Phần Một: Tại Sao Lại Tìm Kiếm Khó Khăn?
"Giải quyết vấn đề" trong cuộc tình hay trong hôn nhân thì giống như đối phó với vấn đề hư xe. Nó là công việc nhiêu khê, nhưng cần phải làm cho xong. Thật vậy, thường thì "dễ" đối phó với vấn đề xe hư vì chúng ta không thể từ chối vấn đề; và chỉ ngồi đó mà "ao ước xe đừng hư" thì cũng không giải quyết được gì. Tuy nhiên, trong cuộc tình, nhiều người trong chúng ta có khuynh hướng phản ứng với sự khó khăn bằng cách cố chối bỏ vấn đề hay chúng ta mất thì giờ chờ đợi (và hy vọng) vấn đề sẽ "tốt đẹp hơn."
Chúng ta hành động như vậy vì nhiều lý do. Trong đa số trường hợp, chung quy là một người thì nhìn thấy "vấn đề" trong khi người khác thì cho là không có gì caû.
Mai và Dũng đang mong đợi dịp nghỉ lễ Lao Ðộng vào cuối tuần.
Ngay từ đầu tuần, cả hai đã nôn nóng bàn tán đến thời gian được nghỉ ngơi không phải làm việc vất vả. Vài hôm trước ngày lễ, những người bạn của Dũng rủ chàng đi chơi tennis vào sáng thứ Bẩy hôm lễ, và Dũng đã nhận lời. Tối hôm đó, Dũng nói với Mai, "Vài người bạn rủ anh chơi tennis vào sáng thứ Bẩy, vậy tối hôm đó tụi mình sẽ đi ăn tiệm nhé?" Mai trả lời cách tức giận và mỉa mai, "Tuyệt nhỉ! Tại sao anh không chơi banh cho tới tối luôn!", và Mai bỏ đi. Dũng ngồi một mình tự nhủ, "Chẳng hiểu cái cô này muốn gì?"
Dũng thấy không có "vấn đề" gì để đi chơi tennis với bạn bè vào sáng thứ Bẩy, vì anh biết Mai thường hay ngủ trễ nếu không phải đi làm. Anh dự định chơi banh sớm, trong khi Mai ngủ trễ. Mai lại nghĩ rằng quyết định chơi banh của Dũng đã phá vỡ sự đồng ý của hai người là cuối tuần này sẽ "không làm gì cả". Ai đúng? Ai sai? Có vấn đề gì không?
Hãy xem một trường hợp khác. Trong đống thư từ có bản chi thu của nhà băng (bank statement). Dũng mở ra xem và thấy rằng chương mục đứng tên chung của hai người thì quá thấp đến độ hầu như KHÔNG còn tiền trong đó nữa. Dũng rất bực mình với Mai, vì anh nghĩ còn nhiều tiền trong chương mục nên hôm qua mới ký trả
tiền nợ $400. Bây giờ, Dũng sợ rằng tấm ngân phiếu sẽ bị "trả về."
Trong khi đó, Mai về nhà trễ. Nàng đến nhà băng để gửi tiền, bù đắp cho số tiền $2000 mà nàng đã ký trả cho thợ sửa chữa căn nhà của cha nàng, vì lúc ấy ông chưa thể rút tiền trong chương mục, và mãi cho đến hôm nay ông mới trả lại được cho Mai. Trên đường về nhà, nàng quyết định ghé chợ mua sắm-thay vì về thẳng nhà--và mua cho Dũng món đồ mà anh rất thích. Mai bước vào nhà một cách mệt mỏi, nhưng vui sướng. Dũng, với bản chi thu nhà băng trong tay, nhìn Mai cách giận dữ. Có vấn đề? Ai đúng? Ai sai?
"Vấn đề" trong hôn nhân thường xảy ra chỉ vì mỗi người nhìn sự kiện một cách khác nhau. Dũng nghĩ rằng chơi tennis sáng thứ Bẩy trong ba ngày nghỉ lễ sẽ không là vấn đề đối với Mai, vì anh sẽ dành tất cả thời giờ còn lại cho Mai. Chính cha của anh cũng thường chơi tennis suốt cả cuối tuần mà ít khi dành thời giờ riêng tư cho mẹ anh.
Mai không lưu tâm lắm đến số tiền gần như cạn trong chương mục, vì nàng biết, một hai ngày sau đó nàng sẽ ký thác thêm tiền vào chương mục để trang trải cho những chi phiếu mới ký. Nàng xuất thân từ một gia đình mà cha nàng thường ký ngân phiếu nhiều hơn số tiền có trong chương mục, và sau đó mới ký thác thêm tiền vào.
Cả Dũng cũng như Mai đều không muốn làm phật lòng nhau, và mỗi người đều ngạc nhiên khi thấy cách phản ứng của người kia và rồi họ đổ lỗi cho nhau là người "nhiều chuyện."
Phần Hai: Quy Tắc Và Công Cụ Giải Quyết Vấn Ðề
Nếu bạn có khó khăn trong việc giải quyết vấn đề, hãy nhìn lại những "quy tắc" và "công cụ" sau đây:
1. Hãy nhớ những điều phật lòng và khó khăn chắc chắn sẽ xảy ra. Không ai tuyệt hảo. Và mỗi người bất toàn trong một kiểu cách khác nhau. "Công cụ" quan trọng nhất để "giải quyết vấn đề" là phải hiểu ngay cả trong sự tương giao tốt đẹp nhất, những phật lòng và khó khăn sẽ xảy ra. Ðiều dại khờ nhất là tin rằng nếu chúng ta thực sự liên hệ tốt đẹp thì sẽ không phật lòng nhau và sẽ không có vấn đề. Khi nghĩ như thế, chúng ta đã tự đặt cho mình rất nhiều trở ngại.
Bởi thế, công cụ chính để "giải quyết vấn đề" cách hữu hiệu là nhận biết sự mất lòng và khó khăn sẽ xảy ra dù chúng ta có cố gắng hết sức để không làm mất lòng nhau.
2. Tránh phán đoán vội vàng. Công cụ quan trọng thứ hai để "giải quyết vấn đề" là sẵn sàng tin rằng "vấn đề" tôi nhìn thấy thì có lẽ bạn không thấy. Nó không dễ để thực hiện, bởi khi tôi nhìn thấy vấn đề, tôi tự động có khuynh hướng giả sử bạn cũng thấy như vậy. Ðây là giả sử nguy hiểm, vì tiếp sau đó tôi sẽ vội vàng cho rằng bạn phải rất ngu xuẩn hoặc không hiểu tôi nói gì cả!
Do đó, công cụ thứ hai là cố đừng phản ứng ngay, và thật cố gắng đừng phán đoán người bạn đời về hành động của họ, bởi vì chúng ta còn cơ hội để nói lên điều mà tôi cho là "vấn đề". Ðiều này sẽ đem lại cơ hội để hiểu biết về cái nhìn rất khác biệt của người bạn đời.
3. Quy tắc đối thoại. Cũng giống như tiến trình thay bánh xe bị xẹp, có những quy tắc phải theo để công việc được thực hiện cách an toàn và hữu hiệu. Có thể là rất "thích thú" khi thay bánh xe mà không có con đội (jack), nhưng điều đó thực ngu xuẩn. Cũng thế, một vấn đề nhỏ trong sự giao tiếp có thể mau chóng trở nên vấn đề lớn và thật đau lòng nếu chúng ta không theo một vài "quy tắc" quan trọng khi đối thoại.
Mỗi vợ chồng đều khác biệt nhau nên thật quan trọng để ứng biến những "quy tắc" sau đây cho thích hợp với sự tương giao giữa hai người. Sau đây là những quy tắc quan trọng cần nhớ.
Quy Tắc #1. Hãy cho người bạn đời cơ hội để họ chuẩn bị lắng nghe vấn đề của tôi bằng câu hỏi, "Khi nào tôi có thể nói với bạn về điều mà tôi nghĩ là quan trọng?"
Sự đúng lúc có thể quan trọng để đạt được hiệu quả trong sự tương giao và để giải quyết vấn đề. Có thể vấn đề đã được tôi nghiền ngẫm hàng giờ và sẵn sàng để nói, nhưng người yêu của tôi hoàn toàn không biết gì về điều đó và đang làm một công việc gì khác, tỉ như đang xem truyền hình hay đọc báo. Do đó thật khôn ngoan khi từ tốn và cố gắng hỏi người yêu xem khi nào là lúc thuận tiện để nói về điều quan trọng, và cho họ cơ hội để chuyển hướng sự chú ý đến tôi. Các ông thường cảm thấy "sự chuyển hướng" này khó khăn hơn là các bà; bởi thế các bà hay nói rằng "các ông không biết nghe!"
Thí dụ, Dũng đang xem truyền hình. Một đoạn phim quảng cáo vừa bắt đầu, và Mai nói: "Anh! Em có điều quan trọng muốn nói với anh." Cô ngừng lại, chờ đợi Dũng nhìn đến cô (thay vì nhìn TV) và
rồi nói thêm: "Khi nào là lúc thuận tiện mà anh có thể dành cho em đôi phút?"
Quy Tắc #2. Tôi sẵn sàng trình bầy "vấn đề" của tôi với người yêu mà không quyết đoán là họ làm điều đó cốt để tổn thương tôi.
Thật quan trọng để biết là rất có thể người kia không biết tôi đang đau lòng vì những gì họ đang làm (hay không làm).
Thí dụ, Mai cần phải nói rằng: "Anh Dũng, em nghĩ chúng mình đã đồng ý dành thời giờ cuối tuần với nhau; em không nghĩ là chúng ta có thể phá vỡ sự cam kết đó. Chúng mình có thể nói về vấn đề này không?"
Quy Tắc #3. Khi người yêu nói rằng họ bị tổn thương hay có vấn đề, tôi phải cố gắng lắng nghe và thực tâm chú ý những gì người yêu nói. Ðiểm chính không phải là tôi có nhìn thấy vấn đề như người yêu hay không. Cố từ chối vấn đề hay từ chối làm phật lòng nhau sẽ KHÔNG giúp ích gì cả.
Thí dụ, Dũng cần phải nói rằng: "Mai ơi, anh đồng ý chơi tennis là vì anh nghĩ em muốn ngủ trễ. Anh không nghĩ là việc này lấy mất thì giờ của hai chúng ta. Nếu điều này làm em đau lòng, anh xin lỗi, và nói thêm cho anh biết cảm tưởng của em."
Quy Tắc #4. Tôi đảm bảo với người yêu là tôi không có ý định làm đau lòng họ, và tôi gợi ý để cùng với người yêu thảo luận về cách giải quyết hiểu lầm trong một phương cách tốt đẹp cho cả hai người.
Thật không dễ để nói, "Tôi xin lỗi vì những gì làm đau lòng bạn, tôi không muốn như vậy", nhưng hầu hết mọi người sẵn sàng trầm tĩnh lại và nói về những gì họ thực sự muốn nói. Hầu như trong mọi trường hợp, vấn đề không phải là chơi tennis hay rút tiền trong chương mục mà là "cảm tưởng khi những điều này được thi hành mà không đếm xỉa gì đến tôi". Khi có thể nhìn vào mắt nhau và nói,
"Tôi xin lỗi đã làm đau lòng bạn, hãy cùng nhau hoạch định cách tốt hơn...", chúng ta thường thấy rằng trong hầu hết mọi trường hợp, người kia sẵn sàng bỏ qua và thảo luận về một phương cách tốt đẹp hơn.
Quy Tắc #5. Chính tôi tiếp tục tìm hiểu những nguyên do của vấn đề và những hiểu lầm.
Nhiều khi chúng ta rất "thích" điều thực tế là đàn ông và đàn bà khác nhau, nhưng phải thú nhận chúng ta có khuynh hướng đánh
giá sai lầm về sự khác biệt giữa đàn ông và đàn bà trong tư tưởng, tâm tình và cái nhìn về đời sống. Những người khôn ngoan sẵn sàng tìm hiểu thêm về "người khác phái" để hiểu biết hơn về lý do và phương cách suy nghĩ và hành động quá khác biệt giữa đàn ông và đàn bà.
Cộng thêm với sự tìm hiểu về sự khác biệt giữa nam và nữ, cũng thật quan trọng để nhận định không phải mọi người nữ hoặc mọi người nam đều giống nhau. Càng chia sẻ cho nhau về sự khác biệt giữa hai người, chúng ta càng hiểu biết hơn về những vấn đề và hiểu lầm mà chúng ta phải đối phó.
Quy Tắc #6. Tôi cố nhớ đến lý do, hoàn cảnh và phương cách xảy ra những sai lầm, và tránh thi hành những gì làm tổn thương người yêu.
Nói "tôi xin lỗi" thì thật hữu hiệu và có tác động mạnh, nhưng chỉ khi nào tôi tự hứa mình sẽ không tái phạm những điều đó trong tương lai. Tiếp tục "xin lỗi" mà không nỗ lực thi hành cách khác thì điều đó vô nghĩa. Người yêu của tôi sẽ phẫn nộ hơn về lời xin lỗi vô nghĩa.
Ðây là lý do tại sao những tương giao lâu dài thường khó khăn hơn những tương quan bất thường hay ngắn ngủi. Càng biết nhau lâu và kỹ bao nhiêu, chúng ta càng biết nhiều về những gì làm người khác khó chịu, và trở nên người yêu lý tưởng có nghĩa sẵn sàng nhớ đến những điều này trong đời sống.
Quy Tắc #7. Tôi cố vượt thắng những yếu điểm của tôi mà chúng làm hao mòn sự tương giao với người yêu. Thêm vào đó, nếu người yêu thường làm những điều "đau lòng" tôi, thì có thể tôi mới là người phải thay đổi cách cư xử, hoặc cần đặt lại vấn đề về cách nhìn đến biến cố của tôi.
Thí dụ, Tuấn là người bán hàng thường phải làm việc vào chiều tối nếu anh muốn thành công. Lan thường là người chuẩn bị bữa ăn tối mà không biết khi nào Tuấn về, và cô cảm thấy bị bỏ rơi và thất vọng.
Một đàng, Lan cần phải nói với Tuấn về cảm tưởng bị bỏ rơi.
Ðàng khác, Tuấn phải tìm cách thông cảm hơn với điều Lan đang chịu đựng. Có nhiều cách "giải quyết" cho vấn đề này. Tuấn có thể điện thoại cho Lan và cho biết sẽ về trễ để Lan khỏi thắc mắc. Lan
cũng có thể phải chấp nhận sự thật là công việc của Tuấn không thể biết trước được.
Quy Tắc #8. Tôi thú nhận có một số vấn đề ngoài khả năng có thể thay đổi của chúng tôi. Mất việc làm, bị bệnh ung thư, bị tai nạn xe hơi, con cái bị chết là những loại vấn đề mà không ai có thể chuẩn bị để tránh được. Và không có sự đối thoại nào có thể "chữa"
được những thảm kịch kinh khủng như thế.
Tuy nhiên, khi vợ chồng biết cách đối phó với những vấn đề nhỏ thì dễ dàng hơn để đối phó với những vấn đề lớn. Có ba yếu tố thực sự quan trọng giúp đôi vợ chồng đối phó với những vấn đề không thể thay đổi được.
- Thứ nhất là mức độ mỗi người chúng ta thực sự lắng nghe tâm tình của người khác. Càng hiểu nhau bao nhiêu, chúng ta càng có thể chú ý đúng lúc đến những căng thẳng hay thảm kịch. Chúng ta không thể hứa sẽ bảo vệ được người yêu khỏi bị đau khổ, nhưng chúng ta có thể biết chắc trong sự đau khổ của họ luôn có sự hiện diện và sự hỗ trợ của chúng ta.
- Thứ hai là mức độ mà mỗi người chúng ta biết cách KHÔNG nhận trách nhiệm dùm người yêu. Thật quan trọng để chăm sóc con cái; cũng thật quan trọng để tránh việc làm cha mẹ của người yêu.
Thể hiện những điều yêu thương cho nhau thì tốt; nhưng tự để mình được xử dụng như cha mẹ của người yêu thì không lành mạnh.
Nhận trách nhiệm dùm cho người yêu trong việc ăn uống kiêng cữ, hay uống thuốc, hay thức dậy đúng giờ là những dấu chỉ KHÔNG lành mạnh của sự tương giao. Dĩ nhiên, có những lúc thích hợp để
"chăm sóc" người yêu, nhưng nếu "sự chăm sóc" người yêu trở nên thông thường thì chắc chắn có điều gì sai lầm.
- Thứ ba là mức độ mà mỗi người chúng ta biết trông cậy vào sự trợ giúp của Thiên Chúa trong lúc khốn khó. Thường không dễ để nhớ đến điều này, nhưng sự bảo hiểm tốt nhất cho bất cứ sự tương giao nào là hãy nhớ rằng Thiên Chúa sẵn sàng ở với chúng ta bất kể tình trạng tệ hại như thế nào hay bất kể chúng ta đã xáo trộn đến mức độ nào. Cầu nguyện trong lúc thịnh vượng thì thật có giá trị;
nhưng quan trọng hơn là sẵn sàng chạy đến Chúa trong lúc gian nan. Nếu chúng ta sẵn sàng cầu xin sự trợ giúp và cố gắng mở lòng chấp nhận "ý Chúa" thì Ngài sẽ ban cho chúng ta những ơn sủng cần thiết.
- Thứ tư là mức độ mà mỗi người chúng ta biết tìm sự giúp đỡ cần thiết của người khác. Ngay cả những lực sĩ ưu hạng cũng cần đến các huấn luyện viên để giúp họ đạt kết quả tốt nhất. Mỗi người (mỗi vợ chồng) phải dự trù tìm sự giúp đỡ của người chuyên môn khi có nhiều điều trục trặc hiển nhiên và không thể khá hơn.
Những Câu Hỏi Ðể Suy Tư & Ðối Thoại Chương 11:
Giải Quyết Vấn Ðề
1. Ðôi khi vấn đề xảy ra là hậu quả của những điều giả sử mà chúng ta không bàn tính với người yêu. Hãy trả lời những câu hỏi sau, và xem thử người yêu trả lời thế nào:
- Tôi nghĩ chúng tôi sẽ mừng lễ Giáng Sinh và các lễ khác:...
- Chúng tôi sẽ dành nhiều thời giờ cho cha mẹ của ai?
...
- Tôi nghĩ đứa con đầu lòng của tôi sẽ sinh vào năm :...
- Ai sẽ viết thiệp cám ơn khách tặng quà đám cưới?
...
- Ai là người nấu ăn trong gia đình chúng tôi? ...
- Ai là người có trách nhiệm sửa xe?...
- Ai là người có trách nhiệm giặt đồ?...
2. Có vấn đề gì tôi đã thấy xảy ra trong tương giao của chúng tôi, và tại sao lại có vấn đề này? (cho thí dụ rõ rệt) ...
3. Tôi có thể xác định loại vấn đề đó không? Thí dụ, có phải đó là vấn đề vì "thiếu giao tiếp," "hiểu lầm", "ai đó hoặc cái gì đó mà chúng tôi không thể kiểm soát nổi," "sự khác biệt giữa nam và nữ",
"cách đối xử của gia đình gốc,"? ...
4. Chúng tôi có học cách đối thoại về "vấn đề" mà không "đổ lỗi"
cho người khác không? Khi thi hành điều này chúng tôi học được điều gì? Cách nào và thời gian nào tốt nhất để đưa ra "vấn đề" mà chúng tôi có thể đối thoại? ...