Nhỷọng àửởi tỷỳồng coỏ nguy cỳ mựổc bùồnh ung thỷ
- Nhỷọng ngỷỳõi thỷỳõng hay thỷỏc khuya: Tùở baõo ung thỷ laõ tùở baõo phaỏt sinh àửồt biùởn trong quaỏ trũnh sinh saón tùở baõo bũnh thỷỳõng. Ban àùm laồi laõ thỳõi àiùớm tùở baõo sinh saón tửởt nhờởt. Nguó khửng tửịt, thớn thùớ rớịt khoõ khửịng chùị ặỳơc sỷơ phaõt sinh biùịn dừ cuóa tùở baõo maõ seọ hũnh thaõnh tùở baõo ung thỷ.
- Nhỷọng ngỷỳõi mựổc bùồnh huyùởt aỏp cao: Theo mửồt sửở cửng trũnh nghiùn cỷỏu khoa hoồc do nhoỏm Gs. John Parker vaõ cửồng sỷồ, Trung tờm Kiùớm soaỏt Bùồnh tờồt (Myọ) trùn 30.000 nam thanh niùn Myọ cho thờởy tyó lùồ mựổc bùồnh ung thỷ vaõ tyó lùồ tỷó vong cuóa ngỷỳõi mựổc bùồnh huyùởt aỏp cao hỳn 4 lờỡn nhỷọng ngỷỳõi coỏ huyùởt aỏp bũnh thûúâng.
- Nhỷọng ngỷỳõi hay nủn tiùớu, àaồi tiùồn: Nguy cỳ ung thỷ baõng quan (boồng àaỏi), tyó lùồ thuờồn vỳỏi bùồnh soói thờồn. Trong nỷỳỏc tiùớu coỏ mửồt loaồi chờởt coỏ haồi àửởi vỳỏi caỏc sỳồi cỳ cuóa baõng quang vaõ àoỏ laõ nguyùn nhờn gờy ra àửồt biùởn ung thỷ. Trong phờn cuọng coỏ nhiùỡu chờởt àửồc haồi, sửở vờồt chờởt àửồc haồi naõy thỷỳõng kủch thủch niùm maồc ruửồt seọ dờợn àùởn àửồt biùởn ung thỷ. Vũ vờồy biùồn phaỏp phoõng ngỷõa bùồnh ung thỷ laõ mửợi khi mựổc àaồi tiùớu tiùồn laõ phaói ài ngay.
- Nhỷụng ngỷỳđi coõ cỳ ắa dừ ỷõng (allergy): Kùịt quaờ ăiùỡu tra nghiùn cỷỏu trùn gờỡn 40.000 ngỷỳõi Myọ, chuó yùởu laõ nhỷọng ngỷỳõi coỏ cỳ ắa dừ ỷõng vỳõi caõc loaơi dỷỳơc phớớm hoựơc thuửịc thỷờ hoõa hoơc, cho thờởy nhỷọng àửởi tỷỳồng naõy dùợ mựổc bùồnh hỳn so vỳỏi nhỷọng ngỷỳõi khửng coõ cỳ ắa dừ ỷõng. Nùịu nhỷụng ngỷỳđi con gaõi ăaụ tỷđng coõ cỳ ắa dừ ỷỏng thũ nguy cỳ mựổc bùồnh ung thỷ tuyùởn vuỏ cao (30%) so vỳỏi nhỷọng chừ em bịnh thỷỳõng. Nùởu nhỷọng ngỷỳõi con trai àậ tỷõng cố
cỳ ắa dừ ỷõng thũ cỳ hửơi mựưc bùơnh ung thỷ tuýịn tiùỡn liùơt cao (41%) so vỳỏi nhỷọng ngỷỳõi àaõn ửng bũnh thỷỳõng.
- Nhỷọng àửởi tỷỳồng thiùởu sinh tửở (vitamins): Caỏc nhaõ khoa hoồc ngỷỳõi Thuồy Sụ cho rựỗng nhỷọng ngỷỳõi coỏ haõm lỷỳồng sinh tửở ủt thũ dùợ mựổc bùồnh ung thỷ hỳn. Àửởi vỳỏi nhỷọng ngỷỳõi bừ thiùởu sinh tửở A thũ nguy cỳ mựổc bùồnh ung thỷ phửới tựng gờởp 3 lờỡn; àửởi vỳỏi nhỷọng ngỷỳõi thiùởu tiùỡn sinh tửở A (caroten) thũ khaó nựng mựổc bùồnh ung thỷ daồ daõy tựng 3,5 lờỡn; vaõ caỏc bùồnh ung thỷ khaỏc tựng gờởp 2 lờỡn.
ỳó nhỷọng ngỷỳõi bừ thiùởu sinh tửở C (cevitamic acid) thũ khaó nựng mựổc bùồnh ung thỷ baõng quang, ung thỷ thỷồc quaón, ung thỷ tuyùởn tiùỡn liùồt, ung thỷ tuyùởn thỷỳồng thờồn tựng gờởp 2 lờỡn...
- Nhỷọng ngỷỳõi coỏ lỷỳồng cholesterol quaỏ thờởp: Mửồt nhoỏm caỏc nhõ nghiùn cỷỏu thuưồc trỷỳõng Àẩi hổc Oxford (Anh) àậ chỷỏng minh mửồt nhờn tửở quan troồng gờy tỷó vong cho nhỷọng phuồ nỷọ coỏ tuửới chủnh laõ lỷỳồng cholesterol quaỏ thờởp.
- Con caỏi cuóa nhỷọng ngỷỳõi mựổc bùồnh ung thỷ: Nùởu laõ con caỏi cuóa nhỷọng ngỷỳõi mựổc bùồnh ung thỷ thũ cỳ hửồi mựổc bùồnh tựng gờởp 5 lêìn so vúái ngûúâi khaác.
Nhũn chung, àỳõi sau cuóa nhỷọng ngỷỳõi mựổc bùồnh ung thỷ thũ ruói ro mựổc bùồnh cao hỳn nhỷọng ngỷỳõi bũnh thỷỳõng.
Hoađng Duy Ăûâc
Ung thỷ àaồi trỷồc traõng
Ung thỷ àaồi trỷồc traõng chuó yùởu phaỏt triùớn tỷõ caỏc tùở baõo tuyùởn cuóa niùm maồch ruửồt giaõ, xờm lờởn vaõo thaõnh ruửồt lan ra caỏc tửớ chỷõc xung quanh. Di cựn theo hai ặỳđng: ặỳđng baơch huýịt tỳõi caõc nhoõm haơch, ặỳđng maõu tỳõi gan, phửới, xỷỳng... Ung thỷ seụ gớy caỏc rửởi loaồn baõi tiùởt phờn, gờy caón trỳó bủt tựổc loõng ruửồt vaõ chaóy maỏu trong loõng ruửồt laõm ài ngoaõi ra maỏu.
Nguyùn nhờn
Caỏc u thừt cuóa niùm maồc ruửồt giaõ (hay polip) tỷõ quaỏ trũnh laõnh tủnh, thoaỏi hoaỏ thaõnh aỏc tủnh àựồc biùồt ỳó ngỷỳõi trùn 45 tuửới.
Nùởu ngỷỳõi coỏ polip thũ nguy cỳ ung thỷ cao hỳn haõng chuồc lờỡn ngỷỳõi bũnh thỷỳõng. Polip daồng nhung mao coỏ nguy cỳ ung thỷ cao nhờởt.
Chùở àửồ dinh dỷỳọng khửng hỳồp lyỏ: quaỏ nhiùỡu chờởt beỏo, chờởt àaồm àửồng vờồt, ủt rau hoa quaó tỷỳi. Nhỷọng bùồnh viùm nhiùợm àaồi trỷồc traõng chaóy maỏu. Tũnh traồng loaồn khuờớn do duõng nhiùỡu khaỏng sinh ặỳđng ruửơt cuụng thớịy coõ liùn quan ăùịn ung thỷ ăaơi trỷơc traõng. Ta coỏ thùớ nhờồn biùởt ung thỷ àaồi trỷồc traõng qua caỏc triùồu chỷỏng thay àửới vùỡ baõi tiùởt phờn:
- Hửồi chỷỏng lyồ, moỏt rựồn, àau quựồn buồng, úa phờn nhờỡy muọi hay gựồp ỳó ung thỷ àaồi traõng sigma, trỷồc traõng, hờồu mửn.
- Hửồi chỷỏng úa loóng nhờỡy muọi, baỏn tựổc ruửồt chỷỳỏn buồng, àau quựơn, khi bađi tiùịt ặỳơc hỳi thũ hùịt, hay gựơp ỳờ caõc khửịi u ăaơi trađng phaãi.
- Hửồi chỷỏng taỏo boỏn, tựổc ruửồt dờỡn dờỡn, rửỡi ài tỳỏi tựổc ruửồt hoaõn toaõn hay gựồp ỳó ung thỷ àaồi traõng traỏi. Ngoaõi ra ta coỏ thùớ phaỏt hiùồn khưởi u: khi sỳõ thờởy khưởi u qua thõnh buồng thị ung thỷ àậ ỳó giai àoaồn muửồn.
Phoâng ngûâa
- Giaóm phờỡn calo chờởt beỏo (coỏ trong khờớu phờỡn ựn) tỷõ 40%
xuửởng 25% - 30%.
- Tựng cỷỳõng hoa quaó, nguọ cửởc nguyùn haồt vaõo bỷọa ựn haõng ngaây.
- Haồn chùở thỷỏc ựn muửởi, lùn men, xửng khoỏi, sờởy khử (caỏ khử, xò dêìu, thõt aám khoái).
- Haồn chùở tiùu thuồ nhỷọng gia vừ vử bửớ coỏ thùớ gờy ung thỷ nhỷ phờớm nhuửồm, dờỡu thỳm.
- Traỏnh nhỷọng chờởt gờy àửồt biùởn gien trong thỷỏc ựn nhỷ thuửởc trỷõ sờu, diùồt coó. Thuửởc kủch thủch tựng troồng.
- Khửng laồm duồng rỷỳồu, bia vaõ caỏc chờởt lùn men rỷỳồu khaỏc.
BS Thuyá Phûúng
Xú nang vuá coá phaãi ung thû?
Xỳ nang tuyùởn vuỏ - coõn goồi laõ thay àửới sỳồi boồc tuyùởn vuỏ - khửng phaói laõ ung thỷ. Àoỏ chú laõ hiùồn tỷỳồng thỷỳõng gựồp dỷỳỏi aónh hỷỳóng cuóa nửồi tiùởt tửở nỷọ ỳó phuồ nỷọ tỷõ 30 àùởn 50 tuửới. Kùởt qaóu nhiùỡu nghiùn cỷỏu cho biùởt trùn 60% caỏc cuồc u trong vuỏ phuồ nỷọ trong àửồ tuưới sinh àễ khưng phẫi lõ ung thỷ; trùn 90% phuồ nỷọ tuưới tiùỡn mận kinh coõ xỳ nang tuýịn vuõ vađ ặỳơc xem lađ mửơt biùớu hiùơn cuờa quaõ trịnh lậo hoấ. Tuy nhiùn xỳ nang tuyùởn vuỏ thỷỳõng bừ nhờỡm vỳỏi ung thỷ vũ cuọng xuờởt hiùồn nhỷọng cuồc "bỷỳỏu" vaõ thỷỳõng xaóy ra ỳó àửồ tuửới phuồ nỷọ dùợ bừ ung thỷ vuỏ nhờởt. Nùởu coỏ sỷồ phửởi hỳồp tửởt giỷọa kinh nghiùồm cuóa baỏc sụ vaõ caỏc phỷỳng tiùồn chờớn àoaỏn nhỷ siùu ờm, nhuọ aónh, choồc huỏt tùở baõo bựỗng kim nhoó, sinh thiùởt... thũ tyó lùồ chờớn àoaỏn nhờỡm seọ rờởt thờởp.
Nguyùn nhờn
Trong mửợi chu kyõ kinh nguyùồt, dỷỳỏi taỏc àửồng cuóa nửồi tiùởt tửở nỷọ estrogen võ progesterone, mư tuyùởn vuỏ giận nỳó, giỷọ nỷỳỏc lẩi võ cựng lùn, nhỷọng vuõng coỏ mờồt àửồ chựổc hỳn bũnh thỷỳõng seọ cho caóm giaác nhû "bûúáu". Sau khi haânh kinh, caác caãm giaác naây giaãm dêìn rửỡi trỳó laồi bũnh thỷỳõng. Qua caỏc chu kyõ kinh nguyùồt, sỷồ kủch thủch lựồp ài lựồp laồi laõm cho mử vuỏ trỳó nùn chựổc vaõ hũnh thaõnh caỏc nang nhỗ chỷỏa dừch trùn cấc ưởng sỷọa bừ tựỉc húồc bừ giận; nhờởt lõ ỳó ngỷỳõi mờởt sỷồ quờn bũnh giỷọa hai nửồi tiùởt tửở nỷọ nhỷ phuồ nỷọ ỳó thỳõi kyõ tiùỡn mận kinh húồc nhỷọng ngỷỳõi thỷỳõng xuyùn bừ stress... Khi àố, tuyùởn vuỏ coỏ nhỷọng vuõng bờởt thỷỳõng taồo thaõnh nhỷọng cuồc "bỷỳỏu"
hay nhỷọng mẫng chựỉc gưỡ lùn dỷỳỏi da húồc nhỷọng hẩt rờởt nhỗ rẫi raỏc khựổp 2 vuỏ.
Xỳ nang tuyùởn vuỏ thỷỳõng coỏ ỳó caó 2 vuỏ, nhờởt laõ 1/4 phủa trùn ngoõi võ phờỡn dỷỳỏi vuỏ. ỳó phuồ nỷọ tiùỡn mận kinh, cấc nang bừ xỳ cố thùớ to lùn vaõ gờy caóm giaỏc khoỏ chừu nhỷ bừ cựng tỷỏc, rờởt nhaồy caóm khi sỳõ vaõo, coỏ caóm giaỏc noỏng boóng vaõ àau lựn tựn, coỏ khi àau nhiùỡu àùởn nưỵi hẩn chùở cỷó àưồng võ khố nựỗm sờởp... nhỷng sau khi mận kinh, hiùồn tỷỳồng naõy thỷỳõng giaóm dờỡn vaõ mờởt ài. Trong mửồt sửở trỷỳõng hỳồp xỳ nang tuyùởn vuỏ phaỏt triùớn thaõnh nang to, troõn, chựổc,