6. Bố cục luận văn
2.2. Thực trạng phát triển du lịch làng nghề tại thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian qua
2.2.2. Thực trạng phát triển du lịch làng nghề ở thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian qua
Hiện nay hệ thống cơ sở tại các làng nghề chỉ đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của làng nghề truyền thống mà chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển của ngành du lịch. Hệ thống đường giao thông tới điểm du lịch chưa thuận tiện, chưa có biển chỉ dẫn, biển báo. Về các đại điểm du lịch làng nghề trong địa phận làng nghề hệ thống đường nội bộ không sạch đẹp. Đường nội bộ các làng nghề chủ yếu là đường xi măng, có chỗ đường đất thậm chí lầy lội. Tại hầu hết các làng nghề vẫn chưa có chỗ đậu xe hoàn chỉnh, các công trình công cộng như cơ sở y tế, ngân hàng, dịch vụ viễn thông để phục vụ khách du lịch. Đối với khách du lịch quốc tế, việc ghi bản chỉ dẫn hay hướng dẫn bằng tiếng Anh - ngôn ngữ thông dụng sẽ giúp cho khách quốc tế hài lòng hơn.
Kể từ khi thành phố có chủ trương đưa làng nghề vào khai thác du lịch, có thể đếm trên đầu ngón tay số làng nghề ở Thành phố được ‘du lịch hoá’ thành công. Với hệ thống các làng nghề phong phú là một nguồn tài nguyên du lịch dồi dào, hơn nữa lại có thể khai thác sử dụng ở hai hình thức: du lịch thương mại và du lịch nhân văn. Cả hai hình thức này đều thu hút khách nước ngoài - đặc biệt là khách Tây Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc…
Thế nhưng, hầu như chỉ ngoài một vài làng nghề được đưa vào dịch vụ du lịch như làng nghề “Một thoáng Việt Nam ở Củ Chi” các làng nghề khác gần như bị bỏ quên, mặc dù có chủ trương từ chính quyền địa phương. Rõ ràng, cơ sở hạ tầng không phải nguyên nhân chính dẫn đến sự hoang vắng. Chưa kể rất nhiều làng nghề nằm ở những vị trí thuận lợi, dễ dàng cho khách “rẽ ngang, rẽ dọc”
trên đường đi tour từ Thành phố tới các danh thắng di tích nổi tiếng như địa đạo Củ Chi, Thánh điện Cao Đài... Sở dĩ các làng nghề khó phát triển du lịch là do thiếu sự đầu tư đồng bộ. Huyện, thành phố có chủ trương nhưng một dự án từ lúc công bố đến lúc thực hiện quá lâu. Người dân thì bị động chờ các động thái từ chính quyền chứ không chủ động học hỏi để vừa làm nghề, vừa làm thương mại dịch vụ.
Tuy nhiên, lý giải cho tình hình du lịch ảm đảm ở các làng nghề không thể không nói đến chất lượng sản phẩm của các hãng lữ hành. Các hãng du lịch không thể chỉ có nhiệm vụ dẫn khách tới làng nghề và để mặc khách tự tìm hiểu.
Bản thân sản phẩm mà hãng đưa ra phải có tính sáng tạo, có cách tiếp cận, cách tham quan khác lạ, làm sao để kết nối được người dân với khách. Các đơn vị lữ hành hoàn toàn có thể liên lạc trước với một số địa chỉ trong làng nghề, thoả thuận với chủ cơ sở về cách đón tiếp, về giá cả sản phẩm, thậm chí là cả không
gian cho khách được tham gia sản xuất cùng người dân… trước khi dẫn khách tới thì chắc chắn hiệu quả tour sẽ cao hơn rất nhiều.
Song, nhiều người dân ở các làng nghề phàn nàn nhiều về chính quyền địa phương hơn là các đơn vị lữ hành. Theo họ, chính quyền cần quan tâm đầu tư nhiều hơn đến việc quảng bá, tiếp thị hình ảnh làng nghề trên các phương tiện truyền thông. Tuỳ vào nguồn ngân sách nhiều hay ít mà làm tờ rơi, sách báo hay clip quảng cáo trên truyền hình. Đồng thời tạo điều kiện cho người dân tham quan các làng nghề đã làm du lịch để học hỏi kinh nghiệm. Bên cạnh đó là đầu tư xây dựng hệ thống cung cấp dịch vụ du lịch tại địa phương từ bán sản phẩm lưu niệm đến ăn, ngủ, nghỉ…
Trong năm 2009, Sở Du lịch Thành Phố cũng đã có chủ trương và thực hiện nhiều hoạt động hỗ trợ thúc đẩy du lịch làng nghề như tổ chức huyến khảo sát các làng nghề ở Q.12 và Hóc Môn để xem xét khả năng kết nối làng nghề vào các tour du lịch thành phố, làm phong phú thêm sản phẩm du lịch, đồng thời kết hợp tìm kiếm đầu ra cho các làng nghề, đưa du lịch làng nghề vào ngày hội du lịch thành phố Hồ Chí Minh; thu thập thông tin về các làng nghề để xuất bản sách, phim; tổ chức các lớp học truyền nghề, các triển lãm sản phẩm thủ công nghiệp để xúc tiến thương mại, liên kết kinh doanh nhằm bảo tồn, phát triển các nghề thủ công truyền thống…
Tuy nhiên, nhìn vào các kế hoạch của Sở du lịch, thấy rõ rằng thiếu sự định hướng cụ thể cho việc phát triển du lịch ở mỗi làng nghề. Và do đó, sẽ còn nhiều làng nghề trong tình trạng “ngủ đông” lâu dài nữa với du lịch. Trong khi đó, nếu có định hướng chi tiết, nhiều làng nghề sẽ có nhiều cơ hội để phát triển một cách mạnh và bền.
Cơ sở lưu trú du lịch của làng nghề chỉ dừng lại ở hình thức nhà nghỉ địa phương. Hệ thống cơ sở lưu trú du lịch hiện nay ở Tp. HCM chủ yếu tập trung ở các trung tâm của các thành phố. Khi đi khảo sát các làng nghề truyền thống nhóm nhận thấy tại các làng nghề hiện chưa có sự xuất hiện nào của các cơ sở lưu trú dành cho khách du lịch. Nếu có thì cũng chỉ có dưới hình thức nhà nghỉ chỉ phục vụ cho dân địa phương, những nhà nghỉ này chưa đạt tiêu chuẩn cơ sở lưu trú tối thiểu phục vụ cho khách nội địa. Chính vì vậy dịch vụ du lịch làng nghề chỉ tập trung vào các hoạt động khách tham quan trong ngày như ăn uống, mua bán đồ lưu niệm...
Các dịch vụ ăn uống tại các làng nghề còn đơn điệu và chưa có tính hấp dẫn.
Tại các làng nghề du lịch phát triển trong địa bàn thành phố như Cá Sấu Hoa Cà thì bước đầu cung cấp nhưng chủ yếu tập trung vào các món ăn hình thức ẩm thực của địa phương tại các làng nghề khác dịch vụ ăn uống cũng không có, khách du lịch đi trên những đạo đường xa xôi chỉ để ăn và uống nước. Đối với khách du lịch Quốc tế thì chưa có các nhà hàng cung cấp dịch vụ ăn uống với các món ăn nước ngoài tại các làng nghề. Các vấn đề khác liên quan đến dịch vụ ăn uống phục vụ khách du
lịch cũng cần phải quan tâm đó là khẩu vị, vệ sinh an tòan thực phẩm. Một gợi ý liên quan đến việc phát triển dịch vụ ăn uống cho khách du lịch làng nghề là việc tổ chức xây dựng chợ quê ẩm thực như Khu Du lịch Văn Thánh, vừa là điểm tham quan trọng làng nghề cũng vừa làm cho môi trường du lịch làng nghề trở nên sống động. Đồng thời cho phép giớí thiệu du khách đặc biệt là khách du lịch Quốc tế nét văn hóa cộng đồng, văn hóan ẩm thực của Người Việt_vốn đã tồn tại lâu đời tại làng quê Việt Nam.
Các dịch vụ bán, trưng bày sản phẩm của làng nghề vẫn còn nhiều hạn chế.
Hiện nay tại các làng nghề truyền thống bắt đầu có các điểm bán sản phẩm, đồ lưu niệm của làng nghề. Tuy nhiên hầu như các làng nghề vẫn chưa có phòng trưng bày và giới thiệu sản phẩm.
Dịch vụ hướng dẫn, giới thiệu điểm du lịch làng nghề chưa được triển khai phổ biến, nếu có thì tính hấp dẫn thấp, các thông tin cung cấp thiếu độ tin cậy. Tại các làng nghề truyền thống, khi có khách du lịch đến thì việc hướng dẫn đón tiếp vẫn chưa có một tổ chức nào đứng ra đón tiếp hoặc có sắp xếp trước. Một vấn đề nữa cũng cần quan tâm là trình độ của các hướng dẫn viên du lịch chuyên về làng nghề. Nếu đội ngũ hướng dẫn viên không được cung cấp kiến thức về văn hoá làng nghề, cũng như “vốn liếng hiểu biết” về quần thể các di tích lịch sử - văn hoá có mặt trong làng nghề thì rất khó mang lại cho du khách hứng thú thực sự. Các địa phương cũng cần nghĩ tới việc đào tạo riêng những hướng dẫn viên chuyên nghiệp trong biên chế cán bộ văn hoá xã (huyện) để sẵn sàng phục vụ khách khi có nhu cầu hợp đồng từ các đối tác lữ hành
Các dịch vụ bổ sung khác thì hầu như không có tại các làng nghề. Tại các làng nghề chưa hoặc tồn tại rất ít các dịch vụ mà hiện nay khá phổ biến ở các đô thị.
Đó là các dịch vụ đại lý du lịch, cho thuê các phương tiện vận chuyển, dịch vụ điện thoại quốc tế, trao đổi ngoại tệ. Đây là một trong những đặc điểm gây cho khách du lịch không thoải mái và bất tiện khi họ tự tổ chức các chương trình tham qua du lịch mà không tham quan các tổ chức lữ hành. Mặc dù du lịch truyền thống là loại hình du lịch thôn quê có sự đòi hỏi tối thiểu về các tiện nghi và dịch vụ hiện đại so với các hình thức du lịch khác. Song nếu như các dịch vụ này hoàn toàn không có sẽ tạo cho khách du lịch cảm giác bị cô lập bị lãng quên và lúng túng. Nhược điểm này không chỉ tồn tại ở các làng nghề truyền thống thông thường mà các làng nghề tiêu biểu các dịch vụ này chưa được cung cấp với các dịch vụ trung bình.
Nhìn chung, hầu như người dân tại làng nghề chưa được đào tạo về du lịch.
Qua quá trình khảo sát điều tra trong các làng nghề người dân không được đào tạo và tập huấn về du lịch. Các hộ gia đình và các cơ sở tham gia vào hoạt động du lịch một cách thụ động. Số lượng các hộ gia đình tham gia chủ động vào hoạt động thu hút và đón tiếp khách du lịch còn thấp do nhận thức của họ chỉ yếu tập trung vào sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Nguồn tài chính dùng cho đào tạo nhân lực địa phương thường được chính quyền sử dụng để đào tạo nghề thủ công chứ
không dùng cho đào tạo nghiệp vụ du lịch hay mở rộng liên kết với các cơ sở đào tạo để xây dựng lực lượng nhân lực cho hoạt động du lịch. Tại các làng nghề hiện nay, chưa có lực lượng lao động chuyên nghiệp trong ngành dịch vụ du lịch và thu nhập do ngành du lịch mang lại vẫn chưa đủ cao để họ chuyên tâm vào nghề.
Thiếu kiến thức về du lịch là tình trạng chung của người dân ở các làng nghề.
Người dân không có hiểu biết về tiếp thị, không được học cách tiếp khách du lịch, không được hướng dẫn cách làm ra những sản phẩm hấp dẫn giá rẻ để thu hút khách. Kết quả là khách du lịch đến tham quan nhưng không biết phải tham quan cái gì, không hiểu gì về văn hoá cũng như tập quán sản xuất của địa chỉ tham quan do không có cơ hội tiếp xúc với người dân và công việc của họ. Chưa kể nhiều khách tham quan còn lắc đầu phàn nàn rằng đã đưa họ đến một nơi không thú vị chút nào và lại bị người dân chặt chém nữa khi hỏi mua một món đồ đẹp mắt. Và làng nghề nào mà người dân càng nhạy bén với thị trường, hiểu biết về tiếp thị thì càng hút khách du lịch. Đó cũng chính là bí quyết của “Một thoáng Việt Nam” ở Củ Chi. Một vấn đề cần được quan tâm đó là việcđể khách tự sáng tạo ra sản phẩm du lịch tại nơi mình đến để thỏa mãn lòng hiếu kỳ và theo ý thích và nhìn thấy sản phẩm hoàn chỉnh của mình, điều đó khiến khách sẽ đặc biệt thích thú và cảm thấy thoả mãn với chuyến đi. Tâm lý đó vô cùng quan trọng quyết định việc khách có trở lại đây lần nữa hay không và hãng lữ hành có thể tiếp tục phát triển tour du lịch này hay không.
Các hoạt động văn hóa khác nhằm kéo dài thời gian của khách du lịch tăng hấp dẫn của hình thức du lịch cũng rất hạn chế. Các hoạt động như đi dạo trong làng nghề được nói chuyện, giao lưu với người dân địa phương được quan sát và tham gia vào quá trình sản xuất. Các sản phẩm thủ công hầu như chưa xất hiện trong các làng nghề du lịch. Nếu có thì các hoạt động này chỉ mang tính tự phát chưa được tổ chức thường xuyên, chưa có cá nhân tổ chức chính thức được thành lập để tiến hành cung cấp các dịch vụ này một cách chuyên nghiệp. Hiện nay, du lịch làng nghề truyền thống chủ yếu được chính quyền địa phương và người dân quan niệm đơn giản là đưa đón khách du lịch về quan sát quá trình sản xuất của nghệ nhân, mua đồ thủ công mỹ nghệ.
Các làng nghề có hoạt động du lịch trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh nói chung có chất lượng phục vụ chưa tốt và chuyên nghiệp. Điều này lý giải vì sao các làng nghề lớn và nổi tiếng ở thành phố thường ít khách du lịch nước ngoài mà khách du lịch trong nước thì không mấy ai lại thích đến làng nghề.
Các cơ sở vật chất kĩ thuật ở các làng nghề không đủ để phục vụ theo nhu cầu của du khách, nhất là du khách nước ngoài. Hầu hết các làng nghề không có nhiều không gian cho du khách tham quan và nghỉ ngơi do phần lớn các làng nghề chỉ là vài ba hộ dân cư tham gia sản xuất thôi chứ chưa thật sự là những làng nghề theo đúng nghĩa của nó.
Có thể nói rằng, du lịch làng nghề ở thành phố Hồ Chí Minh chưa thật sự phát triển và còn rất yếu kém về nhiều mặt như vốn đầu tư, cơ sở vật chất kĩ thuật, chất lượng phục vụ… để có thể thu hút du khách đến với các làng nghề.