Đề cương môn kinh tế học đô thị

Kinh tế học đô thị không phải là môn học về những ngành kinh tế trong đô thị. Kinh tế đô thị dựa trên nền tảng chính là lý thuyết kinh tế vi mô, kết hợp với khoa học vùng (regional science) và ngành học về sử dụng đất và giao thông. Kinh tế đô thị với tư cách là một ngành kinh tế học ra đời trong những năm 1960 ở Hoa Kỳ. Với sự tham gia nghiên cứu và ứng dụng của các nhà kinh tế học trong những năm sau đó, ngành này đã phát triển mạnh mẽ bao gồm phần lý thuyết nền tảng (mô hình thành phố đơn tâm) và phần ứng dụng dựa trên đặc điểm phân bổ không gian của hoạt động kinh tế và nhà ở tại các thành phố của Hoa Kỳ. Tùy vào từng thời kỳ, kinh tế học đô thị có những trọng tâm phát triển về mặt lý thuyết và ứng dụng khác nhau và được phát triển chủ yếu ở Bắc Mỹ và châu Âu. Trong những năm gần đây, các vấn đề được học giả trong lĩnh vực này quan tâm bao gồm quần tụ hoạt động kinh tế (agglomeration clustering) và hiệu quả kinh tế do quần tụ hoạt động kinh tế, sự lan tràn của kiến thức, quá trình đô thị hóa, và phân bổ lao động và việc làm. Các học giả từ khu vực Đông Á và Đông Nam Á như tại Thailand và Việt Nam cũng đã bắt đầu quan tâm đến lĩnh vực này từ những năm 2000.

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

KHOA KINH TẾ PHÁT TRIỂN

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC BẬC CAO HỌC

MÔN HỌC: KINH TẾ HỌC ĐÔ THỊ

SỐ TÍN CHỈ: 2

1 Giảng viên phụ trách

TS Nguyễn Lưu Bảo Đoan Trưởng phòng, Quan hệ

Quốc tế, Đại học Hoa Sen

doan.nguyenluubao@hoasen.edu.vn

2 Điều kiện tiên quyết

Học viên có kiến thức kinh tế vi mô và vĩ mô, trình độ tiếng Anh ở mức khá để đọc hiểu tài liệu tham khảo

3 Giới thiệu môn học

Kinh tế học đô thị không phải là môn học về những ngành kinh tế trong đô thị Kinh tế đô thị dựa trên nền tảng chính là lý thuyết kinh tế vi mô, kết hợp với khoa học vùng (regional science) và ngành học về sử dụng đất và giao thông Kinh tế đô thị với tư cách là một ngành kinh tế học ra đời trong những năm 1960 ở Hoa Kỳ Với sự tham gia nghiên cứu và ứng dụng của các nhà kinh tế học trong những năm sau đó, ngành này đã phát triển mạnh mẽ bao gồm phần lý thuyết nền tảng (mô hình thành phố đơn tâm) và phần ứng dụng dựa trên đặc điểm phân bổ không gian của hoạt động kinh tế và nhà ở tại các thành phố của Hoa Kỳ

Tùy vào từng thời kỳ, kinh tế học đô thị có những trọng tâm phát triển về mặt lý thuyết và ứng dụng khác nhau và được phát triển chủ yếu ở Bắc Mỹ và châu Âu Trong những năm gần đây, các vấn đề được học giả trong lĩnh vực này quan tâm bao gồm quần tụ hoạt động kinh tế

(agglomeration/ clustering) và hiệu quả kinh tế do quần tụ hoạt động kinh tế, sự lan tràn của kiến thức, quá trình đô thị hóa, và phân bổ lao động và việc làm Các học giả từ khu vực Đông Á và Đông Nam Á như tại Thailand và Việt Nam cũng đã bắt đầu quan tâm đến lĩnh vực này từ những năm 2000

Những kiến thức có được từ môn kinh tế học đô thị sẽ giúp sinh viên hiểu được các quy luật kinh

tế chi phối hoạt động và hành vi của con người trong vùng đô thị và trong thành phố Những quy luật này sẽ là cơ sở giúp học viên đánh giá hiệu quả của quy hoạch đất đai trên cơ sở kinh tế Đồng thời những quy luật kinh tế này hỗ trợ sinh viên trong am hiểu bất động sản và thị trường bất động sản

Trang 2

4 Các mục tiêu học tập

Học viên áp dụng những kiến thức cơ bản về kinh tế vi mô để tìm hiểu về phân bổ hoạt động kinh

tế theo quy luật khách quan trong thành phố và trong vùng đô thị và vai trò của quy hoạch trong

phát triển kinh tế Thông qua thảo luận sâu và nghiên cứu tài liệu về những tranh luận cụ thể của giới học giả quy hoạch và kinh tế, học viên sẽ có kiến thức nâng cao về lý thuyết và ứng dụng của kinh tế học đô thị xoay quanh các yếu tố ảnh hưởng quyết định về vị trí địa lý của doanh nghiệp, vai trò của cơ sở hạ tầng đối với hoạt động kinh tế, và phân bổ lao động việc làm và dân cư Quan

trọng nhất là học viên sẽ được khơi gợi trí tò mò khám phá cách thức các sự vật hoạt động theo những quy luật kinh tế trong vùng không gian đô thị.

5 Phương pháp giảng dạy

Học viên phải đọc trước các bài đọc bắt buộc trước mỗi buổi lên lớp và phải chuẩn bị trả lời các câu hỏi gợi ý để thảo luận Ngoài ra học viên được khuyến khích đọc thêm các bài báo có liên quan các chủ đề tương ứng Bài thi nhằm đánh giá sự am hiểu lý thuyết của học viên

Tham gia thảo luận

Học viên phải tham gia trình bày tóm tắt các bài đọc và tham gia thảo luận trên lớp Việc chấm điểm được tính dựa trên công thức: điểm tối đa = số lần tham gia cao nhất của học viên

Bài kiểm tra giữa kỳ

Bao gồm các vấn đề lý thuyết liên quan mô hình thành phố đơn tâm, đa tâm, quy hoạch sử dụng đất, phát triển của đô thị Bài kiểm tra được thực hiện vào buổi học 4

Bài viết

Mỗi học viên viết critical review đánh giá 1 chương trong sách Asian and Pacific Cities:

Development Patterns Định nghĩa và hướng dẫn cách viết critical review có tại:

http://www.lc.unsw.edu.au/onlib/critrev.html

*Yêu cầu: bài viết tối đa 3 trang A4, Spacing: 1.5, font: Times New Roman, Size: 11, Margin: 1 in

*Bài viết phải ghi rõ trích dẫn và nguồn gốc trích dẫn, mọi hành vi sao chép bất hợp pháp sẽ có điểm 0

Hạn chót nộp bài: qua email và trước 01May 2013

Bài thi cuối kỳ

Bao gồm các vấn đề lý thuyết liên quan quy hoạch giao thông, quy hoạch sử dụng đất, chính sách nhà ở

6 Tài liệu học tập, tham khảo

Bắt buộc:

1) O’ Sullivan, A Urban economics 6th Edition McGraw-Hill Irwin, New York, NY 2007

Trang 3

2) Shirley, I and Carole Neil Asian and Pacific Cities: Development Patterns Routledge Advances

in Asia-Pacific Studies Routledge Oxford, UK 2013

3) Báo cáo của Ngân hàng thế giới về đô thị hóa ở Việt Nam 2011

http://www.ashui.com/data/wb_bao_cao_danh_gia_do_thi_hoa_o_viet_nam_2011.pdf

Tham khảo thêm:

Arnott and McMillen A Companion to Urban Economics, Blackwell Publishing, Oxford 2006

7 Cách thức đánh giá kết quả học tập

Tham gia thảo luận trong lớp: 30%

8 Các chính sách giảng dạy áp dụng trong môn học

Học viên không được để chuông điện thoại reo và làm ảnh hưởng đến sự chú ý của thành viên khác trong lớp

9 N i dung chi ti tội dung chi tiết ết

1 Nguồn gốc và chức năng của thành phố

I Giới thiệu về kinh tế đô thị

II Năm định lý cơ bản kinh tế học đô thị của O’Sullivan

III Sự tồn tại của thành phố

1 Tại sao thành phố tồn tại

2 Đặc điểm quan trọng của thành phố

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: quần tụ doanh nghiệp (firm clustering), quần tụ hoạt động kinh tế (agglomeration), hiệu quả kinh tế cục bộ (localization economies), hiệu quả kinh tế do đô thị hóa (urbanization economies), tính kinh tế do quy mô (economies of scale), tính kinh tế do đa dạng trong lĩnh vực (economies of scope)

2 Quần tụ họat động kinh tế (agglomeration and firm clustering)

I Quyết định về địa điểm của doanh nghiệp sản xuất

II Lý thuyết về hiệu quả do quần tụ kinh tế

Bài đọc bắt buộc trước khi vào lớp:

- O’ Sullivan, Chương III

- Binh Thi Thanh Dinh Agglomeration Economies and Location Choices of Foreign

Trang 4

Investors in Vietnam Paper presented at 25th Celebration Conference on

Entrepreneurship and innovation – organizations, institutions, systems and regions Copenhagen, Denmark 2008.

- Ratanawaraha, A City Innovation Systems in Southeast Asia: Informality,

Intermediaries, and Incentives Working paper for Chulalongkorn University 2012

Các trả lời và bài báo đọc thêm cần chuẩn bị:

- Tại sao có hiện tượng quần tụ hoạt động kinh tế ở các phạm vi địa lý khác nhau

- Những hiện tượng này có tồn tại khi thay đổi trong những nền kinh tế khác nhau: nông nghiệp vs dịch vụ, đang phát triển vs đã phát triển

- Những yếu tố nào ảnh hưởng sự lan tràn kiến thức

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: tacit knowledge, informal knowledge, learn by doing, social capital

3 Sử dụng đất trong đô thị : Mô hình thành phố đơn tâm (monocentric city)

I Yếu tố tư hữu đất đai và hành vi của người tiêu dùng

II Mối quan hệ giữa các lĩnh vực kinh tế và giá thuê đất

Bài đọc bắt buộc:

- Hoang, P., Wakely, P Status, Quality and other Trade offs: Toward a New Theory

of Urban Residential Location Urban Studies, Vol 37 No 1 2000: 7-35 Bản dịch

tiếng Việt

- Nguyễn Lưu Bảo Đoan, Khi lạm dụng công cụ quyền lực quy hoạch, Báo Đầu tư

http://www.saigondautu.com.vn/Pages/20110328/PHAN-H-O-I-Lam-dung-cong-cu-quyen-luc.aspx

- Ở Việt Nam, đất không thuộc tư hữu thì có những hệ quả gì trong vấn đề trao đổi mua bán bất động sản?

- Giá bất động sản, giá thuê nhà/văn phòng ở Việt Nam có tuân theo quy luật thành phố đơn tâm?

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: monocentric cities, polycentric cities, time cost (chi phí thời gian) vs out-of pocket cost (chi phí trực tiếp)

4 Sử dụng đất trong đô thị : Mô hình thành phố đơn tâm (monocentric city)

I Lịch sử phân khu chức năng (zoning)

II Vai trò của quy hoạch Bài đọc bắt buộc:

- Bengston, D Yeo-Chang, Y Seoul’s greenbelt: an experiment in urban

containment Bengston, David N., tech ed 2005 Policies for managing urban

growth and landscape change: a key to conservation in the 21st Century Gen

Tech Rep NC-265 St Paul, MN: U.S Department of Agriculture, Forest Service,

Trang 5

North Central Research Station.

- Vai trò của quy hoạch ở Việt Nam?

- Công tác quy hoạch, tác động của quy hoạch, stakeholders của quy hoạch ở Việt Nam?

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: Hàm định giá thuê đất (bid rent function), phân khu chức năng (zoning), quy hoạch (planning), quy hoạch theo kịch bản (scenario planning), quy hoạch cắt lớp (transect planning), quy hoạch chiến lược vùng (regional strategic planning)

5 Phân bổ lao động và việc làm trong đô thị

I Phân bổ lao động và việc làm trong đô thị

II Mối quan hệ giữa tiểu trung tâm và CBD

a Sự hình thành các quần tụ doanh nghiệp (agglomeration)

b Tác động của quy hoạch lên sự hình thành CBD III Location quotients – Thương số vị trí

- O’ Sullivan, Chương V

- Báo cáo của Ngân hàng thế giới về đô thị hóa ở Việt Nam 2011, Chương 1

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: labor intensive industries, labor mobility, labor

distribution, employment center, commuters, mixed use, job – housing balance

6 Sự phát triển của đô thị và tranh luận về phát triển bền vững của đô thị

I Các định nghĩa và vấn đề của tăng trưởng

II Các chính sách kiểm soát sự bành trướng của đô thị

- Nguyen, Doan Evidence of Urban Sprawl’s Impacts on Social Capital Environment

& Planning B: Planning and Design Vol 37 No 4 2010: 610 – 627

- Báo cáo của Ngân hàng thế giới về đô thị hóa ở Việt Nam 2011, Chương 3

- Tìm thành phố tối ưu để sống nơi nào?

- Những tin tức quan trọng liên quan tới chất lượng sống ở các thành phố

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: thành phố đơn tâm (monocentric city), thành phố đa tâm (polycentric city), phát triển nhảy cóc (urban sprawl, sprawl), phát triển nén (urban compactness), mật độ dân số (population density)

Trang 6

7 Giao thông trong đô thị

I Đánh giá yếu tố ngoại tác của phương tiện giao thông cá nhân

II Các yếu tố ảnh hưởng lên mức sử dụng phương tiện giao thông công cộng III Vai trò của nhà nước trong giao thông đô thị

- O’ Sullivan, Chương VIII

- Vũ Anh Tuấn Chiến lược quản lý giao thông xe máy dài hạn cho các đô thị châu

Á Bài viết gửi riêng 2012

- Tại sao cần hạn chế phương tiện giao thông cá nhân

- Giải pháp tối ưu?

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: phương tiện giao thông công cộng (mass transit, public transportation), phát triển theo định hướng phương tiện giao thông công cộng (Transit Oriented Development TOD), lý thuyết về địa điểm (location theory)

8 Nhà ở và chính sách nhà ở

I Sự đa dạng của nhà ở

II Mô hình hedonics

III Chính sách nhà ở

- O’ Sullivan, Chương XIII, XIV

- Chính sách hỗ trợ thông qua ngan hàng có tốt hơn?

- Làm sao để kích thích vai trò của khu vực tư nhân tham gia cung cấp nhà ở xã hội

- Mô hình chính sách nào sẽ phù hợp tại Việt Nam?

Định dạng
Số trang	6
Dung lượng	102 KB