sa oth bs thuan

William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang Thái Dương dịch 2004, Siêu Âm Chẩn Đoán, tập 1, NXB Y Học... William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang Thái Dương dịch 2004, Siêu Âm C

SIÊU ÂM ỐNG TIÊU HÓA

BS NGUYỄN HOÀNG THUẤN

BM CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

ĐT: 0944 088 966

HƠI LÀ KẺ THÙ CỦA SIÊU ÂM

5 Mô tả được hình ảnh một số bệnh lý thường gặp điển

hình của ống tiêu hóa

6 Thực hiện thuần thục các mặt cắt cơ bản khảo sát của

ống tiêu hóa.

7 Phân biệt được hình ảnh ruột già và ruột non trên siêu

âm.

KỸ THUẬT KHẢO SÁT

2 Đo khẩu kính Ở mặt cắt ngang

3 Khảo sát các lớp ống tiêu hóa,

tính trơn láng của các lớp.

Qui trình khảo sát

4 Nhu động:

5 Chất chứa trong lòng

6 Đánh giá các cấu trúc xung quanh

7 Dùng kỹ thuật đè ép, thay đổi tư thế

bệnh nhân

8 Chỉnh gain, độ hội tụ, tần số…

• Điểm đau khu trú

Nguồn:Carol M.Rumack, Stephenie R.Wilson, J William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang Thái Dương dịch

(2004), Siêu Âm Chẩn Đoán, tập 1, NXB Y Học

Các mặt cắt: dọc và ngang

Giải phẫu

• Các mẫu ống tiêu hóa

• Các lớp

• Các mặt cắt

Các loại hình mẫu của ống tiêu hóa

Các lớp ống tiêu hóa

Các mặt cắt

Nguồn:G.Schmidt (2007), Ultrasound, Thieme Stugart New York

Ruột già hay ruột non?

Số đo

• Dạ dày thành <7mm

• Ruột non <3cm, thành <3mm

• Ruột già <5cm, thành <5mm

Một số dấu hiệu trong khảo sát ống

tiêu hóa:

(finger sign)

• Hình giả thận

• Dấu hiệu “máy giặt

Hình bia-ngón tay

Hình bia nhiều vòng

Dấu hình bia

Nguồn:Carol M.Rumack, Stephenie R.Wilson, J William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang Thái Dương dịch

(2004), Siêu Âm Chẩn Đoán, tập 1, NXB Y Học

Nguồn:G.Schmidt (2007), Ultrasound, Thieme Stugart New York

Hình giả thận

Phản ứng mỡ

BỆNH LÝ

• Viêm đường tiêu hóa

• U đường tiêu hóa

BN Nam, 27 tuổi Đau bụng + Nôn ói + chướng bụng đã 2 ngày TS: mổ viêm ruột thừa vỡ 2 năm.

Mô tả siêu âm: Ổ bụng có ít dịch thuần trạng xen

kẽ các quai ruột Vùng quanh rốn, gần vết mổ

cũ, có hình ảnh các quai ruột non dãn 3.5cm), thành ruột 2mm, lòng chứa dịch chất kém thuần trạng + ít hơi, nhu động (+).

(đk#3-KL: Dãn quai ruột non => phù hợp hình ảnh tắc ruột non.

Kết luận

• Khó

• Đòi hỏi kinh nghiệm

• Cần phối hợp các phương tiện khác

Tài liệu tham khảo

TIẾNG VIỆT

1 Carol M.Rumack, Stephenie R.Wilson, J William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang

Thái Dương dịch (2004), Siêu Âm Chẩn Đoán, tập 1, NXB Y Học

2. Nguyễn Phước Bảo Quân (2008), Siêu Âm Bụng Tổng Quát, NXB Y Học.

3 Nguyễn Quý Khoáng, Nguyễn Quang Trọng (2006), “Siêu âm chẩn đoán bệnh lý viêm ruột

thừa”, Bài giảng lớp Siêu âm TPHCM.

TIẾNG ANH

4. Hansen và Lambert (2005), Netter's Clinical Anatomy, 1st ed, Churchill Livingstone, Elsevier’s

Health Sciences Rights Department in Philadelphia.

5. Susan Standring (2008), Gray’s Anatomy 39th edition, Churchill Livingstone, Elsevier’s Health

Sciences Rights Department in Philadelphia.

6. G.Schmidt (2007), Ultrasound, Thieme Stugart New York

7. Matthias Hofer (1999), Ultrasound Teaching Manual, Thieme Stugart New York.

8. Grainger và Allison (2008), Grainger và Allison’s Diagnostic Radiology 5th edition., volume 1,

Churchill Livingstone, Elsevier’s Health Sciences Rights Department in Philadelphia,.

9. Anil T.Ahuja và cộng sự, Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

10. Micheal P.Federle (2004), Diagnostic Imaging Abdoment, Amirsys.

11. Jane Bates (2004), Abdominal Ultrasound – How, why and when, Churchill Livingstone,

Elsevier’s Health Sciences Rights Department in Philadelphia.

12. Heidi L.Frankel (2005), Ultrasound For Surgeon, Landes Bioscience.

Cám ơn sự theo dõi của quí bác sĩ

Lưu ý gì trong đánh giá dày

thành ruột?

U Viêm

Dày thành ruột

• Đoạn dài: viêm ruột, nhồi máu mạc treo

• Đoạn ngắn, khu trú: u ống tiêu hóa

U ống tiêu hóa

• Dày thành ruột đoạn ngắn hoặc khu trú

• Tìm dấu hiệu hình bia – giả thận

Khối u khu trú thành ruột

Nguồn:Carol M.Rumack, Stephenie R.Wilson, J William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang Thái Dương dịch

(2004), Siêu Âm Chẩn Đoán, tập 1, NXB Y Học

U kèm hạch

Dương tính giả

• Cắt ngang cơ thắt lưng chậu

• Thận lạc chỗ

Nguồn:G.Schmidt (2007), Ultrasound, Thieme Stugart New York

Viêm ống tiêu hóa

• Dày thành ruột: dấu hình bia – giả thận: thường là đồng tâm Các lớp của ống tiêu hóa vẫn bình thường

• Tăng khẩu kính ruột (không quá 3cm ở ruột non và 5cm

ở ruột già) Đè ép không giảm khẩu kính.

• Tổn thương trên một đoạn ruột dài <10cm.

• Tăng nhu động ruột Tăng xuất tiết trong lòng ruột

• Có thể có ít dịch phản ứng xen kẽ ống tiêu hóa.

• Có thể thấy phì đại hạch mạc treo

• Phản ứng hệ cửa (+).

• SA Doppler có thể thấy tăng tưới máu thành ruột

Nguồn:G.Schmidt (2007), Ultrasound, Thieme Stugart New York

Nguồn:Carol M.Rumack, Stephenie R.Wilson, J William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang Thái Dương dịch

(2004), Siêu Âm Chẩn Đoán, tập 1, NXB Y Học

Loét đường tiêu hóa

• Dày thành xung quanh ổ loét

• Vùng tăng âm ngay ổ loét dạng bóng lưng dơ

Nguồn:Carol M.Rumack, Stephenie R.Wilson, J William Charboneau-Dìagnostic Ultrasound

Hơi trong ổ phúc mạc

• Luôn ở phần cao của ổ bụng tùy vào tư

thế bệnh nhân

• Di chuyển theo tư thế

• Hơi có thể bị giữ lại trong các ngách phúc mạc

Thủng đường tiêu hóa

• Dịch

• Hơi tự do: dấu hiệu rèm cửa

• Viêm nhiễm mô lân cận

Dấu hiệu “rèm cửa”

• Xuất hiện ở vị trí bình thường không có hơi: giữa gan và cơ hoành, cơ thành

bụng

• Đè ép mất (“vén màn”)

• Dấu bậc thang

Vị trí dọc cận giữa (T): không thấy

gan do nhiều hơi tạo thành dấu “màn

cửa” hay “rèm cửa” – curtain sign

Vị trí dọc cận giữa (T): khi ta đè ép đầu dò, hơi tự do di chuyển sang vị trí khác, giúp quan sát được một

phần gan tạo thành dấu hiệu “vén màn”

Đường cắt liên sườn (P): nơi tiếp giáp đáy phổi (P) Cho

ta thấy 2 bức màn cửa: đáy phổi và hơi tự do ổ bụng Hai bức màn cửa này không nằm cùng mặt phẳng – do ở phía trên và dưới vòm hoành , tạo dấu bậc thang – Step ladder sign Lưu ý 2 hướng di chuyển của 2 bức màn khác nhau

Tác giả Tạp chí US X ray

Chan_chien

(1989)

J−Clinical Ultrasound

9/10 8/10

Chen SC

(2002)

Acad Emerg Medicine

Chẩn đoán phân biệt

• X quang và siêu âm phối hợp để chẩn

đoán hơi tự do làm tăng giá trị chẩn đoán

• Siêu âm có giá trị trong bệnh nhân nặng, xoay trở kém (khó chụp X quang bụng

đứng) hoặc ở trẻ em, phụ nữ mang thai

• CLVT được lựa chọn để khảo sát trong những trường hợp khó

Nguồn:Carol M.Rumack, Stephenie R.Wilson, J William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang Thái Dương dịch

(2004), Siêu Âm Chẩn Đoán, tập 1, NXB Y Học

Tắc ruột

Khảo sát tốt khi quai ruột ứ dịch Trường hợp quai ruột chứa hơi dựa vào X quang bụng đứng để chẩn đoán

• Tăng khẩu kính ruột

• Nhu động: tăng trong giai đoạn đầu

• Dấu hiệu “máy giặt”

• Tăng độ dày thành ruột

• Dịch xen kẽ các quai ruột

Nguồn:Carol M.Rumack, Stephenie R.Wilson, J William Charboneau- Võ Tấn Đức , Nguyễn Quang Thái Dương dịch

(2004), Siêu Âm Chẩn Đoán, tập 1, NXB Y Học

• Cần tìm nguyên nhân gây tắc ruột

– U

– Lồng ruột

– Xoắn

– Dây dính

d= 8 mm

Viêm ruột thừa

• Ruột thừa bình thường vẫn thấy được trên siêu âm

• Dấu hình bia – ngón tay

Dấu hình bia – ngón tay

• Thực chất chỉ là cắt dọc – ngang ống tiêu hóa

• Cần khảo sát thêm các tính chất khác

Khảo sát ruột thừa

Có 3 cách:

1 Theo giải phẫu

– Mang tràng là ngấn hơi cuối cùng trên mặt

cắt dọc đại tràng (P) – Manh tràng nằm dưới góc hồi manh tràng.

2 Định vị theo mặt cắt ngang hố chậu (P)

3 “Đau đâu - ấn đó”

Góc hồi manh tràng

Các dấu hiệu nhận diện ruột thừa

• Là một cấu trúc dạng ống tiêu hóa, xuất phát từ manh tràng

• Không nhu động

• Có đầu tận

Các tiêu chuẩn viêm ruột thừa

Khảo sát ruột thừa- Mặt cắt

ngang hay dọc?

• Mặt cắt ngang  hình bia

• Mặt cắt dọc  hình ngón tay

Mặt cắt dọc

Mặt cắt ngang

Mặt cắt dọc Mặt cắt ngang Tìm thấy

thừa Khả năng cắt ra được hình bia dễ hơn hình ngón tay

Khảo sát

đầu tận

Có giá trị trong trường hợp ruột thừa đơn giản.

Có thể nhầm lẫn đầu tận ruột thừa khi ruột thừa đổi hướng

Khảo sát được nhiều

nhau.

• mặt cắt ngang có thể mở rộng trong

khảo sát hướng đi của các cấu trúc

dạng ống: ống mật chủ, tìm sỏi niệu quản

(đặc biệt rất nhanh và chính xác trong

đánh giá đoạn bắt chéo động mạch chậu), đường đi động mạch chủ bụng, động

mạch chậu …

Chẩn đoán giai đoạn

• Lòng ruột thừa xẹp, thành đều  sung

huyết

• Lòng chứa dịch, thành đều  nung mủ

• Lòng chứa dịch hoặc không, thành không đều, có ít dịch kém thuần trạng xung

quanh  hoại tử, thủng

• Xoang dịch khu trú, có hình ảnh ruột thừa bên trong  abces ruột thừa

d= 4 mm

d= 12 mm

*

Nguồn: Nguyễn Quý Khoáng, Nguyễn Quang Trọng (2006), “Siêu âm chẩn đoán bệnh lý viêm ruột thừa”, Bài giảng

lớp Siêu âm TPHCM.

Nguồn: Nguyễn Quý Khoáng, Nguyễn Quang Trọng (2006), “Siêu âm chẩn đoán bệnh lý viêm ruột thừa”, Bài giảng

lớp Siêu âm TPHCM.

Âm tính giả:

• Bệnh nhân mập quá

• Ruột thừa ở các vị trí khác

• Giai đoạn sớm

Dương tính giả

• Viêm hồi tràng: không có đầu tịt

• Viêm quanh manh tràng

• Viêm ruột thừa tự khỏi

2 days after

2 days after

5 years after

VIÊM RUỘT THỪA TỰ KHỎI

Nguồn: Nguyễn Quý Khoáng, Nguyễn Quang Trọng (2006), “Siêu âm chẩn đoán bệnh lý viêm

ruột thừa”, Bài giảng lớp Siêu âm TPHCM.

4 days after

14 weeks after

VIÊM RUỘT THỪA TỰ KHỎI

Nguồn: Nguyễn Quý Khoáng, Nguyễn Quang Trọng (2006), “Siêu âm chẩn đoán bệnh lý viêm

ruột thừa”, Bài giảng lớp Siêu âm TPHCM.

Viêm túi thừa

Nguồn:G.Schmidt (2007), Ultrasound, Thieme Stugart New York