Phần Một: Sự Giao Tiếp và Tình Yêu Lãng Mạn
1. Khi được hỏi "Ðiều gì quan trọng nhất giúp hôn nhân thành công?", đa số đều trả lời sự "giao tiếp" (communication).
Dường như đa số chúng ta đều thuộc một trong hai loại người sau: Hoặc "giỏi giao tiếp" hoặc "không giỏi giao tiếp". "Người giỏi giao tiếp" tin rằng họ là những người biết cách giao tiếp. Họ tận tâm cố gắng để đạt được hiệu quả trong sự giao tiếp. Khi bị hiểu lầm hay gặp khó khăn trong sự giao tiếp, họ có khuynh hướng nghĩ rằng sự trở ngại là bởi người kia, vì họ đã làm hết khả năng của họ rồi.
"Người không giỏi giao tiếp" thú nhận họ không tài giỏi về cách giao tiếp. Họ thường ao ước được khéo léo hơn trong sự giao tiếp. Tuy nhiên, vì những nỗ lực nhằm tăng tiến khả năng này thường không thành công, do đó họ có khuynh hướng cho đó là "kiểu cách của tôi"
và không thể làm gì hơn được.
Những nhận định kể trên chứa đựng ít nhiều sự thật, nó có thể giúp giải thích tại sao hầu hết chúng ta có "trở ngại trong sự giao tiếp" một khi chúng ta đã trải qua giai đoạn "tình yêu lãng mạn." Nếu tôi là người "giỏi giao tiếp", tôi tin là trở ngại của sự giao tiếp là do lỗi ở người kia. Nếu thú nhận tôi là người "không giỏi giao tiếp," tôi cho là người kia đã phải biết như thế. Trở ngại trong giao tiếp là lỗi của người kia vì không muốn chấp nhận "kiểu cách của tôi." Dù chúng ta là người "giỏi" hay "không giỏi giao tiếp", chúng ta cho là mình không có lỗi gì trong việc giao tiếp. Ða số chúng ta nghĩ và có khi nói rằng: "Nếu bạn thật sự yêu tôi, thì bạn đã biết tôi muốn gì!"
2. Khi chúng ta trong thời kỳ "yêu nhau", sự giao tiếp thật dễ dàng đến độ ít khi chúng ta phải nghĩ đến điều đó. Chúng ta thấy thật nhậy cảm đối với nhau. Chúng ta sẵn sàng làm mọi thứ để làm vui lòng người yêu. Chúng ta dành thời giờ để bàn tính chương trình
khi ở bên nhau. Chúng ta sẵn sàng thay đổi chương trình của mình khi thấy sự thay đổi đó làm người yêu vui hơn. Chúng ta bỏ những ý định riêng tư sang một bên. Ngay cả chúng ta giới hạn thời giờ làm việc để ở gần bên nhau lâu hơn. Chúng ta có cảm tưởng là mình biết "mọi thứ" của nhau. Chúng ta cảm thấy như có thể đọc được tư tưởng của nhau.
3. Trong thời kỳ yêu đương lãng mạn, khả năng giao tiếp của chúng ta--dù trên trung bình hay dưới trung bình--dường như nhiều hơn nhu cầu. Chúng ta có thể thành thật nói rằng chưa bao giờ mình "thành thật như vậy", và chưa bao giờ mình biết người khác
"đầy đủ như vậy". Ðây là lý do dễ hiểu tại sao đôi tình nhân không bao giờ muốn ghi tên theo học lớp "trau dồi khả năng giao tiếp."
Phần Hai: Vỡ Mộng, Hết Lãng Mạn
1. Tình yêu lãng mạn tạo cảm tưởng rất thân thiện, hoà hợp và chắc chắn. Thực ra những tâm tình này đã thay thế sự giao tiếp cần thiết. Kết quả là chúng ta vội vàng "nhẩy vào" cuộc tình. Hai người hoàn toàn xa lạ có thể trở nên đôi tình nhân chỉ sau một buổi tối!
Ðiều đó luôn luôn xảy ra trong tiểu thuyết, phim ảnh và truyền hình.
Hầu hết các đôi vợ chồng đều nhớ về giai đoạn lãng mạn như một thời kỳ tuyệt diệu và lạ lùng. Họ cũng nhớ đến lúc nào thì mối tình đó chấm dứt.
Tại sao nó chấm dứt?
2. Tình yêu lãng mạn có thể xảy ra vì chúng ta sẵn sàng mua lấy ảo tưởng. Khi chúng ta "rơi vào tình yêu" chúng ta chỉ chú trọng đến những phần mà chúng ta muốn tìm kiếm nơi người yêu lý tưởng.
Ðiều chúng ta thấy thì có thật, tỉ như nụ cười duyên dáng, sự tử tế, lời nói đầy tình cảm. Nhưng đó không phải là toàn bộ sự thật.
Những phần khác của người yêu-nhiều đặc tính tiêu cực-thì chúng ta thận trọng bỏ qua hoặc cho là "không quan trọng."
3. Vỡ mộng là tiến trình kế tiếp tự nhiên và bình thường. Hãy hỏi những người đã từng yêu. Tình yêu có thể xảy ra từ từ, hay thật bất ngờ. Nếu bạn đã "rơi vào tình yêu" mãi cho đến tuần trăng mật, bạn có thể tỉnh giấc trong một sáng sớm khi "người yêu" còn say ngủ, và bạn cảm thấy thật xa lạ với họ, rồi bạn tự hỏi không biết mình có sai
lầm khi kết hôn không. Có thể bạn khám phá ra một thực tế đau lòng, tỉ như bạn không còn cảm thấy gần gũi và thoải mái như trước nữa. Thay vì cảm thấy chắc chắn và thân thiện; bây giờ bạn cảm thấy sợ sệt hay-có lẽ-xa lạ và chán chường.
Không may, nhiều người tin là khi tâm tình sợ hãi và xa lạ thay thế cho tâm tình thân thiện và chắc chắn thì có nghĩa mối tình cũng chấm dứt. Ðây là lý do tại sao nhiều người bỏ rơi người bạn đời và đi tìm những kích thích khác để thay thế, tỉ như làm việc, chơi thể thao, tìm người bạn khác, v.v.
Sự sợ sệt và chán chường mà chúng ta cảm được khi tình yêu lãng mạn chấm dứt thì khó để đối phó. Chúng ta mong đợi mối tình này luôn luôn thân thiện và chắc chắn.
Nhiều người che giấu tâm tình này bằng cách tìm lý do để tức giận người bạn đời (tại sao cô/anh ấy lại làm điều đó với tôi), hoặc trở nên bực tức chính mình (tại sao mình lại đi sâu vào cuộc tình như thế). Nhưng bên dưới sự tức giận là sự sợ hãi, tỉ như sợ bị người kia ruồng bỏ, hay sợ bị tổn thương hay ngay cả sợ bị người kia tiêu diệt.
Phần Ba: Tình Yêu Chín Chắn
1. Khi tình yêu lãng mạn chấm dứt, chúng ta phải đối diện với một quyết định quan trọng. Chúng ta có thể quyết định hết yêu là dấu chỉ cuộc tình chấm dứt. Chúng ta cũng có thể tự nhủ "có lẽ mình chưa bao giờ yêu nhau thật". Hoặc, chúng ta quyết định nhìn đến vấn đề như một cơ hội mới, tỉ như chúng ta có thể mạo hiểm vào một loại tình yêu mới thường được gọi là "tình yêu chín chắn."
2. Tình yêu chín chắn bắt đầu khi chúng ta hiểu rằng bất kể chúng ta yêu nhau đến chừng nào, chúng ta vẫn có những nỗi sợ hãi thực sự. Những nỗi sợ hãi này thì bình thường và ngay cả tốt lành, vì chúng dựa trên ý thức ngày càng rõ rệt là hai người rất khác biệt nhau. Trong thời kỳ yêu nhau lãng mạn, sự khác biệt của chúng ta hoặc bị bỏ qua hoặc được coi là không quan trọng; bây giờ chúng ta mới có cơ hội để nhìn đến và đối phó với những khác biệt này. Và sự thử thách của giai đoạn này là học cách "chấp nhận và hỗ trợ"
"sự khác biệt" của nhau. Ðây là bản chất của "tình yêu chín chắn."
3. Từ bây giờ trở đi, sự thân mật sẽ đưa chúng ta vượt qua những lo sợ. Yêu nhau bao gồm sự mạo hiểm với nhau. Nếu chúng ta muốn thân thiết với nhau, chúng ta phải chấp nhận bị tổn thương khi nỗ lực chia sẻ cho nhau và lắng nghe nhau. Ðây là hoàn cảnh mà nhiều người không chuẩn bị!
4. Ðây là lúc chúng ta cần những khả năng giao tiếp hữu hiệu.
Khả năng giao tiếp là phương tiện mà các người yêu nhau dùng để tiếp tục--ngay cả làm sâu đậm hơn--tình yêu của họ trao cho nhau khi vượt ra ngoài giai đoạn yêu đương lãng mạn.
Phần Bốn: Bốn Khả Năng Giao Tiếp Chính Yếu Ðể Hỗ Trợ Tình Yêu Chín Chắn
Khả năng 1. CHIA SẺ
Ðây là điều ngược với sự phỏng đoán. Khi chúng ta nghĩ mình có thể biết rõ những gì trong đầu người khác, thì đó là lỗi lầm căn bản khi cố làm "thầy bói" trong sự giao tiếp giữa hai người trưởng thành. Dĩ nhiên, cha mẹ cần phải phỏng đoán những gì có trong đầu con cái còn nhỏ vì chúng chưa biết cách giao tiếp. Nhưng khi chúng ta cho rằng người yêu của tôi phải "biết những gì tôi cần" thì đó là sự sai lầm nguy hiểm. Hầu hết mọi người (ngay cả trẻ em) cũng bực bội khi nghe người khác nói lên ý nghĩ của mình, dù đó là cha mẹ.
Nên biết rằng chỉ có cha mẹ tuyệt hảo, là Thiên Chúa, mới thực sự biết chúng ta nghĩ gì, nhưng Ngài không bao giờ dùng những điều hiểu biết đó để hành khiển chúng ta. Thiên Chúa không bao giờ ngăn chặn chúng ta phạm tội!
Thật quan trọng để cùng với người yêu cố gắng "làm chủ" xu hướng phỏng đoán và chấm dứt thói quen này, vì nó làm tiêu hao ý muốn sống thật với con người của mình. Thay vì dùng khả năng để
"phỏng đoán", chúng ta có thể học cách "chia sẻ."
"Chia sẻ" là một tiến trình nhằm cố gắng hiểu biết những ý nghĩ, tâm tình, hy vọng, mơ ước, lo sợ của chính mình và truyền đạt cho người yêu trong phương cách hữu hiệu nhất. Tôi cố học cách để nói lên "điều tôi nghĩ" hơn là nói về "bạn". Tôi cũng cố chia sẻ "tâm tình của tôi" hơn là nói về "điều bạn làm."
"Ðiều Tôi Nghĩ"
Ðiểm chính yếu là nói lên những gì trong con người của tôi. Nó có nghĩa tôi sẵn sàng bộc lộ những yếu đuối để có thể bị tổn thương. Nó cũng đem lại cho người yêu món quà là sự hiểu biết về những gì sâu xa trong con người tôi.
"Ðiều tôi nghĩ" thường bắt đầu bằng chữ "tôi." Sau đây là vài thí dụ:
- "Tôi muốn nói cho anh/em nghe về con người tôi. Anh/em có muốn nghe không?"
- "Tôi đã nghĩ ra giải pháp cho vấn đề của chúng ta..."
- "Tôi nhận thấy anh/em có vẻ bực mình khi tôi về nhà, anh/em có muốn nói về điều đó không?"
"Ðiều tôi nghĩ" thường dẫn đến sự giao tiếp mà không phán xét người khác.
Chia Sẻ Tâm Tình
Tâm tình là một cảm xúc trong con người tôi. Nó thường vô hình đối với người khác. Chia sẻ tâm tình là "bộc lộ cảm xúc" với người khác. Chia sẻ tâm tình của tôi là một món quà lớn cho người khác.
Thí dụ về chia sẻ tâm tình:
- "Anh cảm thấy âu lo, không rõ công việc sẽ ra sao."
- "Em cảm thấy quả quyết khi nghe anh nói, 'Tôi phải bàn lại với vợ tôi.'"
- "Em cảm thấy bất an và lo sợ khi em nghĩ đến việc anh về nhà trễ hơn thường lệ."
- "Anh cảm thấy trìu mến và thân mật khi em nắm tay anh ở ngoài phố."
- "Em cảm thấy chán nản và bị bỏ rơi khi anh quyết định một mình về vấn đề ảnh hưởng đến cả hai chúng ta."
- "Em cảm thấy bị đe dọa khi giấy nợ gởi về nhà, em sợ rằng mình không trả nổi."
Quy tắc #1. Mục đích của chia sẻ tâm tình là dẫn đến sự giao tiếp bởi bộc lộ sự yếu đuối của mình. Ðừng nên dùng cách này để đổ lỗi cho người khác.
Quy tắc #2. Hãy cẩn thận tránh sự phán đoán thay vì nói lên tâm tình. Nếu tôi nói, "Anh cảm thấy rằng em đang giấu diếm anh điều gì". Chữ "rằng" có nghĩa là tôi đang phán xét hơn là chia sẻ tâm tình.
Quên những quy tắc này thì chắc chắn sẽ làm trì trệ, hơn là giúp đỡ, tiến trình giao tiếp.
Khả Năng 2. LẮNG NGHE
"Lắng Nghe" là cố đặt mình vào vị trí của người khác để biết được những gì họ đang cảm nghiệm.
Hầu như mỗi lần chúng ta nghe người khác nói, chúng ta cố tìm hiểu cái cảm tưởng của chính mình trong hoàn cảnh đó. Thí dụ, nếu bạn kể cho tôi nghe về cuộc nghỉ hè của bạn ở một vùng đồi núi, tôi có khuynh hướng nghĩ về cái cảm tưởng của tôi trong vùng đồi núi đó. Nhưng nếu tôi thật sự muốn "lắng nghe" bạn, tôi sẽ cố để biết cái cảm tưởng của bạn, có thể là sự "sợ hãi" khi lái xe trên những đường đèo quanh co, hay bạn "bàng hoàng" bởi cái lạnh của miền núi. Thực sự "lắng nghe" sẽ giúp tôi hiểu được những gì về bạn có thể khác với cảm nghiệm của chính tôi. (Có thể bạn đi vào mùa mưa nên không thích vùng đồi núi đó lắm). Càng sẵn sàng muốn "lắng nghe" người khác bao nhiêu, tôi càng sẵn sàng để người khác sống thực với con người của họ bấy nhiêu.
Cách tốt nhất để đáp ứng với sự chia sẻ của người khác là hãy tưởng tượng mình là cái máy thu băng. Ghi nhận tất cả những gì bạn nghe và tránh thêm thắt sự dẫn giải của chính bạn. Cách đáp ứng hay nhất là "nói lại" những điểm chính mà bạn đang nghe:
- "Anh nghĩ là em muốn nói rằng..." Người yêu của bạn có thể trả lời, "Ðúng vậy" hay "Không phải vậy, điều em muốn nói là..."
- Một cách đáp ứng tốt đẹp khác là: "Anh có thể nói thêm cho em biết không."
Cách đáp ứng KHÔNG có lợi là:
- "Em phải làm cách khác..."
- "Anh sẽ làm như thế này..."
- "Ðể em kể cho anh nghe cảm nghiệm của em."
Những kiểu đáp ứng này có thể "có ý nghĩa" nhưng không phải là cách tốt nhất để "lắng nghe" người khác.
Nên nhớ "người lắng nghe tuyệt hảo" là Thiên Chúa, Ðấng yêu thương chúng ta hơn bất cứ ai. Khi chúng ta tâm tình với Thiên Chúa, Ngài không gián đoạn chúng ta để "nói" cho chúng ta biết những gì phải làm hay những gì Thiên Chúa sẽ làm. Sự đáp ứng
thông thường của Thiên Chúa là lắng nghe (im lặng) để khuyến khích chúng ta tín thác tuyệt đối vào Cha trên trời và nói cho Ngài biết những lo sợ sâu kín nhất hay những vui sướng cao độ nhất với Ðấng luôn luôn lắng nghe một cách tuyệt đối! Không ai trong chúng ta có thể là người lắng nghe tuyệt hảo, nhưng chúng ta có thể bắt chước cách lắng nghe từ Thiên Chúa.
Khả Năng 3. CHẤP NHẬN
Chấp nhận là học cách đối thoại về những gì mà chúng tôi đã liều lĩnh chia sẻ cho nhau nghe trong phương cách nhằm tôn trọng hơn về con người thực tế mà chúng tôi sẽ trở thành.
Trong thời gian yêu nhau lãng mạn, chúng ta thường ngạc nhiên khi thấy chúng ta giống nhau là chừng nào, tỉ như, thích cùng loại nhạc, cùng loại thức ăn, cùng loại thể thao, v.v. Khi tình yêu vượt ra ngoài sự lãng mạn, chúng ta bị thử thách để chấp nhận sự khác biệt của nhau. Hầu hết mọi người chúng ta được dạy "chấp nhận" người khác có nghĩa "đồng ý với" hay "tán thành" lối cư xử của người đó.
Nhưng trong những khả năng giao tiếp, chữ "chấp nhận" có một ý nghĩa rất đặc biệt. Ở đây chữ "chấp nhận" có nghĩa "dù biết người kia khác với tôi thế nào hay hành động rất khác biệt, nhưng tôi chống lại xu hướng thay đổi người ấy thành một con người như tôi muốn."
Nói cách khác, "chấp nhận" là biết "yêu thương người khác dù tôi không thích lối cư xử của họ." Ghi chú: chấp nhận người khác không có nghĩa tán thành lối cư xử của họ. Hiểu được cách yêu thương này là bắt đầu hiểu cách Thiên Chúa yêu thương kẻ tội lỗi cũng như các thánh!
Khả năng này là một phần của sự yêu thương mà Thánh Phaolô nói đến khi ngài viết: "Tình yêu thì nhẫn nhục, hiền hậu, không ghen tương, không vênh vang, không tự đắc, không làm điều bất chính, không tìm tư lợi, không nóng giận, không nuôi hận thù, không mừng khi thấy sự gian ác, nhưng vui khi thấy điều chân thật. Tình yêu tha thứ tất cả, tin tưởng tất cả, chịu đựng tất cả" (1 Cor. 13:4-8). Thánh Phaolô dạy các tín hữu thời đó rằng chấp nhận được tình yêu này là
"ơn sủng đặc biệt" được Chúa Thánh Thần ban cho chúng ta (1 Cor.
12:1-11).
Các vợ chồng Công Giáo khôn ngoan đã cảm tạ Thiên Chúa vì ơn sủng này được ban cho họ một cách rộng rãi, và họ kiên nhẫn xử dụng nó. Ðể giải quyết vấn đề khó khăn, để thăng tiến cá nhân, để mối tình thêm sâu đậm và để hoà giải khi có những đau thương gây nên cho nhau thì thực sự phải là một khả năng Chúa ban.
Khả năng 4. LIỀU LĨNH THĂNG TIẾN HƠN
Cuộc tình là một tiến trình luôn luôn thăng tiến suốt cuộc đời, nếu chúng ta sẵn sàng liều lĩnh chia sẻ về những lãnh vực nhiều thách đố nhất của đời sống chúng ta.
Khả năng thứ tư, "liều lĩnh thăng tiến hơn", thì tương tự như khả năng thứ nhất, "chia sẻ." Sự khác biệt là khả năng này được xây dựng trên những gì chúng ta đã "chia sẻ", "lắng nghe" và "chấp nhận". Nó là bước xa hơn để đề cập đến những vấn đề, những nhu cầu, những trông đợi và những mơ ước mà chúng ta biết là dường như khó để đối phó.
"Chấp nhận" người yêu dường như có nghĩa chúng ta phải đồng ý không bao giờ muốn thay đổi gì cả. Tuy nhiên, khả năng thứ tư của sự giao tiếp hữu hiệu--"liều lĩnh thăng tiến hơn"-là một phương tiện giúp cả hai người tiếp tục thay đổi và thăng tiến từ tình yêu lãng mạn sang tình yêu chín chắn.
Thí dụ, khi biết vợ mình muốn cảm thấy an toàn về tài chánh thì thật khó cho người chồng đề cập đến việc mua sắm một món đồ tốn nhiều tiền. Hay khi biết người chồng không sốt sắng trong sự phát triển tinh thần, thì khó cho người vợ nói lên sự khao khát đến nhà thờ mỗi Chúa Nhật. Hay, ngày càng hiển nhiên là người chồng bắt đầu nghiện rượu thì thật khó để đề cập đến việc ngăn ngừa. Hoặc, có thể người chồng ao ước được ân ái với vợ lâu hơn, nhưng do dự không dám nói lên vì sợ sẽ bị từ chối hay bị hiểu lầm.
Trong hầu hết các hôn nhân, vợ chồng thường có khuynh hướng
"bắt chước" cách giao tiếp và mực độ thăng tiến mà họ nhận thấy được trong gia đình gốc của họ. Thường cũng có khuynh hướng giữ lại những gì "quen thuộc" vì muốn cảm thấy an toàn. Người ta sợ thay đổi. Nhưng khi điều này xảy ra, sự tương giao bắt đầu vụn vỡ.
Như một cái cây khoẻ mạnh được bọc trong bao nhựa, nó có thể trông vẫn còn đẹp, nhưng-vì không thể lớn lên-nó sẽ chết.