràn đầy sức sống, rộn rã âm thanh,rực rỡ sắc màu, ngọt ngào hương vị Tất cả được thức dậy từ tiếng chim tuhú

=> Tâm hồn tinh tế, trẻ trung yêu đờikhao khát tự do

Trang 40

hình dung bức tranh mùa hè sống động như

đang hiện ra trước mắt

? Từ đó em hiểu thêm được điều gì về tâm

hồn người chiến sĩ?

HS: Tâm hồn tinh tế, trẻ trung, yêu đời

GV: Điều đáng nói ở đây là hoàn cảnh sáng tác

của bài thơ: tác giả đang ở trong tù Như vậy

toàn bộ bức tranh thiên nhiên được miêu tả là

sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú và sự

cảm nhận mãnh liệt, tinh tế của một tâm hồn

trẻ trung, yêu đời và đang khao khát tự do đến

cháy ruột, cháy lòng

? Đọc 4 câu thơ tiếp theo của bài.

HS: Cảm giác ngột ngạt cao độ, niềm khát

khao chảy bỏng muốn thoát ra khỏi cảnh tù

ngục trở về với cuộc sống tự do bên ngoài

? Qua phân tích, em cảm nhận được gì qua

hai khung cảnh trên?

HS: Đối lập nhau

? Tiếng chim tu hú ở cuối bài thơ có gì giống

và khác với tiếng tu hú ở đầu bài thơ?

- Giống nhau: Đều là tiếng gọi tha thiết của tự

do, của thế giới sự sống

- Khác nhau: ở đầu bài thơ, tiếng tu hú gợi ra

cảnh trời đất bao la, tưng bừng sự sống lúc vào

hè Đến cuối bài tiếng tu hu lại khiến cho

người chiến sĩ đang bị giam cầm cảm thấy hết

sức đau khổ bực bội

? Kết cấu đầu cuối tương ứng này em đã gặp

ở bài thơ nào?

=> Tiếng chim tu hú mở đầu và kếtthúc bài thơ thể hiện sự thay đổi diễnbiến tâm trạng của tác giả một cáchlogic và hợp lí Tiếng chim ấy đã tạocho bài thơ sự mở đầu và kết thúc tựnhiên, gợi mở Tiếng chim chính làtiếng gọi thiết tha của cuộc sống, của

tự do

Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh tổng kết

? Những yếu tố nghệ thuật nào tạo nên cái

hay, cái đẹp cuả cảnh và tình trong bài thơ?

4 Tổng kết 4.1 Nghệ thuật

- Thơ lục bát bình dị, tha thiết pha

Định dạng
Số trang	256
Dung lượng	8,84 MB