I. Tìm hiểu chung về văn biểu cảm 1. Khái niệm
Là văn viết ra nhằm bộ lộ cảm xúc, sự đánh giá, nhận xét về thế giới xung quanh và khêu gợi sự đồng cảm nơi người đọc.
2. Đặc điểm của văn biểu cảm
- Mỗi bài văn biểu cảm biểu đạt một tình cảm chủ yếu của con người.
- Phương thức biểu hiện: Có 2 cách biểu cảm:
+ Biểu cảm trực tiếp: bằng những từ ngữ trực tiếp gợi ra tình cảm
+ Biểu cảm gián tiếp: thông qua miêu tả hình ảnh, kể một câu chuyện nào đó để khơi gợi tình cảm...
- Tình cảm trong văn biểu cảm: phải tự nhiên, chân thực, trong sáng và mang tính nhân văn.
3. Phương pháp chung khi làm bài văn biểu cảm a. Tìm hiểu đề
- Xác định đối tượng biểu cảm.
- Xác định tình cảm sẽ thể hiện.
b. Tìm ý: Hình dung về đối tượng biểu cảm trong mọi trường hợp, mọi tình huống.
c. Lập dàn bài
A. Mở bài: - Giới thiệu đối tượng biểu cảm.
- Nêu tình cảm khái quát.
B. Thân bài: Trình bày cảm xúc theo bố cục hợp lí.
C. Kết bài: - Khẳng định lại cảm xúc.
- Liên hệ bản thân.
II. Văn biểu cảm về sự vật 1. Định nghĩa
- Đối tượng BC: những sự vật xung quanh chúng ta như loài cây, loài hoa, các mùa trong năm, dòng sông, mái trường.
- Văn biểu cảm về sự vật là văn viết nhằm bộc lộ cản xúc, sự đánh giá đối với các sự vật xung quanh chúng ta, nhằm khơi gợi lòng đồng cảm nơi người đọc, người nghe.
2. Cách làm bài văn biểu cảm về sự vật
a. Xác định đối tượng biểu cảm từ đó định hướng tình cảm.
b. Tìm ý: Tìm các đặc điểm của sự vật gợi cảm xúc
* Đặc điểm về hình thức:
- chú ý quan sát đối tượng ở nhiều thời điểm
? Theo em, các đặc điểm nào của sự vật sẽ khơi gợi cảm xúc?
? Nhắc lại bố cục của bài văn biểu cảm?
? Có những cách biểu cảm nào?
- GV lưu ý HS một số vấn đề về thể hiện cảm xúc trong văn BC.
- miêu tả màu sắc, hình dáng của sự vật: chỉ lựa chọn những nét tiêu biểu nhất.
* Đặc điểm bên trong của sự vật: đặc điểm sinh sống của loài vật, loài cây -> liên tưởng tới phẩm chất của con người.
* Ý nghĩa của sự vật đối với cuộc sống của con người (trong đời sống vật chất và tinh thần)
* Nêu những kỉ niệm của bản thân đối với sự vật c. Lập dàn ý
A. Mở bài:
- Giới thiệu về đối tượng biểu cảm - Nêu cảm xúc khái quát
B. Thân bài:
- Đặc điểm gợi cảm của sự vật
- Mối quan hệ giữa đối tượng biểu cảm và con người
- Mối quan hệ giữa đối tượng biểu cảm và bản thân mình (kỉ niệm gắn với đối tượng biểu cảm)
C. Kết bài:
- Nêu cảm nghĩ, đánh giá về đối tượng biểu cảm.
- Liên hệ.
d. Các cách biểu cảm
* Biểu cảm trực tiếp:
Bày tỏ cảm xúc trực tiếp qua các từ ngữ:
- Tôi yêu…
- Tôi quý….
- Tôi ngưỡng mộ….
- Tôi khâm phục….
- Yêu biết mấy…, Yêu sao…,
* Biểu cảm gián tiếp: dùng miêu tả, tự sự, các hình ảnh so sánh, ẩn dụ để gửi gắm tình cảm.
* Chú ý:
- Văn biểu cảm thể hiện cảm xúc của bản thân nên giọng điệu trong văn biểu cảm có một vai trò rất quan trọng.
Người viết phải cố gắng thể hiện được cách nhìn, cách cảm, cách nghĩ, cách viết của riêng mình để bộc lộ cái tôi của mình. Những tình cảm đó phải tự nhiên, tinh tế, chân thực, sâu xa và hàm súc.
- Để biểu đạt tình cảm, người viết có thể chọn lựa một sự vật, một sự việc, một hình ảnh,.. tiêu biểu có ý nghĩa khái quát, tượng trưng,.. làm điểm tựa cho những cảm xúc của mình, từ đó gửi gắm tâm tư, tình cảm, suy nghĩ của mình.
III. Những kiểu bài về văn biểu cảm thường gặp 1. Biểu cảm về một sự vật, sự việc, con người.
2. Phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học B. Luyện tập
- GV hướng dẫn HS lập dàn bài.
- GV hướng dẫn HS các cách viết mở bài, kết bài cho bài văn biểu cảm.
- HS viết đoạn văn.
- GV gọi một số HS đọc bài.
- GV nhận xét, bổ sung.
- GV đọc một số đoạn mẫu cho HS tham khảo.
Bài 1: Lập dàn ý cho đề văn sau: Quê hương em (Biểu cảm về quê em)
Gợi ý A. Mở bài:
- Giới thiệu về quê hương em.
- Nêu tình cảm chung của em với quê hương.
B. Thân bài
* Yêu thương tất cả những gì thuộc về quê hương.
- Chú gà trống - Rặng tre
- Đêm trăng sáng
- Con kênh nhỏ, dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa - Cánh đồng lúa
* Yêu thương những con người quê hương:
- Người nông dân chân lấm tay bùn - Những con người anh hùng…
C. Kết bài:
- Khẳng định tình yêu quê hương.
- Liên hệ bản thân: cố gắng học tập để mai này xây dựng quê hương.
Bài 2:
a. Viết đoạn văn mở bài và kết bài cho đề văn trên.
b. Viết đoạn văn biểu cảm về một hình ảnh của quê hương mà em ấn tượng nhất.
Gợi ý a. * Mở bài:
- Có thể giới thiệu từ đề tài quê hương nói chung.
- Có thể từ hình ảnh/âm thanh quen thuộc nào đó -> gợi tình cảm về quê hương.
- Giới thiệu từ câu thơ/ câu hát về quê hương.
* Kết bài:
- Có thể kết lại bằng câu thơ/ câu hát.
- Có thể kết bằng một hình ảnh/âm thanh.
- Có thể kết bằng cách bày tỏ tình cảm trực tiếp.
b. HS có thể chọn: cảnh bình minh/hoàng hôn trên sông;
cánh đồng lúa chín; khói bếp mỗi sáng sớm/chiều tối; hình ảnh người nông dân lao động trên cánh đồng,…
* Đoạn văn mẫu:
Quê hương trong trái tim tôi gắn liền với khu vườn nhỏ của bà. Khu vườn tuy nhỏ nhưng chứa đầy tiếng chim, hương thơm và cả sự chăm chút, tình yêu thương của bà tôi. Khi cây bắt đầu kết quả, ngày nào bà cũng ra ngắm nghía. Quả chín, bà luôn dành cho tôi những quả to, ngon nhất. Ăn quả cam, quả hồng bà đưa, tôi thấy ngon ngọt hơn mua ở chợ rất nhiều. Có lẽ chính tình yêu bao la của bà
dành cho tôi đã làm cho những thứ quả bình thường ấy trở nên ngon ngọt lạ kì. Giờ này, quýt đã vào mùa. Chắc bà đang đứng bên gốc cây, ngắm nghía, nâng niu từng quả quýt, mỉm cười hài lòng và mãn nguyện.
4. Củng cố
- Đặc điểm của văn biểu cảm.
- Cách làm bài văn biểu cảm.
5. Dặn dò
- HS về nhà viết hoàn chỉnh các đoạn văn vào vở.
- Ôn tập phần Ca dao.
____________________________________________
Ngày soạn: /11/2020