2.1.2.1 Số lượng
Thành ngữ so sánh nguyên mẫu được Nguyễn Du sử dụng với số lượng nhỏ trong Truyện Kiều, gồm 12/237 thành ngữ ( chiếm 5%).
Ví dụ:
Đau như dần ( Nàng càng mặt ủ mày chau/Càng nghe mụ nói càng đau như dần)
Nhẹ như bấc, Nặng như chì
( Nhẹ như bấc, nặng như chì/ Gỡ cho ra nữa còn gì là duyên) 2.1.2.2 Đặc điểm cấu tạo
Thành ngữ so sánh được bắt nguồn từ phép so sánh với nghĩa biểu trưng, dựa theo lối nói ví von. Cấu trúc tổng quát của thành ngữ so sánh là {t} như B, trong đó t là cái đưa ra so sánh còn B là cái so sánh, giữa t và B có thể có các từ so sánh: như, bằng, tày, hơn…
Những thành ngữ so sánh nguyên mẫu trong Truyện Kiều của Nguyễn Du có thể miêu tả dưới các dạng thức sau:
- Dạng thức t như B:
Ở dạng thức này, thành ngữ so sánh xuất hiện đầy đủ cả ba yếu tố: t là cái được so sánh, B là cái so sánh và từ chỉ quan hệ so sánh (tày, bằng, như…)
Ví dụ:
Lặng ngắt như tờ (Chung quanh lặng ngắt như tờ/ Nỗi niềm tâm sự bây giờ hỏi ai?)
Mặt như chàm đổ ( Cho gươm mời đến Thúc lang/ Mặt như chàm đổ, mình dường dẽ run)
Thành ngữ so sánh ở dạng thức t như B còn có các dạng cấu tạo nhỏ hơn, cụ thể:
+ Dạng thức t như B trong đó t (cái được so sánh) là tính từ chỉ tính chất của sự vật, B (cái so sánh) là danh từ chỉ sự vật.
Ví dụ:
Vững như đồng (Trơ như đá, vững như đồng/ Ai lay chẳng chuyển ai rung chẳng rời)
+ Dạng thức t như B trong đó t (cái được so sánh) là tính từ còn B (cái so sánh) là động từ chỉ hoạt động.
Ví dụ:
Đau như dần ( Nàng càng mặt ủ mày chau/ Càng nghe mụ nói càng đau như dần)
+ Dạng thức t như B trong đó t ( cái được so sánh) là tính từ và B ( cái so sánh) cũng là tính từ.
Ví dụ:
Lặng ngắt như tờ (Chung quanh lặng ngắt như tờ/ Nỗi niềm tâm sự bây giờ hỏi ai)
+ Dạng thức t như B trong đó t (cái được so sánh) là danh từ và B ( cái so sánh) cũng là một danh từ.
Ví dụ:
Phận bạc như vôi ( Phận sao phận bạc như vôi/ Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng)
- Dạng thức so sánh ẩn: AB, đây là kiểu kết cấu không có từ so sánh. Ví dụ:
Trong ngọc trắng ngà ( Rõ ràng trong ngọc trắng ngà/ Dày dày đúc sẵn một tòa thiên nhiên)