CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
Tại thời điểm tái khám, mỗi bệnh nhân được tuyển chọn vào nghiên cứu sẽ được nghiên cứu viên phỏng vấn trực tiếp một lần thông qua bộ câu hỏi cấu trúc.
Nghiên cứu viên thu thập một số đặc điểm liên quan đến nhân khẩu học, bệnh lý, đơn thuốc và chỉ số cận lâm sàng thông qua bệnh án giấy hoặc bệnh án điện tử.
2.2.2. Mẫu nghiên cứu
Chọn mẫu: Lấy mẫu thuận tiện, không xác suất, chọn tất cả các bệnh nhân thỏa mãn điều kiện chọn liệu trong thời gian nghiên cứu.
2.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
* Thu thập qua bệnh án: Tuổi, giới tính, nơi ở, bảo hiểm y tế, các bệnh mắc kèm, biến chứng của bệnh, insulin, đơn thuốc tháng trước (Tên thuốc, hoạt chất, liều 1 lần, số lần dùng trong ngày), các chỉ số cận lâm sàng (huyết áp, HbA1C, đường huyết lúc đói, các chỉ số lipid máu, creatinin tại thời điểm gần nhất).
22 * Thu thập qua phỏng vấn
Thông tin về nhân khẩu học - Dân tộc, tôn giáo
- Tình trạng hôn nhân (độc thân, kết hôn, li dị, li thân, vợ/chồng đã mất) - Học vấn (dưới phổ thông, phổ thông, đại học/cao đẳng/trung cấp)
- Tình trạng việc làm (đi làm, tự sản xuất kinh doanh, nghỉ hưu, không có việc làm)
- Tình trạng thu nhập so với trước thời kì COVID (tăng, giảm, giữ nguyên)
Đặc điểm bệnh lý và dùng thuốc - Thời gian mắc bệnh đái tháo đường
- Tự dùng thêm các thuốc và các sản phẩm hỗ trợ điều trị ngoài đơn
Công cụ đánh giá tuân thủ sử dụng thuốc
- Dùng bộ câu hỏi MARS-5 (Medication Adherence Report Scale) để đánh giá tuân thủ dùng thuốc cho thuốc đái tháo đường mà bệnh nhân đang sử dụng. MARS-5 gồm 5 câu về tần suất quên thuốc, dùng thuốc ít hơn so với đơn kê, thay đổi liều thuốc, bỏ lỡ 1 liều, ngừng thuốc một thời gian. Tần suất được đánh giá theo thang Likert-5 (không bao giờ, hiếm khi, thỉnh thoảng, thường xuyên, luôn luôn). Điểm cuối cùng của thang điểm có thể nằm trong khoảng từ 5, tương ứng với mức độ tuân thủ thấp nhất, đến 25 điểm, mức độ tuân thủ tối đa (phụ lục 1).
- 2 câu hỏi về tình trạng hết thuốc: “Trong vòng 3 tháng trước, Ông/Bà có khi
nào bị hết thuốc trước ngày tái khám không?”. Nếu bệnh nhân trả lời có, sẽ hỏi tiếp
“Ông/Bà có tự mua thêm thuốc còn thiếu để dùng hay là bỏ dùng thuốc vài ngày và đợi đến lịch khám tiếp theo để lĩnh/mua thuốc?” (phụ lục 1)
Công cụ đánh giá tự tin dùng thuốc đúng theo hướng dẫn
Mức độ tự tin dùng thuốc đúng theo hướng dẫn của bệnh nhân được đánh giá bằng bộ câu hỏi tự báo cáo SEAMS. SEAMS bao gồm 13 câu hỏi về mức độ tự tin dùng thuốc đúng theo hướng dẫn trong các hoàn cảnh khác nhau. Có 3 lựa chọn cho mỗi trường hợp, lần lượt là “Không tự tin”, “Hơi tự tin” và “Rất tự tin” được tính từ 1 đến 3 điểm. Tổng điểm dao động từ 13 đến 39 điểm. Điểm càng cao cho thấy bệnh nhân càng tự tin dùng thuốc đúng cách (phụ lục 1)
Công cụ đánh giá năng lực hiểu và vận dụng thông tin về thuốc
Năng lực hiểu và vận dụng thông tin về thuốc của bệnh nhân được đánh giá bằng bộ câu hỏi tự báo cáo ChMLM (Chinese Medication Literacy Measure). ChMLM gồm 4 phần với tổng số 17 câu hỏi. Phần 1 gồm 5 câu hỏi Đúng/Sai về từ vựng liên quan
23
đến thuốc. Các phần 2 – 4 là các câu hỏi nhiều lựa chọn về nhãn thuốc không kê đơn (5 câu hỏi), quảng cáo thương mại về thực phẩm bổ sung (3 câu hỏi) và sử dụng thuốc theo đơn (4 câu hỏi). Mỗi câu trả lời đúng được tính 1 điểm, sai hoặc không biết tính 0 điểm. Điểm năng lực thuốc là tổng điểm của cả 4 phần, dao động từ 0 đến 17. Năng lực thuốc được phân loại theo 2 mức độ: năng lực cao ( ≥13 điểm) và năng lực thấp (<13 điểm). (phụ lục 1)
Công cụ khảo sát niềm tin về các sản phẩm đông y
Dựa trên bộ câu hỏi được thiết kế trong nghiên của Kamel và cộng sự [41] về kiến thức, thái độ và niềm tin về thuốc đông y điều trị đái tháo đường, chúng tôi xây dựng bộ câu hỏi niềm tin về các sản phẩm đông y gồm 12 câu hỏi. 2 câu hỏi đầu tiên hỏi về kiến thức của bệnh nhân về sản phẩm đông y điều trị đái tgiangháo đường và nguồn thông tin mà họ tiếp cận với sản phẩm. 10 câu hỏi về niềm tin của bệnh nhân đái tháo đường về sản phẩm đông y điều trị ĐTĐ. Bệnh nhân được hỏi liệu họ có tin rằng sản phẩm đông y có tác dụng điều trị ĐTĐ, liệu các sản phẩm có thể thay thế thuốc tây y điều trị ĐTĐ, niềm tin về việc các sản phẩm đông y tương tác với thuốc tây y và ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc và họ có hài lòng với tác dụng hạ đường huyết mà các sản phẩm này mang lại. Ngoài ra bệnh nhân được hỏi họ có đang sử dụng các sản phẩm đông y để điều trị ĐTĐ, họ sử dụng là do bác sỹ kê đơn hay tự mua, có sử dụng thường xuyên hay không và hỏi liệu bệnh nhân có thích các sản phẩm này không vì sao họ thích. (phụ lục 1)
24 Sơ đồ nghiên cứu được trình bày trong hình 2.4