Chương III. KĨ THUẬT TRỒNG MỘT SỐ CÂY ĐIỂN HÌNH TRONG VƯỜN CÂY ĂN QUẢ
Bài 20. KĨ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC
I. Muùc tieõu 1. Về kiến thức
- Biết được đặc điểm sinh học, yêu cầu ngoại cảnh của cây nhãn.
- Biết được quy trình kĩ thuật trồng và chăm sóc cây nhãn.
2. Về kĩ năng: Rèn kĩ năng trồng và chăm sóc cây nhãn 3. Về thái độ: Nghiêm túc, an toàn, vệ sinh môi trường
II. Chuẩn bị phương tiện dạy học: Tranh hình 20.1 SGK phóng to
III. Phương pháp giảng dạy: Trực quan – Vấn đáp tìm tòi – Thảo luận nhóm IV. Tiến trình bài học và các hoạt động
1. Ổn định lớp 2. Kiểm tra bài cũ
- Cây xoài có những đặc điểm gì cần chú ý?
- Trình bày những điều kiện ngoại cảnh cần thiết của cây xoài.
3. Bài mới
Hoạt động 1: GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG VÀ Ý NGHĨA KINH TẾ Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học
sinh
Nội dung chính - Cây nhãn có giá trị dinh dưỡng
và giá trị kinh tế như thế nào? HS trả lời
HS khác bổ sung
I. GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG VÀ Ý NGHÓA KINH TEÁ
Nhãn là loại cây ăn quả quý ở nước ta vì có giá trị dinh dưỡng cao, hương vị thơm ngon. Trong cì nhãn có: hàm lượng đường tổng số từ (15 – 20)%; các loại axit1 (0,09 – 0,1)%, vitamin B1, B2 và các chất khoáng Fe, Ca, P… rất cần thiết cho con người. Ngoài việc dùng ăn tươi, nhãn còn chế biến thành long nhãn là một vị thuốc bổ quý trong các bài thuốc ủoõng y.
Trồng nhãn còn cung cấp nguồn mật lớn và quý cho nghề nuôi ong. Hiện tại cây nhãn đang được phát triển mạnh ở nhiều tỉnh trong cả nước vì sản phẩm từ cây nhãn có thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước và đem lại hiệu quả kinh tế cao.
Hoạt động 2: ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính - Hãy nêu 1 vài đặc điểm của rễ
nhãn mà em biết. HS trả lời
HS khác bổ sung
II. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT 1. Reã
Rễ nhãn thuộc nhóm cây ăn quả có rễ nấm, rễ hút phình to, không có lông hút.
Cây nhãn có 2 loại rễ: Rễ cọc và rễ ngang. Rễ cọc ăn sâu từ (2 – 3)m, rễ ngang tập trung ở tầng đất (0 – 70)cm
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính
- Một năm cây nhãn thường ra mấy đợt lộc?
- Nhãn có mấy loại hoa?
GV bổ sung: Nhãn có 2 loại hoa chủ yếu: hoa đực và hoa cái.
Ngoài ra còn có hoa lưỡng tính và hoa dị hình.
- Nhãn có rụng quả non như ở cây xoài không?
HS trả lời
HS khác bổ sung
- Nhãn có 2 loại hoa chủ yếu: hoa đực và hoa cái
HS trả lời
HS khác bổ sung
dưới hình chiếu tán cây. Ở phía ngoài tán chúng phân bố ở tầng sâu (10 – 30)cm.
2. Sinh trưởng của cành
Nhãn là cây ăn quả á nhiệt đới, thường xanh quanh năm, trong năm mọc nhiều đợt cành, cành mọc nối dài từ đỉnh sinh trưởng hay từ các mầm ở nách lá. Cây còn trẻ, sung sức một năm mọc (4 – 5) đợt cành, cây già một năm mọc (2 – 3)đợt cành: Cành xuân (thường mọc ra từ cành hè, cành thu năm trước); cành hè(mọc từ cành xuân trong năm, hoặc từ cành hè, cành thu năm trước); cành thu (được mọc từ mầm ngọn của cành trong năm); cành đông (cành đông ít có giá trị nên cần có biện pháp hạn chế).
3. Hoa
Nhãn có 2 loại hoa chủ yếu: hoa đực và hoa cái. Ngoài ra còn có hoa lưỡng tính và hoa dị hình.
4. Quaû
Hoa cái sao khi thụ phấn, thụ tinh, bầu sẽ phát triển thành quả. Trong quá trình phát triển quả thường có hai đợt rụng quả chính.
Đợt 1: Sau khi hoa tàn khoảng 1 tháng.
Tỉ lệ rụng quả non tới (40 – 70)% tổng số quả. Nguyên nhân chủ yếu do thụ phấn, thụ tinh không đầy đủ hoặc do noãn phát triển kém.
Đợt 2: Là đợt rụng quả sinh lí lần 2 vào tháng 6 – 7, chủ yếu là do thiếu dinh dưỡng, thiếu nước,…
Hoạt động 3: MỘT SỐ GIỐNG NHÃN HIỆN TRỒNG PHỔ BIẾN Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính - Hãy kể một số giống nhãn
trồng chủ yếu ở các tỉnh phía Nam và phía Bắc?
- Nhãn tiêu da bò - Nhãn xuồng cơm vàng - Nhãn cơm vàng bánh xe
- Nhãn long
III. MỘT SỐ GIỐNG NHÃN HIỆN TROÀNG PHOÅ BIEÁN
1. Ở miền Bắc - Nhãn lồng
- Nhãn đường phèn - Nhãn cùi
2. Ở miền Nam - Nhãn tiêu da bò - Nhãn xuồng cơm vàng - Nhãn cơm vàng bánh xe - Nhãn long
Hoạt động 4: YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính - Cây nhãn sống thích hợp ở
nhiệt độ nào?
- Lượng mưa hàng năm để cây xoài phát triển tốt là: 1200- 1800mm/naêm.
Độ ẩm thích hợp cho trồng nhãn là (70 – 80)%.
GV bổ sung: Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cây nhãn thích hợp ánh sáng tán xạ hơn ánh sáng trực xạ, nhất là thời kì cây con. Vì vậy, thời kì cây con cần có bóng che để nhãn sinh trưởng tốt.
- Cây nhãn thích hợp trên những loại đất nào?
- Nhiệt độ thích hợp cho nhãn nở hoa, tung phấn là (20 – 27)0C
HS trả lời
HS khác bổ sung
Nhãn là cây không kén đất, có thể trồng trên nhiều loại đất: đất phù sa, đất sét, đất cát ven biển, đất gò đồi ở trung du và miền núi, đất cát chua mặn ở ven biển.
IV. YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH
1. Nhiệt độ
Nhiệt độ thích hợp cho nhãn nở hoa, tung phấn là (20 – 27)0C
2. Nước và chế độ ẩm
Lượng mưa hàng năm thích hợp cho trồng nhãn là (1200 – 1800)mm. Nhãn có khả năng chịu hạn tốt, có khả năng chịu ngập nước (3 – 4)ngày.
Độ ẩm thích hợp cho trồng nhãn là (70 – 80)%.
3. Yêu cầu về ánh sáng
Cây nhãn cần đủ ánh sáng và thoáng.
4. Yêu cầu về đất đai
Nhãn là cây không kén đất. Nhãn thích hợp hơn trên đất phù sa, nhiều mùn, ẩm, mát, không bị ngập nước, pH
= 5,0 – 6,5.
Hoạt động 5. KĨ THUẬT TRỒNG
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính GV: Ở gia đình (địa phương) em
có trồng cây nhãn không?
GV: Trồng nhãn cần phải đảm bảo yêu cầu kĩ thuật gì?
VD: - Dùng hạt các giống nhãn thóc, nhãn nước, nhãn địa phương gieo làm gốc ghép.
- Cành để lấy đoạn cành ghép:
Là những cành bánh tẻ, sinh trưởng khỏe, mọc ở ngoài tán giữa tầng tán của các giống nhãn ngon, năng suất cao và ổn định được tuyển chọn để nhân giống.
- Cây nhãn trồng vào thời vụ nào xem là thích hợp nhất?
HS trả lời HS trả lời
HS khác bổ sung
HS trả lời
HS khác bổ sung
V. KĨ THUẬT TRỒNG 1. Nhaân gioáng
Để trồng nhãn sớm cho quả, chất lượng quả tốt người ta nhân giống chủ yếu bằng kĩ thuật chiết và ghép. Khi cần số lượng lớn cây giống để trồng phải nhân giống bằng kĩ thuật ghép.
2. Trồng ra vườn sản xuất - Thời vụ trồng:
+ Vùng đồng bằng sông Hồng: Vụ xuân tháng 3 – 4, vụ thu tháng 4 – 5 là thích hợp.
+ Các tỉnh miền núi phía Bắc: Tháng 4 – 5 là thích hợp.
+ Các tỉnh phía Nam: trồng vào đầu muứa mửa.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính - Khoảng cách giữa các cây là
bao nhiêu, giữa các hàng là bao nhieâu?
- Đào hố hố phải có kích thước là bao nhieâu?
- Cần bón lót những loại phân nào? Lượng phân bón cho mỗi hoá?
- Cách trồng như thế nào mới đảm bảo đúng kĩ thuật?
- Chăm sóc cây nhãn như thế nào mới đảm bảo năng suất, chất lượng?
- Cách bón phân cho cây thời kì (1 – 3) tuổi như thế nào?
- Cách bón phân cho cây thời kì sau khi thu hoạch như thế nào?
- Ở thời kì cây đã cho quả cắt tỉa
Yêu cầu nêu được + Vùng đất đồi: 8m x 8m hoặc 7m x 7m.
+ Vùng đất bằng: 7m x 6m hoặc 6m x 6m.
HS trả lời
HS khác bổ sung
+ Đối với vùng đất đồi núi thực hiện phương pháp trồng chìm.
+ Đối với vùng đất đồng bằng mực nước nầm cao, thực hiện phương pháp trồng nổi hoặc nửa chìm, nửa nổi.
HS trả lời
HS khác bổ sung
HS trả lời
HS khác bổ sung
HS trả lời
HS khác bổ sung
HS trả lời: Tạo cho cây
- Mật độ, khoảng cách trồng:
+ Vùng đất đồi: 8m x 8m hoặc 7m x 7m.
+ Vùng đất bằng: 7m x 6m hoặc 6m x 6m.
- Đào hố và bón phân lót:
+ Vùng đồng bằng: 60 x 60 x 60cm.
+ Vùng trồng có mực nước nầm cao phải lên liếp hoặc đắp mô đất kích thước rộng (60 – 80)cm, cao (20 – 30)cm.
+ Vùng đất đồi, hố cần đào rộng (90 – 100)cm, saâu 80cm.
- Cách trồng:
+ Đối với vùng đất đồi núi thực hiện phương pháp trồng chìm.
+ Đối với vùng đất đồng bằng mực nước nầm cao, thực hiện phương pháp trồng nổi hoặc nửa chìm, nửa nổi.
3. Chăm sóc a. Troàng xen
Có thể trồng các cây hô Đậu, cũng có thể trồng rau. Cây trồng xen cách cây ăn quả 1 m
b. Bón phân
- Bón phân ở thời kì cây (1 – 3) năm tuổi (chưa có quả)
Lượng phân bón cho cây/năm:
+ Caõy 1 naờm tuoồi: 30kg phaõn chuoàng;
0,2kg phaân N; 1kg phaân P; 0,2kg KCl.
+ Caõy (2 – 3) naờm tuoồi: 40kg phaõn chuoàng; 0,3kg phaân N; 1,2kg phaân P;
0,3kg KCl.
- Bón phân ở thời kì cho thu hoạch quả:
Lượng phân bón cho nhãn ở thời kì mang quả :
+ Caõy (4 – 6) naờm tuoồi: 30 - 35kg phaõn chuoàng; 0,3 – 0,6kg phaân N; 0,3 – 0,5kg phaân P; 0,3 – 0,7kg KCl.
+ Caõy ( 7– 10) naờm tuoồi: 40 - 50kg phaân chuoàng; 0,7 – 0,9kg phaân N; 0,6 – 0,8kg phaân P; 0,8 – 1kg KCl.
+ Caõy treõn 10 naờm tuoồi: 55 - 70kg phaõn chuoàng; 1,2 – 1,5kg phaân N; 1 – 1,5kg phân P; 1,2 – 2kg KCl. Toàn bộ lượng phân trên bón làm 3 lần
c. Cắt tỉa cành tạo hình
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính cành để làm gì?
- Cần tưới nước như thế nào để cho cây chuẩn bị ra hoa và quả phát triển?
- Hãy cho biết một số sâu hại chính trên cây nhãn?
- Đặc điểm của Bọ xít?
- Biện pháp diệt trừ ra sao?
- Biện pháp diệt trừ Cấu cấu xanh?
- Biện pháp diệt trừ rệp hại hoa, quả non, Sâu đục ngọn?
- Đặc điểm của bệnh tổ rồng?
- Biện pháp diệt trừ?
- Đặc điểm của bệnh sương mai?
có thân hình vững chãi, tán cây rộng, các cành phân bố đều tạo cho cây có tán hình bán cầu, hình caàu.
- Cần tưới nước đầy đủ cho caây
HS trả lời:
- Bọ xít, Cấu cấu xanh, rệp hại hoa, quả non, Sâu đục ngọn.
- Beọnh toồ roàng, Beọnh sửụng mai
HS: đẻ trứng vào tháng 3 – 4, sâu non nở phá hại lộc non và hoa.
HS: tiến hành rung cây cho bọ xít rơi xuống đất, thu gom rồi đem đốt, phun thuoác.
HS: Phun Polytrin 0,2%, Supracid 0,2%...
HS trả lời HS khác bổ sung
- Bệnh làm cho lá non xoắn lại, héo rụng dần, hoa không nở được.
- Bệnh tập trung gây hại vào thời kì cây ra hoa.
- Trong 3 năm đầu cần tạo cho cây có thân hình vững chãi, tán cây rộng, các cành phân bố đều tạo cho cây có tán hình bán cầu, hình cầu.
- Cách tỉa cành ở thời kì cây đã cho quả:
+ Vụ xuân: tháng 2 – 3.
+ vụ hè: tháng 5 – 6.
+ Vụ thu: cuối tháng 8, đầu tháng 9.
Cần cắt tỉa bỏ những cành sinh trưởng ké, cành mang sâu, bệnh, những cành mọc quá dày, sít vào nhau, cành khô, cành tâm mọc lộn xộn trong tán.
d. Tưới nước, làm cỏ cho cây
- Cần tưới nước đầy đủ cho cây vào thời kì cây chuẩn bị ra hoa và thời kì quả phát triển.
- Làm cỏ thường xuyên xung quanh gốc cây cho ra hết mép tán.
4. Phòng trừ một số loại sâu, bệnh hại a. Một số loại sâu hại chính
- Bọ xít: đẻ trứng vào tháng 3 – 4, sâu non nở phá hại lộc non và hoa.
Biện pháp diệt trừ:
+ Vào chiều tối các tháng 12 – 1 khi bọ xít qua đông, tiến hành rung cây cho bọ xít rơi xuống đất, thu gom rồi đem đốt.
+ Khi sâu non đã nở và phá hại cần dùng thuốc để diệt. VD: Dipterex 0,3%, Sherpa (0,2 – 0,3)%... phun 2 đợt cách nhau một tuần.
- Cấu cấu xanh: Biện pháp diệt trừ:
Polytrin 0,2%, Supracid 0,2%...
- rệp hại hoa, quả non: Rệp thường xuất hiện khi trùm hoa vươn dài đến khi có quả non.
Biện pháp diệt trừ: Sherpa 0,2%, Trebon (0,1 – 0,2)%.
- Sâu đục ngọn: Phun Decis (0,2 – 0,3)%, Polytrin 0,2%.
b. Một số loại bệnh hại chính
- Bệnh tổ rồng: Bệnh làm cho lá non xoắn lại, héo rụng dần, hoa không nở được.
Biện pháp diệt trừ: phun thuốc trừ nhện hại, bọ xít.
- Bệnh sương mai: Bệnh tập trung gây hại vào thời kì cây ra hoa.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính - Biện pháp diệt trừ? HS trả lời
HS khác bổ sung Biện pháp diệt trừ: Zineb 0,4%, Viben C 0,3% phun 1 laàn khi beọnh xuaỏt hiện, phun 2 lần sau đó 1 tuần lễ.
Hoạt động 6. THU HOẠCH
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính - Thu hoạch quả vào thời điểm
nào?
- Bảo quản quả như thế nào để giữ quả tươi được lâu?
Thu hoạch vào buổi sáng, buổi chiều trong những ngày không mưa.
HS trả lời HS khác bổ sung
VI. THU HOẠCH 1. Thời điểm thu hoạch
Thu hoạch vào buổi sáng, buổi chiều trong những ngày không mưa.
2. Cách thu hoạch, bảo quản
Sau khi thu hái, cần để các chùm quả nơi râm mát, tiả bỏ quả nứt, sâu bệnh, quả nhỏ, sau đó xếp vào sọt được lót lá chuối, rơm rạ, lá nhãn. Khi xếp vào sọt chú ý xếp cuống quả chụm vào phía trong, quả quay ra xung quanh thành sọt, tạo khoảng trống, thông khí ở giữa sọt.
Bảo quản lạnh quả tươi: Nhiệt độ (5 – 10)0C.
4. Củng cố: Trình bày tóm tắt quy trình kỉ thuật trồng nhãn và chăm sóc cây nhãn.
5. Dặn dò: Học bài, chuẩn bị bài thực hành 21.
Bình Phú, ngày tháng năm 200 Tổ Trưởng
Dửụng Thũ Xuaõn Mai
Tieát theo PPCT: 46, 47, 48 Ngày soạn:
Ngày dạy: