Nhiùợm truđng ặỳđng tiùớu
Nhiùợm truđng ặỳđng tiùớu lađ mửơt bùơnh tỷỳng ăửịi phửớ biùịn, bùồnh caónh rờởt àa daồng, coỏ thùớ tỷõ khửng coỏ triùồu chỷỏng gũ àùởn nhỷọng thùớ nựồng coỏ thùớ gờy chùởt ngỷỳõi.
Taỏc nhờn gờy nhiùợm truõng tiùớu thỷỳõng laõ do vi truõng, vi nờởm...
Nhiùợm truđng tiùớu dùợ xaờy ra ỳờ mửơt sửị ngỷỳđi tựưc ngheụn ặỳđng tiùớu (soời ặỳđng tiùớu, u tuýịn tiùỡn liùơt ỳờ nam...); phuơ nỷụ coõ thai; tiùớu ặúđng, cao huýịt aâp...
Triùồu chỷỏng:
- Khửng coỏ triùồu chỷỏng, vử tũnh ài xeỏt nghiùồm mỳỏi biùởt bừ bùồnh.
- Thỷỳõng gựồp tiùớu gựổt, tiùớu khoỏ, tiùớu lựổt nhựổt...
- Nựồng hỳn, bùồnh nhờn coỏ biùớu hiùồn cuóa nhiùợm truõng toaõn thờn: sửởt cao, laồnh run, mửi khử, lỷỳọi bờớn.
- Àau qỳồn buồng húồc vuõng hưở thựỉt lỷng.
- Tiùớu gựổt, tiùớu khoỏ, tiùớu àau, nỷỳỏc tiùớu àuồc coỏ thùớ coỏ maỏu.
Trỷỳõng hỳồp naõy nùởu khửng giaói quyùởt kừp thỳõi bùồnh diùợn tiùởn nựồng coỏ thùớ gờy tỷó vong.
- Nhiùợm truđng tiùớu cớịp, khửng biùịn chỷõng nùịu ặỳơc ăiùỡu trừ àuỏng seọ khoói hựốn, khửng àùớ laồi biùởn chỷỏng.
- Mửồt sửở trỷỳõng hỳồp nhiùợm truõng tiùớu taỏi phaỏt nhiùỡu lờỡn, nhỷọng trỷỳõng hỳồp naõy phaói àùởn thựm khaỏm taồi cỳ sỳó y tùở àùớ tũm nguyùn nhờn gờy nhiùợm truõng tiùớu.
Nùịu khửng ặỳơc ăiùỡu trừ ăuõng, bùơnh diùợn tiùịn nựơng ặa seụ àùởn biùởn chỷỏng nhiùợm truõng huyùởt, choaỏng nhiùợm truõng dờợn àùởn tỷó vong húồc bùồnh sệ tiùởn triùớn dờỡn àùởn viùm thờồn mận tđnh.
Vũ vờồy, khi thờởy tiùớu khoỏ, àựồc biùồt coỏ keõm sửởt nùn àùởn khaỏm baỏc sụ àùớ coỏ chờớn àoaỏn chủnh xaỏc vaõ àiùỡu trừ thủch hỳồp.
BS Lù Thừ Tuyùởt Phỷỳồng
Bùồnh tiùớu ra maỏu
Thửng thỷỳõng, khi noỏi àùởn tiùớu maỏu laõ ngỷỳõi ta nghụ ngay rựỗng nỷỳỏc tiùớu coỏ maõu àoó, maõu àoó laõ do nhiùỡu hửỡng cờỡu bừ vỳọ ra, húồc khi tiùớu ra cẫ cuồc mấu thị sệ thờởy mõu àỗ sờồm. Trỷỳõng hỳồp naõy trong y khoa goồi laõ tiùớu maỏu àaồi thùớ. Coõn trong thỷồc tùở, nỷỳỏc tiùớu khửng coỏ maõu àoó, thờồm chủ coõn hỳi vờớn àuồc nhỷng caỏc thờỡy thuửởc vờợn goồi laõ tiùớu maỏu. Nùởu laõm xeỏt nghiùồm soi loaồi nỷỳỏc tiùớu naõy qua kủnh hiùớn vi thờởy coỏ nhiùỡu hửỡng cờỡu goồi laõ tiùớu maỏu vi thùớ. Taơi sao laơi ăi tiùớu ra maõu? Chuõng ta coõ thùớ xaõc ắnh chựưc chựưn rựỡng khi coõ tiùớu maõu, nghụa lađ thớơn vađ ặỳđng tiùớu gửỡm niùơu quaờn, boồng àaỏi vaõ niùồu àaồo àùỡu coỏ thùớ bừ tửớn thỷỳng.
Nguyùn nhờn
- Do soời ỳờ thớơn vađ ặỳđng tiùớu. Nhỷụng viùn soời nhoờ dùợ di ăửơng laõm xờy xaỏt niùm maồc dùợ gờy chaóy maỏu. Thỷỳõng tiùớu maỏu do soói laõm cho ngỷỳõi bùồnh bừ nhỷọng cỳn àau quựồn thờồn.
- Do nhỷụng tửớn thỷỳng ỳờ ặỳđng tiùớu vũ bừ viùm nhiùợm truđng, nhờởt laõ viùm do lao thờồn.
- Do ung thỷ gờy ra tiùớu maỏu, àờy laõ daồng tiùớu maỏu nguy hiùớm nhờởt, vũ àửi khi àửồt nhiùn xuờởt hiùồn vaõ tỷồ nhiùn hùởt, dùợ laõm baồn boó qua.
- Do nhỷụng chớịn thỷỳng ỳờ ặỳđng tiùớu nhỷ vỳụ thớơn, giớơp boơng àaỏi, niùồu àaồo...
Khi tiùớu ra maõu, coõ thùớ nađo xaõc ắnh vừ trủ gớy chaờy maõu khửng? Cờu traó lỳõi laõ coỏ. Tỷõ quaó thờồn àùởn niùồu quaón, boồng àaỏi vaõ cuửịi cuđng lađ niùơu ăaơo ăùỡu nớịp ỳờ trong cỳ thùớ, khửng nhũn thớịy ặỳơc chửợ naõo chaóy maỏu, nhỷng trong y khoa coỏ mửồt phỷỳng phaỏp coỏ thùớ xaõc ắnh ặỳơc vừ trủ tửớn thỷỳng, ăoõ lađ nghiùơm phaõp ba ly. Nghụa lađ sỷó duồng ba caỏi ly nhoó, cho ngỷỳõi bùồnh tiùớu vaõo lờỡn lỷỳồt ba ly.
Coỏ thùớ xuờởt hiùồn ba trỷỳõng hỳồp:
- Nùởu ly àờỡu tiùn coỏ maỏu àoó, caỏc ly sau khửng coỏ maỏu àoó, goồi laõ tiùớu maỏu àờỡu doõng, coỏ thùớ nghụ trỷỳõng hỳồp naõy do chaóy maỏu ỳó vuõng niùồu àaồo.
- Nùởu chú coỏ ly cuửởi cuõng thờởy àoó, goồi laõ tiùớu maỏu cuửởi doõng, coỏ thùớ nghụ laõ do boồng àaỏi chaóy maỏu.
- Nùởu caó ba ly àùỡu coỏ maỏu, trỷỳõng hỳồp naõy coỏ thùớ nghụ tỳỏi tửớn thỷỳng ỳó thờồn.
Lađm sao phớn biùơt ặỳơc nỷỳõc tiùớu ăoờ nhỷng khửng phaời tiùớu maỏu? Mửồt sửở thuửởc coỏ chỷỏa chờởt maõu khi uửởng vaõo laõm cho nỷỳỏc tiùớu coõ mađu ăoờ, thủ duơ nhỷ loaơi thuửịc coõ tủnh chớịt saõt truđng ặỳđng tiùớu laõ Mictasol bleu coỏ maõu xanh, laõm cho nỷỳỏc tiùớu maõu xanh.
Àửởi vỳỏi phuồ nỷọ trong thỳõi kyõ kinh nguyùồt, maỏu tỷõ ờm àaồo coỏ thùớ rú ra lờợn vaõo nỷỳỏc tiùớu, nhỷng àờy laõ trỷỳõng hỳồp nỷỳỏc tiùớu dủnh maỏu, chỷỏ khửng hoaõ lờợn maỏu trong nỷỳỏc tiùớu.
Khi coỏ nhỷọng dờởu hiùồu ài tiùớu ra maỏu, baồn cờỡn àùởn khaỏm ngay núi baác sô.
BS Lù Thiùồn Anh Tuờởn
Àau thờồn
Mửồt sửở ngỷỳõi mửợi khi thờởy àau lỷng thỷỳõng hay nghụ tỳỏi bùồnh thờồn. Àiùỡu naõy coỏ hoaõn toaõn àuỏng? Thỷồc chờởt chú bừ àau lỷng hay ăau buơng thửi thũ khửng thùớ khựỉng ắnh bùơnh gũ ngay ặỳơc, cớỡn phaời biùịt ặỳơc mửơt sửị biùớu hiùơn ăi keđm. Triùơu chỷõng mang tủnh àựồc hiùồu coỏ thùớ nghụ tỳỏi bùồnh thờồn laõ cỳn àau quựồn ỳó vuõng thùưt lûng ặúơc y khoa goơi lađ cún ăau quùơn thíơn.
Thửng thỷỳõng, cỳn àau quựồn thờồn xaóy ra àửồt ngửồt sau mửồt cỷó àưồng mẩnh, sau khi lõm viùồc mùồt mỗi, húồc cố sỷồ thay àưới vùỡ tỷ thùị nhỷ ăang nựỡm ăửơt nhiùn bớơt ặõng dớơy, cỳn ăau cuụng hay xuớịt hiùồn khi àang sỷó duồng cấc loẩi thuưởc cố tđnh lỳồi tiùớu húồc nỷỳỏc khoaỏng... Mửồt sửở ngỷỳõi coỏ nhỷọng dờởu hiùồu baỏo trỷỳỏc nhỷ àau ngang vuõng thựỉt lỷng, ài tiùớu khố húồc tiùớu ra mấu. Trong cỳn àau, ngỷỳõi bùồnh caóm thờởy àau àùởn mỷỏc quựỗn quaồi, coỏ khi àau ngang buồng chaồy xuửởng dỷỳỏi tờồn bửồ phờồn sinh duồc. Cỳn àau coỏ thùớ keỏo daõi tỷõ mửồt àùởn hai giỳõ, coỏ khi keỏo daõi hỳn. Biùớu hiùồn ài keõm:
Àau lõm vậ mưỡ hưi, sưởt, buưỡn nưn, tờm trẩng lo lựỉng, cố cẫm giấc muửởn ài tiùớu mựồc duõ khửng coỏ nỷỳỏc tiùớu. Mửồt àựồc àiùớm àaỏng chuỏ yỏ laõ trong cỳn àau nùởu duõng mửồt sửở thuửởc giaóm àau thửng thỷỳõng nhỷ Paracetamol (thỷỳõng coỏ tùn Panadol, Efferalgan...) seọ khửng thờởy giaóm àau.
Mửồt nguyùn nhờn thỷỳõng gựồp nhờởt laõ do soói thờồn vaõ soói ỳó niùơu quaờn (lađ ặỳđng dớợn nỷỳõc tiùớu tỷđ thớơn ặa xuửịng boơng ăaõi hay coõn goồi laõ baõng quang). Trong thỷồc tùở, nhỷọng viùn soói nhoó nựỗm trong thờồn hay niùồu quaón laồi gờy àau quựồn nhiùỡu hỳn sỳ vỳỏi viùn soói lỳỏn, vũ soói nhoó dùợ di àửồng coồ xaỏt vaõ gờy chaóy maỏu. Do àoỏ, trong cỳn àau quựồn thờồn, ngỷỳõi bùồnh hay gựồp chỷỏng àaỏi ra maỏu. Chủnh vũ vờồy maõ nhỷọng ngỷỳõi thờởy àau nhiùỡu khửng nùn lo quaỏ bỳói viùn soời nhoờ coõ thùớ ặỳơc lađm tan sau khi uửịng thuửịc mađ khửng cớỡn phaời mửớ lờởy soói. Lao thờồn cuọng coỏ thùớ gờy cỳn àau quựồn thờồn, nhỷng ủt gựồp hỳn (biùớu hiùồn chuó yùởu cuóa lao thờồn laõ ài tiùớu ra maỏu).
Ngoaõi ra, cỳn àau quựồn thờồn coỏ thùớ thờởy ỳó ngỷỳõi bừ ung thỷ thờồn vaõ chuó yùởu phaỏt hiùồn triùồu chỷỏng tiùớu ra maỏu ài keõm vỳỏi cỳn àau.
Laõm sao phờn biùồt cỳn àau quựồn thờồn vỳỏi cỳn àau khaỏc?
Àựồc tủnh àiùớn hũnh cuóa cỳn àau quựồn thờồn laõ cỳn àau xaóy ra àửồt ngửồt dỷọ dửồi vaõ lan xuửởng bửồ phờồn sinh duồc vuõng thựổt lỷng phủa sau rờởt àau. Trong cỳn àau, ngỷỳõi bùồnh ài tiùớu rờởt nhiùỡu húồc tiùớu khố, cố thùớ thờởy muó trong nỷỳỏc tiùớu húồc nỷỳỏc tiùớu cố mấu. Cờỡn lỷu yỏ, tiùớu ra maỏu coỏ thùớ nhờồn thờởy laõ nỷỳỏc tiùớu coỏ maõu àoó goồi laõ tiùớu maỏu àaồi thùớ, coõn ài tiùớu khửng coỏ maõu àoó nhỷng xeỏt nghiùồm
nỷỳỏc tiùớu coỏ nhiùỡu hửỡng cờỡu goồi laõ tiùớu maỏu vi thùớ. Cờỡn phờn biùồt vỳỏi àau vuõng buồng trong caỏc bùồnh sau àờy:
- Cỳn àau quựồn gan: Thỷỳõng àau dỷỳỏi maồn xỷỳng sỷỳõn bùn phaói sau khi àau coỏ sửởt vaõ vaõng da.
- Cỳn àau do viùm ruửồt thỷõa: Àau nhiùỡu ỳó vuõng gờỡn beồn phủa bùn phaói (goồi laõ hửở chờồu phaói). Khi àau cuọng coỏ sửởt, nhỷng nùởu ờởn tay võo vuõng bừ àau thị lõm cho ngỷỳõi bùồnh giờồt nẫy lùn húồc thốt buồng laồi khi thaó tay ra.
- Cỳn àau do loeỏt hay thuóng daồi daõy: Thỷỳõng àau vuõng buồng ỳó giỷọa, phủa trùn rửởn (ngỷỳõi dờn hay goồi vuõng naõy laõ vuõng chờởn thuóy). Àau khửng lan xuửởng bửồ phờồn sinh duồc. Cỳn àau do loeỏt hay thuóng dẩ dõy gựồp ỳó ngỷỳõi cố loết bao tỷó tỷõ trỷỳỏc húồc sau mưồt àỳồt uửởng quaỏ nhiùỡu rỷỳồu.
- Cỳn àau buồng do tựổc ruửồt: Àờy cuọng laõ biùớu hiùồn cuóa àau buơng cớịp tủnh. Thỷỳđng coõ thùớ phaõt hiùơn ặỳơc dớịu hiùơu nửới cửơm ngúỗn ngoờo nhỷ cố sống ỳó buồng.
- Mửồt sửở trỷỳõng hỳồp cuóa cỳn àau thựổt ngỷồc trong bùồnh tim mẩch khưng rộ rõng, tỷỏc lõ àau khưng lan lùn trùn vai mõ lan xuửởng dỷỳỏi buồng laõm dùợ lờỡm vỳỏi cỳn àau quựồn thờồn nhỷng khửng bao giỳõ lan xuửởng bửồ phờồn sinh duồc. Trong khi àoỏ, coỏ nhỷọng cỳn àau quựồn thờồn laồi àau lan lùn trùn laõm cho ngỷỳõi ta dùợ nhờỡm vỳỏi cỳn àau thựổt ngỷồc. Tuy nhiùn, nhỷọng trỷỳõng hỳồp naõy ủt gựồp.
Trùn àờy laõ mửồt sửở trỷỳõng hỳồp dùợ lờỡm vỳỏi cỳn àau quựồn thờồn.
Trong thỷồc tùở coỏ nhiùỡu cỳn àau buồng ài keõm vỳỏi cỳn àau vuõng thựổt lỷng laồi laõ nhỷọng cỳn àau khửng phaói do bùồnh thờồn. Viùồc tũm àùởn caõc thớỡy thuửịc seụ giuõp cho baơn mửơt lỳđi xaõc ắnh chựưc chựưn hỳn khi bẩn côn àang nghi ngúâ chûa rộ.
BS Lù Thiùồn Anh Tuờởn
Soời ặỳđng niùơu
Mửồt bùồnh nhờn nam 46 tuửới chú àau sỳ sỳ ỳó thựổt lỷng gờỡn mửơt nựm nay. Nhớn dừp lùn thađnh phửị, ửng ăi khaõm bùơnh vađ ặỳơc
biùởt laõ bừ saồn thờồn daồng san hử, cờỡn phaói phờợu thuờồt. Sau khi mửớ lờởy saồn, baỏc sụ cho biùởt thờồn cuóa ửng ỷỏ nỷỳỏc vaõ giaóm chỷỏc nựng;
nhỷng may mựổn laõ ửng àùởn khaỏm vaõ chỷọa bùồnh khửng quaỏ trùợ nùn thờồn chỷa bừ hỷ haồi hoaõn toaõn.
Nguyùn nhờn
Soời thớơn (cođn goơi lađ saơn thớơn) lađ mửơt daơng cuờa soời ặỳđng niùồu, coỏ thùớ gựồp ỳó bờởt kyõ cỳ quan naõo trong hùồ niùồu. Coỏ hai nguyùn nhớn gớy soời ặỳđng niùơu:
- Rửởi loaồn chuyùớn hoỏa: U laõnh tuyùởn cờồn giaỏp laõm tựng canxi trong maỏu vaõ nỷỳỏc tiùớu; nỷỳỏc tiùớu chỷỏa nhiùỡu canxi nùn dùợ tủch tuồ laồi vaõ sinh ra soói. Nguyùn tựổc àiùỡu trừ loaồi soói naõy laõ cựổt boó u laõnh tuyùởn cờồn giaỏp.
- Tựưc ngheụn ặỳđng tiùớu bớớm sinh hay mựưc phaời ỳờ ăađi thớơn, bùớ thờồn, niùồu quaón, baõng quang, niùồu àaồo, tuyùởn tiùỡn liùồt; coỏ bùồnh taồi bửơ niùơu hay chung quanh bửơ niùơu lađm ngheụn ặỳđng tiùớu, nỷỳõc tiùớu khửng chaờy ặỳơc vađ sinh ra soời. Nguýn tựưc ăiùỡu trừ lađ loaơi boờ nguýn nhớn gớy bùị tựưc ặỳđng tiùớu.
Triùồu chỷỏng
70% trỷỳõng hỳồp soói thờồn mửồt bùn chú coỏ triùồu chỷỏng àau lỷng àỳn thuờỡn; vũ thùở cờỡn hùởt sỷỏc lỷu yỏ vaõ nùn ài khaỏm bùồnh ngay àùớ phaỏt hiùồn vaõ àiùỡu trừ sỳỏm nhựỗm traỏnh caỏc taỏc haồi xờởu vaõ nựồng do soói gờy ra. Ngoaõi ra, bùồnh nhờn coỏ thùớ coỏ caỏc triùồu chỷỏng nhỷ: àaỏi buửởt, àaỏi ra soói, àaỏi ra maỏu, àaỏi àuồc nhỷ muó.
Soói thờồn nùởu nhoó, khu truỏ ỳó mửồt àaỏi thờồn rờởt ủt khi gờy biùởn chỷỏng. Tuy nhiùn nùởu khửng kừp thỳõi àiùỡu trừ, soói niùồu seọ gờy tửớn thỷỳng cho thớơn, lađm giaụn nỳờ hoựơc gớy heơp ặỳđng tiùớu do phaờn ỷõng xiùm xỳ hoõa vađ cađng lađm tựng hiùơn tỷỳơng tựưc ngheụn ặỳđng tiùớu. Tựưc ngheụn ặỳđng tiùớu laơi cađng aờnh hỷỳờng xớịu ăùịn chỷõc nựng thớơn, dùợ gớy nhiùợm truđng vađ viùm ặỳđng tiùớu, lớu dớỡn ặỳđng tiùớu bừ xỳ hốa võ tựỉc nghện cõng nựồng, gờy vư niùồu húồc lõm giẫm chỷỏc nựng thờồn trờỡm troồng.
Àiùỡu trừ
Nùịu soời nhoờ, khửng coõ gai seụ coõ cỳ may ặỳơc dođng nỷỳõc tiùớu tửởng thoaỏt ra ngoaõi, khửng cờỡn uửởng thuửởc, chú cờỡn uửởng nhiùỡu nỷỳỏc. Soói nhoó coõn coỏ thùớ thoaỏt ra ngoaõi bựỗng caỏch uửởng thuửởc lỳồi tiùớu, thuửịc lađm giaụn ặỳđng tiùớu hoựơc thuửịc lađm tan soời (vỳõi soời urat ta duõng thuửởc laõm kiùỡm hoỏa nỷỳỏc tiùớu, vỳỏi soói phosphat ta duđng thuửịc lađm acid hoõa nỷỳõc tiùớu). Soời cođn coõ thùớ ặỳơc lớịy ra bựỡng caõc thuờ thuớơt nhỷ nong ặỳđng tiùớu, lửi soời qua nửơi soi, taõn soời ngoaõi cỳ thùớ, lờởy soói qua da... Nùởu caỏc phỷỳng phaỏp trùn thờởt baồi thũ phaói mửớ (hay coõn goồi laõ mửớ hỳó).
Bùồnh nhờn cờỡn àùởn thờỡy thuửởc chuyùn khoa khaỏm vaõ chỷọa bùơnh ăùớ ặỳơc theo doụi vađ ăaõnh giaõ ắnh kyđ vùỡ chỷõc nựng thớơn vađ tũnh traồng nỷỳỏc tiùớu vùỡ phỷỳng diùồn vờồt lyỏ - mử hoồc, vi khuờớn hoồc...
BS Nguyùợn Ngoồc Tiùởn (Bùồnh viùồn Bũnh Dờn TP HCM
Dinh dỷỳọng cho ngỷỳõi bừ soói thờồn
Soói thờồn xuờởt hiùồn khi trong nỷỳỏc tiùớu coỏ quaỏ nhiùỡu thaõnh phớỡn khửng hoađ tan ặỳơc. Nguýn nhớn coõ thùớ do:
- Thùớ tủch nỷỳõc tiùớu ặỳơc bađi tiùịt quaõ ủt do uửịng nỷỳõc ủt hoựơc àiùỡu kiùồn laõm viùồc khửng thuờồn lỳồi, khửng coỏ àiùỡu kiùồn uửởng nỷỳỏc húồc ài tiùớu "thoẫi mấi"... lỷỳồng nỷỳỏc võo đt nùn cỳ thùớ "tiùởt kiùồm"
nỷỳỏc vaõ baõi tiùởt nỷỳỏc tiùớu ủt ài so vỳỏi bũnh thỷỳõng.
- Baõi tiùởt quaỏ mỷỏc mửồt sửở hỳồp chờởt choồc loồc: Nùởu dinh dỷỳọng khửng hỳồp lyỏ, ựn uửởng quaỏ mỷỏc mửồt sửở thỷồc phờớm thũ cỳ thùớ seọ thaói bỳỏt phờỡn thỷõa naõy qua nỷỳỏc tiùớu, nửỡng àửồ caỏc chờởt naõy trong nỷỳỏc tiùớu tựng cao, chuỏng dùợ ỷỏ àoồng laồi vaõ hũnh thaõnh soói thờồn.
- Mửơt sửị ýịu tửị nhỷ dừ tớơt ặỳđng tiùớu... gớy tựưc ngheụn hoựơc lađm ỷõ ăoơng nỷỳõc tiùớu trùn ặỳđng bađi tiùịt nỷỳõc tiùớu.
- Húồc do nhiùỡu yùởu tưở khấc nhỷ àưồ pH cuóa nỷỳỏc tiùớu khưng phuõ hỳồp vỳỏi chùở àửồ ựn (nhỷ àửồ pH nỷỳỏc tiùớu coỏ tủch acid maõ bùồnh nhờn laồi ựn nhiùỡu thỷỏc ựn laõm acid hoaỏ nỷỳỏc tiùớu)... laõm giaóm sỷồ hoaõ tan caỏc chờởt trong nỷỳỏc tiùớu nùn caỏc chờởt naõy dùợ ỷỏ àoồng laồi vaõ
Chùở àửồ ựn ngỷỳõi bừ soói thờồn
- Tờởt caó bùồnh nhờn soói thờồn àùỡu cờỡn phaói uửởng nhiùỡu nỷỳỏc;
nùởu coỏ thùớ, mửợi ngaõy nùn uửởng hỳn 1,5 lủt nỷỳỏc.
- Bùồnh nhờn coỏ soói urat cờỡn theo nguyùn tựổc: Duõng caỏc thỷỏc ựn laõm kiùỡm hoaỏ nỷỳỏc tiùớu, giuỏp loaồi boó acid urique dỷỳỏi daồng nhỷọng urat kiùỡm dùợ hoaõ tan. Àoỏ laõ nhỷọng thỷỏc ựn thỷồc vờồt (traỏi cờy vaõ rau), sỷọa vaõ caỏc saón phờớm tỷõ sỷọa.
Ngoaõi caỏc thỷỏ vỷõa kùớ, bùồnh nhờn coỏ thùớ ựn khửng haồn chùở mũ, nui, baõnh mũ, ặỳđng vađ mớơt ong; cớỡn haơn chùị nhỷụng thỷõc ựn giaõu acid uricque nhỷ caỏ moõi, caỏ hửỡi, gan, cờồt, oỏc, thừt heo, thừt nai, gõ, vừt, chim bưỡ cờu, bưng cẫi, nờởm võ mựng tờy. Cờỡn theo dội thỷỳõng xuyùn àửồ pH cuóa nỷỳỏc tiùớu vaõ giỷọ cho àửồ pH nỷỳỏc tiùớu luửn lỳỏn hỳn húồc bựỗng 7,5.
- Àửởi vỳỏi bùồnh nhờn coỏ soói calci: Nùởu lỷỳồng calci thaói ra trong nỷỳỏc tiùớu ỳó mỷỏc bũnh thỷỳõng thũ duõng caỏc thỷỏc ựn laõm toan hoaỏ (acid hoaỏ) nỷỳỏc tiùớu. Caỏc thỷỏc ựn naõy chuó yùởu coỏ nguửỡn gửởc tỷõ àửồng vờồt nhỷ: caỏ, thừt boõ, thừt gia cờỡm, phomaỏt vaõ nguọ cửởc. Lỷu yỏ rựỗng thỷỏc ựn laõm toan hoaỏ nỷỳỏc tiùớu khửng phaói laõ thỷỏc ựn coỏ vừ chua;
chựống haồn nhỷ chanh tuy chua nhỷng laồi kiùỡm hoaỏ nỷỳỏc tiùớu.
Nùởu lỷỳồng calci thaói trong nỷỳỏc tiùớu cao quaỏ mỷỏc, trùn 300mg, bùồnh nhờn cờỡn giaóm bỳỏt lỷỳồng calci trong thỷồc phờớm, haồn chùở sỷọa vaõ caỏc saón phờớm tỷõ sỷọa.
BS Buõi Thừ Hoaõng Mai (Trung tờm Dinh dỷỳọng treó em
Suy thờồn vaõ gheỏp thờồn
Thớơn lađ cỳ quan nựỡm sớu sau phuõc maơc ngoađi ửớ buơng, ặỳơc thaõnh hửng lỷng che chỳó. Mửợi ngỷỳõi coỏ hai quaó thờồn giỷọ nhiùồm vuồ baõi tiùởt chờởt thaói vaõ àiùỡu hoaõ nhiùỡu chỷỏc nựng cuóa cỳ thùớ thửng qua baõi tiùởt caỏc hooỏc mửn. Vũ nhiùỡu bùồnh khaỏc nhau, thờồn coỏ thùớ suy, khưng hưỡi phuồc, dờỵn àùởn viùồc bõi tiùởt nỷỳỏc tiùớu kếm húồc khửng bađi tiùịt ặỳơc nỷụa, khiùịn cỳ thùớ khửng thaời ặỳơc chớịt ăửơc.
ÚÃ bùồnh nhờn suy thờồn giai àoaồn cuửởi, lỷỳồng chờởt thaói nhỷ nỷỳỏc, u rù, creatinine, kali... ỷỏ àổng trong mấu tựng cao húồc xuờởt hiùồn tũnh traồng toan huyùởt, coỏ thùớ dờợn àùởn tỷó vong do cỳ thùớ bừ ngửồ àửồc. Ngoaõi ra, suy thờồn coõn dờợn àùởn caỏc tũnh traồng thiùởu maỏu nựồng, cao huyùởt ấp, loậng xỷỳng, liùồt dỷỳng...
Cố hai dẩng suy thờồp: cờởp tđnh võ mận tđnh.
- Suy thờồn cờởp tủnh coỏ thùớ do ngửồ àửồc thuửởc, choaỏng vũ nhiùỡu nguyùn nhờn, caỏc bùồnh cuóa cờỡu thờồn, soói thờồn vaõ niùồu quaón hai bùn. Trong nhỷọng trỷỳõng hỳồp naõy, thờồn taồm ngỷõng hoaồt àửồng, sau khi chỷọa trừ, coỏ thùớ hửỡi phuồc.
- Suy thờồn maồn coỏ thùớ do nhiùỡu nguyùn nhờn: bùồnh ngoaõi thớơn (bùơnh tỷơ miùợn, ăaõi thaõo ặỳđng). Bùơnh taơi thớơn bao gửỡm bùơnh cuóa cờỡu thờồn (thờồn hỷ, viùm cờỡu thờồn, xỳ hoaỏ cờỡu thờồn), bùồnh ửởng thờồn vaõ mử keó (viùm thờồn ngỷỳồc doõng, viùm mử keó, lao thờồn...).
Bùơnh sau thớơn gửỡm soời thớơn, tựưc ặỳđng tiùớu maơn tủnh do nhiùỡu nguyùn nhờn (u laõnh tuyùởn tiùỡn liùồt, heồp niùồu àaồo...). Coỏ thùớ phoõng ngỷđa suy thớơn maơn nùịu caõc bùơnh nhớn trùn ặỳơc kừp thỳđi phaõt hiùồn vaõ àiùỡu trừ. Tuy nhiùn, coỏ nhỷọng bùồnh nhỷ xỳ hoaỏ cờỡu thờồn, duõ biùởt trỷỳỏc cuọng khoỏ laõm gũ hỳn laõ chỳõ àùởn khi suy thờồn mỳỏi can thiùồp.
Khi suy thờồn, ngỷỳõi bùồnh cờỡn bũnh tụnh nghe theo lỳõi chú dờợn cuóa baỏc sụ chuyùn khoa, khửng nùn tin vaõo lỳõi maỏch nỷỳỏc cuóa nhỷọng ngỷỳõi khửng coỏ chuyùn mửn. Ngỷỳõi bùồnh cờỡn theo kùở hoaồch àiùỡu trừ võ theo dội cấc chĩ sưở sinh hoấ cuóa mấu àùớ nựỉm vỷọng võ theo saỏt tũnh traồng bùồnh. Ngỷỳõi bừ suy thờồn maồn coỏ thùớ aỏp duồng mửồt trong hai biùồn phaỏp àiùỡu trừ sau:
- Chaồy thờồn nhờn taồo: Thờồn nhờn taồo coỏ khaó nựng loồc chờởt thaói ỷỏ àoồng trong cỳ thùớ. Biùồn phaỏp naõy coỏ nhiùỡu haồn chùở nhỷ phaói chaồy thờồn trung bũnh mửợi tuờỡn 3 lờỡn, mửợi lờỡn 4 giỳõ, ngỷỳõi bùồnh lùồ thuửồc vaõo maỏy, chờởt lỷỳồng cuửồc sửởng keỏm; coỏ thùớ bừ lờy nhiùợm cheỏo do nhiùỡu ngỷỳõi duõng chung mửồt maỏy. Ngoaõi ra, thờồn nhờn taồo khửng sỷờa chỷụa ặỳơc chỷõc nựng nửơi tiùịt (phaời duđng thuửịc taơo maõu húồc truyùỡn mấu, vờỵn cụn khẫ nựng bừ loậng xỷỳng, cao huyùởt aáp...).