Bài 2. Giải thích nghĩa của từ “mai” trong các trường hợp sau
I. Vài nét về phong cách thơ Hồ Chí Minh. Giới thiệu một số bài thơ trong chùm thơ Việt Bắc
? Em hãy nêu một vài nét về chủ tịch HCM mà em biết?
GV giới thiệu thêm về con đường đến với thơ ca của HCM.
? Đọc thơ HCM, em thấy nổi lên những nét phong cách nào?
? Theo em, màu sắc cổ điển trong thơ Bác nằm ở đâu?
Màu sắc hiện đại trong thơ Bác được thể hiện như thế nào?
? Thơ ca thể hiện điều gì trong tâm hồn Bác?
? Bác đến với Việt Bắc khi nào? Việt Bắc đã gợi nguồn
1. Vài nét về phong cách thơ Hồ Chí Minh
- Hồ Chí Minh (1890 – 1969) là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, đồng thời là một nhà thơ lớn của dân tộc.
Thơ của Bác mang một phong cách riêng, một diện mạo riêng không thể hòa lẫn.
- Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh không bao giờ tự nhận mình là một nhà thơ, một nhà văn, Người từng bộc bạch rằng: “Ngâm thơ ta vốn không ham”, nhưng trong thực tế hoạt động cách mạng, Người nhận thấy thơ ca là một vũ khí vô cùng sắc bén để cổ vũ tinh thần chiến đấu, văn hóa nghệ thuật là một mặt trận, anh em nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy.
“Thơ xưa yêu cảnh thiên nhiên đẹp Mây, gió, trăng, hoa, tuyết, núi, sông Nay ở trong thơ nên có thép
Nhà thơ cũng phải biết xung phong”
(Cảm tưởng đọc Thiên gia thi) Chính vì vậy, cùng với sự nghiệp cách mạng, Bác còn sáng tác thơ ca và để lại nhiều tác phẩm có giá trị cao.
* Phong cách thơ Hồ Chí Minh:
- Ngắn gọn, cô đọng, súc tích, bình dị.
Thơ của Bác chia làm 2 loại: thơ tuyên truyền và thơ nghệ thuật.
+ Thơ tuyên truyền: hướng tới quần chúng nhân dân, nên viết ngắn gọn, dễ nhớ, dễ hiểu.
+ Thơ nghệ thuật: chủ yếu viết theo thể tứ tuyệt đường luật, hàm súc cô đọng.
- Hài hòa giữa màu sắc cổ điển và hiện đại:
+ Cổ điển: thể thơ tứ tuyệt đường luật, hình ảnh thơ xuất hiện nhiều trong thơ cổ(trăng, hoa, thuyền, mây…), bút pháp tả cảnh ngụ tình, nhân vật trữ tình gắn bó, chan hòa với thiên nhiên.
+ Hiện đại: Nhân vật trữ tình trong thơ Bác không phải một ẩn sĩ mà là một chiến sĩ chủ động trong mọi hoàn cảnh, vượt qua mọi khó khăn với tinh thần lạc quan cách mạng. Mạch thơ, hình ảnh thơ luôn vận động, hướng về sự sống, ánh sáng và niềm vui.
- Thơ ca là tiếng nói sinh động và sâu sắc nhất về tâm hồn của Bác: vừa dạt dào cảm xúc trước thiên nhiên và thấm đẫm tinh thần nhân đạo, vừa toát lên tinh thần thép.
“Vần thơ của Bác vần thơ thép Mà vẫn mênh mông bát ngát tình”
(Hoàng Trung Thông) 2. Giới thiệu một số bài thơ trong chùm thơ Việt Bắc a. Hoàn cảnh Bác đến Việt Bắc
cảm hứng nào cho Bác?
? Em biết những bài thơ nào của Bác được Bác viết khi ở Việt Bắc?
? Đọc bài “Nước non hùng vĩ”, em cảm nhận được điều gì về núi rừng Việt Bắc?
? Đọc bài thơ tức cảnh Pác Bó, em hiểu được điều gì về cuộc sống của Người nơi đây?
- Việt Bắc là một vùng phía Bắc Hà Nội thời kháng chiến chống Pháp (1945-1954) bao trùm
nhiều tỉnh ở Bắc Bộ. Ngày nay nó thường được hiểu là khu vực gồm 6tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên hay còn được gọi tắt là Cao - Bắc - Lạng - Hà - Tuyên - Thái.
- Sau 30 năm đi tìm đường cứu nước, mảnh đất đầu tiên Bác Hồ đặt chân khi trở về Tổ quốc (tháng 2 năm 1941) là Pác Bó, thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Pác Bó nói riêng, Việt Bắc nói chung trở thành căn cứ cách mạng của ta từ đó cho đến suốt những năm kháng chiến chống Pháp , nơi Bác cùng các đồng chí trong BCH Trung ương Đảng sống, làm việc và chỉ đạo cách mạng.
Trong những năm kháng chiến chống Pháp, chiến khu Việt Bắc đã trở thành “Thủ đô gió ngàn” của dân tộc Việt Nam. Tên tuổi của Người đã gắn liền với lịch sử đấu tranh của các dân tộc, với căn cứ địa Cao Bắc Lạng, Thái Tuyên Hà, với hang Cốc Bó, với cây đa Tân Trào, với mái đình Hồng Thái lịch sử”. Chính vì vậy mà Việt Bắc đã trở thành nguồn cảm hứng lớn lao cho những vần thơ của Bác.
b. Một số bài thơ về Việt Bắc
* Nước non hùng vĩ (1941) Non xa xa, nước xa xa
Nào phải thênh thang mới gọi là Đây núi Lê Nin, kia núi Mác
Hai tay xây dựng một sơn hà.
- Bài thơ miêu tả cảnh rừng Pác Bó rộng lớn, thênh thang. Nơi đây có dòng suối thơ mộng được Bác đặt tên là suối Lê Nin, ngọn núi cao sừng sững được Bác đặt tên là núi Các Mác -> rừng núi được đặt những cái tên của những lãnh tụ cộng sản vĩ đại, dường như trong hình bóng của của thiên nhiên vẫn ẩn chứa những nỗi trăn trở ưu tư của Bác về vận dân vận nước, Bác gửi gắm trong đó niềm tin, niềm hi vọng về tương lai của cách mạng.
- Trong gian khổ, tinh thần của Bác lại càng ngời sáng: “Hai tay xây dựng một sơ hà” -> Đó là niềm tin, niềm hy vọng, là tinh thần quyết tâm gây dựng lại nền hòa bình cho dân tộc Việt Nam.
* Tức cảnh Pác Bó (1941) Sáng ra bờ suối, tối vào hang, Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng, Cuộc đời cách mạng thật là sang.
- Bài thơ tái hiện cuộc sống đời thường của Bác khi ở
? Dù sống trong khó khăn thiếu thốn, nhưng Bác vẫn cảm thấy như thế nào?
? Bài thơ “Cảnh rừng Việt Bắc” cho em thấy điều gì về cảnh rừng núi và cuộc sống của Bác ở nơi đây?
? Qua một số bài thơ trên, em thấy được điểm gì chung trong hồn thơ HCM?
Pác Bó: ra suối, vào hang, cháo bẹ, rau măng -> cuộc sống giản dị, đạm bạc, thậm chí khó khăn thiếu thốn được tái hiện qua giọng thơ hóm hỉnh, vui đùa, thể hiện sự lạc quan, vui vẻ của Bác khi sống giữa núi rừng.
- Công việc hàng ngày: dịch sử Đảng (Thời gian này, Bác đang dịch cuốn Lịch sử Đảng cộng sản Liên xô làm tài liệu tập huấn cho các cán bộ cách mạng), giữa bàn đá chông chênh -> làm việc trong hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn, nhưng Bác vẫn cảm thấy cuộc sống ấy “thật là sang” -> tinh thần vượt lên gian khổ, niềm vui thú khi được sống giữa thiên nhiên núi rừng. Qua đó, ta thấy được sự ung dung lạc quan trong tâm hồn Bác - một nét cao đẹp trong nhân cách Hồ Chí Minh.
* Cảnh rừng Việt Bắc (1947) Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay Vượn hót chim kêu suốt cả ngày Khách đến thì mời ngô nếp nướng Săn về thường chén thịt rừng quay Non xanh, nước biếc tha hồ dạo, Rượu ngọt, chè tươi mặc sức say.
Kháng chiến thành công ta trở lại, Trăng xưa, hạc cũ với xuân này.
- Bài thơ miêu tả cảnh rừng Việt Bắc: vượn hót, chim kêu -> âm thanh của chim thú trong rừng đầy náo nức, vui tươi -> không gian rừng núi hoang sơ, thơ mộng, cho thấy tình yêu thiên nhiên, tâm hồn hòa hợp với thiên nhiên của tác giả.
- Cuộc sống của con người:
+ khách đến - mời ngô nếp nướng, săn về - chén thịt rừng quay -> thú vui giản dị, mộc mạc, đậm chất núi rừng.
+ Non xanh nước biếc tha hồ dạo/ Rượu ngọt chè tươi, mặc sức say… -> con người sống chan hòa, đắm chìm, vui thích giữa núi rừng, cuộc sống nhàn tản, vui sướng, vô tư… -> cuộc sống ở Việt Bắc phong phú, vui tươi, hấp dẫn dưới ngòi bút của tác giả.
- 2 câu cuối: Niềm tin tưởng, lạc quan vào tương lai của cách mạng, để rồi một ngày Bác trở lại Việt Bắc thân yêu sống cuộc sống đầy hấp dẫn nơi đây.
=> Như vậy, qua một số bài thơ Bác viết khi ở Việt Bắc, ta đều thấy được những điểm chung trong tâm hồn thơ HCM:
- Tâm hồn giàu rung động trước vẻ đẹp thiên nhiên, sống chan hòa với thiên nhiên -> tâm hồn thi sĩ nhạy cảm và dạt dào cảm xúc.
GV hướng dẫn HS làm một số BT để củng cố kiến thức về thơ HCM.
Bài 1. Hai câu đầu của bài thơ “Cảnh khuya” miêu tả cảnh thiên nhiên nào? Nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả cảnh thiên nhiên đó?
Bài 2. Em biết những câu thơ nào Bác viết về ánh trăng? Từ đó, em cảm nhận được điều gì về ý nghĩa của trăng đối với tâm hồn HCM?
- Tinh thần ung dung, tự tại, niềm tin, niềm lạc quan về tương lai của cách mạng -> cốt cách chiến sĩ, tinh thần thép trong thơ Bác.
II. Luyện tập Bài 1.
- Hai câu đầu miêu tả tiếng suối và đêm trăng ở chiến khu Việt Bắc:
+ Câu thơ đầu tiên: so sánh tiếng suối – tiếng hát xa -> tiếng suối trong trẻo, tha thiết từ xa vọng lại, gợi không gian núi rừng vắng lặng nhưng vẫn ấm áp và gần gũi.
+ Câu thứ hai: tạo ấn tượng về sự giao hòa, quấn quýt của cảnh vật… Cảnh vật đẹp như một bức tranh thủy mặc với hai mảng màu sáng tối, trắng đen mà tạo nên vẻ đẹp vừa lung linh, huyền ảo, chập chờn lại vừa ấm áp, hòa hợp, quấn quýt bởi âm hưởng của hai chữ “lồng” trong cùng một câu thơ.
Hai câu thơ cho thấy tâm hồn nhạy cảm và giàu rung động trước thiên nhiên của tác giả.
Bài 2:
* Một số bài thơ của Bác có hình ảnh trăng:
“Chẳng được tự do mà thưởng nguyệt Lòng vời vợi theo mảnh trăng thu”
(Trung thu)
“Trong tù không rượu cũng không hoa Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”
(Ngắm trăng)
“Trăng vào cửa sổ đòi thơ Việc quân đang bận xin chờ hôm sau”
(Tin thắng trận)
* Trăng có một vị trí rất quan trọng trong tâm hồn Bác.
Khi Bác ở trong tù, trăng là bầu bạn, là tri kỉ. Sau CM, trăng thể hiện vẻ đẹp của thiên nhiên, gợi lên sự bình yên của cuộc sống. Những vần thơ viết về ánh trăng cho thấy Bác là người nhạy cảm, tâm hồn luôn giao hòa với vẻ đẹp thiên nhiên bằng một tình yêu tha thiết.
3. Củng cố: HS nhắc lại những nét tiêu biểu trong phong cách thơ HCM.
4. Dặn dò: Ôn tập dạng văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
************************************
Ngày soạn:
Buổi 23,24: RÈN KĨ NĂNG BIỂU CẢM VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC I. Mục tiêu bài học
1. Kiến thức
- Củng cố kiến thức về cách làm một bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
- Giới thiệu các kiểu bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
2. Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng tìm hiểu đề, phân tích đề.
- Rèn kĩ năng viết bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
3. Thái độ: Có ý thức học hỏi, trau dồi kiến thức để có thể viết tốt một bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
II. Phương pháp, phương tiện
- Phương tiện: giáo án, sách giáo khoa, một số bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học hay.
- Phương pháp: vấn đáp, luyện tập, thực hành III. Nội dung bài học
1. Ổn định tổ chức lớp
Lớp Ngày dạy Sĩ số
7A 7A
2. Kiểm tra bài cũ: (Lồng ghép vào trong nội dung bài học) 3. Hoạt động dạy và học
? Em hiểu tác phẩm văn học là gì?
? Em hiểu thế nào là biểu cảm về TPVH?
? Để làm tốt bài văn biểu cảm về TPVH thì cần phải chú ý điều gì?