6. Bố cục luận văn
1.2. Sơ lược về làng nghề du lịch
Làng nghề Việt Nam, làng nghề thủ công, làng nghề truyền thống hoặc làng nghề cổ truyền… thường được gọi ngắn gọn là làng nghề, là những làng nghề mà tại đó hầu hết dân cư tập trung vào làm một nghề duy nhất nào đó; nghề của họ làm thường có tính chuyên sâu cao và mang lại nguồn thu nhập cho dân làng.
“Làng nghề là một hoặc nhiều cụm dân cư thôn, ấp, bản, làng, buôn, phum, sóc hoặc các điểm dân cư tương tự trên địa bàn một xã, thị trấn (được gọi chung là làng), có các hoạt động ngành nghề nông thôn, sản xuất ra một hoặc hai loại sản phẩm khác nhau.”
1.2.2. Làng nghề du lịch
Làng nghề du lịch là một không gian lãnh thổ nông thôn mang đậm nét văn hoá, lịch sử, có nghệ nhân tiêu biểu thực hiện tổ chức sản xuất một hoặc một số sản phẩm thủ công truyền thống, đồng thời làng nghề còn cung cấp các dịch vụ phục vụ và thu hút khách du lịch.
Điểm khác nhau cơ bản giữa làng nghề thông thường hay “làng nghề thương mại” và làng nghề du lịch là ở chỗ làng nghề du lịch có lợi thế thu hút khách du lịch (có giá trị văn hoá, lịch sử, thuận tiện về mặt vị trí địa lý…) và có các dịch vụ phục vụ khách du lịch (trưng bày bán hàng, biểu diễn quy trình sản xuất, hướng dẫn tham quan…)
1.2.3. Du lịch làng nghề.
Du lịch làng nghề là sản phẩm du lịch khai thác các giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể. Các sản phẩm do nghề thủ công của làng nghề tạo ra như là một đối tượng tài nguyên du lịch có giá trị, được khai thác để phục vụ cho nhu cầu nghiên cứu tìm hiểu văn hoá, tham quan du lịch của du khách; mang lại lợi ích kinh tế cho địa phương và đất nước, góp phần tôn vinh, bảo tồn giá trị truyền thống văn hoá dân tộc và tăng cường vai trò kinh tề của làng nghề.
1.2.4. Phát triển Du lịch làng nghề
Việc phát triển làng nghề gắn với phát triển du lịch, lấy du lịch là một trong những động lực thúc đẩy làng nghề phát triển và làng nghề phát triển cũng là nền tảng để phát triển du lịch làng nghề.
Phát triển du lịch làng nghề được hiểu là một quá trình tiến triển của du lịch làng nghề trong một thời gian nhất định. Trong đó, sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế xã hội, sự tổ chức, duy trì và bảo tồn không gian làng nghề truyền thống, sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, sự công bằng về phân phối.
Như vậy, phát triển làng nghề cũng được xem xét cả hai mặt là quá trình và trạng thái phát triển. Về nghĩa hẹp, phát triển làng nghề được xem như quá trình cung cấp hay tăng thêm về các tiện nghi và dịch vụ để thoả mãn nhu cầu du lịch.
Theo nghĩa rộng, phát triển du lịch làng nghề được xem xét trong sự tác động qua lại với cả địa phương và cộng đồng. Để làm được điều đó, chúng ta cần đánh giá vùng du lịch đang trong giai đoạn phát triển du lịch nào thông qua việc đánh giá lượng khách du lịch, tình hình cung cấp dịch vụ, thái độ của người dân địa phương,…
1.2.5. Lợi ích của việc phát triển du lịch làng nghề
Ngành du lịch là cầu nói văn hóa, tinh thần của một quốc gia. Du lịch tại các làng nghề truyền thống, mang nặng các giá trị văn hóa tinh thần, đang được các quốc gia khai thác, nhất là các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Ngày nay, khách du lịch có xu hướng thiên về loại hình du lịch văn hóa. Theo thống kê mới đây, lượng khách chọn du lịch văn hóa hiện chiếm tới 60% trong tổng lượng khách du lịch trên thế giới.
Mô hình chung cho du lịch làng nghề ở các quốc gia là cho phép khách du lịch được tham quan khu vực sản xuất, nơi họ có thể cảm nhận được các giá trị truyền thống trong mỗi sản phẩm được sản xuất ra bởi bàn tay của các nghệ nhân.
Khách du lịch có cơ hội được tham gia vào quá trình sản xuất để tự sáng tạo các sản phẩm cho riêng mình, nhờ đó mang lại cho họ nhiều kinh nghiệm, khám phá thú vị trong các chuyến du lịch. Phát triển du lịch làng nghề đem lại một số lợi ích quan trọng sau:
Du lịch làng nghề góp phần đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm làng nghề, tăng thu ngoại tệ. Trong những năm gần đây, mặt hàng thủ công mỹ nghệ đã trở thành một trong những mặt hàng chủ lực xuất khẩu của Việt Nam. Hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam đã có mặt và được ưa chuộng ở hơn 50 quốc gia và khu vực trên thị trường thế giới (chủ yếu là thị trường Châu Âu, châu Mĩ, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc và Trung Đông). Trong những năm gần đây, kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mĩ nghệ không ngừng tăng. Nhóm hàng thủ công mỹ nghệ được xếp thứ 8 trong số 10 nhóm mặt hàng xuất khẩu có kim ngạch hàng năm trên 100 triệu USD của cả nước.
Du lịch làng nghề góp phần giải quyết việc làm cho người dân địa phương, cải thiện đời sống nhân dân. Du lịch làng nghề thu hút một bộ phận lao động tại địa phương tham gia vào các dịch vụ hỗ trợ du lịch. Việc gắn kết các làng nghề truyền thống với hoạt động du lịch đã tạo ra hàng loạt các công ty du lịch, nhà nghỉ, dịch
vụ ăn uống, và bán đồ lưu niệm...tạo điều kiện cho lao động địa phương có công ăn việc làm. Việc cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân chỉ có thể thực hiện trên cơ sở ổn định việc làm và nâng cao thu nhập. Thu nhập từ du lịch làng nghề chiếm tỷ lệ lớn trong tổng thu nhập đã đem lại cho người dân cuộc sống đầy đủ hơn cả về vật chất lẫn tinh thần. Đưa du lịch vào các làng nghề truyền thống cùng với sự đổi mới về kinh tế, văn hóa của nhân dân. Bên cạnh đó, khi du lịch làng nghề phát triển thì hệ thống đường giao thông và các hệ thống điện được cải tạo và nâng cấp, xây dựng mới hơn, các cơ sở vật chất kỹ thuật khác như nước sạch, thông tin và các hoạt động về dịch vụ, văn hóa, được phát triển hơn. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân của người dân được cải thiện, sức mua tăng tạo thị trường cho công nghiệp và dịch vụ phát triển.Như vậy, khi du lịch tại các làng nghề càng phát triển thì các làng nghề truyền thống sẽ có cơ hội phát triển, tự bản thân nó tự yêu cầu phải có kết cấu hạ tầng kỹ thuật phát triển mà còn kích thích phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật và nâng cao dân trí của các thợ lao động phổ thông, góp phần xây dựng làng nghề văn minh, hiện đại.
Du lịch làng nghề giúp thu hẹp khoảng cách thu nhập nông thôn thành thị.
Hoạt động du lịch tác động mạnh đến dòng chảy tiền tệ, chuyển một số lượng tiền lớn từ các khu đô thị, mức thu nhập cao đến những vùng nông thôn có mức thu nhập thấp hơn. Vì vậy, du lịch làng nghề tạo ra mức cân bằng mới đối với mức thu nhập của nông thôn và thành thị. Quá trình di chuyển tiền tệ thông qua tiêu dùng du lịch góp phần rút ngắn khoảng cách và cải thiện tình trạng bất bình đẳng về mức sống giữa các vùng có điều kiện phát triển khác nhau.
Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa: Trong quá trình phát triển du lịch, các nghề và làng nghề truyền thống đã có vai trò quan trọng tích cực góp phần tăng tỷ trọng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, thu hẹp tỷ trọng nông nghiệp, chuyển lao động từ sản xuất nông nghiệp có thu nhập thấp sàng nghành nghề phi nông nghiệp, dịch vụ có thu nhập cao hơn.
Sự tác động của du lịch tạo ra nền kinh tế đa dạng ở nông thôn và phong phú, đa dạng về loại hình sản phẩm. Như vây, khi nghề thủ công hình thành và phát triển thì kinh tế của người dân ở ngoại ô thành phố không chỉ có ngành nông nghiệp thuần nhất mà bên cạnh đó là các nghành thủ công nghiệp và dịch vụ cùng tồn tại và phát triển.
Phát triển du lịch làng nghề, thông qua đó sẽ làm tăng thêm số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và quá trình tích tụ, tập trung sản xuất cũng như thông qua việc tích lũy vốn của các cơ sở đó hoặc qua sự liên kết giữa các cơ sở có quy mô nhỏ, sự phát triển nghề và các làng nghề sẽ cho phép khai thác và sử dụng hiệu quả những tiềm năng, lợi thế. Bên cạnh đó, khi du lịch tác động, các làng nghề phát triển sẽ trực tiếp hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp đô thị, liên kết với công nghiệp đô thị thành một tổng thể thống nhất thông qua các mối quan hệ vệ tinh và gia công dưới hình thức cung cấp nguyên vật liệu và sản phẩm
sơ chế, hoặc sản phẩm gia công theo hợp đồng, đồng thời cung cấp lao động có tay nghề cho công nghiệp đô thị.
Hoạt động du lịch làng nghề phát triển tạo cơ hội cho hoạt động dịch vụ ở làng nghề mở rộng quy mô và địa bàn hoạt động, thu hút nhiều lao động. Khác với sản xuất nông nghiệp, sản xuất trong làng nghề là một quá trình liên tục, đòi hỏi một sự thường xuyên dịch vụ cung ứng vật liệu và tiêu thụ sản phẩm. Do đó, dịch vụ làng nghề sẽ phát triển mạnh mẽ với nhiều hình thức đa dạng và phong phú, đem lại thu nhập cao cho người dân.
Sự phát triển của du lịch làng nghề truyền thống có tác dụng rõ rệt vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở các làng nghề theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Sự phát triển lan tỏa của các làng nghề sẽ mở rộng quy mô sản xuất, thu hút nhiều lao động phổ thông, góp phần giải quyết vấn đề giải quyết việc làm cho lao động phổ thông ở các thành phố lớn như thành phố Hồ Chí Minh.
Làng nghề du lịch làm đa dạng hóa các sản phẩm du lịch của thành phố Hồ Chí Minh. Du lịch là ngành có định hướng sử dụng tài nguyên cao. Giá trị của sản phẩm du lịch chủ yếu dựa vào sự đa dạng và chất lượng của tài nguyên du lịch.
Làng nghề truyền thống mang đầy đủ đặc thù của một đối tượng tài nguyên nổi bật của ngành du lịch. Xây dựng hệ thống du lịch làng nghề góp phần tăng khả năng lựa chọn của du khách đối với sản phẩm du lịch.
Du lịch làng nghề góp phần tạo động lực phát triển cơ sở hạ tầng ở các làng nghề. Du lịch là hoạt động liên ngành, liên vùng đòi hỏi sự hỗ trợ rất lớn từ các ngành khác. Phát triển du lịch dẫn đến phát triển cơ sở vật chất kĩ thuật tại các làng nghề và vùng phụ cận có tiềm lực tài nguyên nhưng còn gặp khó khăn trong phát triển kinh tế. Sự ra đời của các cơ sở vật chất hạ tầng sẽ tạo ra động lực lớn kích thích các ngành kinh tế khác phát triển, thu hút đầu tư bên ngoài
Du lịch làng nghề góp phần vào việc phát triển và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Các làng nghề gắn liền với lịch sử phát triển văn hóa của các dân tộc, nó là nhân tố góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú cho bản sắc văn hóa Việt Nam. Do đó, đưa du lịch vào các làng nghề sẽ góp phần khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống và có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc trong quá trình CNH – HĐH đất nước.
Du lịch làng nghề là hình thức bảo tồn và giới thiệu rộng rãi nền văn hóa truyền thống hiệu quả, giúp khôi phục và phát triển các nghề truyền thống đã và đang bị mai một trong nền kinh tế thị trường và quá trình công nghiệp hóa. Thông qua hoạt động du lịch, các giá trị văn hóa truyền thống được nhiều người biết đến.
Sự trân trọng và chiêm ngưỡng của khách du lịch, sự quan tâm, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa của chính quyền và trên hết mà lợi ích của ngành du lịch mang lại sẽ có tác động rất mạnh đến ý thức của người dân đối với nghề thủ công truyền thống, đối với di sản văn hóa phí vật thể và phi vật thể mà họ còn gìn giữ lâu đời
theo suốt tiến trình lịch sử, có nguy cơ bị hủy hoại theo thời gian và sự biến đổi của nền kinh tế. Hoạt động du lịch mang đến cho các làng nghề này những đối tượng khách tiêu dùng đặc biệt, họ không chỉ cần đến giá trị sử dụng và còn quan tâm đến các giá trị tinh thần được truyền tải trong các sản phẩm. Hơn nữa, hoạt động du lịch mang tính xã hội và lan truyền. Vì vậy, du lịch làng nghề sẽ khuếch trương, quảng bá và mở rộng thị trường các sản phẩm làng nghề, góp phần đưa hình ảnh của sản phẩm và làng nghề đến với nhiều địa phương và quốc gia khác.
Mở rộng giao lưu hợp tác trong và ngoài nước, nâng cao và quảng bá hình ảnh các làng nghề, hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế, giúp du khách hiểu hơn vế văn hóa của con người Việt Nam. Chính yếu tố văn hóa đậm nét của hàng thủ công truyền thống đã tạo nên vị trí quan trọng của sản phẩm này trên thương trường quốc tế. Người nước ngoài hiểu và yêu mến Việt Nam thông qua yếu tố văn hóa. Hàng thủ công mĩ nghệ của mối dân tộc là một nét văn hóa riêng, đặc sắc và thành phố Hồ Chí Minh cũng có những nét riêng trong các làng nghề của mình.
Trên các sản phẩm thủ công mĩ nghệ thường biểu đạt phong cảnh sinh hoạt, con người, cảnh quan thiên nhiên, lễ hội truyền thống, quan niệm về tự nhiên... Những nét chấm phá nghệ thuật trên tranh sơn mài, tranh lụa, những bức chạm gỗ, khảm xà cừ...đã thể hiện đất nước, con người và tâm hồn, tình cảm Việt Nam, làm cho người nước ngoài yêu mến nhân dân, đất nước Việt Nam và người Việt Nam thì thêm yêu đất nước xinh đẹp của mình. Tính truyền thống, những nét văn hóa đặc trưng và sự sáng tạo nghệ thuật đã làm tăng giá trị của sản phẩm làng nghề. Chính điểm riêng này đã cho phép nhiều làng nghề trở thành điểm du lịch hấp dẫn đối với khách trong và ngoài nước.
Trong thời đại của nền công nghiệp, công nghệ phát triển cao, thế mạnh của Việt Nam để cạnh tranh với du lịch thế giới ngoài các di tích mang đậm văn hóa Việt, những danh lam thắng cảnh, công trình kiến trúc, các giá trị văn hóa thì những sản phẩm thủ công truyền thống độc đáo đã, đang và sẽ ngày càng để lại nhiều dấu ấn sâu sắc trong lòng mỗi vị khách du lịch.
Tóm lại, hiện tại cũng như tương lai, làng nghề nói riêng và các làng nghề truyền thống nói chung sẽ là cầu nối giữa nông nghiệp, nông thôn và dịch vụ; giữa truyền thống và hiện đại; thành thị và nông thôn. Tuy nhiên, hiện nay các làng nghề đang gặp không ít khó khăn để bảo tồn và phát triển nghề truyền thống và du lịch làng nghề thành phố Hồ Chí Minh cũng đang đứng trước những khó khăn trong việc thu hút, mở rộng và phát triển các làng nghề.