Giận phùở quẫn
Giận phùở quẫn lõ mưồt bùồnh mận tđnh, do bờớm sinh húồc mựỉc phẫi, trong àố phùở quẫn nhỗ võ trung bịnh giận rưồng ra, thỷỳõng cố nhỷọng àỳồt bưồi nhiùỵm. Cố thùớ giận toõn bưồ húồc khu truỏ ỳó mưồt thuõy phửới.
Bùồnh coỏ thùớ do bờớm sinh (dừ daồng trong cờởu taồo thaõnh phùở quẫn húồc cấc dừ dẩng khấc nhỷ tuyồ tẩng àa nang, àẫo ngỷỳồc phuó tẩng, viùm xoang sõng) húồc mựỉc phẫi (xẫy ra sau khi bừ ấp xe phửới, lao phửới, viùm phùị quaờn maụn tủnh, dừ vớơt ặỳđng thỳờ). Giaụn phùị quaờn thỷỳđng ặỳơc phaõt hiùơn khi bừ caõc bùơnh khaõc nhỷ cuõm, sỳói, ho gõ, húồc viùm phùở quẫn muó.
Bùồnh bựổt àờỡu tỷõ tỷõ bựỗng caỏc biùớu hiùồn: ho keỏo daõi, ho cỳn, ho nhiùỡu vaõo saỏng sỳỏm.
Trỷỳõng hỳồp giận phùở quẫn thuõy dỷỳỏi (thùớ ỷỳỏt), bùồnh nhờn khaồc àaõm nhiùỡu coỏ thùớ àùởn 400 - 500 ml/ngaõy, àửi khi àaõm nhỷ muã.
Trỷỳõng hỳồp giận phùở quẫn thuõy trùn, (thùớ khư) bùồnh nhờn khửng khaồc àaõm maõ chú ho ra maỏu nhiùỡu lờỡn, keỏo daõi.
Giận phùở quẫn lõ bùồnh kếo dõi, trong quấ trịnh bùồnh cố nhỷọng àỳồt bửồi nhiùợm (sửởt, khaồc àaõm muó, khoỏ thỳó) dờỡn dờỡn xuờởt hiùồn nhỷọng cỳn khoỏ thỳó, nhỷọng biùởn chỷỏng thỷỳõng gựồp nhỷ traõn dừch maõng phửới, aỏp xe phửới, viùm phửới taỏi phaỏt..., coỏ thùớ dờợn àùởn suy hử hờởp, suy tim phaói.
Trong nhỷọng àỳồt bửồi nhiùợm, bùồnh nhờn cờỡn àùởn cỳ sỳó y tùở, caõc bùơnh viùơn ăa khoa, chuýn khoa ăùớ ặỳơc khaõm vađ hỷỳõng dớợn
cuồ thùớ vùỡ phỷỳng phấp àiùỡu trừ. Àưởi vỳỏi bùồnh nhờn giận phùở quẫn nửồi khoa, chú àiùỡu trừ triùồu chỷỏng, chuó yùởu laõ mửớ. Cờỡn àiùỡu trừ tửởt caỏc àỳồt bửồi nhiùợm àùớ phoõng tiùởn triùớn vaõ biùởn chỷỏng.
Tốm lẩi, giận phùở quẫn lõ mưồt bùồnh mận tđnh, tiùởn triùớn dờỵn àùởn suy hư hờởp, tờm phùở mận, do àố cờỡn chuỏ yỏ mưồt sưở phỷỳng phaỏp phoõng bùồnh:
- Àiùỡu trừ triùồt àùớ caỏc ửớ nhiùợm khuờớn, vuõng tai, muọi hoồng, rựng miùồng.
- Àiùỡu trừ lao sỳ nhiùợm ỳó treó em khi coỏ haồch rửởn phửới.
- Àùỡ phoõng vaõ lờởy sỳỏm dừ vờồt ỳó phùở quaón.
- Thay àửới khủ hờồu: àùởn nỳi khử raỏo, ờởm aỏp.
- Khửng huỏt thuửởc laỏ, thuửởc laõo; traỏnh mửi trỷỳõng nhiùỡu khoỏi buồi.
BS Hoaâng Thõ Quyá
Hen phùở quaón
Hen phùị quaờn lađ rửịi loaơn viùm maụn tủnh trùn ặỳđng hử hớịp, do caỏc chờởt kủch thủch khaỏc nhau laõm phùở quaón dùợ bừ co thựổt laồi, lađm tựưc ngheụn sỷơ lỷu thửng khủ trùn ặỳđng dớợn khủ, gớy nhỷụng ăỳơt ho, khoõ kheõ, nựồng ngỷồc vaõ khoỏ thỳó... Àờy khửng chú laõ triùồu chỷỏng àựồc thuõ riùng cuóa hen phùở quaón maõ coỏ thùớ gựồp trong caỏc bùồnh khaỏc cuóa lửỡng ngỷồc, nùn hen phùở quaón dùợ bừ chờớn àoaỏn nhờỡm vaõ àiùỡu trừ khưng thđch hỳồp. Vị thùở, cờỡn phẫi theo dội kyọ bùồnh nhờn àùớ sỳỏm nhờồn ra bùồnh hen phùở quaón. Chuỏng ta coỏ thùớ nghụ hen phùở quaón khi:
- Caỏc triùồu chỷỏng trùn xaóy ra vùỡ àùm, àựồc biùồt khoaóng nỷóa àùm, húồc gờỡn sấng khiùởn bùồnh nhờn phẫi thỷỏc giờởc.
- Bùồnh nhờn phaói ngửỡi dờồy àùớ thỳó dùợ hỳn.
- Caỏc triùồu chỷỏng xuờởt hiùồn thaõnh cỳn, biùởn maỏt tỷồ nhiùn húồc sau khi duõng thuưởc trừ hen phùở quẫn. Bùồnh nhờn chĩ cố triùồu chỷỏng trong nhỷọng khoaóng thỳõi gian ngựổn, coỏ chu kyõ.
- Caỏc triùồu chỷỏng xuờởt hiùồn khi tiùởp xuỏc vỳỏi caỏc loaồi kủch thủch khaỏc nhau nhỷ: buồi, muõi nửỡng, hoaỏ chờởt, khửng khủ laồnh húồc khi thỳõi tiùởt thay àưới.
- Bùồnh nhờn àậ tỷõng bừ viùm muọi dừ ỷỏng, nưới mùỡ àay húồc nhỷọng ngỷỳõi coỏ quan hùồ ruửồt thừt vỳỏi ngỷỳõi mựổc bùồnh dừ ỷỏng.
Àiùỡu trừ
Coõ hai loaơi thuửịc ặỳơc duđng ăùớ kiùớm soaõt
1. Nhỷọng thuưởc cựỉt cỳn: Lõ nhỷọng thuưởc lõm giận phùở quẫn, coõ taõc duơng lađm thửng thoaõng nhanh ặỳđng hử hớịp, nhựỡm lađm giaóm triùồu chỷỏng cuóa cỳn hen phùở quaón.
2. Nhỷọng thuửởc phoõng ngỷõa lờu daõi: Giỷọ cho caỏc triùồu chỷỏng vađ caõc cỳn khửng xaờy ra, tỷđ ăoõ giỷụ hen phùị quaờn ặỳơc kiùớm soaõt tửởt. khi cỳn hen phùở quaón xaóy ra. Thuửởc coỏ taỏc duồng rờởt haồn chùở nhỷng laồi rờởt an toaõn cho viùồc àiùỡu trừ hựỗng ngaõy trong mửồt thỳõi gian daâi.
Trong caỏc daồng thuửởc àiùỡu trừ cựổt cỳn hen phùở quaón thũ daồng hủt coỏ hiùồu quaó cao hỳn, ủt coỏ taỏc duồng phuồ hỳn so vỳỏi thuửởc daồng uửởng (viùn hay sirử) hay thuửởc daồng chủch (tiùm bựổp, tiùm tụnh maồch).
Cờỡn chuỏ yỏ mửồt sửở yùởu tửở trong cuửồc sửởng coỏ thùớ aónh hỷỳóng lùn cỳn hen, vađ dùợ ặa ngỷỳđi bùơnh ăùịn tỷờ vong nhỷ:
- Àang àiùỡu trừ corticoid daõi haồn.
- Trỷỳỏc àờy àậ phẫi àựồt ưởng nưồi khđ quẫn húồc àậ cố trõn khđ maõng phửới, traõn khủ trung thờởt trng hen phùở quaón nựồng.
- Cố hai lờỡn nhờồp viùồn húồc khấm cờởp cỷỏu ỳó nựm trỷỳỏc, vỷõa nhờồp viùồn húồc khấm cờởp cỷỏu ỳó thấng trỷỳỏc.
- Cố bùồnh lyỏ tim mẩch húồc hư hờởp nựồng ài kờm.
- Tờm thờỡn, keỏm thửng minh.
- Nghiùồn rỷỳồu, tiùởp tuồc uửởng rỷỳồu.
- Treó dờồy thũ vaõ ngỷỳõi treó.
- Ngỷỳõi sỳồ corticoid, ngỷỳõi khưng tin tỷỳóng võo àiùỡu trừ húồc khửng nghụ mũnh coỏ bùồnh.
Àùớ kừp thỳõi cỷỏu chỷọa cho ngỷỳõi bùồnh, chuỏng ta cờỡn biùởt mửồt sửở dờởu hiùồu sau àờy cuóa hen phùở quaón nựồng:
- Tựng sửở cỳn hen phùở quaón xaóy ra trong ngaõy.
- Khoỏ thỳó aónh hỷỳóng àùởn hoaồt àửồng hựỗng ngaõy.
- Mỷỏc àưồ nựồng cuóa cỳn hen phùở quẫn khưng giẫm húồc giẫm đt sau khi duõng thuưởc giận phùở quẫn.
- Tựng sỷó duồng thuưởc giận phùở quẫ võ corticoid.
Khi bùồnh nhờn coỏ caỏc triùồu chỷỏng cuóa cỳn hen phùở quaón nựồng vaõ rờởt nựồng (nhỷ lo lựổng, kủch àửồng, rửởi loaồn yỏ thỷỏc, tủm taỏi;
khố nối húồc khố ho; khố thỳó khi nựỗm àờỡu thờởp; co kếo hộm ỷỏc húồc cấc khoẫng liùn sỷỳõn, nhừp thỳó hỳn 30lờỡn/phuỏt; ngỷng húồc chớơm nhừp hử hớịp, maơch hỳn 120 lớỡn/phuõt) cớỡn ặa bùơnh nhớn ăùịn ăỳn vừ y tùị chuýn khoa ăùớ ặỳơc chựm soõc kừp thỳđi.
Phoâng ngûâa
Ngaõy nay, ngỷỳõi ta chuỏ yỏ àùởn caỏc biùồn phaỏp kiùớm soaỏt mửi trỷỳõng nhựỗm ngựn chựồn caỏc yùởu tửở kủch thủch gờy ra cỳn hen phùở quẫn húồc lõm cho bùồnh hen phùở quẫn nựồng hỳn nhỷ:
- Lõm giẫm sỷồ tiùởp xuỏc húồc loẩi bỗ hoõn toõn vỳỏi cấc chờởt gờy dừ ỷỏng àửởi vỳỏi bùồnh nhờn nhỷ khửng cho vờồt nuửi gờy dừ ỷỏng ỳó trong nhõ húồc võo phụng nguó cuóa bùồnh nhờn, giẫm àưồ ờớm trong phoõng thờởp hỳn 50%; khửng traói thaóm trong phoõng nguó, trùn saõn bù tửng, mửợi tuờỡn giựồt gửởi, chựn, maõn cuóa bùồnh nhờn trong nỷỳỏc noỏng (hỳn 130 àửồ F); duõng thuửởc diùồt giaỏn; àờồy kyọ thỷỏc ựn, nùởu bùồnh nhờn coỏ vờởn àùỡ vỳỏi phờởn hoa, (tỷõ cờy cửởi, coó, cờy daồi) vaõ nờởm mửởc, nùn traỏnh tiùởp xuỏc vỳỏi caỏc thỷỏ naõy.
- Bùồnh nhờn phaói ngỷng huỏt thuửởc vaõ traỏnh tiùởp xuỏc vỳỏi ngỷỳõi huỏt thuửởc laỏ nhiùỡu. Ngỷỳõi sửởng trong nhaõ cuọng nùn ngỷng huỏt thuưởc húồc huỏt thuưởc lấ ỳó ngoõi nhõ. Tịm cấch giuỏp bùồnh nhờn giaóm tiùởp xuỏc vỳỏi nguửỡn thuửởc laỏ, khi phaói sửởng vaõ laõm viùồc chung vỳỏi ngỷỳõi huỏt thuửởc laỏ nhiùỡu.
- Tũm caỏch giaóm chờởt gờy ử nhiùợm mửi trỷỳõng, vaõ gờy kủch thủch cho ngỷỳõi bùồnh ỳó caó bùn trong vaõ bùn ngoaõi nhaõ nhỷ: nỷỳỏc hoa, chờởt tờớy rỷóa, cấc loẩi thuưởc xừt... Húồc khối tỷõ bùởp lụ àun cuói, tỷõ bùởp loõ thửng gioỏ.
BS Nguyùợn Hỷọu Lờn (TT Lao vaõ Bùồnh phửới Phaồm Ngoồc Thaồch)
Bùồnh suyùợn (hen)
Suýợn lađ mửơt bùơnh ặỳđng hử hớịp thỷỳđng gựơp ỳờ moơi lỷõa tuửới, thỷỳõng keỏo daõi nhiùỡu nựm, coỏ tủnh chờởt di truyùỡn nhỷng khửng lờy. Nhiùỡu nỷỳỏc trùn thùở giỳỏi coỏ 4-5% dờn chuỏng bừ suyùợn, trong àoỏ hỳn nỷóa khỳói bùồnh trỷỳỏc 10 tuửới vaõ chỷõng 1/3 khoói trỷỳỏc 40 tuửới. ÚÃ treó em vaõi thaỏng tuửới, bùồnh rờởt khoỏ nhờồn biùởt.
Yùởu tửở gờy cỳn suyùợn
Cỳn suyùợn xaóy ra do sỷồ co thựổt cỳ trỳn cuửởng phửới, coỏ sỷng phuđ trong ặỳđng thỳờ cuđng nhiùỡu chớịt ăađm daụi gớy tựưc ngheụn hử hờởp. Caỏc nguyùn nhờn thỷỳõng gựồp laõ: lửng thuỏ, khoỏi thuửởc laỏ, khoỏi than cuói, buồi trong nhaõ, nhỷọng muõi nửỡng vaõ muõi thuửởc diùồt cửn truõng, phờởn hoa, thỳõi tiùởt, hoaồt àửồng nhiùỡu nhỷ chaồy nhaóy, chỳi thùớ thao hay laõm viùồc nựồng nhoồc... Bùồnh thỷỳõng nựồng thùm do tũnh traồng nhiùợm truõng khaỏc ài keõm.
Dờởu hiùồn nhờồn biùởt: Ngỷỳõi bùồnh ho nhiùỡu vùỡ àùm, thỳó coỏ tiùởng rủt caóm thờởy nựồng ngỷồc. Suyùợn coỏ nhiùỡu daồng: nheồ, nựồng, vỷõa; khi rờởt nựồng coỏ thùớ dờợn àùởn tỷó vong.
Bùồnh suyùợn rờởt khoỏ phoõng ngỷõa, tuy nhiùn ta coỏ thùớ traỏnh cỳn suyùợn bựỗng caỏch:
- Traỏnh xa caỏc nguyùn nhờn dùợ laõm khỳói phaỏt bùồnh.
- Moồi ngỷỳõi khửng huỏt thuửởc trong nhaõ vaõ nhờởt laõ khửng huỏt gờỡn treó nhoó. Nùn duõng tờởm traói phuó lùn nùồm cuóa beỏ àùớ traỏnh buồi, khửng nuửi thuỏ coỏ lửng nhỷ meõo, choỏ trong nhaõ, khửng àùớ nhỷọng chờởt nựồng muõi trong nhaõ traỏnh xa muõi nhang khoỏi. Khửng duõng xaõ bửng, thuửởc gửồi àờỡu hay nhỷọng loaồi nỷỳỏc hoa; nhỳỏ mỳó cỷóa sửớ khi
trỳõi noỏng; nùởu nờởu ựn bựỗng cuói hay dờỡu lỷóa. Cờỡn mỳó cỷóa thửng thoaỏng vaõ àoỏng cỷóa khi khửng khủ bùn ngoaõi àờỡy chờởt thaói cuóa khoỏi xe, chờởt ử nhiùợm nhaõ maỏy, buồi, phờởn hoa...
- Cờỡn thỷỳõng xuyùn lau chuõi, vùồ sinh nỳi ỳó, nhờởt laõ nhỷọng chửợ chỷỏa nhiùỡu buồi bựồm. Nùn boồc giỷỳõng nguó vaõ gửởi bựỗng mửồt bao cố khoấ kếo húồc tưởt hỳn nùn duõng chiùởu; thỷỳõng xuyùn giựồt tờởm traói giỷỳõng vaõ gửởi chựn bựỗng nỷỳỏc noỏng, phỳi khử ngoaõi nựổng.
Vũ suyùợn laõ mửồt bùồnh phỷỏc taồp, rờởt khoỏ àiùỡu trừ nùn ngay khi coõ triùơu chỷõng ăớỡu tiùn, bùơnh nhớn cớỡn ăùịn baõc sụ ăùớ ặỳơc hỷỳõng dờỵn àờỡy àuó cấch phụng ngỷõa, theo dội võ duõng thuưởc tẩi nhõ nhỷ thùở naõo cho an toaõn vaõ coỏ hiùồu quaó.
Caỏc dờởu hiùồu nhờồn biùởt tũnh traồng nựồng cờỡn àùởn bùồnh viùồn ngay
- Khi thỳó, caỏnh muọi nỳó rửồng ra, co keỏo caỏc xỷỳng sỷỳõn vaõ dỷỳỏi cửớ, noỏi nựng khoỏ khựn, tủm àờỡu moỏng tay, moỏng chờn, mửi taỏi, ài laồi thờởy mùồt.
- Àậ duõng thuưởc cựỉt cỳn àuỏng theo hỷỳỏng dờỵn cuóa bấc sơ nhỷng khửng thờởy coỏ taỏc duồng hay taỏc duồng quaỏ ngựổn, vờợn coõn thờởy khoỏ thỳó vaõ thỳó nhanh.
- Khi phaói duõng thuửởc taỏc duồng nhanh trùn 4 lờỡn mửồt ngaõy àùớ cựổt cỳn, vũ tuy thuửởc giuỏp ta àùợ chừu hỳn trong mửồt thỳõi gian ngựưn nhỷng nùịu duđng quaõ liùỡu, ặỳđng thỳờ seụ sỷng phuđ thùm, cỳn suyùợn caõng nựồng lùn, coỏ thùớ gờy tỷó vong...
- Nùởu bừ suyùợn, baồn cờỡn phaói chuỏ yỏ luửn mang theo thuửởc suyùợn khi ra khoói nhaõ vaõ duõng thuửởc àuỏng theo chú dờợn.
- Àùởn baỏc sụ 2-3 lờỡn mửợi nựm, ngay caó khi khửng coỏ vờởn àùỡ lỷu yõ vùỡ ặỳđng hử hớịp.
- Cờỡn duõng thuửởc phoõng ngỷõa nùởu mửợi ngaõy phaói cựổt cỳn bựỗng thuửởc coỏ taỏc duồng nhanh.
- Coỏ thùớ duõng thuửởc suyùợn trỷỳỏc khi chỳi thùớ thao hay lao àửồng nựồng, nùởu cờỡn.
- Duđng lỷu lỷỳơng ẳnh kùị (peak flow meter) hađng ngađy taơi nhađ ăuõng theo hỷỳõng dớợn coõ thùớ giuõp chớớn ăoaõn bùơnh xaõc ắnh ăửơ nựơng nheơ vađ nhớịt lađ ăùớ biùịt ặỳơc khi nađo cớỡn thùm thuửịc.
Hiùơn nay, y hoơc ăaụ coõ thùớ giuõp kiùớm soaõt ặỳơc cỳn suýợn.
Ngỷỳõi bùồnh vờợn coỏ thùớ sửởng bũnh thỷỳõng yùn tờm vui chỳi, laõm viùồc, hoồc haõnh, du lừch xa cuọng nhỷ nguó ngon giờởc vùỡ àùm... Suyùợn laõ mửồt bùồnh cờỡn àiùỡu trừ lờu daõi, vỳỏi tyó lùồ khoaóng 50-80% bùồnh nhờn seọ laõnh bùồnh.
BS Phan Quyỏ Nam (Bùồnh viùồn Nguyùợn Tri Phỷỳng
Bùồnh phửới àa nang
Bùồnh phửới àa nang, hay noỏi àuỏng hỳn laõ bùồnh àa nang phùở quaón, (bronchial polycystic disease) laõ bùồnh bờớm sinh. Caỏc nang (húồc kến) trong nhu mư phưới nõy lõ nhỷọng tuỏi rưỵng, cố cờởu truỏc cuóa vaỏch phùở quaón khửng hoaõn chúnh, bùn trong chỷỏa mửồt ủt dừch húồc cố thùớ dừch lờởp àờỡy cẫ tuỏi.
Coỏ 2 thùớ bùồnh:
- Thùớ trung tờm: Thỷỳõng laõ mửồt nang àỳn àửồc, khửng thửng vỳỏi phùở quaón ỳó trùn vaõ cuọng khửng thửng vỳỏi caỏc phùở nang bùn dỷỳỏi. Vaỏch nang cờởu taồo bỳói caỏc tuyùởn nhờỡy, mử liùn kùởt, cỳ trỳn vaõ suồn. Khi bừ bửồi nhiùợm, hiùồn tỷỳồng viùm nhiùợm phaỏ huóy caỏc cờởu truỏc, coỏ thùớ laõm cho nang thửng vỳỏi nhaỏnh phùở quaón trung tờm, vaõ nang trỳó nùn giận to hỳn do tấc duồng van mưồt chiùỡu, chờởt dừch nhờỡy bùn trong trỳó thaõnh muó.
- Thùớ ngoaồi biùn: Thỷỳõng coỏ nhiùỡu nang, caỏc nang naõy laõ biùớu hiùồn caỏc khiùởm khuyùởt cuóa sỷồ phaỏt triùớn thaõnh phùở quaón thỳõi kyõ phửi thai. Thaõnh nang loỏt bỳói lỳỏp niùm maồc khửng coỏ tùở baõo lửng chuyùớn, thiùởu caỏc tuyùởn nhờỡy, coỏ mử liùn kùởt vaõ mửồt ủt tờởm suồn khửng hoaõn chúnh, trong loõng nang thỷỳõng chỷỏa chờởt thanh dừch.
Hiùồn tỷỳồng nhiùợm truõng khi xaóy ra seọ phaỏ huóy caỏc cờởu truỏc bờớm sinh bờởt thỷỳõng nõy võ lõm cho bùồnh trỳó nùn rờởt giưởng bùồnh giận phùở quaón.
Vùỡ triùồu chỷỏng lờm saõng, khi bừ bửồi nhiùợm nhiùỡu lờỡn, bùồnh nhờn ngoaõi bùồnh caónh nhiùợm truõng coỏ thùớ coỏ triùồu chỷỏng khoỏ thỳó húồc thỳó khụ khờ, nhỷng khưng phẫi lõ suyùỵn. Àờy lõ bùồnh bờớm sinh, nhỷng khửng coỏ chỷỏng cỳỏ naõo laõ di truyùỡn, vaõ mỷỏc àửồ nựồng nheồ tuõy theo sửở lỷỳồng nang, kủch thỷỳỏc mang nang vaõ sửở lờỡn bửồi nhiùợm vi truõng.
Àiùỡu trừ: Chuó yùởu laõ àiùỡu trừ caỏc àỳồt bửồi nhiùợm vỳỏi khaỏng sinh thủch hỳồp, kùởt hỳồp vờồt lyỏ trừ liùồu nùởu coỏ ho khaồc àaõm muó vaõ cấc thuưởc giận phùở quẫn nùởu cờỡn. Phờỵu thuờồt chĩ dõnh cho thùớ nang àỳn àửồc chỷỏ khửng phaói àa nang.
BS Nguyùợn Trờỡn Phuõng (TT Lao vaõ bùồnh phửới Phaồm Ngoồc Thaồch)
Bùồnh viùm phửới "Legionnaires"
Bùồnh viùm phửới Legionnaires gờy ra do vi khuờớn Legionnella. Bùồnh naõy coỏ 2 daồng: viùm phửới Legionnaires laõ daồng nhiùợm bùồnh gờy ra viùm phửới nựồng, vaõ daồng thỷỏ 2 nheồ hỳn laõ sửởt Pontiac (nhiùợm bùồnh nheồ).
Vi khuờớn Legionnella cỳ baón phaỏt sinh tỷõ caỏc nguửỡn nỷỳỏc, dỷỳỏi nhiùỡu daồng. Àựồc biùồt, vi khuờớn naõy phaỏt triùớn vỳỏi sửở lỷỳồng lỳỏn trong caỏc nguửỡn nỷỳỏc ờởm vaõ àoồng nỷỳỏc 35-46 àửồ C.
Ngỷỳõi bừ nhiùợm bùồnh thỳó hủt khửng khủ coỏ hỳi nỷỳỏc tỷõ caỏc nguửỡn nỷỳỏc bừ ử nhiùợm vi khuờớn Legionnella nhỷ thaỏp giaói nhiùồt, caỏc bùớ nỷỳỏc noỏng, nỷỳỏc trong caỏc bửỡn tựổm... Viùồc nhiùợm truõng thỷỳõng xaóy ra khi khửng khủ coỏ hỳi nỷỳỏc bừ ử nhiùợm trong nhaõ riùng, nỳi lõm viùồc, bùồnh viùồn húồc cấc nỳi cưng cưồng. Tuy nhiùn, viùồc nhiùợm bùồnh Legionellosis khửng lờy tỷõ ngỷỳõi naõy sang ngỷỳõi khaỏc, vaõ cuọng khửng coỏ trỷỳõng hỳồp naõo nhiùợm bùồnh do caỏc thiùởt bừ àiùỡu hoaõ nhiùồt àửồ khửng giaói nhiùồt bựỗng thaỏp nỷỳỏc nhỷ maỏy laồnh dờn duồng cuọng nhỷ maỏy laồnh trong xe hỳi.
Maỏy laồnh coỏ gờy viùm phửới?
Caõc maõy laơnh coõ thiùịt bừ ăiùỡu hoađ khửng khủ ặỳơc sỷờ duơng
gioỏ, khửng coỏ thaỏp giaói nhiùồt, thũ khửng thùớ gờy ra vi khuờớn Legionnella. Nhỷng cuọng coỏ mửồt sửở maỏy laồnh trung tờm, coỏ sỷó duơng thaõp giaời nhiùơt ặỳơc lựưp ăựơt taơi mửơt sửị caõc nhađ cao tớỡng, cỳ sỳó saón xuờởt thũ coỏ thùớ gờy bùồnh viùm phửới maỏy laồnh.
Lao - Nhỷọng àiùỡu cờỡn biùởt
Hậy nghơ àùởn bùồnh lao khi cố cấc triùồu chỷỏng sau:
- Ho khaồc nhửớ keỏo daõi trùn 3 tuờỡn lùợ.
- Giaóm suồt cờn.
- Sửởt vùỡ chiùỡu.
- Àau ngỷồc.
- Ho ra maáu.
Khi cố dờởu hiùồu nõy cờỡn phẫi lõm gị? Hậy àùởn ngay phụng khaõm lao quớơn, huýơn ăùớ ặỳơc xeõt nghiùơm vađ tũm vi truđng trong àaõm, chuồp hũnh phửới vaõ àùớ thờỡy thuửởc chuyùn khoa lao khaỏm bùồnh.
Khi ặỳơc thớỡy thuửịc chuýn khoa lao kùịt luớơn mựưc bùơnh lao, baơn seụ ặỳơc ăiùỡu trừ miùợn phủ 6-8 thaõng.
Àùớ khoói bùồnh lao, cờỡn phửởi hỳồp uửởng thuửởc, uửởng àuỏng liùỡu, àùỡu àựồn vaõ uửởng àuó thỳõi gian.
Baơn ặỳơc coi lađ ăaụ khoời bùơnh lao khi ăiùỡu trừ ăuờ thỳđi gian, vađ trong quaỏ trũnh xeỏt nghiùồm àaõm 3 lờỡn khửng tũm thờởy vi khuờớn lao.
Bùơnh lao lớy qua ặỳđng hử hớịp, do vi khuớớn lao gớy ra, bùơnh khưng di truyùỡn, cố thùớ phụng võ chỷọa khỗi. Hậy tiùm phụng BCG ngûâa lao cho treã em.
Ta nùn ăửịi xỷờ vỳõi ngỷỳđi bùơnh lao nhỷ thùị nađo? Gia ằnh ăửơng viùn, hỷỳỏng dờợn ngỷỳõi bùồnh vỷỳồt qua lo lựổng, an tờm sửởng bũnh thỷỳõng. Khửng nùn xa laỏnh, phờn biùồt àửởi xỷó vỳỏi bùồnh nhờn lao.
Ngỷỳõi bùồnh coỏ thùớ lao àửồng bũnh thỷỳõng.
Bùồnh lao khaỏng thuửởc
Lao laõ mửồt bùồnh dùợ lờy lan, vaõ cờỡn kiùn nhờợn àiùỡu trừ trong vaõi thaỏng. Nhỷng khi thờởy hùởt ho, hùởt sửởt, bùồnh nhờn tỷồ ngỷng thuửởc rửỡi, bùồnh taỏi phaỏt, laồi coỏ mửồt sửở bùồnh nhờn uửởng nhiùỡu thuửởc àiùỡu trừ lao nhỷng khưng hiùồu quẫ. Àố lõ do bùồnh nhờn àậ bừ khaỏng thuửởc. Lao khaỏng thuửởc laõ trỷỳõng hỳồp bùồnh nhờn mang vi khuờớn khấng vỳỏi mưồt húồc nhiùỡu loẩi thuưởc chưởng lao. Theo àiùỡu tra vùỡ khaỏng thuửởc lao thỷồc hiùồn toaõn quửởc nựm 1996-1997, tyó lùồ khaỏng thuửởc lao laõ 33% (khaỏng 1-4 thỷỏ thuửởc). Trong àoỏ, tyó lùồ khaáng Streptompicine laâ 24%, khaáng Isoniazide laâ 20%, khaáng Rifampicine laâ 3,6%, khaáng Ethamlentol laâ 1,1% vaâ àa khaáng thuửởc (R, H) laõ 2,3%. Taồi TP HCM, tyó lùồ khaỏng thuửởc lao cuọng coỏ sửị liùơu tỷỳng tỷơ, nhỷng nguy cỳ cao hỳn vũ thuửịc lao ặỳơc nhớơp vađ baỏn thoaói maỏi. Mựồt khaỏc, dờn di cỷ tỷõ caỏc túnh vùỡ thaõnh phửở kiùởm sửịng rớịt nhiùỡu, laơi ngheđo khoõ vađ khửng coõ nỳi cỷ nguơ ửớn ắnh.
Khi mựưc bùơnh lao, bùơnh nhớn phaời ặỳơc quaờn lyõ vađ ăiùỡu trừ coỏ kiùớm soaỏt. Nhỷng vũ nhiùỡu lyỏ do, bùồnh nhờn thỷỳõng mua thuửởc lao võ tỷồ uưởng theo hỷỳỏng dờỵn cuóa nhờn viùn nhõ thuưởc, húồc àiùỡu trừ taồi caỏc phoõng maồch khửng phaói cuóa baỏc sụ chuyùn khoa. Bùồnh nhờn thỷỳõng ngỷng thuửởc tuõy tiùồn khi thờởy hùởt ho, hùởt sửởt, hùởt ho ra maỏu vaõ hùởt tiùỡn. Vaõ khi naõo caóm thờởy cờỡn uửởng thũ duõng thuửởc.
Vũ thùở, vi khuờớn lao quen dờỡn vỳỏi thuửởc, taồo ra vi khuờớn khaỏng thuửởc lao.
Caõng coỏ nhiùỡu bùồnh nhờn mang vaõ khaồc ra vi khuờớn lao khấng thuưởc trong húồc sau quấ trịnh àiùỡu trừ thị khẫ nựng lờy nhiùợm vi khuờớn lao khaỏng thuửởc cho ngỷỳõi khoóe maồnh vaõ khaó nựng xuờởt hiùồn bùồnh nhờn lao mỳỏi coỏ khaỏng thuửởc, caõng cao (tỷỏc laõ khaỏng thuửởc ỳó nhỷọng bùồnh nhờn lao chỷa uửởng thuửởc àiùỡu trừ lao).
Lao khaỏng thuửởc thỷỳõng laõ do sai soỏt trong àiùỡu trừ nhỷ: aỏp duơng phaõc ăửỡ ăiùỡu trừ khửng ăuõng, khửng kiùớm soaõt ặỳơc viùơc duđng thuưởc cuóa bùồnh nhờn (cố àuỏng võ àùỡu khưng?) húồc chờởt lỷỳồng thuửởc khửng àaóm baóo...
Hiùồn nay taồi Viùồt Nam vaõ trùn thùở giỳỏi chỷa coỏ mửồt phaỏc àửỡ hỷọu hiùồu naõo àùớ àiùỡu trừ bùồnh lao khaỏng thuửởc, ỳó nỷỳỏc ta theo qui