Bài giảng kinh doanh quốc tế

Ho tăđ ng kinh doanh các doanh nghi păc ngăch uătácăđ ng c a xuăh ng toàn c u này.. Bài gi ng này do các gi ng viên B môn Marketing, khoa K toán và Qu n tr Kinh doanh biên so n,ăđ c dùng

H C VI N NÔNG NGHI P VI T NAM

Ch biên: CHU TH KIM LOAN

BÀI GI NG

KINH DOANH QU C T

HÀ N I - 2021

L IăNịIă U

Trong xu th h i nh p kinh t qu c t hi n nay, không có m t qu c gia nào tách

kh i ph n còn l i c a th gi i Ti n trình toàn c u hóa di n ra ngày càng r ng và sâu

h n,ăđemăl i nhi uăc ăh i xen l n c thách th c Ho tăđ ng kinh doanh các doanh

nghi păc ngăch uătácăđ ng c a xuăh ng toàn c u này Dù là doanh nghi p quy mô l n

hay nh đ u c n ki n th c v kinh doanh qu c t đ thích ng v iămôiătr ng h i nh p

nhi u bi năđ ng Do v y, vi c nghiên c u kinh doanh qu c t tr nên h t s c c n thi t

Bài gi ng này do các gi ng viên B môn Marketing, khoa K toán và Qu n tr Kinh doanh biên so n,ăđ c dùng làm tài li u cho giáo viên và sinh viên ngành Qu n tr

Kinh doanh, Qu n lý và Phát tri n Du l ch, Kinh doanh và Công ngh Th c ph m, K toán Ngoài ra, nó có th là tài li u tham kh o h u ích cho các gi ng viên và sinh viên

nh ng ngành h c khác, nhà qu n tr doanh nghi p và nhân viên ph trách kinh doanh trong các t ch c nói chung

D a vào các tài li uăliênăquanăđ n kinh doanh qu c t đưăđ c xu t b n trong và ngoƠiăn c, bài gi ngănƠyăđ c biên so n thành 7 ch ng.ăNh ng n iădungăchínhăđ c

đ c p bao g m: t ng quan v kinh doanh qu c t ,ămôiătr ng kinh doanh qu c t , các

đ nh ch qu c t ,ăth ngăm i qu c t vƠăđ uăt ătr c ti păn c ngoài, th tr ng tài chính

qu c t , chi n l c kinh doanh qu c t ,ă c ă c u t ch c kinh doanh qu c t và các

ph ngăth c thâm nh p th tr ng th gi i Nhóm gi ng viên tham gia biên so n các

ch ngănh ăsau:

TS Chu Th Kim Loan biên so năch ngă1,ă2ăvƠă5

TS Nguy năV năH ng biên so năch ngă3

ThS Nguy n Tr ng Tuynh biên so năch ngă4

TS Nguy n Hùng Anh biên so năch ngă5

TS Nguy năV năPh ngăbiênăso năch ngă6ăvƠă7

Chúng tôi xin bày t lòng bi tă năchơnăthƠnhăt iăcácăđ ng nghi p, th y cô giáo

trong B môn Marketing, Ban ch nhi m khoa K toán và Qu n tr Kinh doanh và Ban

giámăđ c H c vi n Nông nghi p Vi tăNam,ăđưăđ ng viên và t oăđi u ki năđ hình thành

bài gi ng này

M c dù có nhi u c g ngănh ngăbƠiăgi ng không tránh kh i nh ng thi u sót và

h n ch Chúng tôi r t mong nh năđ c s đóngăgópăỦăki n c a t t c đ c gi

Xin chân thành c m n!

CH BIÊN

TS Chu Th Kim Loan

M C L C

Ch ng 1 T NG QUAN V KINH DOANH QU C T 1

1.1.ăM TăS ăV Nă ăCHUNGăV ăKINHăDOANHăQU CăT 1

1.1.1.ăKháiăni măv ăkinhădoanhăqu căt 1

1.1.2.ăM căđíchăthamăgiaăkinhădoanhăqu căt ăc aăcácădoanhănghi p 2

1.1.3.ă cătr ngăc aăkinhădoanhăqu căt 3

1.1.4.ăCácăch ăth ăthamăgiaăvƠoăkinhădoanhăqu căt 4

1.1.5 Các hình th c kinh doanh qu c t 5

1.2.ă Iă T NGă VẨă N Iă DUNGă NGHIÊNă C Uă MÔNă KINHă DOANH QU CăT 8

1.2.1.ă iăt ngănghiênăc u 8

1.2.2.ăN iădungănghiênăc u 8

CÂU H I ÔN T P CH NG 1 9

Ch ng 2 MÔI TR NG KINH DOANH QU C T 10

2.1.ăKHÁIăNI MăV ăMÔIăTR NGăKINHăDOANHăQU CăT 10

2.2.ă I UăKI NăT ăNHIÊN 10

2.2.1.ăV ătríăđ aălỦ 11

2.2.2.ă aăhình 11

2.2.3.ăKhíăh u 11

2.2.4 Tài nguyên thiên nhiên 12

2.3.ăMÔIăTR NGăV NăHịA 12

2.3.1.ăKháiăni măvƠăs ăc năthi tăph iănghiênăc uăv năhóaăđ aăph ng 12

2.3.2 Các thành t c a v n hóa 13

2.4.ăH ăTH NGăCHệNHăTR 22

2.4.1.ăKháiăni măv ăh ăth ngăchínhătr 22

2.4.2.ăPhơnălo iăh ăth ngăchínhătr 23

2.4.3 Ch c n ng c a h th ng chính tr 25

2.4.4 R i ro chính tr 26

2.5.ăH ăTH NGăLU TăPHÁP 31

2.5.1.ăCácăh ăth ngălu tăphápătrênăth ăgi i 31

2.5.2 Các v n đ pháp lu t toàn c u 32

2.6 MÔI TR NG KINH T 33

2.6.1 Các h th ng kinh t 33

2.6.2 S phát tri n c a các qu c gia 34

2.7.ăMÔIăTR NGăC NHăTRANH 35

2.7.1.ăNguyăc ăthayăth ă(ThreatăofăSubstitutes) 35

2.7.2.ăS căm nhăc aăkháchăhƠngă(BuyerăPower) 36

2.7.3.ăS căm nhăc aănhƠăcungăc pă(SupplierăPower) 36

2.7.4.ăÁpăl căc nhătranhăt ăđ iăth ăti mă n 37

2.7.5.ăÁpăl căc nhătranhăn iăb ăngƠnh 37

2.8.ăPHÂNăTệCHăTÁCă NGăC AăMÔIăTR NGăKINHăDOANHăQU Că T 38

2.8.1.ăM cătiêuăc aăvi căphơnătíchămôiătr ngăkinhădoanhăqu căt 38

2.8.2.ăYêuăc uăc aăvi căphơnătíchămôiătr ngăkinhădoanhăqu căt 38

CÂU H I ÔN T P CH NG 2 39

Ch ng 3 CÁC NH CH KINH T , TÀI CHÍNH TRONG KINH DOANH QU C T 41

3.1.ăT ăCH CăTH NGăM IăQU CăT ă(WTO) 41

3.1.1.ăS ăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri n 41

3.1.2.ăM cătiêuăc aăWTO 42

3.1.3.ăC ăc uăt ăch căc aăWTO 43

3.1.4.ăCh căn ngăc aăWTO 45

3.1.5.ăNh ngănguyênăt căc ăb năc aăWTO 45

3.2 LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU) 50

3.2.1 Quá trình hình thành và phát tri n 50

3.2.2.ăChínhăsáchăth ngăm iăc aăEU 51

3.2.3.ăHi păđ nhăth ngăm iăt ădoăgi a EUăvƠăVi tăNamă(EVFTA) 53

3.3.ăHI PăH IăCÁCăQU CăGIAă ÔNGăNAMăÁă(ASEAN) 59

3.3.1 S ăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri n 59

3.3.2.ăM cătiêu 60

3.3.3 Cácănguyênăt căho tăđ ng 61

3.3.4 C ăch h p tác kinh t 62

3.4.ăNGÂNăHẨNGăTH ăGI Iă(WB) 63

3.4.1.ăS ăhìnhăthƠnh 63

3.4.2.ăCh căn ngănhi măv ăc aăWB 64

3.5 QU TI N T QU C T (IMF) 65

3.5.1.ăT ngăquanăv ăIMF 65

3.5.2 Ch c n ng và nhi m v c a IMF 65

3.5.3.ăCácăth ăth căchoăvay 66

CÂUăH IăÔNăT PăCH NGă3 67

Ch ng 4 TH NG M I QU C T VÀ U T TR C TI P N C NGOÀI 69

4.1.ăTH NGăM IăQU CăT 69

4.1.1.ăKháiăni m vƠăvaiătròăc aăth ngăm iăqu căt 69

4.1.2 Các rào c n đ i v i th ng m i qu c t 70

4.2.ă U T ăTR C TI P N C NGOÀI 72

4.2.1 Khái ni m vƠăđ c đi m 72

4.2.2 Vai trò c a đ u t ătr c ti p n c ngoài 73

4.2.3.ăNh ngănhơnăt ă nhăh ngăt iăthuăhútăFDI vƠăxuăh ngăv năđ ngăc aă

dòngăv năFDIătrênăth ăgi iăhi nănay 74

4.2.4.ăS ăcanăthi păc aăchínhăph ăđ iăv iăFDI 76

CÂU H I ÔN T P CH NG 4 78

Ch ng 5 TH TR NG TÀI CHÍNH CHO HO T NG KINH DOANH QU C T 79

5.1.ăNH NGăV Nă ăCHUNGăV ăTH ăTR NGăTẨIăCHệNH 79

5.1.1.ăTh ătr ngătƠiăchínhăvƠăch căn ngăc aăth ătr ngătƠiăchính 79

5.1.2 Phân lo i th tr ng tài chính 80

5.2 TH TR NG V N QU C T 80

5.2.1 Khái ni m và vai trò c a th tr ng v n qu c t 80

5.2.2 Các nhân t thúc đ y s phát tri n c a th tr ng v n qu c t 81

5.2.3 Các b ph n c u thành th tr ng v n qu c t 81

5.3.ăTH ăTR NGăNGO IăH I 82

5.3.1 Khái ni m và ch c n ng c a th tr ng ngo i h i 82

5.3.2.ă c đi m và c u trúc c a th tr ng ngo i h i 83

5.3.3 Ho t đ ng c a th tr ng ngo i h i 85

CÂU H I ÔN T P CH NG 5 89

Ch ng 6 CHI N L C VÀ C U TRÚC T CH C KINH DOANH QU C T 90

6.1.ăPHÂNăTệCHăCÁCăC ăH IăKINHăDOANHăQU CăT 90

6.1.1.ăL aăch năth ătr ngăqu căt ăđ ăkinhădoanh 90

6.1.2.ăTh căhi năcácănghiênăc uăv ăth ătr ngăqu căt 91

6.1.3.ă ánhăgiáăd ăánăFDI 92

6.2.ăCHI NăL CăKINHăDOANHăQU CăT 92

6.2.1.ăKháiăni măvƠăvaiătròăc aăchi năl c 92

6.2.2.ăQuáătrìnhăhìnhăthƠnhăchi năl c 94

6.2.3.ăCácălo iăchi năl căqu căt 97

6.2.4.ăCácăc păchi năl căc aăcôngăty 99

6.2.5 Các nhân t ch y u tác đ ng đ n chi n l c qu c t c a công ty 103

6.3 C ăC U T CH C QU C T 110

6.3.1 Khái ni m 110

6.3.2 Qu n lý t p trung và phân c p qu n lý 110

6.3.3 Các lo i hình c ăc u t ch c 116

6.3.4.ăC ăch ăph iăh pă(Intergratingămechanisms) 120

CÂUăH IăÔNăT PăCH NGă6 128

Ch ng 7 PH NG TH C THÂM NH P TH TR NG QU C T 129

7.1.ă HỊNHă TH Că THÂMă NH Pă THÔNGă QUAă XU Tă KH Uă VẨă BUÔNă BÁNă IăL U 129

7.1.1.ăXu tăkh u 129

7.1.2.ăBuônăbánăđ iăl u 132

7.1.3.ăNghi păv ăxu tănh păkh u 133

7.2.ăHỊNHăTH CăTHÂMăNH PăTHÔNGăQUAăH Pă NG 137

7.2.1.ăH păđ ngăs ăd ngăgi yăphépă(licensing) 137

7.2.2.ăH păđ ngănh ngăquy nă(franchising) 142

7.2.3.ăH păđ ngăqu nălỦ 145

7.2.4.ăD ăánăchìaăkhóaătraoătay 145

7.3.ăHỊNHăTH CăTHÂMăNH PăTHÔNGăQUAă UăT N CăNGOẨI 147

7.3.1.ăChiănhánhăs ăh uătoƠnăb 147

7.3.2 Liên doanh 148

7.3.3.ăLiênăminhăchi năl c 150

7.4.ăHỊNHăTH CăTHÂMăNH PăTHÔNGăQUAăKINHăDOANHă I NăT 151

CÂUăH IăÔNăT PăCH NGă7 154

TÀI LI U THAM KH O 155

Ch ngă1

T NG QUAN V KINH DOANH QU C T

Ch ng 1, nh m gi i thi u m t cách khái quát v kinh doanh qu c t Khi h c xong ch ng này, sinh viên s : (1) Hi u đ c khái ni m và đ c tr ng c a kinh doanh

qu c t , (2) Gi i thích t i sao doanh nghi p l i ti n hành kinh doanh qu c t , (3) Nh n

bi t ch th c a ho t đ ng kinh doanh qu c t và nh ng hình th c kinh doanh qu c t

ch y u, (4) N m đ c đ c đ i t ng và n i dung c a h c ph n Kinh doanh Qu c t

1.1 M T S V N CHUNG V KINH DOANH QU C T

1.1.1 Khái ni m v kinh doanh qu c t

Kinhădoanhăqu căt ăxu tăhi năt ăr tăs măcùngăv iăquáătrìnhăgiaoăl uătraoăđ i,ămuaăbánăhƠngăhóaăgi aăhaiăhayănhi uăqu căgia.ăNgƠyănay,ăcácăs năph măc aănh ngăcôngătyăđaăqu căgiaănh ăKFC,ăCoca-Cola, McDonalds, Pepsi, v.v xu tăhi nă ănhi uăqu căgiaătrênăth ăgi i

Kinhădoanhăqu căt ălƠătoƠnăb ăcácăho tăđ ngăgiaoăd ch,ăkinhădoanhăđ căth căhi nă

gi aăcácăqu căgia,ănh măth aămưn m cătiêuăc aăcácădoanhănghi p,ăcáănhơnăvƠăcácăt ă

ch căkinhăt ăxưăh i.ăM tăs ăvíăd ăv ăkinhădoanhăqu căt ănh :ăT păđoƠnăCocacolaăquy tă

đ nhăđ uăt ăxơyăd ngănhƠămáyăs năxu tăt iăVi tăNam;ăCôngătyăC ăph năMayă10ăkỦăh pă

đ ngăgiaăcôngăqu năáoăchoăhưngăNike;ăCôngătyăc ăph năs aăVi tăNamă(Vinamilk)ăxu tă

kh uăs năph măsangăM ,ăCanada,ăTrungă ông,ăv.v.ăHo tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ădi n raăgi aăhaiăhayănhi uăqu căgia vƠătrongămôiătr ngăkinhădoanhăm iăvƠăxaăl ăVìăv y,ăcácădoanhănghi păkhôngănênăl yăkinhănghi măkinhădoanhăn iăđ aăđ ăápăđ tăhoƠnătoƠnăchoăkinhădoanhăqu căt

Ng iătiêuădùng,ăcôngăty,ăt ăch cătƠiăchínhăvƠăchínhăph ăđ uăđóng vai trò quan

tr ngăđ iăv iăho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ăNg iătiêuădùngăcóănhuăc uăv ăcácăs nă

ph măvƠăd chăv ăcóăch tăl ngăcaoăc aăcácăcôngătyăqu căt ăCácăt ăch cătƠiăchínhăgiúpă

đ ăcácăcôngătyăthamăgiaăvƠoăho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ăthôngăquaăđ uăt ătƠiăchính,ătraoăđ iăngo iăt ăvƠăchuy năti năkh pătoƠnăc u.ăCácăchínhăph ăđi uăti tădòngăhƠngăhóaăvƠăd chăv ănhơnăl căvƠăv năquaăcácăđ ngăbiênăgi iăqu căgia

M iă ng iă chúngă taă đangă s ă d ngă nh ngă k tă qu ă c aă hƠngă ch că cácă giaoă d chă

qu căt ădi năraăhƠngăngƠy.ăVíăd ănh ăb ăqu năáoăb năđangăm căcóăth ăđ căs năxu tă ăTrungăQu c,ăđ ngăh ăb năđeoăhayăchi căxeămáyăc aătôiăđ căs năxu tăt iăVi tăNamă

nh ngătheoă côngăngh ăc aăNh tăB n.ă ăn uăđ căb aăc mă ănhƠă c ngăv y,ă cóăth ăchúngătaăs ăd ngăb ăn iăInoxăc aăHƠnăQu c,ăb păgasăc aăTháiăLan,ăn căm măChinsuă

c aăHƠnăQu c,ăv.v L uăỦăr ngăkinhădoanhăqu căt ăkhôngăch ăđ năthu nălƠăvi căcácăcôngătyăbánăs năph măc aămìnhăchoăkháchăhƠngă ăn căkhác,ămƠăcònăbaoăg măcácăgiaoăd chă

khácăv tăquaăbiênăgi iăqu căgiaăđ ămua hàngăhóaăđ căs năxu tă ăn iăxu tăx ăbanăđ u.ă

i uănƠyăđ căbi tăđúngătrongăth iăđ iăthôngătinăngƠyănay,ăch ngăh năkháchăhƠngă ăVi tăNamăcóăth ăđ tăhƠngămuaănh ngăs năph măđ căs năxu tă ăNh tăhayă ăM ăthôngăquaă

đi nătho iăhayăinternetăvƠăthanhătoánăquaăh ăth ngăngơnăhƠng

1.1.2 M c đích tham gia kinh doanh qu c t c a các doanh nghi p

M că đíchă vƠă đ ngă c ă thúcă đ yă cácă doanhă nghi pă thamă giaă kinhă doanhă qu că t ă

tr căh tăgi ngănh ăkhiăh ăquy tăđ nhăm ăr ngăho tăđ ngătrênăth ătr ngăn iăđ aă- đóălƠă

t ngădoanhăs ăbánăhƠng.ăNgoƠiăra,ăcònăcácăm căđíchăkhácănh ăti păc năcácăngu năl că

n căngoƠiăvƠăđaăd ngăhóaăho tăđ ngăkinhădoanh

a T ng doanh s bán hàng

M cătiêuăt ngădoanhăs bán t ra h p d n khi m t công ty ph iăđ i m t v i 02

v năđ lƠăc ăh iăt ngădoanhăs bán hàng qu c t vƠăn ngăl c s n xu tăd ăth a

- C ăh iăt ngădoanhăs bán qu c t

Cácăcôngătyăth ng tham gia kinh doanh qu c t nh măt ngădoanhăs bán hàng do

các y u t nh ăth tr ngătrongăn c bão hòa ho c n n kinh t đangăsuyăthoáiăbu c các

công ty ph i khai thác c ăh i bán hàng qu c t

M tălỦădoăkhácăthúcăđ yăcácăcôngătyăt ngădoanhăs bán hàng qu c t là do m c

thu nh p b p bênh Các công ty có th năđ nh ngu n thu nh p c a mình b ng cách b

sung doanh s bán hàng qu c t và doanh s bánăhƠngătrongăn c Nh đóăcóăth tránh

đ c nh ngăgiaoăđ ng th tăth ng c a quá trình s n xu t, các quá trình này có th là

s n xu t quá t i ho c không h t công xu t.ă c bi t, các công ty s thâm nh p vào th

tr ng qu c t khi h tin r ng khách hàng các n năv năhóaăkhácăcóătháiăđ ti p nh n

s n ph m c a mình và có th mua chúng

- T n d ngăn ngăl c s n xu tăd ăth a

ôiăkhiăcungăhƠngăhóaătrênăth tr ng l năh năc u v hƠngăhóaăđó.ă i u này d n

Các công ty tham gia kinh doanh qu c t nh m ti p c n các ngu n l c mà trong

n c không s n có ho căđ tăđ h n.ăM tăđi uăthúcăđ y các công ty tham gia vào kinh

doanh qu c t là nhu c u v tài nguyên thiên nhiên - Nh ng s n ph m do thiên nhiên t o

ra và h u ích cho kinh t hay công ngh Ví d , Nh t B n là m t qu căđ o có m tăđ

dân s caoănh ngăl i có r t ít tài nguyên thiên nhiên Công ty Nippon - nhà s n su t gi y

l n c a Nh t B n, có nhu c u r t l n v các s n ph m b t g (nguyên li u cho s n xu t

gi y)ănh ngăngu n nguyên li uătrongăn c không th đápă ngăđ c nên g nănh ă100%ă

b t g ph i nh p kh u t n c ngoài Tuy nhiên, Nippon không ch đ nă thu n ph

thu c vào ngu n nguyên li u nh p kh u này mà công ty n m quy n s h u các khu

r ng r ng l n và m t s c ăs ch bi n g Australia và m t s n c Châu M B ng

cách ki măsoátăcácăgiaiăđo năđ u c a quá trình s n xu t gi y,ăcôngătyăđưăđ m b o cho mìnhăđ c ngu n cung ngăđ u vào (b t g ) năđ nh và ít g p ph i nh ng b t ch cănh ătrongătr ng h p ph i mua b t g trên th tr ng t do

T ngăt nh ăv y,ăđ ti p c năđ c các ngu năn ngăl ng r h nădùngătrongăcácă

ngành s n xu t công nghi p khác M t lo t các công ty c a Nh t B năc ngăđangăđ tăc ă

s s n xu t t iăcácăn cănh ăTrungăQu c,ă ƠiăLoanăvƠăVi tăNam.ă ơyălƠănh ngăn iăcóă

m c chi phí v n ng l ng th păh n

Các th tr ngălaoăđ ngăc ngălƠănhơnăt thúcăđ y các công ty tham gia vào kinh

doanh qu c t Có m tăph ngăphápăđ c các công ty s d ngăđ duy trì m c giá có

tính c nh tranh qu c t là t ch c s n xu t nh ngăn căcóăchiăphíălaoăđ ng th p N u chiăphíălaoăđ ng là lý do duy nh tăđ m t qu c gia cu n hút các công ty qu c t thì các nhƠăđ uăt ăs đ d n vào nh ngăn c có m căchiăphíălaoăđ ng th pănh ă m t s n c

kém phát tri năvƠăđangăphátătri n Vì v yăđ t oăđ c s h p d nătrongăđ uăt thì m t

qu c gia ph i có m c chi phí th p,ăcóăđ iăng ălaoăđ ng lành ngh vƠămôiătr ng v i

m c năđ nh v kinh t , chính tr và xã h i m i có th ch p nh năđ c.ăKhiăcácăđi u

ki nănóiătrênăđ c th a mãn thì m t qu c gia s thuăhútăđ căcácădòngăđ uăt ădƠi h n

c n thi t cho s phát tri n kinh t c a mình

c a d ng hóa ho t đ ng kinh doanh

Thông qua vi căđaăd ng hóa hình th c và ph m vi kinh doanh, các doanh nghi p

kh c ph căđ c tình tr ng khan hi m ngu n l cătrongăn c và phân tán r i ro trong

kinh doanh N u th tr ng n iăđ a gi m sút, doanh thu c a công ty có th đ căbùăđ p

t th tr ng qu c t , ho c hình th c kinh doanh này h tr cho hình th c kinh doanh

khác Ngoài ra, ti n hành kinh doanh qu c t có th cho phép doanh nghi p khai thác

hi u qu các l i th c a mình Ch ng h n, l i th v uyătínăth ngăhi u, công ngh , k

n ngăqu n lý, v.v không ch đ c khai thác th tr ng n iăđ a mà có th đ c phát

huy th tr ng qu c t

1.1.3 c tr ng c a kinh doanh qu c t

So v iăkinhădoanhătrongăn c (kinh doanh n iăđ a), kinh doanh qu c t (KDQT)

có m t s đ căđi m khác bi tănh ăsau:

Th nh t, KDQT là ho tăđ ng kinh doanh di n ra gi aăcácăn c, còn kinh doanh trongăn c là ho tăđ ng kinh doanh ch di n ra trong n i b qu c gia và gi a các t bào

kinh t c a qu căgiaăđó

Th hai, KDQT ph i di năraătrongămôiătr ng kinh doanh m i và xa l Vì v y,

các doanh nghi pătr c h t ph i nghiên c uăvƠăđánhăgiáămôiătr ng kinh doanh, thích

ng v iănóăđ ho tăđ ng có hi u qu

Th ba, KDQT đ c th c hi n gi a các qu căgia,ătrongămôiătr ng m i và xa l

nên các doanh nghi p ho tăđ ngătrongămôiătr ngănƠyăth ng g p ph i nhi u r iăroăh nă

là kinh doanh n iăđ a

Th t , KDQT t oăđi u ki n cho doanh nghi păgiaăt ngăl i nhu n b ng cách m

r ng ph m vi th tr ng i u này khó có th đ tăđ c n u doanh nghi p ch th c hi n kinhădoanhătrongăn c

1.1.4 Các ch th tham gia vào kinh doanh qu c t

Các công ty thu c t t c các lo i hình, lo i quy mô và t t c cácăngƠnhăđ u tham

gia vào ho tăđ ng kinh doanh qu c t T t c các công ty s n xu t, công ty d ch v và

công ty bán l đ u tìm ki m khách hàng ngoài biên gi i qu c gia mình

M t công ty qu c t là công ty tham gia tr c ti p vào b t k hình th c nào c a

ho tăđ ng kinh doanh qu c t Vì v y, s khác nhau gi a các công ty là ph m vi và

m căđ tham gia c a chúng vào kinh doanh qu c t Ch ng h n, m c dù m t công ty

nh p kh u ch mua hàng t các nhà nh p kh uăn căngoƠi,ănh ngănóăv năđ c coi là

m t công ty qu c t ăT ngăt , m t công ty l n có các nhà máy phân b trên kh p th

gi iăc ngălƠăm t công ty qu c t ,ănh ngăcònăđ c g iălƠăcôngătyăđaăqu c gia (MNC) TheoăCharlessă(2011),ăcôngătyăđaăqu c gia là công ty n m quy n s h u ho tăđ ng s n

xu t kinh doanh hai hay nhi u qu căgia.ăNh ăv y, m c dù t t c các công ty có liên quanăđ n m t hay m t vài khía c nhănƠoăđóăc aăth ngăm i hay c aăđ uăt ăqu c t đ u

đ c coi là công ty qu c t ,ănh ngăch cóăcácăcôngătyăđ uăt ătr c ti păraăn c ngoài m i

đ c g iălƠăcôngătyăđaăqu c gia

a Doanh nhân và các doanh nghi p nh

Cácăcôngătyănh ăđangăngƠyăcƠngăthamăgiaătíchăc căvƠoăho tăđ ngăth ngăm iăhayă

đ uăt ăqu căt ăChínhăs ăđ iăm iăcôngăngh ăđưăg ăb ănhi uătr ăng iăth căt ăđ iăv i các

ho tăđ ngăxu tăkh uăc a doanhănghi pănh

Trongăkhiănh ng kênhăphơnăph iătruy năthôngăch ăchoăphépăcácăcôngătyăl năthơmă

nh păvƠoăcácăth ătr ngă ăxaăthìăphơnăph iăquaăm ngăđi năt ălƠăgi iăphápăítăt năkémăvƠăcóăhi uăqu ăđ iăv iănhi uădoanhănghi pănh ă ángăti călƠăcóănhi uădoanhănghi pănh ăcóă

kh ăn ngăxu tăkh uănh ngăl iăch aăb tăđ uălƠmăđi uăđó.ă M cădùătrênăth căt ăcònăcóă

nh ngătr ăng iănh tăđ nhăđ iăv i doanhănghi pănh ă(thi uăv năđ uăt ăvƠăkinhănghi m)ă

nh ngănhi uăquanăđi măsaiăl măc ngăđangăt oăraănh ngătr ăng iăgi ăt o.ăCh ngăh n,ă

nh ngăquanăni măsaiăl măc nătr ho tăđ ngăxu tăkh uăc aăcácădoanhănghi pănh ăđ că

th ăhi nănh ăsau:

- Quanăni mă1:ăCh ăcóăcácăcôngătyăl năm iăcóăth ăxu tăkh uăthƠnhăcông.ăTh căt ălƠăxu tăkh uălƠmăt ngădoanhăs ăbánăvƠăl iănhu năc aăcácăcôngătyănh ,ăđ ngăth iăc ngă

giúp cho các nhƠăs năxu tăvƠ nhƠăphơnăph iăítăph ăthu căh năvƠoătr ngătháiăc aăn năkinhă

t ătrongăn c.ăH năn a,ăbánăhƠngăraăn căngoƠiăgiúpăchoăcácăcôngătyănh ăcóăl iăth ă

c nhătranhăv iăcácăcôngătyăt ăcácăn căkhácătr căkhiăcácăcôngătyăđóăgiaănh păvƠoăth ă

tr ngăn iăđ a

- Quanăni mă2:ăDoanhănghi pănh ăkhôngăth ăti păc năđ căd chăv ăt ăv năxu tă

kh u.ăTh căt ,ăcácăchínhăph ăluônăcóăch ngătrìnhăh ătr ăđ ăđápă ngăcácănhuăc uăc aăcôngăty,ăb tăk ăcôngătyăm iăb tăđ uăthamăgiaăhayăcôngătyăđưăti năhƠnhăho tăđ ngăxu tă

kh u.ăCácăcôngătyăc ngănh năđ căcácăthôngătinămi năphíăv ăngu năt ăli uănghiênăc uă

th ătr ng,ăcácăs ăki năv ătƠiătr ăvƠăth ngăm i

- Quanăni mă3:ăBu căph iăxinăgi yăphépăxu tăkh u.ăTh căt ălƠăgi yăphépăch ăc nă

đ iăv iăcácăm tăhƠngăxu tăkh uăb ăh năch ă(ch ngăh nănh ăcôngăngh ăcaoăho căhƠngăhóaăliênăquanăđ năl nhăv căquơnăs ),ăhƠngăhóaăđ căch ăđ năm tăn căđangăch uăl nhăc mă

v năth ngăm iăc aăM ăhayăcácăh năch ăkhác

b Các công ty đa qu c gia

Cácăcôngătyăđaăqu c gia r t khác nhau v quy mô, doanh s hƠngăn măcóăth nh

ch vƠiătr mătri uăUSDăhayăc ngăcóăth l n v iăhƠngătr măt USD.ăChúngătaăth ng

nghe th yătênăcácăcôngătyăđaăqu c gia n i ti ng trên th gi iănh ăBoeingă(M ), Sony hay

Toyota (Nh t B n), Coca-Cola (M ), Samsung Electronics (Hàn Qu c) v.vầ

Cácăđ năv kinh doanh c a các công ty qu c t l n có th ho tăđ ng m tăcáchăđ c

l p ho cănh ălƠănh ng b ph n c a m t m ng toàn c u liên k t ch t ch Ho tăđ ngăđ c

l păđ c l a ch n khi công ty có s am hi u v v năhóaăđ aăph ngăvƠăcóăkh n ngă

thích ngănhanhăchóngăđ i v i các bi năđ ng trên th tr ngăđ a ph ng.ăM t khác, các

công ty ho tăđ ng v iăt ăcáchăh th ng toàn c uăth ng c m th y d dƠngăh nătrongă

vi c ph n ng l i nh ng bi năđ ng c a th tr ng b ng cách di chuy n s n xu t, ti n

hành marketing và các ho tăđ ng khác gi aăcácăđ năv kinh doanh gi a cácăn c Cácăcôngătyăđaăqu căgiaăđóngăvaiătròăquanătr ngăvƠăđ căđánhăgiáălƠăch th chính

trong kinh doanh qu c t ă i u này xu t phát t haiălỦădoăchính:ă(1)ă uăth v kinh t

và chính tr khi n cho vai trò c aăcácăcôngătyăđaăqu c gia ngày càng n i b t Các công

ty l n t o ra nhi u vi c làm, b v năđ uăt ăl n và mang l i ng n thu nh p quan tr ng choăcácăn c s t i t thu ; (2) Các giao d ch c aăcácăcôngătyăđaăqu căgiaăth ng liên

quan v iăl ng ti n t r t l n, ch ng h năcácăth ngăv sáp nh p và mua bán (M&A) có

th liên quan t i nh ng giao dchăhƠngătr mătri u hay th măchíăhƠngătr măt USD Ví

d : T păđoƠnăSKăđ c bi tăđ n là m t trong nh ng t păđoƠnăđaăngƠnhăl n nh t Hàn

Qu c, ho tăđ ng kinh doanh t iăh nă40ăn c trên th gi i v i doanh thu 132 t USD và

t ng tài s năđ t 184 t USDătínhăđ năn mă2018 Tháng 5/2019, T păđoƠnăSKăchiăkho ng

23.300 t đ ng (1 t USD)ă đ mua c phi u và tr thƠnhă đ i tác chi nă l c c a

Vingroup (B o Linh 2019)

1.1.5 Các hình th c kinh doanh qu c t

Hình th c kinh doanh qu c t ch y uăđ c th hi n qua Hình 1.1 Ta có th chia thƠnhăbaănhómănh ăsau:

a Nhóm hình th c kinh doanh trên l nh v c ngo i th ng

+ Nh p kh u là ho tăđ ngăđ aăcácăhƠngăhóaăvƠăd ch v vào m tăn c do các chính

ph , t ch c ho căcáănhơnăđ t mua t các n c khác nhau

+ Xu t kh u là ho tăđ ngăđ aăhƠngăhóaăvƠăd ch v ra kh i m tăn c sang các

qu căgiaăkhácăđ bán

+ Gia công qu c t là ho tăđ ngăbênăđ t gia công giao ho căbánăđ t nguyên v t

li u ho c bán thành ph m cho bên nh n gia công Sau m t th i gian th a thu n, bên

nh n gia công n p ho c bán l i thành ph măchoăbênăđ tăgiaăcôngăvƠăbênăđ t gia công

ph i tr cho bên nh n gia công m t kho n ti n g i là phí gia công

Hình 1.1 M c tiêu và hình th c ch y u c a kinh doanh qu c t

+ Tái xu t kh u là xu t kh u tr l iăraăn c ngoài nh ng hƠngăhóaătr căđơyăđưă

nh p kh uănh ngăch aăquaăch bi n Tuy nhiên, trong th c t có m t s cách th c tái

xu t kh u khác nhau mà các công ty có th l a ch n tùy theo đi u ki n c th c a mình

+ Xu t kh u t i ch là hành viăbánăhƠngăhóaăchoăng iăn căngoƠiătrênălưnhăđ a

c aăn c mình

b Nhóm hình th c kinh doanh qu c t thông qua các h p đ ng

+ H păđ ng c p gi y phép hay h păđ ng s d ng gi y phép (licensing) là h p

đ ngăthôngăquaăđóăm t công ty trao quy n s d ng tài s n vô hình c a mình cho m t

doanh nghi p khác trong m t th i gian nh tăđ nhăvƠăng iăđ c c p gi y phép ph i tr choăng i c p gi y phép m t s ti n nh tăđ nh theo tho thu n

- S c m nh c a nhà cung c p

- S c nh tranh gi aăng i trong

n căvƠăng i ngo i qu c

- Áp l c c nh tranh gi a các doanh nghi p trong ngành

+ H p đ ng nh ng quy n (franchising) là th a thu n gi a bên nh ng quy n và

bên nh n quy n, trong đó bên nh ng quy n cho phép và yêu c u bên nh n quy n t

mình ti n hành vi c mua bán hàng hoá, cung ng d ch v theo các đi u ki n sau đơy: (1)

Vi c mua bán hàng hoá, cung ng d ch v đ c ti n hành theo cách th c t ch c kinh

doanh do bên nh ng quy n quy đ nh và đ c g n v i nhãn hi u hàng hoá, tên th ng

m i, bí quy t kinh doanh, kh u hi u kinh doanh, bi u t ng kinh doanh, qu ng cáo c a

bên nh ng quy n; (2) Bên nh ng quy n có quy n ki m soát và tr giúp cho bên nh n

quy n trong vi c đi u hành công vi c kinh doanh

+ H păđ ng qu n lý là h păđ ngăquaăđóăm t doanh nghi p th c hi n s giúpăđ

c aămìnhăđ i v i m t doanh nghi p khác qu c t ch b ng vi c c nh ng nhân viên qu n

lý c a mình h tr cho doanh nghi p kia th c hi n các ch căn ngăqu n lý

+ H păđ ngătheoăđ năđ t hàng là lo i h păđ ngăth ng di n ra v i các d án vô

cùng l n,ăđaăd ng và chi ti t v i nh ng b ph n r t ph c t p, cho nên h không t đ m

nh năđ c các v năđ v v n, công ngh và qu n lý mà ph i ký h păđ ngătheoăđ năđ t

hàng t ng khâu, t ngăgiaiăđo n c a d ánăđó

+ H păđ ng xây d ng, khai thác và chuy n giao (BOT) là h păđ ngăđ c áp d ng

ch y uătrongăl nhăv c xây d ngăc ăs h t ng,ătrongăđóăch đ uăt ăn c ngoài b v n

ra xây d ng công trình, kinh doanh trong m t kho ng th i gian nh tăđ nhăsauăđóăchuy n

giao l iăchoăn c s t i trong tình tr ngăcôngătrìnhăcònăđangăho tăđ ng t tămƠăn c s

t i không ph i b i hoàn tài s năchoăbênăn c ngoài Các d ánălƠmăđ ng giao thông, sauăđóăthuăphíăvƠăchuy n giao là ví d c a hình th c này Bên c nh h păđ ng BOT, còn

có các h păđ ngăkhácănh ăBTOă(xơyăd ng, chuy n giao và khai thác), BT (xây d ng và

chuy n giao)

+ H păđ ng phân chia s n ph m là lo i h păđ ng mà hai bên ho c nhi u bên ký

k t v i nhau cùng nhau góp v năđ ti n hành các ho tăđ ng kinh doanh và s n ph m thu

đ c s chia cho các bên theo t l góp v n ho c tho thu n

c Nhóm hình th c kinh doanh thông qua đ u t n c ngoài

+ă uăt ătr c ti păn c ngoài là hình th c ch đ uăt ămangăv n ho c tài s n sang

n căkhácăđ đ uăt kinh doanh và tr c ti p qu nălỦ,ăđi uăhƠnhăđ iăt ng h b v n;

đ ng th i ch u trách nhi m v k t qu kinh doanh c a d ánăđ uăt

+ă uăt ăgiánăti păn c ngoài là hình th c ch đ uăt ămangăv năsangăn c khác

đ đ uăt ănh ngăkhôngătr c ti p tham gia qu n lỦăvƠăđi uăhƠnhăđ iăt ng b v năđ uăt ,ă

thông qua vi c mua ch ng khoán n c ngoài ho c cho vay

Trên th c t kinh doanh qu c t còn xu t hi n nhi u hình th c m iăđ các công ty

l a ch nănh ăkinhădoanhăt ng h p các d ch v qu c t ăTrênăđơyălƠăcácăhìnhăth c ph

bi n nh tăvƠăc ăb n nh t mà các ch th kinh doanh qu c t có th l a ch n cho phù

h p v iăđi u ki n c a mình

1.2 I T NG VÀ N I DUNG NGHIÊN C U MÔN KINH DOANH QU C T

1.2.1 i t ng nghiên c u

Kinh doanh qu c t là môn khoa h c nghiên c u toàn b các ho tăđ ng giao d ch, kinhădoanhăđ c ti n hành gi a các qu c gia nh măđápă ng các nhu c u và m c tiêu c a

các doanh nghi p, cá nhân và các t ch c kinh t và xã h i.ăNh ăv y,ăđ iăt ng c a h c

ph n kinh doanh qu c t lƠăxemăxét,ăphơnătíchăvƠăđánh giá các ho tăđ ng kinh doanh

di n ra gi aăcácăn c mà ho tăđ ng này có nhi uăđi m khác bi t v i các ho tăđ ng kinh

doanh n iăđ a

Vi c ti n hành kinh doanh qu c t chính là vi c th c hi n các ho tăđ ng kinh t

nh ăxu t nh p kh u s n ph m,ăđ uăt ăn c ngoài,ăầăvƠăs đi u ch nh các ho tăđ ngăđóă

cho phù h p v i s thayăđ iăth ng xuyên c aămôiătr ng kinh doanh Chính vì v y, có

th coi ho tăđ ng kinh doanh qu c t v a là m t ho tăđ ng khoa h c và đ ng th i v a là

m t ngh thu t

S thành công nhi u hay ít trong ho tăđ ng kinh doanh qu c t c a các doanh

nhân ph thu c r t l n vào nh n th c và hi u bi t c a h v cácăl nhăv c khoa h c khác nhau,ă vƠoă môiă tr ng và chi nă l c kinh doanh c a doanh nghi p trong khu v c và

trong n n kinh t th gi i nói chung Chính vì v y, kinh doanh qu c t là m t môn khoa

h c c n thi t cho m iăng i,ătr c h t là cho nh ng ai ho tăđ ngătrongăl nhăv c kinh

doanh qu c t Nó trang b nh ng ki n th căc ăb năđ hi uăđ c nh ng hình th c ho t

đ ng kinh doanh ch y uăđangădi n ra trên ph m vi th gi i, và nhăh ng c aănóăđ i

v i ho tăđ ng và k t qu kinh doanh c a các doanh nghi p t ng qu c gia khi hòa nh p vƠoămôiătr ng kinh doanh qu c t

H c ph n kinh doanh qu c t nh m góp ph n trang b nh ng ki n th căvƠăph ngăphápăt ăduyăm i cho các cán b ho tăđ ngătrênăl nhăv c kinh t qu c t ,ăđ c bi t là

nh ngănhƠăkinhădoanhăđ có th đ aăraăđ c nh ng quy tăđ nh tác nghi p h p lý nh m

t iăđaăhóaăl i nhu n, s d ng và phát huy t iă uăcácăl i th v ngu n nhân l căc ngănh ă

th a mãn các yêu c u khác trong quan h kinh t qu c t

1.2.2 N i dung nghiên c u

Bài gi ng h c ph nă“Kinhădoanhăqu c t ”ăđ c p t i nh ng v năđ ch y u sau:

- Khái quát v kinh doanh qu c t v i các n iădungănh ăkháiăni măvƠăđ cătr ngă

c a kinh doanh qu c t , t i sao các doanh nghi p ti n hành kinh doanh qu c t , các ch

th c a ho tăđ ng kinh doanh qu c t , và các hình th c kinh doanh qu c t ch y u

- Môiătr ng kinh doanh qu c t : Gi i thi u nh ng thành t ch y u thu c môi

tr ng kinh doanh ngo i qu c - n iăcácăho tăđ ng kinh doanh qu c t di năraănh ăđi u

ki n t nhiên,ămôiătr ngăv năhóa,ăh th ng chính tr - phápălỦ,ămôiătr ng kinh t và môiătr ng c nh tranh

- Cácă đ nh ch qu c t : Ho tă đ ng kinh doanh qu c t c a các doanh nghi p

không th tách r i v i các quy đ nh, th a thu n c a m t s đ nh ch qu c t ăDoăđó,ăbƠiă

gi ngăc ngăđ c p t i m t s đ nh ch kinh t , tài chính qu c t ch y uănh ăWTO,ăEU,ă

IMF, WB, ASEAN

- Th ngăm i qu c t vƠăđ uăt ătr c ti păn c ngoài: Gi i thi u m t s quan ni m

c a các h c gi v ngu n g c c aăđ uăt ătr c ti păn căngoƠiăvƠăth ngăm i qu c t

ng th i,ătómăl c các công c ch y u mà chính ph có th s d ngăđ can thi p vào

ho tăđ ngăđ uăt ăvƠăth ngăm i qu c t

- Th tr ng tài chính cho ho tăđ ng kinh doanh qu c t : Khái quát v th tr ng

tài chính nói chung, mô t đ căđi m ho tăđ ng c a th tr ng v n qu c t và th tr ng

ngo i h i

- Chi năl c và c u trúc t ch c kinh doanh qu c t :ăPhơnătíchăcácăc ăh i kinh

doanh qu c t ,ăcácăb c ho chăđ nh và th c hi n chi năl c kinh doanh qu c t ;ăđ ng

th i khái quát m t s lo iăhìnhăc ăc u t ch c qu c t

- Các ph ng th c thâm nh p th tr ng th gi i: Gi i thi uăđ căđi m,ă uănh c

đi m c a m t s hình th c thâm nh p th tr ng th gi iănh ăxu t kh u, h păđ ng,ăđ u

t ăn c ngoài và kinhădoanhăđi n t

CÂU H I ÔN T P CH NGă1

1 Kinhădoanhăqu căt ălƠăgì?ăPhơnăbi tăgi aăkinhădoanhăqu căt ăvƠăkinhădoanhăn iăđ a?ă

L yă3ăvíăd ăv ăcácăgiaoăd chăkinhădoanhăqu căt ?

2 TrìnhăbƠyăvƠăgi iăthíchăm tăs ălỦădoămƠăcácăcôngătyăl iăthamăgiaăvƠoăcácăho tăđ ng kinhădoanhăqu căt ?ăChoăvíăv ăminhăh a?

3 Cóănh ngălo iăhìnhăcôngătyănƠoăthamăgiaăvƠoăcácăho tăđ ngăkinhădoanhăqu căt ?ă

Gi iăthíchăt iăsaoăcácăcôngătyăl năth ngăxuyênăđ cănh căđ nătrongăcácăb nătinăv ăkinhădoanhăqu căt ?

4 Hưyăchoăbi tăcácăhìnhăth căkinhădoanhăqu căt ăch ăy u?

5 TrìnhăbƠyăđ iăt ngăvƠăn iădungăc aăh căph năkinhădoanhăqu căt

Ch ngă2

M t trong nh ng khác bi t c b n gi a kinh doanh qu c t và kinh doanh n i đ a

là ho t đ ng kinh doanh qu c t di n ra gi a hai hay nhi u qu c gia, trong môi tr ng

kinh doanh m i và xa l Do v y, doanh nghi p c n nghiên c u và đánh giá môi tr ng

kinh doanh qu c gia d đ nh thâm nh p Sau khi h c xong ch ng này, sinh viên có

th : (1) Hi u th nào là môi tr ng kinh doanh qu c t ; (2) Li t kê và phân tích nh ng

thành t ch y u c a môi tr ng kinh doanh qu c gia thâm nh p; (3) N m đ c m c

tiêu và yêu c u khi phân tích môi tr ng kinh doanh qu c t

2.1 KHÁI NI M V MÔI TR NG KINH DOANH QU C T

Do khác nhau v đi u ki n t nhiên,ătrìnhăđ phát tri n kinh t ,ăv năhóa,ăchínhătr ,

pháp lu tầănênăm i qu c gia t n t iămôiătr ng kinh doanh không gi ng nhau Môi

tr ng kinh doanh c a doanh nghi păđ c hi u là t ng h p các y u t bên ngoài doanh

nghi p (g m y u t viămôăvƠăv ămô), nhăh ng tr c ti p ho c gián ti p t i ho tăđ ng và

s phát tri n c a doanh nghi p Nó nhăh ng không ch đ i v i các ho tăđ ng và k t

qu kinh doanh c aăcácăcôngătyăn căngoƠiăđangăho tăđ ng kinh doanh n c s t i,

mà còn nhăh ng c đ n k t qu ho tăđ ng c a doanh nghi p kinh doanh n iăđ a Vì

v y, các doanh nghi p kinh doanh qu c t ph i có s am hi u nh tăđ nh v môiătr ng

kinh doanh n c ngoài

Môiătr ng kinh doanh qu c t là t ng th các y u t môiătr ng thành ph nănh ămôiătr ng pháp lu t, chính tr , kinh t ,ăv năhóaăv.vầ nh ng y u t này t n t i m i

qu c gia trong n n kinh t th gi i,ăchúngătácăđ ng và chi ph i m nh m đ i v i ho t

đ ng kinh doanh c a doanh nghi p, bu c các doanh nghi p ph iăđi u ch nh các m c đích,ăhìnhăth c và ch căn ng ho tăđ ng c a mình cho thích ng, nh m n m b t k p th i cácăc ăh iăkinhădoanhăvƠăđ t hi u qu cao trong ho tăđ ng kinh doanh Trong nh ng

đi u ki n c aăxuăh ng toàn c u hóa và khu v c hóa n n kinh t th gi i, ho tăđ ng

kinh doanh qu c t ngƠyăcƠngăđ c m r ng và phát tri n.ă thích ng v iăxuăh ng

này, các doanh nghi p ph iăt ngăd n kh n ngăh i nh p, thích ng c a mình v iăđi u

ki n m i c aămôiătr ngăkinhădoanhătrongăvƠăngoƠiăn c Nh ng n iădungăbênăd i s

đ c p t i các y u t c aămôiătr ng kinh doanh qu c t vƠătácăđ ng có th x y ra c a

chúng v i ho tăđ ng kinh doanh qu c t c a doanh nghi p

2.2 I U KI N T NHIÊN

Khi thâm nh p vào m t qu căgiaănƠoăđ y, doanh nghi p c n tìm hi uăđi u ki n t

nhiên c a nó vì các y u t nh ăv tríăđ aălỦ,ăđ a hình, khí h u, tài nguyên v.vầ có nh

h ngăđ n ho tăđ ng kinh doanh qu c t c a doanh nghi p Nh ng xem xét ch y u c n chúăỦănh ăsau

2.2.1 V trí đ a lý

V tríăđ a lý c a m t qu căgiaănh ăn m châu l cănƠo,ăcóăđ ng biên gi i li n

k v i chính qu c hay giáp bi n không v.vầ s nhăh ngăđ n ti năđ và chi phí v n

chuy n hàng hóa Ch ng h n, m t công ty Vi t Nam xu t kh u s n ph m sang Lào, Campuchia s có chi phí v n chuy n bình quân m tăđ năv s n ph m th păh năvƠăth i gianănhanhăh năsoăv i xu t kh u sang châu Phi, châu M Ngoài ra, nó còn có th nh

h ng t i ch tăl ng hàng hóa n uăquưngăđ ng v n chuy n dài và s n ph m thu c lo i

mau h ng.ăTrongătr ng h p này, doanh nghi p còn ph iăchúăỦăh năv ph ngăti n b o

qu n s n ph m

2.2.2 a hình

T t c cácăđ căđi m t nhiên t oănênăđ cătr ngăb m t c a khu v căđ a lý c u thƠnhăđ a hình M t s đ căđi m b m tănh ăcácăconăsôngăcóăth thu n l i cho tàu bè

qua l iăvƠăđ ng b ngăcóăđi u ki n d dàng cho giao thông và liên l c v iăcácăn iăkhác.ă

Ng c l i, vùng núi tr i dài và sông h l n có th gi m s liên l căvƠăthayăđ iăv năhóa.ă

Các n năv năhóaăt p trung vùngănúiăkhóăv t qua ho c bi n h l n s có ít kh n ngă

ti p nh n nh ngănétăđ c s căv năhóaăc a các n năv năhóaăkhác

a hình có th nhăh ngăđ n nhu c u s n ph m c a khách hàng Ví d , có ít nhu

c u v xe gas c a hãng Honda cácăvùngăđ iănúiăvìăđ ngăc ăc a nó y uănh ngă đóăl i

là t tăh năđ i v i vi căbánăxeămôtôăcóăđ ngăc ăl năh năđ ch y đ a hình x u,ăc ăđ ng

và ti t ki m nhiên li u Không khí loưngăh nă nh ngăvùngăcaoăh năcóăth c ngăyêuăc u

c n c i ti n thi t k b ch hòa khí cho các xe t iădùngăx ngăcóăcôngăsu t kh eăh n

a hình có th nhăh ng l năđ n giao ti p cá nhân trong m t n năv năhóa.ăVíăd

nh 2/3 lãnh th Trung Qu c n mătrongăđ a hìnhăđ i núi (g m c dãy núi Himalaya

nam Tây T ng) và các sa m c Gobi r ng l n Các nhóm dân t c s ng thungăl ngănúiă

trên th c t v n gi l i s ng và s d ng ngôn ng riêng c a h M c dù ti ng th ng Quan Tho iăđưăđ c phê chu n là ngôn ng qu c gia nhi uăn mătr căđơyănh ngăcácă

vùng núi, sa m căvƠăđ ng b ng r ng l n c a Trung Qu c v n h n ch s d ng và phát

tri n lo i ngôn ng này trong giao ti p cá nhân

2.2.3 Khí h u

i u ki n th i ti t m t khu v căđ aălỦăđ c g i là khí h u Khí h u nhăh ng

đ năđ aăđi măconăng iăc ătrú và h th ng phân ph i Australia đi u ki n khí h u

khô và nóng bu căng i dân ph iăc ătrúă nh ng khu v c g n b bi n Do v y, v n

chuy n hàng hóa b ngăđ ng bi năđ c s d ng nhi uăh năsoăv iăđ ng b do chi

phí th păh n

Khí h u còn nhăh ngăđ n l i s ng và công vi c Th c t cho th y khí h uăđóngă

vai trò quan tr ngăđ i v i thói quen trong cu c s ng và công vi c nhi u qu c gia

Nam Âu, B căPhiăvƠăTrungă ôngătrongămùaăhèă(thángă7ăvƠăthángă8)ăs c nóng c a m t

tr iăt ngăm nhăvƠoăđ u gi chi u,ădoăđóăng iădơnăth ng ngh làm vi căsauătr aă1ăho c

2 ti ng Trong th i gian này m iăng i có th ngh ng iăho c làm nh ng vi c l t v t

nh ăđiămuaăs m,ăsauăđóătr l i làm vi căđ n 7 ho c 8 gi t i Các công ty kinh doanh

trong nh ng vùng này ph i thích nghi Ch ng h nănh ăph iăđi u ch nh k ho ch s n

xu t trong nh ngăgiaiăđo n máy móc nhàn r i K ho ch giao hàng và nh n hàng ph i

lùi l i vào bu i chi u t i t oăđi u ki n cho giao hàng thu n ti n trong nh ng gi làm

vi c mu n

Khí h uăc ngă nhăh ngăđ n t păquánănh ăcáchăm c qu n áo và dùng th că n.ăVíă

d ,ăng i dân nh ng khu v c nhi tăđ iăth ng m c ít qu n áo và qu năáoăth ng r ng

rãi vì khí h u nh ngăn iănƠyălƠă m và mă t vùng sa m căTrungă ôngăvƠăB c Phi,

ng iădơnăth ng m c qu n áo r ng,ăáoăchoƠngădƠiăđ b o v kh i ánh n ng chói chang

và cát bay

2.2.4 Tài nguyên thiên nhiên

Ngu nătƠiănguyênăthiênănhiênănh ăkhoángăs n,ăn c,ăđ tăđai,ăsinhăv tầăs nh

h ngăđ n ch tăl ng và giá c các y u t đ u vào doanh nghi p s d ng trong kinh

doanh qu c t N u doanh nghi păđ uăt ătr c ti păn c ngoài m t qu c gia có tài

nguyên thiên nhiên d i dào và phong phú s cóăc ăh iămuaăđ u vào v i ch tăl ng t t,

giá th păh năsoăv i qu c gia khan hi m v tài nguyên

2.3 MÔI TR NG V N HÓA

Khi tham gia kinh doanh qu c t ,ăcácăcôngătyăth ng ph iăđ i m t v i vi căđ aăraă

quy tăđ nhăcóăliênăquanăđ n tiêu chu n hóa hay thích nghi hóa Vi c này s có liên quan

đ n vi căđi u ch nh s n ph m và ho tăđ ng c a h cho phù h p v i nh ngăđi u ki n v nă

hóaăđ aăph ng.ă

2.3.1 Khái ni m và s c n thi t ph i nghiên c u v n hóa đ a ph ng

a Khái ni m v v n hóa

V năhóaălƠăm t ph mătrùădùngăđ ch các giá tr ,ătínăng ng, lu t l và th ch do

m tănhómăng i xác l pănên.ăV năhóaălƠăb c chân dung r t ph c t p c a m t dân t c

Nó bao hàm r t nhi u v năđ nh :ăch ngh aăcáănhơnă M , cúi chào Nh t B n, m c

qu n áo A-r p Xê-útầCácăn i dung chính c a b t k n năv năhóaănƠoăc ngăbaoăg m

th m m , giá tr vƠătháiăđ , phong t c và t p quán, c u trúc xã h i, tôn giáo và ngôn

ng Ngoài ra, m t s tác gi cònăđ c p t i các y u t khácănh ătri t lý kinh t và chính

tr , giáo d căvƠăv năhóaăv t ch t

M t n năv năhóaăcóăth d dàng ti p nh năcácăđ cătr ngăc a các n năv năhóaăkhác.ă

Ng c l i, c ngăcóănh ng n năv năhóa trong vi c th a nh năcácăđ cătr ngăc a m t n n

v năhóaăkhácălƠăr tăkhóăkh n.ăNguyênănhơnăc a s ch ngăđ i này là do ch ngh aăv

ch ng Nh ngăng i theo ch ngh aănƠyăchoăr ng dân t c h ho căv năhóaădơnăt c h là siêuăđ ngăh năcácădơnăt c khác ho căv n hóa dân t c khác Chính vì v y, h luôn xem

xét n năv năhóaăkhácătheoănh ng khía c nhănh ătrongăn năv năhóaăc a h K t qu là h đưăxemăth ng s khác nhau v môiătr ngăvƠăconăng i gi a các n năv năhóa

Các ho tăđ ng kinh doanh qu c t th ng b c n tr b i ch ngh aăv ch ng, ch

y u do nhân viên c aăcôngătyăđưăc m nh n sai l m v v năhóa.ăNhi u d án kinh doanh

qu c t đưăkhôngăđ tăđ c k t qu mong mu n do s ch ngăđ i c a Chính ph ,ăng i laoăđ ng ho c công lu n khi các công ty c g ngăthayăđ i m t s y u t có liên quan

đ năv năhóaătrongănhƠămáyăho căv năphòng.ăNgƠyănay,ăquáătrìnhătoƠnăc u hóa yêu c u

các nhà kinh doanh ph i ti p nh n v i nh ng n năv năhóaăxaăl so v i nh ng gì h đưă

quen thu c C th , các công ngh m i và ng d ng m i cho phép nhà cung c p,ăng i

mua hàng coi th gi i là th tr ng toàn c u liên k t thu n nh t Quá trình toàn c u hóa đangăđ y các công ty vào tình tr ng m tăđ i m t v i các công ty và khách hàng toàn c u

nên h s ch thuê nh ng nhân viên không ch u nhăh ng c a ch ngh aăv ch ng

b S c n thi t ph i am hi u v v n hóa

Quá trình toàn c uăhóaăđòiăh i m iăng i tham gia vào kinh doanh ph i có m t

m căđ am hi u nh tăđ nh v n năv năhóa Am hi uăv năhóaăs giúp cho vi c nâng cao

kh n ngăqu n lý nhân công, marketing s n ph măvƠăđƠmăphánă cácăn c khác M t

nhãn hi u toàn c u n i ti ngănh ăMcăDonaldăcóăm t r t nhi u qu c gia trên th gi i

nh ngăth c t côngătyăđưăph i có nh ngăthayăđ i nh tăđ nh v thành ph n s n ph măđ

phù h p v iăđ căđi m c a khách hàng cácăđ a ph ngăkhácănhau,ăch ng h n h y b

t t c các s n ph m th t bò trong th căđ năkhiăbánă nh ngăvùngăng iădơnătheoăđ o Hinđu.ă S n ph m c n ph i phù h p v i s thích, th hi u c aă ng iă tiêuă dùngă đ a

ph ng,ădoăđóăcácădoanhănghi p ph i tìm hi uăv năhóaă các qu c gia, vùng mi n mà

h thâm nh p

T nh ngăkháchăhƠngăđ năl vƠădoanhănhơnăchoăđ n các t păđoƠnăkinhădoanhătoƠnă

c u, h t nhân c a ho tăđ ngăkinhădoanhălƠăconăng i.ăKhiăng iămuaăvƠăng i bán

kh păn iătrênăth gi i g p g nhau, h mang theo các n n t ng giá tr , k v ng và các

cách th c giao ti p khác nhau S khác nhau này s d năđ năcácăxungăđ t v v năhóa.ă

Doăđó, gây ra nh ng cú s cătr c khi có th thíchănghiăđ c v i m t n năv năhóaăm i

Hi u n năv năhóaălƠăquanătr ng khi công ty kinh doanh trong n năv năhóaăđó.ă i uăđóă

càng tr nên quan tr ngăh năkhiăcôngătyăho tăđ ng nhi u n năv năhóaăkhácănhau

2.3.2 Các thành t c aăv năhóa

a Th m m

Th m m là nh ng gì m t n năv năhóaăchoălƠăđ păkhiăxemăxétăđ n các khía c nh

nh ăngh thu t (bao g m âm nh c, h i h a, nh y múa, k ch nói và ki n trúc), hình nh

th hi n g i c m qua các bi u hi n và s t ngătr ngăc a màu s c

V năđ th m m là quan tr ng khi doanh nghi păcóăỦăđ nh kinh doanh m t n n

v năhóaăkhác.ăNhi u sai l m có th x y ra do vi c ch n các màu s c không phù h p v i

qu ng cáo, bao bì s n ph m và th m chí các b qu năáoăđ ng ph c làm vi c Ví d , màu xanhăláăcơyălƠămƠuăđ că aăchu ng c aăđ o H iăvƠăđ c trang trí trên lá c c a h u h t cácăn c H i giáo, g m Jordan, Pakistan và A-r p Xê-út Doăđó,ăbaoăbìăs n ph m đơyă

th ngălƠămƠuăxanhăláăcơyăđ chi m l i th v c măxúcănƠy.ăTrongăkhiăđóăđ i v i nhi u

n c châu Á, màu xanh lá cây l iăt ngătr ngăchoăs m y u châu Âu, Mexico và

M ,ămƠuăđenălƠămƠuătangătócăvƠăs u mu nănh ngă Nh t và ph n nhi uăcácăn c châu Áăđóăl i là màu tr ng Chính vì v y, các công ty c n ph i nghiên c u th n tr ng màu s c

và tên g i s n ph măđ ch c ch n r ng nó không g i lên b t k ph n ng không trù b nƠoătr c

Âm nh căc ngăkh c sơuătrongăv năhóaăvƠăph iăđ c cân nh c khi s d ng nó làm

t ngăc m xúc Âm nh c có th đ c s d ng theo nhi u cách r t thông minh và sáng t o

nh ngănhi uăkhiăc ngăcóăth gây khó ch uăđ i v iăng iănghe.ăT ngăt v y, ki n trúc c a

các tòa nhà và các công trình ki nătrúcăkhácănhauăc ngăc năđ c nghiên c uăđ tránh nh ng

sai l m ng ng n v s t ngătr ngăc a nh ng hình dáng và hình th c c th

b Giá tr và thái đ

* Giá tr

Giá tr là nh ng gì thu c v quan ni m, ni m tin và t p quán g n v i tình c m c a

conăng i Các giá tr bao g m nh ng v năđ nh ătrungăth c, chung th y, t do và trách

nhi m

Các giá tr là quan tr ngăđ i v i kinh doanh vì nó nhăh ngăđ nă c mu n v t

ch tăvƠăđ oăđ c ngh nghi p c aăconăng i Ch ng h nănh ă Singapore, giá tr là làm

vi c tích c căvƠăthƠnhăđ t v v t ch t; Hy L p, giá tr là ngh ng iăvƠăl i s ngăv nă

minh M , giá tr là t doăcáănhơn;ăng i M có th làm theo s thích ho căthayăđ i

l i s ng c a mình cho dù có ph i t b m i cam k t v iăgiaăđình,ăv i c ngăđ ng

Nh t B n, giá tr là s đ ng lòng trong nhóm, m iăng iăđ u tin c y l n nhau và h có

quy n ý ki n trong các cu c th o lu nă liênă quană đ n công vi c, các nhà qu n lý và

nh ngăng i c păd iăđ u mong mu n tham gia các quy tăđ nh chính th c

Các giá tr là quan tr ng cho c cá nhơn và nhóm,ădoăđóănh ng dòng giá tr t n n

v n hóa khác có th b ch ngă đ i quy t li t Ví d nh u ng bia r u là m t trong

nh ng thói quen c a ng i chơu Âu, nh ng n u buôn bán và s d ng nh ng s n ph m

này các qu c gia theo lu t H i giáo ch c ch n s ph i ch u nhi u hình ph t kh c li t vì

tínăđ H i giáo cho r ng u ng r u bia s làm xói mòn các giá tr quan tr ng theo tín

ng ng c a h

* Thái đ

Tháiăđ là nh ngăđánhăgiá,ătìnhăc măvƠăkhuynhăh ng tích c c hay tiêu c c c a conăng iăđ i v i m t khái ni m hay m tăđ iăt ngănƠoăđó

Tháiăđ ph n ánh các giá tr ti m n Ví d , m tăng i M th hi nătháiăđ c a mìnhăkhiănói:ă“TôiăkhôngăthíchălƠmăvi c cho công ty Nh t vì đóătôiăkhôngăđ c ra

quy tăđ nh m tăcáchăđ c l p”.ăTrongătr ng h p này, thái đ c aăng i M xu t phát t

s coi tr ng t do cá nhân

Gi ng nh giá tr,ătháiăđ đ c hình thành do h c t p các khuôn m u t cha m ,

th y cô, nhà truy n giáo v.vầ Tháiăđ s khác nhau gi a các qu căgiaăvìăchúngăđ c

hình thành trong nh ng môi tr ng v n hóa khác nhau S am hi uăv năhóaă

đ aăph ngăcóăth cho các nhà kinh doanh bi t rõ khi nào s n ph m ho c ho tăđ ng xúc

ti n ph iăđ căđi u ch nh phù h p v i s thíchăđ aăph ng,ătheoăcáchăth c ph n ánh các

giá tr vƠătháiăđ c a h Trong các khía c nh quan tr ng c a cu c s ng có nhăh ng

tr c ti păđ n ho tăđ ngăkinhădoanh,ăconăng iăth ng có nh ngătháiăđ khácănhauăđ i

v i các v năđ nh ăth i gian, công vi c và s thành công, và s thayăđ iăv năhóa

- Thái đ đ i v i th i gian

Ng i dân nhi uăn c M Latinh và khu v că a Trung H iăth ng không coi

tr ng v năđ th i gian Các k ho ch c a h đ u khá linh ho t, h thíchăh ng th th i gianăh nălƠătiêuăt n nó cho nh ng k ho ch c ng nh c.ăNg c l i,ăđ i v iăng i M ,

th i gian chính là ngu n c a c i quý giá gi ngănh ăn căvƠăthanăđá,ănh ng th mà con

ng i có th s d ng t tăvƠăc ngăcóăth s d ng không t t:ă“Th i gian là ti n b c”,ă

“Cu căđ i b n ch có t ng y th i gian và b n nên s d ng nó m tăcáchăkhônăngoan”.ă

Chính vì th ng i M luôn luôn coi tr ng s đúngăgi và bi t quý tr ng th i gian c a

ng iăkhác.ăT ngăt nh ăv y,ăng i Nh t B năc ngăr t quý tr ng th i gian, h luôn

theo sát các k ho chăđưăđ ra và làm vi c liên t c trong m t kho ng th i gian dài Vi c

chú ý s d ng th i gian m t cách hi u qu ph n ánh các giá tr ti m n v làm vi c tích

c c haiăn cănƠy.ăTuyănhiên,ăng i Nh tăvƠăng i M đôiăkhiăc ngăcóăs khác nhau

trong cách s d ng th i gian cho công vi c Ví d ,ăng i M g ng s c làm vi c theo

h ng l y hi u qu công vi c lƠătiêuăchíăhƠngăđ u, th nh tho ng h có th ra v s m n u ngƠyăhômăđóăđưăhoƠnăthƠnhănhi m v ăTháiăđ này ch u nhăh ng b i giá tr c aăng i

M , h coi tr ngăn ngăsu t và thành qu cá nhân Nh t,ăđi u quan tr ng là luôn b n

r n trong con m t c aăng i khác ngay c khi công vi căđóăch ngăcóăgìăđángăph i b n

r n c ăNg i Nh tăcóătháiăđ nh ăv y là do h mu n bi u l s c ng hi n c a mình

tr c c pătrênăvƠăcácăđ ng nghi p.ăTrongătr ng h pănƠy,ătháiăđ truy n th nh ng giá

tr nh ăs nh t quán, lòng trung th c, s hòa thu n trong nhóm

- Thái đ đ i v i công vi c và s thành công

Trong khi m t s n năv năhóaăth hi năđ o lý làm vi c tích c c thì m t s khác

l i nh n m nh s cân b ng gi a công vi c và ho tăđ ngăth ăgiưn.ăNg i dân phía Namăn c Pháp hayănóiă“chúngătaălƠmăvi căđ s ng”,ătrongăkhiăng i M l iănóiă“s ng

đ làm vi c”.ăNh ăv y,ăng i Pháp cho r ng công vi călƠăph ngăti năđ đ tăđ c m c đích.ăTrongăkhiăđó,ăng i M l i nói r ng công vi c - b năthơnănóăđưălƠăm căđíchăr i Vì

v y, không gì ng c nhiên khi l i s ng c a dân mi năNamăn c Pháp có nh păđ ch m

M căđíchăc a h là ki m ti năđ h ng th Trong th c t các doanh nghi p đơyăđưă

ph iăđóngăc a trong su t tháng 8 khi công nhân c a h điăngh dài ngày trong kho ng

th iăgianănƠyă(th ng điăraăn c ngoài)

Có nhi uăng i cho r ng công vi c là m t thói quen, n uănh ăthi u nó h s c m

th y khó chu.ăTheoăquanăđi m c a nh ngăng i này, công vi căđ i v i h không n m

ngoài m căđíchătránhăs chánăch ng trong nhàn r i; h khôngămongă c t i s thành

công trong công vi c mà ch mong mu n có m t công vi cănƠoăđóăđ lƠm.ăNg c l i, có

nh ngăng i mong mu n,ăh măh làm vi căđ nh măđ tăđ c m t s thành công nào đó;ă c v ng t i s thành công là kích thích làm vi c l n nh tăđ i v i h Nh ngăng i nƠyăth ng ít n l c n uănh ăh bi t r ng m t trong hai kh n ngăthƠnhăcôngăhayăth t

b i là ch c ch n Do v y,ăđ kích thích h làm vi c thì kh n ngăthƠnhăcôngăc a công

vi c ph i là không ch c ch n.ăTr ng h pănƠyăđ c gi i thích gi ngănh ăcơuă“ch ng ai

d i gì ch yăđuaăv i m t con ng a,ănh ngăc ngăkhôngăaiăt n th iăgianăđ ch yăđuaăv i

m tăconărùa”

c T p quán và phong t c

Khi ti n hành kinh doanh m t n năv năhóaăkhác,ăđi u quan tr ngăđ i v i m i

doanh nhân là ph i hi u phong t c, t p quán c aăng i dân n iăđó.ă m c t i thi u,

hi u phong t c t p quán s giúp nhà qu nălỦătránhăđ c các sai l m ng ng n hay s

ch ngăđ i t nh ngăng i khác N u nhà qu n tr hi u bi tăsơuăh năthìăs cóăc ăh i nâng

cao kh n ngăgiaoăti p trong các n năv năhóaăkhác,ăbánăs n ph m hi u qu h năvƠăqu n lỦăđ c ho tăđ ng qu c t Chúng ta hãy tìm hi u s khác bi t quan tr ng v phong t c,

t p quán trên th gi i

* T p quán

Cácăcáchăc ăx ,ănóiăn ngăvƠă năm c thích h p trong m t n năv năhóaăđ c g i là

t p quán Trong n năv năhóaăA-r p t Trungă ôngăđ n Tây B c Phi, b năkhôngăđ c

chìa tay ra khi chào m i m tăng i nhi u tu iăh năngo i tr ng iănƠyăđ aătayăraătr c

N uăng i tr h năđ aătayăraătr c,ăđóălƠăm tăcáchăc ăx không thích h p Thêm vào đó,ăvìăv năhóaăA-r p xem tay trái lƠă“bƠnătayăkhôngătrongăs ch”ănênăn u dùng bàn tay nƠyăđ rót trà và ph c v c măn c thì b coiălƠăcáchăc ăx không l ch s

K t h p bàn b c công vi c kinh doanh trong b aă nălƠăthôngăl bìnhăth ng M

Tuy nhiên, Mexicoăthìăđóăl iălƠăđi u không t t ngo i tr ng i s t i nêu v năđ tr c

và cu căth ngăth o kinh doanh s b tăđ u l i khi u ng cà phê ho căr u M , nâng

c c chúc m ngăcóăxuăh ng r t t nhiên và t ngăng iăth ng chúc nhau v i tâm tr ng

vui v ,ănh ngăm t s nâng c căt ngăt nh ăv y Mexico s b ph năđ i vì theo h đơyălƠăhƠnhăđ ng hàm ch aăđ y c m xúc nên không th th c hi n m t cách quá t nhiên và

d dưiănh ăv yăđ c

* Phong t c

Khiăthóiăquenăho căcáchăc ăx ătrongănh ngătr ngăh păc ăth ăđ cătruy năbáăquaănhi uăth ăh ,ănóătr ăthƠnhăphongăt c.ăPhongăt căkhácăt păquánă ăch ănóăxácăđ nhănh ngăthóiăquenăvƠăhƠnhăviăh pălỦătrongănh ngătr ngăh păc ăth ăChiaăsu tă nătrongăsu tă

thángă năchayăRamadanăc aăng iăđ oăH i,ăt ăch cănh ngăb aăti căchoăthanhăniênănamă

n ăđ nătu iă20ă ăNh tălƠănh ngăphongăt c.ăCóăhaiălo iăphongăt căkhácănhauăđóălƠ phong

t cădơnăgianăvƠăphongăt căph ăthông

Phong t c dân gian th ngălƠăcáchăc ăx b tăđ u t nhi u th h tr c,ăđưăt o

thành thông l trong m tănhómăng iăđ ng nh t.ă iăkh năx p ng iăđ o H i Nam

Á hay ngh thu t múa b ng Th Nh ăK là phong t c dân gian

Phong t c ph thông lƠăcáchăc ăx chung c aănhómăkhôngăđ ng nh t ho c nhi u

nhóm Phong t c ph thông có th t n t i trong m t n năv năhóaăho c hai hay nhi u n n

v năhóaăcùngăm t lúc T ng hoa trong ngày sinh nh t, m c qu năJeanăBlueăhayăch iăgolfă

là phong t c ph thông Nhi u phong t cădơnăgianăđ c m r ng do s truy năbáăv nă

hóa t vùngănƠyăđ năcácăvùngăkhácăđưăphátătri n thành nh ng phong t c ph thông

d C u trúc xã h i

C u trúc xã h i th hi n c u t o n n t ng c a m t n năv năhóa,ăbaoăg m các nhóm

xã h i, các th ch , h th ngăđ a v xã h i, m i quan h gi aăcácăđ a v này và quá trình quaăđóăcácăngu n l c xã h iăđ c phân b

C u trúc xã h i có nhăh ngăđ n các quy tăđ nh kinh doanh t vi c l a ch n m t

hàng s n xu tăđ n vi c ch năcácăph ngăth c qu ng cáo và chi phí kinh doanh m t

n c Ba y u t quan tr ng c a c u trúc xã h iădùngăđ phân bi t các n năv năhóaălƠ:ă

Các nhóm xã h i,ăđ a v xã h i và tính linh ho t c a xã h i

* Các nhóm xã h i

Conăng i trong t t c các n năv năhóaăt h i h p v i nhau thành các nhóm xã

h i r tăđaăd ng Nh ng t p h p do hai hay nhi uăng iăxácăđ nh nên và có nhăh ng

qua l i v iăng i khác Các nhóm xã h iăđóngăgópăvƠoăvi căxácăđ nh t ng cá nhân và

hình nh c a b n thân h ăHaiănhómăđóngăvaiătròăđ c bi t quan tr ng trong vi c nh

h ngăđ n các ho tăđ ng kinh doanh m iăn iălƠăgiaăđìnhăvƠăgi i tính

- Giaăđình đ c chia thành hai lo i khác nhau, g măgiaăđìnhăcáănhơnăvƠăgiaăđìnhă

m r ng

+ Giaăđìnhăcáănhơn: HìnhăthƠnhătrênăc ăs các m i quan h g năg iănh t c a m t

ng i g m b , m , anh ch em Khái ni măgiaăđìnhănƠyăch y u xu t hi n Australia,

Canada, M vƠăcácăn c châu Âu

+ Giaăđìnhăm r ng: HìnhăthƠnhătrênăc ăs m r ngăgiaăđìnhăh tănhơn,ătrongăđóăs

bao g m c ông, bà, cô, dì, chú, bác, cháu ch tăvƠăng iăthơnăthíchănh ăconădơu,ăconăr

Nhóm xã h i này là quan tr ngăđ i v i nhi uăn c chơuăÁ,ăTrungă ông,ăB c Phi và

M - Latinh

Trong nh ng n nă v nă hóaă mƠă đóă nhómă giaă đìnhă m r ngă đóngă vaiă tròă quană

tr ng thì các nhà qu nălỦăvƠănhơnăviênăth ng c tìm vi c làm trong công ty cho nh ng

ng i h hàng Thông l này có th là m t thách th căđ i v i công tác qu n lý nhân l c

c a các công ty Tây Âu

- Gi i tính: Gi i tính chi ph i hành vi, c ch,ăt ăth , tác phong và n p s ng c a conăng i Do khác bi t v tâm sinh lý, nam gi i có nh ngăđ căđi m khác v i n gi i,

ch ng h n v phongăcáchă năm c, giao ti p và s thíchălaoăđ ng

M c dù nhi u qu căgiaăđưăcóăti n b trong vi căbìnhăđ ng gi i tính n iălƠmăvi c,

nh ngăc ngăcóănhi uăn căch aăđ tăđ c s c i thi năđángăk nào v v năđ này Ví d ,

các qu c gia ho tăđ ng theo Lu tăđ o H i v n còn phân bi t nam và n trongăcácătr ng

trung h c,ă đ i h c và các ho tă đ ng xã h i, nghiêm c m ph n trong nh ng ngh

chuyên môn c th Th nh tho ng ph n đ c phép d y ngh nh ngăch trong nh ng

l p h c dành cho ph n ă ôiăkhiăh có th tr thƠnhăbácăs ănh ngăc ngăch ch măsócă

cho b nh nhân n

* a v xã h i

M t khía c nh quan tr ng khác c a c u trúc xã h i là cách th c m t n năv năhóaă

phân chia dân s d aătheoăđ a v xã h i Quá trình x p th t conăng i theo các t ng

l p xã h i và giai c păđ c g i là phân t ng xã h i S l ng giai t ng xã h i s khác

nhau gi a các n năv năhóa.ăT ăcáchăthƠnhăviênăc a m i t ng l p s đ t các cá nhân theo

m t lo iă“thangăb c xã h i”ăcóăxuăh ngăđ căduyătrìăv t qua các n năv năhóa

a v xã h iăth ngăđ căxácăđ nh b i m t hay nhi u y u t trong 3 y u t sau:

i v i m t s n năv năhóa,ăph năđ u lên t ng l p xã h iăcaoăh nălƠăd dàng,

nh ngăng c l i, m t s n năv năhóaăkhác,ăđi u này r tăkhóăkh năho c th m chí là

không th Tính linh ho t c a xã h i là s d dƠngăđ i v i các cá nhân có th di chuy n

lên hay xu ng trong th b c xã h i c a m t n năv năhóa.ă i v i h u h t dân t c trên

th gi i ngày nay, m t trong hai h th ng quy tăđ nh tính linh ho t c a xã h i là: h

th ngăđ ng c p xã h i và h th ng giai c p xã h i

- H th ng đ ng c p

H th ngăđ ng c p là m t h th ng v phân t ng xã h i,ătrongăđóăconăng iăđ c

sinh ra m t th b c xã h iăhayăđ ng c p xã h i,ăkhôngăcóăc ăh i di chuy năsangăđ ng

c p khác nă là ví d đi n hình v v năhóaăđ ng c p M i quan h xã h i ít x y ra

gi aăcácăđ ng c păvƠăc i xin không thu căcùngăđ ng c pălƠăđi u c m k Nhi uăc ăh i

v vi călƠmăvƠăth ngăti n b t ch i trong h th ng, nh ng ngh nghi p nh tăđ nh b h n

ch đ i v i thành viên trong m iăđ ng c p Vì th có nhi uăxungăđ t cá nhân là t t y u,

m t thành viên đ ng c p th p không th giám sát m tăaiăđóă đ ng c păcaoăh n.ăH

th ngăđ ng c p này bu c cácăcôngătyăph ngăTơyăraănh ng quy tăđ nhăđ o lý nghiêm

ng t khi tham gia ho tăđ ng th tr ng nă Ví d , vi c quy tăđ nhănênăđi u ch nh

chính sách nhân l căđ aăph ngăhayăs d ngălaoăđ ng t n c ch nhà

M c dù th ch xã h i nă chính th c c m s phân bi tăđ ng c p,ănh ngă nh

h ng c a nó v n t n t i Tuy nhiên, s thayăđ iăđangădi n ra v i nh păđ cao nă

và khi ti n trình toàn c uăhóaăđ aăraănh ng giá tr m i, không còn nghi ng gì n a, h

th ng xã h iăđóăs ph i thích nghi

- ả th ng giai c p

M t h th ng phân t ng xã h iătrongăđóăkh n ngăcáănhơnăvƠăhƠnhăđ ng cá nhân

quy tăđ nhăđ a v xã h i và tính linh ho t c a xã h iăđ c g i là h th ng giai c p.ă ơyă

là hình th c thông d ng trong phân t ng xã h i trên th gi i ngày nay Ý th c v giai

c p c aăng i dân trong m t xã h i có nhăh ng m nh m đ n tính linh ho t c a xã

h iăđó.ăCácăn năv năhóaăcóăỦăth c phân t ngăcaoăth ng ít linh ho tăh năvƠănóăph i tr i

qua mâu thu n giai c păcaoăh n.ăVíăd : cácăn căTơyăÂu,ăcácăgiaăđìnhăgiƠuăcóăduyătrì

quy n l c trong nhi u th h b ng vi c h n ch tính linh ho t c a xã h i K t qu là h

ph iăđ i m t v i mâu thu n giai c p,ăđi uăth ng xuyên th hi n trong mâu thu n gi a

nhà qu nălỦăvƠăng iălaoăđ ng;ădoăđóăt ngăchiăphíăchoăho tăđ ng kinh doanh Ngày nay

bãi công và gây thi t h i v tài s n là hi năt ng r tăthôngăth ng khi các công ty châu Âuăthôngăbáoăđóngăc a nhà máy hay c t gi m nhân công

Ng c l i, m c ý th c giai c p th păh năs khuy n khích tính linh ho t xã h i

và ít có mâu thu n Ph n l n các công dân M cùng chung ni m tin r ng làm vi c tích

c c có th c i thi n các tiêu chu n s ngăvƠăđ a v xã h i c a h H cho r ngăcácăđ a v

xã h iăcaoăh năg n v i thu nh păcaoăh năvƠăsungătúcăh n,ăítăxemăxétăđ n ngu n g c gia đình.ăGiƠuăcóăv m t v t ch t là quan tr ng vì nó kh ngăđ nh hay c i thi năđ a v xã h i

Khi m iăng i c m th y v trí xã h iăcaoăh nătrongăt m tay h , h s cóăxuăh ng b c

l s h p tác nhi uăh nă n iălƠmăvi c

e Tôn giáo

Tôn giáo có th đ căđ nhăngh aănh ălƠăm t h th ng cácătínăng ng và nghi th c

liên quan t i y u t tinh th n c aăconăng i Nh ng giá tr nhân ph m và nh ngăđi u

c m k th ng xu t phát t tínăng ng tôn giáo Hi n nay, trên th gi i có m t s các tônăgiáoăchínhănh :ăThiênăchúaăgiáo,ăH iăgiáo,ăHinđuăgiáo,ăPh t giáo, Kh ng giáo, Do Tháiăgiáo,ăvƠăShintoăgiáo.ăCácătônăgiáoăkhácănhauăcóăquanăđi m khác nhau v vi c làm

và ti t ki m Tôn giáoăc ngă nhăh ngăđ n thói quen làm vi c và tiêu dùng Ví d : tínăđ Do thái mu n v nhà vào ngày l Sa-bát,ătínăđ HinđuăcoiăbòălƠăđ ng v t linh

thiêngănênăkhôngă năth t bò Tìm hi u v năđ này s giúp chúng ta bi tăđ c t i sao

các công ty m t s n năv năhóaănƠyăcóătínhăc nhătranhăh năcácăcôngătyă nh ng

n năv năhóaăkhác.ăNóăc ngăgiúpăchúngătaăbi tăđ c t i sao m t s n c l i phát tri n

ch măh năcácăn c khác

Tôn giáo không gi i h n theo biên gi i qu c gia và nó có th t n t i nhi u vùng khác nhau trên th gi iăđ ng th i cùng m t lúc Các tôn giáo khác nhau có th th ng tr

trong nhi u vùng khác nhau các qu căgiaăđ năl Quan h gi a tôn giáo và xã h i là

ph c t p, nh y c m và sâu s c

g Ngôn ng

Ngôn ng là s th hi n rõ nét nh t c aăv năhóaăvìănóălƠăph ngăti năđ truy năđ t thôngătinăvƠăỦăt ng.ăConăng i trong m i n năv năhóaăcóăm t h th ng giao ti păđ

truy năđ t Ủăngh ,ătìnhăc m, ki n th c, thông tin qua l iănói,ăhƠnhăđ ng và ch vi t

Hi u ngôn ng thôngăth ng c a m t n năv năhóaăchoăphépăchúngătaăbi tăđ c t i sao

ng iădơnăn iăđóăl iăsuyăngh ăvƠăhƠnhăđ ngănh ăv y Hi u các hình th c ngôn ng khác

nhau (ngoài ngôn ng thôngăth ng) c a m t n năv năhóaăgiúpăchúngătaătránhăđ aăraă

nh ngăthôngătinăgơyăng ng ngùng ho c ng ng n

* Ngôn ng thông th ng

Ngôn ng thôngăth ng là m t b ph n trong h th ng truy năđ t thông tin c a

m t n năv năhóaăđ c th hi n thông qua l i nói ho c ch vi t S khác nhau d th y

nh tăkhiăchúngătaăđ n m t qu c gia khác là ngôn ng thôngăth ng Chúng ta s ph i

l ng nghe và tham gia vào các cu căđƠmătho i,ăđ căcácăv năb năliênăquanăđ tìmăđ ng

Ch có th hi u th c s m t n năv năhóaăkhi bi t ngôn ng c a n năv năhóaăđó,ădoăv y

ngôn ng là quan tr ngăđ i v i t t c các ho tăđ ng kinh doanh qu c t

M i m t dân t c có m t ngôn ng đ cătr ngăriêngăc a h Ví d , dân s Malaysia

g măcóăng i Mã Lai (60%), Trung Qu c (30%) và nă (10%) Ti ng Mã Lai là ngôn ng qu c gia chính th cănh ngăt ng dân t c l i có ngôn ng c a riêng h và ti p

t c duy trì truy n th ng c a dân t căđó.ăK t qu lƠăđôiăkhiăx y ra nh ngăxungăđ t v m t

s c t c gi a các nhóm s ngătrênăđ tăn c này Liên hi p Anh g m Anh, B c Ai-len,

Scotland và X Wales M i dân t c có ngôn ng riêng và truy n th ngăriêng,ăng i Scotlandăđangăđòiăđ c l p, ngôn ng b n x Ai-lenă(Gaelic)ăđangăcóăxuăh ng quay tr

l i phát thanh trên truy n hình c a Ai-len và cácătr ng h c

* Ngôn ng chung (ngôn ng qu c t )

Ngôn ng chung là ngôn ng th 3 ho c là ngôn ng liên k tăđ c hai bên cùng

nhau hi u mà c haiăbênănƠyăđ u nói nh ng th ngôn ng b năđ a khác nhau M c dù

ch 5% dân s th gi i nói ti ngăAnhănh ălƠăngônăng th nh t,ănh ngăđóălƠ ngôn ng

chung ph bi n nh t trong kinh doanh qu c t , theo sau là ti ng Pháp và Tây Ban Nha

Ti ng th ng Qu ngă ôngăc a Trung Qu căđ c s d ng H ng Kông, ti ng Quan

Tho iă đ c s d ng Ơiă Loan,ă cácă vùngă Trung Qu că c ngă cóă nh ng ngôn ng

chung khác nhau tùy theo s thích c a t ng vùng M c dù ngôn ng chính th c c a n

là ti ngăHindi,ănh ngăngônăng chung c a nó là ti ngăAnhăvìăn cănƠyătr căđơyălƠă

thu căđ a c a Anh

Vì ho tăđ ng nhi u qu c gia, m iăn c có ngôn ng riêngănênăcácăcôngătyăđaă

qu c gia ph i ch n m t ngôn ng chung th ng nh t dùng cho giao ti p trong n i b

Ch ng h nănh ăcôngătyăSonyăvƠăcôngătyăMatshushitaăc a Nh t cùng dùng ti ng Anh cho

t t c cácăth ăt và giao d ch n i b Vi c d chăđúngăt t c thông tin là h t s c quan

tr ng trong kinh doanh qu c t

Thông th o ngôn ng là v năđ quan tr ngăđ i v i các nhà qu n lý không ph i là

dân b n x trong vi c qu n lý trang thi t b s n xu tăvƠăgiámăsátăcôngănhơnăđ aăph ng.ă

N m b tăc ăh i t Hi păđ nhăTh ngăm i t do B c M , các công ty M ti n hành ho t

đ ng s n xu t Mexico.ăCôngănhơnăMexicoăthíchăth ăgiưnăvƠăkhôngămu n r c r i trong

công vi c,ătrongăkhiăđóăm t nhà qu n lý M đưănh m khi cho r ngămôiătr ng làm vi c

trong nhà máy c a mình là khá tho i mái, h u qu là công nhân c a ôngătaăđưăbưiăcôngă

đ ph năđ iăđi u ki n làm vi c hi n t i V năđ này n m ch b i c nhăv năhóaăkhácănhau.ăCácăcôngănhơnăMexicoăđưăkhôngătho i mái và có nhi u l i phàn nàn v n iălƠmă

vi c.ă Trongă tr ng h p này, h k t lu n r ng nhà qu n lý doanh nghi p bi tă nh ngăkhôngăquanătơmăđ n l i phàn nàn c a h vì anh ta không có b t c chúăỦănƠoăđ n yêu

c u c a công nhân v đi u ki n làm vi c Th c t là nhà qu n lý không hi uăđ c h t

nh ngăgìăcôngănhơnăMexicoăđưăphƠnănƠnădoăanhătaăkhôngăthôngăth o ngôn ng

* Ngôn ng c ch

S truy n tin qua ám hi u không âm thanh, bao g măđi u b tay chân, th hi n nét

m t, ánh m t trong ph măviăcáănhơnăđ c coi là ngôn ng c ch Gi ngănh ăngônăng thôngăth ng, truy n tin theo ngôn ng c ch s bao g m c thông tin l n tình c m và

nhi uăđi u khác c a m t n năv năhóaănƠyăv i m t n năv năhóaăkhác

Ph n l n ngôn ng c ch là r t tinh t vƠăth ng ph i m t th iăgianăđ hi u ý ngh aă c a nó Nh ngă đi u b c ă th th ng truy n t i nhi uă ngh aă khácă nhauă trongă

nh ng n năv năhóaăkhác nhau Ví d , ám hi u ngón cái là thô b Italia và Hy L p

nh ngăcóăngh aă“m i th đ căđ y”ăho c th măchíălƠă“tuy t v i”ă M

h Giáo d c

* Trình đ giáo d c

Các qu căgiaăcóăch ngătrìnhăgiáoăd căc ăb n t tăth ngălƠăn iăh p d năđ i v i

các ngành công nghi p có thu nh p cao Nhi u qu căgiaăđ uăt ăvƠoăđƠoăt o công nhân

th ng thu l iăđ c s giaăt ngăn ngăsu tăvƠăt ngăthuănh p M t th c t hi n nhiên là

các qu c gia v i l căl ngălaoăđ ngăđ c giáo d c t t, có k n ngăs thu hút các công

vi c có thu nh p cao;ăng c l i, các qu c gia có giáo d c th p thu hút các vi c làm có

thu nh p th p Qua vi căđ uăt ăvƠoăgiáoăd c, m t qu c gia có th thu hút (th m chí có

th t oăra)ănh ngălo i ngành công nghi p có thu nh păcaoăth ng g i là các ngành công

nghi păcóă“nhi u ch tăxám”

Các n n kinh t công nghi p m i chơuăÁăcóăđ c s phát tri n kinh t nhanh

chóng là nh vào h th ng giáo d c có ch tăl ng H ng Kông, Hàn Qu c, Singapore vƠă ƠiăLoanăt pătrungăvƠoăđƠoăt o toán c păc ăs và trung h c Giáo d căđ i h c t p

trung vào các môn khoa h c khó và m căđíchăđƠoăt o nhi u k s ,ănhƠăkhoaăh c và nhà

qu n lý

* Hi năt ngă“ch y máu ch tăxám”

Ch tăl ng giáo d c c a m t qu c gia nhăh ngăđ n phát tri n kinh t ,ăng c l i

m căđ và nh păđ phát tri n kinh t c ngă nh h ngăđ n h th ng giáo d c Ch y máu

ch t xám là vi căraăđiăc a nh ngăng iăcóătrìnhăđ giáo d c cao t m t ngh nghi p,

m t khu v c hay m t qu căgiaănƠyăđ n m t ngh nghi p, m t khu v c hay m t qu c gia

khác Nó s chuy n giao bí quy t t m t ngh này sang m t ngh khácăvìăconăng i có

th áp d ng giáo d c và k n ngăđ thayăđ i ngh nghi p Trung Qu c có truy n th ng

h c t p và nghiên c u trong các khoa h căc ăb năvƠătoán.ăNh ngăđ i m i kinh t đưă

cu năhútăcácăgiáoăs ăđangălƠmăvi c t iăcácătr ngăđ i h c có thu nh p th p chuy n sang

làm vi căchoăcácăcôngătyăt ănhơnăho c th m chí b tăđ u t kinh doanh M t báo cáo cho

th yăh nă50%ătrongăs nh ngăng i r i b các v trí tr ngăđ i h c tiêu chu n B c KinhălƠăcóăđ a v cao trong xã h i.ă i uăđóăth t d hi u vìătrongăkhiăcácăgiáoăs ă Trung

Qu c ch ki măđ c m c 400 t (50ăUSD)/thángăthìăcácăcôngătyăđaăqu căgiaătrongăl nhă

v căt ănhơnăđưătr choăth ăkỦă3.000ăt (375 USD)/tháng, tr lý qu n tr bi t song ng

16.000 t (2.000 USD)/tháng

i.V n hóa v t ch t

T t c các công ngh áp d ng trong m t n năv năhóaăđ s n xu t hàng hóa và

cung c p d ch v đ c g iălƠăv năhóaăv t ch t.ăV năhóaăv t ch tăth ngădùngăđ đánhă

giá ti n b công ngh c a các th tr ng hay n n công nghi p c a m t qu c gia Nói

chung, các doanh nghi p tham gia vào th tr ng m i theo m tătrongăhaiăđi u ki n sau:

(1) Nhu c u v nh ng s n ph m c a h đưăphátătri n, ho c (2) Th tr ngăcóăđ s c h

tr cho các ho tăđ ng s n xu t c a nó Ví d ,ătr c kia các công ty không t pătrungăđ n

Myanmar ôngăNam Á vì s phát tri n kinh t d i m t chính ph quơnăđ i hà kh c đưăb h n ch b i m t lo t các v năđ chính tr và xã h i

Nh ngăthayăđ iătrongăv năhóaăv t ch tăth ng gây nên s thayăđ i trong nhi u

khía c nh khác v v năhóaăc aăconăng i.ăChơuăPhiăđang ti p t c c i thi n n năv năhóaă

v năminhăc aămìnhăthôngăquaăcácăch ngătrìnhăphátătri n kinh t ,ădoăđóăm t n năv nă

hóa tiêu dùng b tăđ u bén r

V năhóaăv t ch tăth ng b c l s phát tri năkhôngăđ ngăđ u gi aăcácăvùngăđ a

lý, các th tr ng và các ngành công nghi p c a m t qu c gia Ví d ,ăTh ng H i lâu nayă đóngăm t vai trò quan tr ngătrongăth ngă m i qu c t c a Trung Qu c vì v trí

chi năl c c a nó và là c ng bi n b c nh t khu v c bi năphíaăđôngăTrungăQu c M c

dù ch chi m 1% t ng dân s ,ănh ngăTh ng H iăđóngăgópă4,3%ăgiáătr trong t ng s n

l ng c a Trung Qu c, g m 12% s n xu t công nghi p và 11% doanh thu d ch v tài chính.ăT ngăt nh ăv y,ăB ngăC c, th đôăc a Thái Lan ch có 16% dân s qu c gia

nh ngăchi m kho ng 40% s năl ng kinh t c a Thái Lan.ăTrongăkhiăđóăcácăvùngăphíaă

b c v nălƠănôngăthôn,ăđ ng ru ng, r ngăvƠăđ i núi

2.4 H TH NG CHÍNH TR

2.4.1 Khái ni m v h th ng chính tr

H th ng chính tr bao g m nh ng c u trúc, các quá trình và nh ng ho tăđ ng mà

d aăvƠoăđóăcácădơnăt c có quy n t quy t Ch ng h n h th ng chính tr Nh t B n có

đ cătr ngălƠăth t ngăđ c b u c b i Qu c h i và Chính ph đ căđi u hành b i n i

các bao g m các B tr ng Qu c h i bao g m hai h ngh vi n và h ngh vi năđ c

banăhƠnhăcácăđ o lu t Nh ngăđ o lu t này không nh ng ch áp d ng cho công dân Nh t

B n mà còn nhăh ngăđ n ho tăđ ng c a các công ty đơy

H th ng chính tr đ căđ cătr ngăb i nh ngăng i tham gia và m căđ mà h thamăgiaăvƠoăđó.ăS thamăgiaănƠyăđ c th hi n b ngăquanăđi m cá nhân, thông qua b u

c và thông qua s ng h hay ph năđ i v i m t chính th S tham gia có th ph m

vi h p ho c ph m vi r ng ph m vi r ngăcóăngh aălƠăm iăng iăđ u tham gia vào h

th ng chính tr ho c c g ngălƠmăđ c nh ngăđi uăt ngăt Ch ng h n nh ng công dân

l n tu i M đ u có quy n tham gia vào h th ng chính tr Nói chung, m iăng iăđ u

có quy năđ ng tình hay ph n bác ho tăđ ng c a Qu c h i ho c Chính ph Tham gia

ph m vi h păcóăngh aălƠăch có m t s ítăng i tham gia, ch ng h n Cô-oét, vi c tham

gia vào h th ng chính tr đ c gi i h n nh ngăcôngădơnăđưăch ngăminhăđ c ngu n

g c c a h

2.4.2 Phân lo i h th ng chính tr

H th ng chính tr trên th gi i bao g m 3 h ý th c chính tr c ăb n M i ý th c

h chính tr có nh ngăđ c thù riêng và có nh ngăquanăđi m nh tăđ nhăđ i v i xã h i và

các ho tăđ ng kinh t

M t thái c c là ch ngh a vô chính ph : Theo thái c c này, ch có các cá nhân và

nhóm ki m soát toàn b ho tăđ ng chính tr c a m t dân t c H cho r ng s t n t i c a

Chính ph là không c n thi t vì làm t n h iăđ n t do cá nhân

M t thái c c khác là ch đ chuyên ch : M i ho tăđ ng trong cu c s ng c a con

ng i ph iăđ c ki m soát có hi u qu b i m t h th ng chính tr c a m t qu c gia

Ch đ chuyên ch khôngăquanătơmăđ n t do cá nhân Th c t , m iăng iăth ng quan tơmăđ n nhăh ng c a h th ng chính tr đ năđ i s ng c aăchínhăng i dân Các th

ch nh ăgiaăđình,ătônăgiáo,ădoanhănghi păvƠăng iălaoăđ ng, t t c đ uăquanătơmăđ n

m căđ l thu c vào h th ng chính tr

thái c c khác là h th ng chính tr đa nguyên: Cá nhân và các t ch c xã h i

đ uăđóngăvaiătròăquanătr ng trong ho tăđ ng chính tr qu c gia M i m t nhóm bao g m

nh ngăng i v i s khác nhau v màu da, dân t c, t ng l p, l i s ng H tham gia vào

chính tr v i m căđíchăchia s quy n l c v iănhómăng i khác

a Ch đ dân ch

Ch đ dân ch là m t h th ng chính tr mà đóănh ngăng iăđ ngăđ u chính

ph đ c b u c tr c ti p b iăng i dân ho c nh ngăđ i c tri N n t ng c a ch đ dân

ch đ c b t ngu n t ng i Hy L p c đ i.ăNg i Hy L p c g ngăđ tăđ c n n dân

ch thu n túy, đóăm iăng iădơnăđ c t do và tích c c tham gia vào chính tr

Do có m t s ng i ho c không có th i gian ho c không có nhu c u tham gia vào

chính tr cho nên dân ch “thu nătúy”ăch lƠălỦăt ng V i nh ng c n tr nh ădơnăs quá đông,ăs xa cách v khôngăgianăc ngănh ăth i gian mà kh n ngăthamăgiaăc aăng i dân

vào chính tr b h n ch ăT ngăt , b u c tr c ti păth ng d năđ n b tăđ ngăquanăđi m

cá nhân, và kh n ngăcóăm t chính sách hòa h p trong m t n n dân ch thu n túy là

không th x y ra

Vì nhi u lý do th c t mà nhi u qu căgiaăđưăl a ch n m t n n dân ch đ i ngh , cóăngh aălƠănh ng công dân gi i thi u nh ngăcáănhơnăđ i di n cho h đ th hi n nh ng quanăđi m chính tr c ngănh ănh ng nhu c u v chính tr c a h Nh ngăđ i c tri này

giúp qu nălỦăng i dân và thông qua pháp lu t N u m iăng i tín nhi m h , thì có th

b u h trong nhi m k ti p theo và n uăkhôngăđ c tín nhi m thì h ph i r i kh i di n đƠnăchínhătr

T t c nh ng n n dân ch đ i ngh th a mãn 5 quy n t quy t:

- Quy n phát ngôn: Trong h u h t n n dân ch , quy n t do ngôn lu n cho phép

ng i ta có quy n bày t quanăđi m m t cách t do và không s b tr ng ph t

- B u c theo nhi m k : M iăng i b u ra ph c v trong m t th i gian nh tăđ nh

- Quy n c a các dân t c thi u s : N n dân ch c g ng duy trì hòa bình gi a các nhómăng i khác nhau v v năhóa,ătônăgiáoăvƠămƠuăda

- Quy n s h u và quy n công dân: Quy n công dân bao g m quy n t do ngôn lu n,

quy n t do chính tr , quy năđ c đ i x công b ng Quy n s h u là nh ngăđ c

quy n và trách nhi m v tài s n (nhà c a,ăôătô,ăkinhădoanhầ)

- Quy n t quy t: Quy n c a Chính ph th c thi nh ngăđ o lu tăđưăđ c thông qua

Nh ngăng i làm chính tr ,ăcóăxuăh ng th c hi n nh ng quy tăđ nh theo quanăđi m

chính tr c a h h nălƠănh ng quy tăđ nh có tính ch tăđ i di n cho dân chúng Rõ

ràng, nó mâu thu n v i m căđíchăc a n n dân ch

V i các nguyên t c b chia nh ,ăcácăn c hình thành n n dân ch đ i ngh v i

nh ngăđ cătr ngăriêng.ăVíăd nh ă Anh Qu c là n n dân ch ngh vi n, qu c gia này

đ căphơnăchiaătheoăđ aălỦ,ăvƠăng i dân trong m i vùng b uăraăchínhăđ ng ch không

ph i b u ra các ngăviên.ă ng chi n th ng trong cu c b u c l păphápăch aăcóăquy n

đi uăhƠnhăđ tăn c Ngoài ra, m tăđ ng ph i chi măđaăs tuy tăđ i,ăcóăngh aălƠăs ng i

đ i di n cho m tăđ ngăđ c b u c ph i l năh năs ng iăđ i di n c a t t c cácăđ ng

ph i khác

N u m tăđ ng có s đ i c tri l n nh tănh ngăv năch aăchi măđaăs tuy tăđ i, thì

nó ph i k t h p v i m t ho c nhi uăđ ng phái khác thành m t liên minh c m quy n

Trong chính ph liênăminh,ăđ ng phái chính tr m nh nh t chia s quy n l c và trách

nhi m v iă cácă đ ng phái khác Chính ph liênă minhă th ngă đ c thành l p Italia,

Israel và Hà Lan nh ngăn c này, m tăđ ng l năc ngăkhóăchi măđ căđaăs tuy t

đ i

Các qu c gia có ch đ dân ch duyătrìămôiătr ng kinh doanh năđ nh thông qua cácăđ o lu t b o v quy n s h u cá nhân V m t lý thuy t,ăth ngăm i s phát tri n

khi khu v căt ănhơnăđ căđ c l p s h u công ty c a mình trong kinh doanh M c dù

v i ch đ dân ch , quy n tài s n và th tr ng t doăd ngănh ăkhuy n khích phát

tri n kinh t nh ngăth c t không hoàn toàn di năraănh ăv y

b Ch đ chuyên ch

Trong ch đ chuyên ch , cá nhân th ng tr xã h i mà không c n s ng h c a

dân chúng Chính ph ki m soát m i ho tă đ ng trong cu c s ng c aă ng i dân và

nh ngăng iăđ ngăđ u ch đ lo i tr m iăquanăđi măđ i l p Trong th c t , ch đ dân

ch và ch đ chuyên ch có s đ i l p l n nhau Ch đ phátăxítăd i th i Hít-le là ví

d trong l ch s v ch đ chuyên ch

Khác v i ch đ dân ch , ch đ chuyên ch t p trung quy n l c vào gi i làm

chính tr.ăL uăỦăr ng không có ch đ chuyên ch hoàn h o, vì không có m t ch đ

chuyên ch nào l i có th lo i b t t c nh ng th l căđ i l p

Chính quy n c a ch đ chuyên ch cóăxuăh ng bao g mă3ăđ căđi m:

 Có quy n l c thông qua áp đ t M t cá nhân ho c m t t ch c t o d ng h th ng

chính tr mà không c n s ch p thu n tuy tăđ i c aăng i dân Nh ngăng i lãnh

đ o giành và gi đ c quy n l c là nh vƠoăquơnăđ i ho c gian l n trong b u c

Trong m t s tr ng h p,ăbanăđ u h có quy n l c m t cách h păphápănh ngăsauăđóă

h duy trì quy n l c sau khi h t nhi m k

 Thi u s đ m b o t hi n pháp H h n ch , l m d ng ho c lo i b ngay l p t c

nh ngăđ nh ch quy n t do ngôn lu n, b u c đ nh k , quy n s h u, quy năđ c

đ m b o c a công dân và quy n c a các dân t c thi u s

 S tham gia h n ch Nh ngăng i làm chính tr đ c gi i h n trong nh ngăđ ng

ho căthôngăquaăápăđ t Trong h u h tăcácătr ng h p, s tham gia vào chính tr b

c m m t cách hoàn toàn và nh ngăng iăđ ngăkỦăthamăgiaăchínhătr b bu c t i m t

cách nghiêm tr ng

Trong nhi uătr ng h p, kinh doanh nh ngăn c có ch đ chuyên ch có m c

đ r i ro cao Nhi u khía c nh c a lu tăkinhădoanhăliênăquanăđ n tranh ch p h păđ ng

n c M , nh ngăđi u kho năliênăquanăđ n tranh ch p r t chi ti t.ăTrongăkhiăđó,ă h u

h tăcácăn c có ch đ chuyên ch , nh ngăđi u lu tănh ăv y không rõ ràng ho c không

có và các quan ch c trong chính ph ch thayăđ iăcácăđi u lu t khi nào h th y c n thi t KhiăcácănhƠălưnhăđ oătônăgiáoăđ ng th iălƠănhƠălưnhăđ o chính tr thì h th ng

chính tr n căđóăđ c g i là chính tr th n quy n Các b lu tăvƠăcácăquyăđ nhăđ u d a

trên ni m tin vào tôn giáo M t h th ng chính tr đ căđi uăhƠnhăd iăcácănhƠălưnhăđ o

tôn giáo trong ch đ chuyên ch đ c g iălƠă“ch đ chuyên ch th n quy n”

2.4.3 Ch căn ngăc a h th ng chính tr

M t h th ng chính tr năđ nh là s đ m b o an toàn v xã h i, tính m ng và tài

s năchoăcácădoanhănhơn.ă i uănƠyăcóăỦăngh aăc c k to l năđ nătơmălỦăvƠăxuăh ng kinh

doanh c a các doanh nghi p và doanh nhân Ch cóătrênăc ăs m t h th ng chính tr

lành m nh và công b ng thì các ho tăđ ng kinh doanh m i th c s minh b chăvƠăđemă

l i hi u qu kinh t xã h iăcao.ă i uănƠyăc ngăkéoătheoăhƠngălo t các v năđ thu n l i

v thu hút các ngu n l cătrongăvƠăngoƠiăn căđ vào kinh doanh, góp ph n t oăđ ng l c choăt ngătr ng kinh t và t o ra t su t l i t căcaoăchoăcácănhƠăđ uăt

M i h th ng chính tr đ uăđiăkèmăv i m t n n t ng lu t pháp phù h p v i xu

h ng chính tr c a nó Do v y, h th ng chính tr luônăđ căcoiălƠăng i t o l p các

“sơnăch i”ăchoăcácăho tăđ ng kinh t M t h th ng chính tr ti n b , nh t thi t ph i là

m t h th ng chính tr t oăraăđ c m tăsơnăch iăbìnhăđ ng, an toàn và minh b ch cho

các ho tăđ ng kinh t ăCóănh ăv y, ho tăđ ng kinh t đóăm iăđemăl i l i ích v t ch t cho

đ i b ph năng i dơnălaoăđ ng M t khác, m t h th ng chính tr ti n b , còn th hi n

m căđ an toàn v tài s năchoăcácănhƠăđ uăt ăn căngoƠi.ă i uănƠyăđ ngăngh aăv i vi c

t o l p nh ngăc ăs c năb n cho s thu hút ngu n v n c aăcácănhƠăđ uăt ăn c ngoài

vào phát tri n kinh t

2.4.4 R i ro chính tr

T t c các công ty th c hi năkinhădoanhăv t ra kh i ph m vi m t qu c gia, đ u

ph iăđ i m t v i r i ro chính tr - đóălƠăs thayăđ i v chính tr có nhăh ng x uăđ n

công vi c kinh doanh R i ro chính tr nhăh ngăđ n nhi uăn c khác nhau theo nhi u

cách khác nhau Nó có th đeăd aăđ n th tr ng xu t kh u,ăđi u ki n s n xu t ho c gây khóăkh năchoănhƠăđ uăt ăchuy n l i nhu n v trongăn c

R i ro chính tr phát sinh có th do nh ngănguyênănhơnănh :ăS lưnhăđ o c a chính

ph y u kém; Chính quy n b thayăđ iăth ng xuyên; S dínhălíuăđ n chính tr c a các nhà lưnhăđ oătônăgiáoăvƠăquơnăđ i; H th ng chính tr không năđ nh;ăXungăđ t v ch ng t c,

tôn giáo và các dân t c thi u s ; S liên k t kém ch t ch gi a các qu c gia

a Phân lo i r i ro chính tr

R i ro chính tr có th đ c th hi năd i nhi u hình th c khácănhau.ăTr c h t

theo các doanh nghi p, r i ro chính tr đ c chia làm hai lo i: (a) R iăroăv ămôăđeăd a

đ n t t c các doanh nghi p không tr m t ngành nào R iăroăv ămôă nhăh ngăđ n h u

h t các doanh nghi p, c doanh nghi pătrongăvƠăngoƠiăn c; (b) R i ro vi mô tácăđ ng

đ n nh ng doanh nghi p thu c m tăngƠnhănƠoăđó

Chúng ta có th xácăđ nh ít nh tăn măh u qu mà r i ro chính tr gơyăra:ăXungăđ t

và b o l c; Kh ng b và b t cóc; Chi mă đo t tài s n; S thay d i các chính sách;

Nh ng yêu c u c aăđ a ph ng.ăBơyăgi chúng ta nghiên c u chi ti t t ngătr ng h p

(1) Xung đ t và b o l c

Th nh t: xungăđ tăđ aăph ngăcóăth gây c n tr m nh m đ năđ uăt ăc a các

công ty qu c t B o l c làm suy y u kh n ngăs n xu t và phân ph i s n ph m, gây khóăkh năchoăvi c nh n nguyên li u và thi t b gây c n tr vi c tuy n d ng nh ng công

nhân gi i.ăXungăđ t n raăc ngăđeăd a c tài s nă(v năphòng,ănhƠămáyăvƠăthi t b s n

xu t) và cu c s ng c aănhơnăcông.ăXungăđ t x y ra do nhi uănguyênănhơn,ătr c h t nó

b t ngu n t s oán gi n và b tăđ ngăh ng v chính ph c a h Khi mà nh ng gi i

pháp hòa bình gi aăng i dân và chính ph th t b i, d năđ n xungăđ tăđ thayăđ iăng i lưnhăđ o x y ra

Th hai: xungăđ t di n ra do tranh ch p lãnh th gi a các qu c gia

Th ba: xungăđ t x y ra gi a các dân t c, ch ng t c và tôn giáo Ngoài s tranh

ch p Pakixtan,ăxungăđ tăcònăth ng xuyên x y ra gi aăđ o H iăvƠăđ o Hindu ngay

t i nă V i các công ty ho tăđ ng nă , nh ng r i ro tôn giáo s lƠmăgiánăđo n

công vi c kinh doanh

(2) Kh ng b và b t cóc

B t cóc và nh ng cu c kh ng b khácălƠăph ngăti năđ các th l c kh ngăđ nh v

th chính tr Kh ng b có m căđíchăt o ra s lo s và ép bu c s thayăđ i thông qua

vi c gây ra nh ng cái ch t và tàn phá tài s n m t cách b t ng mà khôngăl ngătr c

chính c aăcôngătyăđ c b nhi m sang làm vi c nh ngăn c có nhi u v b t cóc, thì

h nênă đ n làm vi c m t cách l ng l , ch nên g p m t s quan ch c ch ch tă đ a

ph ngă nh m m că đíchă b o v an ninh cho h và khi tr v n că c ngă nênă nhanhă

chóng, l ng l

(3) Chi m đo t tài s n

ôiăkhiăm tăs ăchínhăquy năchi măđo tătƠiăs năc aăcácăcôngătyătrênălưnhăth ăc aă

h ăS ăchi măđo tădi năraăd iă3ăhìnhăth c:ăT chăthu,ăxungăcôngăvƠăqu căh uăhóa

+ T ch thu: Là vi c chuy n tài s n c a công ty vào tay chính ph mà không có s

đ n bù nào c ăThôngăth ngăkhôngăcóăc ăs pháp lý yêu c uăđ n bù ho c hoàn tr l i

c ngăng năc n m t s công ty m i b tăđ uăđ uăt ăvƠoăđ aăph ngăn u vi c t ch thu x y ra

+ Qu c h u hóa: Qu c h u hóa ph bi năh năxungăcôngăvƠăt ch thu Trong khi

xung công áp d ngăđ i v i m t ho c m t s công ty nh trong m t ngành, thì qu c h u

hóa di năraăđ i v i toàn b ngành Qu c h u hóa là vi c Chính ph đ ngăraăđ m nhi m

c m t ngành

Nh ngăngƠnhăđ c ch năđ qu c h u hóa là nh ngăngƠnhăcóăliênăquanăđ n an

ninh qu c gia và nh ng ngành t o ra nhi u c a c i Nh ngăn mă70ăc a Th k 20,

Chi-lê qu c h u hóa ngành công nghi păkhaiăthácăđ ng và h thanh toán cho các công ty

n c ngoài tham gia vào ngành này theo giá th tr ng Qu c h uăhóaăđ c các chính

ph áp d ng vì 4 lý do sau:

 Chính ph ph i qu c h u hóa nh ng ngành mà h cho r ngăcácăcôngătyăn c ngoài

chuy n l i nhu n t iăđ uăt ă nh ngăn c khác có t l thu th p Qu c h u hóa

trao cho chính ph quy n ki m soát lu ng ti n t o ra b i ngành này

 Chính ph ti n hành qu c h u hóa m t ngành b iăvìăt ăt ng lãnh đ o Ví d , m t

đ ngălưnhăđ o cho r ng có th b o v đ c m t ngành thông qua tr giúp c a chính

ph ă óă lƠă quană đi m c aă đ ngă Laoă đ ng Anh Qu c áp d ng trong su t th i k

Chi n tranh th gi i th II

 Qu c h uăhóaăđôiăkhiălƠăcôngăc chính tr ăNhƠăn c h a là s đ m b o vi c làm n u

đ c qu c h u hóa

 Qu c h u hóa có l là gi i pháp tr giúp nh ngăngƠnhămƠăcácăcôngătyăt ănhơnăkhôngă

mu n ho c không có kh n ngăđ uăt ,ăch ng h nănh ăđ uăt ăvƠoănh ng ngành công

c ng Chính ph th ng ki m soát ngành công c ng và tài tr ho tăđ ng cho các

ngành này t thu

Qu c h uăhóaăc ngăcóăs khác nhau gi a các qu c gia Trong khi các chính ph

Cuba, B c Tri u Tiên ki m soát m i ngành, thì M và Canada ch ki m soát m t s

ngƠnh.ăCácăn căkhácănh ăPháp,ăBraxin,ăMexico,ăBanăLan và nă c g ng làm cân

b ng gi a s h uănhƠăn c và s h uăt ănhơn

(4) S thay đ i các chính sách

S thayăđ i chính sách c a chính ph c ngăcóăth là do nguyên nhân m t năđ nh

xã h i ho c là do có s tham gia c aăcácăchínhăđ ng m i

(5) Nh ng yêu c u c a đ a ph ng

Ch đ b o h yêu c uăcácăcôngătyăn c ngoài s d ng ngu n nguyên li u s n có

c aăđ aăph ng,ămuaăm t ph n t nhà cung c păđ aăph ngăho c thuê m t s l ng

nhân công nh tăđ nhănƠoăđóă đ aăph ng.ăH c ngăyêuăc u chính ph ph iăđ m b o

m t s v năđ nh :ăcácăcôngătyăqu c t ph i tuyên truy n r ng rãi ho tăđ ng kinh doanh

c a mình t iăđ aăph ng,ăho c yêu c u chính ph làm gi m th t nghi p m t khu v c

ho c ph m vi c qu c gia H c ngăgiúpăchínhăph ki măsoátăcácăcôngătyăn c ngoài

mà không c n ph iădùngăđ n các bi n pháp c căđoanănh ăt ch thu ho c xung công

Yêu c u c aăđ aăph ngăcóăth gây b t l i s t n t i c a các doanh nghi p trong

dài h n.ă c bi t, chúng có th gơyăraăhaiăđi m b t l iăđ i v i các công ty ho tăđ ng

v t ra ngoài ph m vi m t qu c gia b t c lúc nào:

+ Yêu c u ph i tuy n d ng nh ngănhơnăcôngăđ aăph ngăcóăth làm cho các công

ty này vì thi u nh ngăng i làm vi căcóăđ trìnhăđ

+ Yêu c u các công ty s d ng toàn b ho c m t ph n nguyên, nhiên v t li u c a

đ aăph ngăd năđ n chi phí s n xu t cao, ch tăl ng gi m sút ho c c hai

b Qu n lý r i ro chính tr

Bên c nh ki m soát và d đoánănh ng kh n ngăthayăđ i chính tr , các công ty

qu c t ph i c g ng qu nălỦăđ c r i ro chính tr mà nh ng r iăroănƠyăđeăd aăđ n ho t

đ ng hi n t iăc ngănh ăt ngălai.ăCóăn măph ngăphápăqu n lý r i ro chính tr đóălƠ:ănéă

tránh, thích nghi, ph thu c, thu nh p thông tin và nh ng chính sách c aăđ aăph ng

(1) Né tránh: Néătránhăđ năgi n là h n ch đ uăt ăvƠoănh ngăn c thi uăc ăh i

đ uăt Khi mà r i ro có th ki măsoátăđ c và th tr ngăđ aăph ngăb xáo tr n, các

nhà qu nălỦătìmăcáchăkhácăđ gi i quy t r i ro chính tr

(2) Thích nghi: Thíchănghiăcóăngh aălƠăk t h p ch t ch r i ro v i chi năl c kinh doanh,ăth ngăđ căgiúpăđ c a các quan ch căđ aăph ng.ăM t s gi i pháp gi m r i

ro chính tr nh ăsau:

+ Tr giúp phát tri n: Công ty qu c t tr giúp các công ty n c s t i ho c khu

v c trong phát tri n m ngăl i thông tin và giao thông, c i thi n ch tăl ng cu c s ng

đ aăph ngăvƠăthúcăđ y n n kinh t n c s t i.ăKhiăđó,ăcôngătyăqu c t và qu căgiaăđóă

tr thƠnhăđ i tác c a nhau và c hai bên cùng có l i

+ăQuanătơmăđ n dân chúng: h n ch r i ro chính tr , các công ty qu c t c n quanătơmăđ nădơnăchúngăđ aăph ngănh ăt o vi c làm choălaoăđ ng, dành ngân qu nh t

đ nhăđ đ h tr ng i nghèo, c i thi năc ăs h t ng v.vầ Tùy vào quy mô c a các d ánăđ uăt ,ă côngătyă cóăth xây d ng nhà t p th choăng iălaoăđ ng hay xây d ng

tr ng h c, b nh vi n và nâng c păc ăs h t ng giao thông v.vầ

+ Ch đ ng chia s quy n s h u v i doanh nghi păn c s t i:ă h n ch nguy

c ăt ch thu hay qu c h u hóa, công ty qu c t có th ch đ ng bán b t c ph n cho các

doanh nghi păđ aăph ng.ăR iăroăđ c gi m xu ng b iăvìăcácăđ i tác đ aăph ngănh n

đ c l i ích

+ Mua b o hi m: Các công ty qu c t có th mua b o hi măđ ch ng l i r i ro

chính tr ti m n Các công ty b o hi m có m t s chính sách b o v công ty khi mà chính quy nă đ aă ph ngă h n ch vi c chuy n ti n t trongă n c ra n c ngoài hay

nh ng hình th c khác h n ch m t mát do b o l c, chi n tranh, kh ng b

+ Ngoài ra còn có các gi iăphápăkhácănh ă ch đ ng t p hu n phòng ng a cho

ng iălaoăđ ng khi kinh doanh qu c gia có n n kh ng b b t cóc; v năđ ng hành lang

đ tranh th s ng h c aăcácănhƠăhƠnhăphápăđ aăph ng v.vầ

(3) Duy trì m c đ ph thu c

Thôngăth ng, m t công ty duy trì s ph thu c c aăn c s t i vào ho tăđ ng

c a nó s gi măđ c ph n nào r i ro chính tr Công ty ph i ti p c nătheoăbaăh ngăđ

gi i quy t v năđ này:

+ Gi iăthíchăchoăng i dân và các quan ch căđ aăph ngăt m quan tr ng c a h

đ i v i phát tri n kinh t và nâng cao ch tăl ng cu c s ng Hay nói cách khác, minh

ch ngăđ căđ aăph ngăđ c l i ích qua ho tăđ ng c aăcôngătyăn c ngoài

+ăCácăcôngătyăn c ngoài c g ng s d ng nguyên v t li u, công ngh và m t

ph n ngu n l c s n có c aăđ aăph ng.ăH c g ng thuy t ph c b t k m t s chi m

đo t tài s nănƠoăc ngăgơyăraăkhóăkh nătrongăkinhădoanh

+ N uăcôngătyăđ m nhăvƠăđ l n, nó có th nh năđ c toàn b quy n ki m soát

kênh phân ph i đ aăph ng.ăN u công ty b đeăd a, nó có th t ch i cung c p cho

ng iătiêuădùngăđ aăph ngăvƠăng iămuaălƠăcácăcôngătyăđ aăph ng

Có m t ng ý mang tính ch tăđ oăđ c c a v năđ duy trì s ph thu c Th nh t,

công ty không phát tri nănhơnăcôngăđ aăph ng.ăNh ng doanh nghi p v a và nh g p

nhi uăkhóăkh nădoăs hi n di n c a các doanh nghi păn c ngoài hùng m nh Th hai,

các công ty qu c t phá v nhi u khu v c kinh t b ng vi c t ch i s d ng các y u t s n

xu t do khu v c này cung c p Th ba, các công ty này t ch i cung c p s n ph măchoăđ a

ph ng.ăTh c t này có nhăh ng x uăđ n phúc l i và an toàn c aăng iădơnăđ aăph ng,ă

đ c bi t nh ng s n ph m này có t m quan tr ngăđ i v i s c kh e và an ninh

(4) Thu th p thông tin

Các công ty kinh doanh qu c t ph i ki măsoátăđ c, th m chí c g ng d đoánă

tr c nh ng s ki n chính tr đeăd a ho tăđ ng hi n t i và thu nh pătrongăt ngălai.ăCóă

hai ngu n d li u c n thi t cho vi c d báo r i ro chính tr chính xác:

+ Yêu c uăng iălaoăđ ngăđánhăgiáăm căđ r i ro chính tr Nh ng công nhân có

th i gian làm vi c m tăn căđ dƠiăđ hi uăđ căv năhóaăvƠăchínhătr đơy.ăVìăv y, đơyălƠăngu năthôngătinăđángătinăc y

+ Thu th p thông tin t nh ng t ch c/cá nhân chuyên cung c p nh ng d ch v

v r i ro chính tr nh ăcácăngơnăhƠng,ăchuyênăgiaăphơnătíchăchínhătr hay t các n ph m

m i xu t b n v.vầ T t c nh ng d đoánă r iă roă nƠyă đ u s d ng các tiêu th c và

ph ngăphápăkhácănhau.ăNhi u t ch căđ aăraăcácăbáoăcáoăr i ro chính tr chi ti t, k c

m căđ và ngu n g c r i ro cho m i qu c gia B i vì d ch v nƠyăkháăđ tăđ cho nên

các doanh nghi p nh th ng quan tâm nh ng ngu n thông tin mi n phí s năcó,ăđángă

chú ý là ngu n t chính ph

(5) xu t thay đ i chính sách c a đ a ph ng

Các nhà qu n lý kinh doanh qu c t ph iăxemăxétăđ n nh ng lu t l vƠăquyăđ nh

áp d ng trong kinh doanh m i qu căgia.ăH năn a, pháp lu t nhi u qu c gia r t d thayăđ i và lu t m iăraăđ i ti p t cătácăđ ngăđ n doanh nghi p.ă nh ng nhăh ng

c aăđ aăph ngăcóăl i cho mình, các nhà qu nălỦăđ ngh nh ngăđ nhăh ngăthayăđ i có nhăh ng tích c c t i h

+ Tranh th nhăh ng chính tr đ aăph ng:ăV năđ nƠyăluônăliênăquanăđ n

nh ng nhà làm lu t và các chính tr gia S nhăh ng có th tr c ti p ho c thông qua

h uătr ng.ăTácăđ ng h uătr ng là chính sách ph năánhăđ căquanăđi m c a công ty

v chính tr Nh ng nhà v năđ ng g p các quan ch căđ aăph ngăvƠăc g ng gây tác

đ ngăđ n nh ng v năđ liênăquanăđ n công ty c a h H mô t nh ng l i ích mà công

ty mang l i cho đ aăph ng,ămôiătr ng t nhiên,ăc ăs h t ng và ngu n nhân l c M c đíchăcu i cùng c a h là nh năđ c s ng h c a lu t pháp

+ Thamănh ng: H i l là m tăph ngăphápănh m chi măđ c c m tình t gi i

chính tr.ă ôiăkhiănóălƠăph ngăti năđ ki măđ c nh ng h păđ ng khác nhau và ti p

c năđ c nh ng th tr ng nh tăđ nh V t h i l có th lƠă“b t k cáiăgìăcóăgiá”,ăcóăth là

ti n, nh ng món quà và nh ng hình th căkhác.ăC ngăgi ngănh ăy u t v năhóaăvƠăchínhă

tr,ăthamănh ngăph bi n t n cănƠyăsangăn c khác.ăThamănh ngăgơyătácăđ ng x u

đ n xã h i và kinh doanh vì nhi uălỦădo.ă uătiênăthamănh ngăd năđ n lãng phí các

ngu n l c, có th làm t n h iăđ n n n kinh t , bóp méo các chính sách công c ng và có

a Thông lu t (common law)

Lu t ph thông b t ngu n t n c Anh vào th k th XVIIăvƠăđ c công nh n

nhi uăn c trên th gi iănh ăỎc,ăCanada,ăNewăZealand,ăM , m t ph n Châu Á và Âu

Thông lu tăđ c d a trên 3 y u t : Truy n th ng (l ch s pháp lu t c a m t qu c gia),

ti n l (cácătr ng h păđưăxu t hi n tòa án trong quá kh ) và t c l (nh ng cách th c mƠătheoăđóălu tăphápăđ c áp d ng cho m t tình hu ng c th )

V i h th ng lu t này, tòa án gi i quy t m tătr ng h pănƠoăđóăthôngăqua vi c

làm sáng t các y u t l ch s , ti n l và t c l (custom) Do v y, lu tăđ c v n d ng khácănhauăđôiăchútătrongăm i tình hu ng Xét v m t tích c c, thông lu t khá linh ho t

Thay vì áp d ng c ng nh c trong m i tình hu ng, b lu t này x lý trong nh ngătr ng

h p và tình hu ng c th

b Lu t dân s (civil law)

Lu t dân s xu t hi n Rome vào th k XVătr c công nguyên và là b lu t ra

đ i và thông d ng nh t trên th gi i Lu t dân s d aătrênăcácăquyăđ nh chu n t c b ng

v năb n,ăđ c thi t k thƠnhăcácăđi u kho n Lu t dân s ít có s đ i l pănh ăthôngălu t

b i vì nó không c n gi iăthíchăcácăđi u lu t theo l ch s hình thành, ti n l và t c l Do

t t c các lu tăđ c h th ng hóa và súc tích, cho nên các h păđ ng c n làm rõ các hàm

ý trong h p đ ng T t c các quy n l i và trách nhi măđ u tr c ti p th hi n trong h p

đ ng Bên c nhăđó,ăchiăphíăv th i gian và ti n b c ít t năkémăh n,ănh ngălu t dân s có xuăh ng b qua nh ng tình hu ngăđ năl Lu tăđ c áp d ng h nă80ăqu c gia, bao

g mă c, Pháp, Nh t B n, Nga, v.v

c Lu t th n quy n (theocratic law)

Lu t d a trên n n t ngătônăgiáoăđ c g i là lu t th n quy n Có 3 lu t th n quy n

n i b t là lu tăđ o H i, lu tăđ o Hin-đu,ălu tăDoăThái.ăTrongăđó,ălu tăđ o H i có nh

h ng sâu s c và r ng rãi nh t.ă óălƠăb lu tăđ u tiên bao trùm y u t đ oăđ c và luân

th ngăđ o lý, t đóă nhăh ngăđ n các giao d chăth ngăm i Lu tăđ o H i h n ch

nh ng hình th căđ uăt ăxơmăph măđ năđ oăđ c kinh doanh Ch ng h n, theo lu tăđ o

H iăcácăngơnăhƠngăkhôngăđ c tính lãi các kho n vay và lãi su t ch ng ch ti n g i

Các doanh nghi p ho tăđ ng nh ngăn c t n t i lu t th n quy n ph i nh y c m

v i ni mătinăvƠăv năhóaăđ aăph ng.ăH nênăđánhăgiáăt ng th các ho tăđ ng s n xu t

kinh doanh, bao g m nh ng thông l và chínhăsáchăđ uăt ăđ đ m b o phù h p không

ch v i pháp lu tămƠăcònătônăgiáoăvƠăv năhóaăđ aăph ng

Nhìn chung, lu tăliênăquanăđ n ch tăl ng s n ph m, trách nhi m v i s n ph m và

ô nhi mămôiătr ng,ăđ i x v iăcôngănhơnăđ c áp d ng m nh m nh ngăn c Châu

Phi, Châu Á, Châu M Latinh M t s công ty qu c t l i d ng nh ng chu n m c khác nhau nh ngăn c khác nhau, ch ng h n h s n xu t s n ph m b c m m tăn c

nh ngăl i bán s n ph măđóăsangăn c khác Vì v y, s khác nhau c a lu t pháp làm n y

sinh v năđ đ oăđ c trong kinh doanh qu c t

2.5.2 Các v năđ pháp lu t toàn c u

a Quy n s h u trí tu

Tài s n trí tu là s n ph m c a ho tăđ ng trí tu , ch ng h nănh ăti u thuy t, ph n

m m máy tính, b n thi t k máy móc, công th călƠmăn c gi i khát, v.v Gi ngănh ăcácă

tài s n khác, tài s n trí tu c ngăđ c mua bán, c p gi y phép nh măthuăđ c phí và các

quy n khác Quy n s h uăđ i v i tài s n trí tu đ c thi t l p qua b ng phát minh sáng

ch (patent), quy n tác gi (copyrights) và d u hi uăth ngăm i (trademark)

Quy n s h u trí tu có th chia thành hai nhóm: quy n s h u công nghi p và

b n quy n tác gi

* Quy n s h u công nghi p: bao g m b ng sáng ch và d u hi uăth ngăm i

(nhãn hi uă đ ngă kỦ).ă ơyă th ng là tài s n có giá tr nh t c a công ty Lu t b o v

quy n s h u công nghi p nh măđ th ng cho nh ng ho tăđ ng sáng t o và các phát

minh M căđíchăc aăđ o lu t sáng ch Liên bang M là khuy n khích m iăng i phát

minh sáng ch và áp d ng vào cu c s ng.ăT ngăt , lu t nhãn hi uăđ ngăkỦăkhuy n

khích các nhà s n xu tăđ uăt ăvƠoăs n ph măvƠăđ m b o v iăng i tiêu dùng r ng h

nh năđ c nh ng s n ph m gi ng nhau t m t nhà cung c p

- B ng phát minh sáng ch (patent): ơy là gi y c păchoăng i phát minh nh m

ng nă ch n nh ngă ng i khác làm, s d ng, bán nh ng phátă minhă đưă đ că đ ngă kỦ.ă

B ng phát minh sáng ch yêu c u nh ng phát minh ph iăđ m b o y u t m i, kh d ng

- D u hi uăth ngăm i (trademark): là toàn b nhãn hi u hay m t b ph n c a

nhãn hi uăđ căđ ngăkỦăt iăc ăquanăqu n lý nhãn hi u; do v yăđ c pháp lu t b o h v

quy n s h u trí tu

* B n quy n tác gi trao: choăng i s h u có quy n t do xu t b n ho c quy n

quy tăđ nh v s n ph m c a mình B n quy n tác gi còn cho bi t rõ th i gian và tên

ng i s h u C th , m tăng i s h u có nh ng quy n sau: Quy năđ c tái xu t

b n; Quy năđ c nh n s n ph m m i t b n quy n; Quy năđ c bán và phân ph i

các b n sao chép; Quy nă đ nhă đo t s n ph m t b n quy n; Quy n công b b n

quy n ra công chúng

b S đ m b o và trách nhi m đ i v i s n ph m

H u h t các qu căgiaăđ uăcóăđ o lu t b o v s n ph m, lu tănƠyăđ aăraăcácătiêuă

chu n áp d ng cho các nhà s n xu t Trách nhi măđ i v i s n ph m yêu c u các nhà s n

xu t,ă ng i bán và nh ngă đ iă t ng khác, g m c nhân viên công ty ph i có trách

nhi măđ i v i nh ng thi t h i,ăth ngătíchăho c ch t chóc do các s n ph m gây ra T n

th t có th ph iăđ c b iăth ng b ng ti n thông qua b lu t dân s và ti n ph t, ho c

có th b ph t tù theo lu t hình s Nh ng hòa gi i ph iăđ c th c hi năth ng xuyên

tr c khi v vi căđ c đ aăraătòaăán

c Thu

Chính ph cácăn c dùng ngu n thu t thu doanh thu cho nhi u m căđích.ăTi n

thu đ cădùngăđ tr l ng,ăxơyăd ngăquơnăđ i,ăđi u hòa thu nh p t ng i giàu sang

ng i nghèo Chính ph c ngăđánhăthu tr c thu, còn g i là thu tiêu dùng cho hai m c đích:ăGiúpăchoăvi c chi tr cho nh ng h u qu c a vi c tiêu dùng m t s n ph m và làm

cho hàng hóa nh p kh uăđ tăh n

Thu tiêuă dùngă đ că đánhă trênă cácă hƠngă hóaă nh ă r u và thu că láă đ đi u tr

nh ng b nh t t phát sinh ra t nh ng s n ph m này.ăT ngăt , thu đánhătrênăx ngăd u

đ xây d ng và s a ch a c u c ngăvƠăđ ng xá Thu đánhătrênănh ng m t hàng nh p

kh uălƠmăchoăhƠngăhóaăđ aăph ngăcóăl i th h năv m t giá c ăCácăn c áp d ng m c

thu su t khác nhau

d o lu t ch ng đ c quy n

Cácăđ o lu t nh m ch ng các công ty năđ nh giá c , chi măl nhăth tr ng và t n

d ng nh ng l i th doăđ c quy n g iălƠăđ o lu t ch ngăđ c quy n Nh ngăđ o lu t này

c g ng cung c p cho khách hàng nh ng s n ph măđaăd ng m c giá h p lý

Các công ty b ch tài b i lu t ch ngăđ c quy n cho r ng h b m t l i th do ph i

chia s th ph n v iăcácăđ i th c nhătranhătrongăn c Vì v y, nh ng công ty ho tăđ ng

nh ngăn căcóăđ o lu t ch ngăđ c quy năth ngăđ c mi n thu trong m t s giao

d ch qu c t M t s ti u th ngăchoăr ng h có th cóăđi u ki n c nh tranh t tăh năđ i

v i các công ty qu c t l n n u không vi ph m lu t ch ngăđ c quy n

2.6.ăMÔIăTR NG KINH T

2.6.1 Các h th ng kinh t

H th ng kinh t c a m t qu c gia bao g măc ăc u và quá trình mà d aăvƠoăđó

qu c gia phân b các ngu n l c và th c hi n các ho tăđ ng kinh t ,ăth ngăm i c a mình

Ng iătaăth ng chia h th ng kinh t làm ba lo i:ăT ăb n ch ngh aă(kinhăt th

tr ng - v năhóaăđ nhăh ng cá nhân); xã h i ch ngh aă(kinhăt k ho ch hóa t p trung

- v năhóaăđ nhăh ng t p th ); và kinh t h n h p Trên th c t không có m t qu c gia

nào thu n túy theo hai thái c c ho c kinh t th tr ng ho c kinh t k ho ch hóa t p trungămƠăđ u có s pha tr n gi a hai nhóm này Tuy nhiên, m i qu c gia s có thiên

h ng v m t trong hai lo i h th ng kinh t nêu trên Vi c phân chia h th ng kinh t

th ng d a trên hai tiêu chí: cách th c s h u (công c ngăhayăt ănhơn),ăcáchăth c phân

b và ki m soát các ngu n l c (kinh t th tr ng hay kinh t m nh l nh)

Trong n n kinh t th tr ng, các ngu nătƠiănguyênăđ c phân ph i và qu n lý b i

khách hàng đơy,ăcóăhaiăch th đóngăvaiătròăr t quan tr ng là cá nhân và doanh nghi p, trongăđóăcáănhơnăs h u các ngu n l c và s n xu t s n ph m S bi năđ ng c a giá c , s

l ng, cung c u các ngu n tài nguyên và s n ph m nhăh ng tr c ti păđ năc ăc u th

tr ng Th c t ch ra r ng kinh t th tr ng thành công h u h tăcácăn c công nghi p,

đ c bi t là M Tuy nhiên không th có m t n n kinh t th tr ng thu n túy

Trong n n kinh t k ho ch hóa t p trung, chính ph lƠăng i tr c ti păđi u ph i

các ho tăđ ng c a các khu v c kinh t khác nhau Chính ph xácăđ nh các m c tiêu s n

xu t kinh doanh, kh iăl ng s n ph m, d ch v , giá c ầăVìăv y, s ph n ng và thích

nghi c a các doanh nghi p kinh doanh qu c t môiătr ngănƠyăth ngăkhóăkh n,ăđòiă

h i ph i tính toán và cân nh căđ đ aăraănh ng quy tăđ nh l a ch n m t cách th n tr ng

nh măđ phòng và tránh nh ng r iăroăkhôngăđángăcó

Trong n n kinh t h n h p, t c là n n kinh t v n hành theo n n kinh t th tr ng

có s can thi p c a chính ph v i m căđ khácănhau.ăXuăh ng chung là chính ph nên

can thi p có m căđ gi i h n vào kinh t th tr ng Chính ph can thi p vào n n kinh

t theo hai cách: (1) s h u tr c ti p,ă(2)ătácăđ ng vào vi căhìnhăthƠnhăvƠăđ aăraăcácă

quy tăđ nh qu n lý S can thi p c a chính ph nhi u hay ít vào n n kinh t đưăt o ra

nh ng thu n l i,ăkhóăkh n vƠăc ăh i kinh doanh khác nhau cho các doanh nghi p.ă i u đóăđòiăh i doanh nghi p ph i s m phát hi n ra nh ng c ăh i ho c thách th c m i trong kinhădoanhăđ t đóăcóăs đi u ch nh các ho tăđ ng cho thích ng, tránh nh ngăđ o l n

l n trong quán trình v năhƠnh,ăduyătrìăvƠăđ t nh ng m căđíchăđưăđ nh trong kinh doanh

2.6.2 S phát tri n c a các qu c gia

a Các ch tiêu đo l ng trình đ phát tri n kinh t c a các qu c gia

- T ng s n ph m qu c dân (GNP) là t ng giá tr hàng hóa và d ch v do m t qu c gia t o ra trong m t th i k nh tăđ nh,ăth ngălƠă1ăn m

- T ng s n ph m qu c n i (GDP) là t ng giá tr hàng hóa và d ch v đ c s n

xu t trong ph m vi lãnh th c a m t qu c gia trong th i k 1ăn m

- GDP,ăGNPăbìnhăquơnăđ uăng iă(GDP/ng i,ăGNP/ng i): GDP/ng i là m t

trong nh ng ch tiêu th ng kê kinh t t ng h p quan tr ng ph n ánh k t qu s n xu t

tínhăbìnhăquơnăđ u ng i trong m tăn m;ănóăcònălƠăch tiêuăđ cădùngăđ đánhăgiáăs

phát tri n kinh t theo th i gian và so sánh qu c t ẢNP/ng i lƠăđ iăl ngăđ c tính

b ng cách l y GNP c a m tăn c chia cho dân s c a nó

- Ngang giá s c mua (PPP): S c mua là giá tr hàng hóa và d ch v có th mua

đ c b ng m tăđ năv đ ng n i t Ngang giá s c mua ph n ánh kh n ngăt ngăquană