Lý luận chung về hoạt động niêm yết chứng khoán trên sở giao dịch chứng khoán

Việc niêm yết chứng khoán tại đây đang được các doanh nghiệp lớn nhỏ hiện nay hướng tới, không chỉ tiếp cận được nguồn vốn trên thị trường một cách nhanh chóng và dễ dàng mà còn khẳng đị

Họ và tên: Nông Bích Phương Mã sinh viên: 1873403010706 Khóa/Lớp: (tín chỉ) CQ56/21.03LT2 (Niên chế): CQ56/21.16

Ngày thi: 14/06/2021 Giờ thi: 7h30

BÀI THI MÔN: THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Hình thức thi: Tiểu luận

Mã đề thi: 058/2021 Thời gian thi: 3 ngày

BÀI LÀM

Nền kinh tế Việt Nam được xác định là nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa, điều này đặt ra vấn đề huy động vốn cho quá trình phát triển kinh tế xã hội và thúc đẩy quá trình cổ phần hoá, nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế quốc doanh Sự ra đời của thị trường chứng khoán Việt Nam được đánh đấu bằng việc đưa vào vận hành trung tâm giao dịch chứng khoán tại Thành phố Hồ Chí Minh và thực hiện phiên giao dịch đầu tiên vào ngày 28/07/2000 Năm 2007, Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) được thành lập theo Quyết định số 599/QĐ-TTg ngày 11/05/2007 của Thủ tướng Chính phủ dựa trên việc chuyển đổi, tổ chức lại Trung tâm giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh Sau nhiều năm hoạt động trên thị trường, Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành sàn niêm yết cổ phiếu lớn nhất với khối lượng giao dịch khổng lồ Việc niêm yết chứng khoán tại đây đang được các doanh nghiệp lớn nhỏ hiện nay hướng tới, không chỉ tiếp cận được nguồn vốn trên thị trường một cách nhanh chóng và

dễ dàng mà còn khẳng định được uy tín của doanh nghiệp

1 Lý luận chung về hoạt động niêm yết chứng khoán trên Sở giao dịch chứng khoán.

Thị trường chứng khoán là thị trường hàng hóa đặc biệt, có hoạt động phức tạp, thực hiện giao dịch các sản phẩm tài chính với giá trị rất lớn Vậy nên, việc gian lận trên thị trường chứng khoán để thu hút nguồn vốn về phía

mình là chuyện dễ dàng xảy ra Để hạn chế và loại bỏ các trường hợp gian lận gây tác động xấu đến thị trường và ảnh hưởng đến uy tín, Sở giao dịch chứng khoán phải giám sát chặt chẽ ngay từ đầu khi quyết định việc cho doanh nghiệp nào được niêm yết, chào bán chứng khoán ra công chúng

1.1 Khái niệm Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK)

Sở giao dịch chứng khoán là một pháp nhân được thành lập theo quy định của pháp luật thực hiện việc tổ chức giao dịch chứng khoán của tổ chức phát hành đủ điều kiện niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán Chức năng chủ yếu của sở giao dịch chứng khoán là tổ chức, quản lý, giám sát để đảm bảo cho việc mua bán chứng khoán ở Sở giao dịch thực hiện một cách công bằng, công khai, minh bạch và trôi chảy thông suốt

1.2 Khái niệm niêm yết chứng khoán

Niêm yết chứng khoán là việc đưa các loại chứng khoán có đủ điều kiện vào giao dịch tại Sở giao dịch chứng khoán Việc niêm yết nhằm lựa chọn các chứng khoán có chất lượng cao đưa vào giao dịch, đảm bảo hoạt động giao dịch được ổn định đồng thời làm tăng thêm uy tín, tăng nguồn thu và khối lượng giao dịch của Sở giao dịch chứng khoán

1.3 Tiêu chuẩn niêm yết chứng khoán

Tiêu chuẩn niêm yết do SGDCK quy định vậy nên có sự khác nhau giữa các Sở giao dịch Tuy nhiên, tiêu chuẩn niêm yết thường được quy định dưới hai hình thức là tiêu chuẩn định lượng và tiêu chuẩn định tính:

1.3.1 Tiêu chuẩn định lượng

 Thời gian hoạt động từ khi thành lập công ty: công ty niêm yết phải

có một thời gian hoạt động liên tục trong một số năm nhất định tính đến thời điểm xin niêm yết

 Quy mô vốn: công ty niêm yết phải có số vốn góp của cổ đông đủ lớn

để tạo ra cơ sở tiềm lực tài chính mạnh và tính thanh khoản tối thiểu cho chứng khoán công ty

 Phân phối quyền sở hữu cổ phần: công ty niêm yết phải có một số

lượng cổ đông tối thiểu ở mức độ nhất định hoặc tỉ lệ tối thiểu về cổ phần do công chúng nắm giữ

 Hiệu quả hoạt động của công ty: công ty niêm yết phải đáp ứng

được điều kiện về lợi nhuận trước thuế ở mức độ nhất định trong năm gần nhất

1.3.2 Tiêu chuẩn định tính

 Triển vọng của công ty

 Phương án khả thi về sử dụng vốn của đợt phát hành

 Ý kiến kiểm toán về các báo cáo tài chính,…

Ngoài những quy định trên, ở mỗi Sở giao dịch khác nhau còn có những điều kiện, tiêu chuẩn khác của riêng mình

1.4 Những điểm lợi và bất lợi đối với doanh nghiêp được niêm yết chứng khoán ở Sở giao dịch chứng khoán:

Niêm yết chứng khoán có ảnh hưởng rất lớn tới doanh nghiệp, bên cạnh việc tạo ra lợi thế thì niêm yết còn gây ra những bất lợi, rủi ro cho doanh nghiệp Thông thường, doanh nghiệp được niêm yết sẽ có những điểm lợi và bất lợi sau:

1.4.1 Những điểm lợi:

 Làm tăng uy tín của doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong kinh doanh

Trải qua sự thẩm định của Sở giao dịch, nhìn chung doanh nghiệp niêm yết có khả năng kinh doanh tốt và tình hình tài chính lành mạnh Niêm yết góp phần làm tăng độ uy tín của công ty, đưa tên tuổi của công ty đi xa hơn, đồng thời

“tô đẹp” thêm hình ảnh trong mắt các nhà đầu tư, chủ nợ, …

 Làm tăng tính thanh khoản đối với chứng khoán của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp niêm yết chứng khoán trên sở giao dịch sẽ được nhiều người biết tới, bất cứ ai cũng có thể mua bán chứng khoán của doanh nghiệp Ngoài

ra còn mở rộng phạm vi chấp nhận làm vật thế chấp và dễ dàng chuyển đổi thành tiền Từ đó mà việc giao dịch trở nên thuận lợi, nhanh chóng hơn

 Tạo điều kiện cho doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn với chi phí thấp

Việc niêm yết trên các Sở giao dịch chứng khoán lớn như HOSE, HNX,… là một ưu thế rất lớn để doanh nghiệp có thể tiếp cận được nguồn vốn từ thị trường chứng khoán Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể giảm bớt các chi phí quảng cáo, chi phí hoa hồng hay phát hành trái phiếu với lãi suất thấp,…

 Thúc đẩy việc tổ chức quản lý có hiệu quả hơn

Dưới sự giám sát chặt chẽ của Sở giao dịch và công chúng đầu tư, doanh nghiệp được niêm yết phải hoạt động minh bạch, công khai thông tin theo quy định của luật chứng khoán về tình hình quản trị công ty, tuân thủ đầy đủ về trình tự thủ tục tổ chức đại hội cổ đông,… với việc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định rõ ràng hệ thống quản trị trong công ty niêm yết sẽ bền vững và

ít rủi ro hơn các công ty chưa niêm yết

 Giá trị của công ty được đánh giá và được bộc lộ rõ ràng hơn.

Cổ phiếu của công ty được niêm yết, mua bán công khai tại Sở giao dịch, giá

cả của cổ phiếu được hình thành trên cơ sở cung cầu, vì vậy mà thể hiện rõ sự đánh giá của nhà đầu tư đối với công ty đó

 Có thể được hưởng những ưu đãi nhất định.

Trong giai đoạn đầu thành lập Sở giao dịch chứng khoán, nhằm khuyến khích, thúc đẩy các doanh nghiệp niêm yết chứng khoán, chính phủ đưa ra những ưu đãi nhất định cho doanh nghiệp niêm yết như: miễn phí niêm yết, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp,…

1.4.2 Những điểm bất lợi:

Bên cạnh những ưu thế mà doanh nghiệp có được thì việc niêm yết còn tạo ra những bất lợi đối với doanh nghiệp

 Lộ thông tin

Các công ty niêm yết phải công bố thông tin theo quy định của luật chứng khoán về tình hình kinh doanh, quản trị công ty, công bố các nghị quyết,…

điều này có thể dẫn tới trường hợp đối thủ cạnh tranh sẽ lợi dụng khai thác gây bất lợi cho doanh nghiệp

 Có thể phải đối mặt nhiều hơn với rủi ro từ hành vi phi pháp

Trở thành một công ty được niêm yết có thể sẽ bị tấn công từ hành vi trái pháp luật như tung tin giả, tin đồn sai sự thật, đầu cơ lũng đoạn thị trường, ngoài ra còn dễ dàng bị thâu tóm, sáp nhập doanh nghiệp,…

 Việc kiểm soát doanh nghiệp trở nên phức tạp hơn

Niêm yết chứng khoán đồng thời cũng là công khai mua bán trên thị trường, bất cứ ai cũng có thể mua, bán chứng khoán của doanh nghiệp Đối với công

ty cổ phần, điều này sẽ dẫn tới sự xáo trộn cổ phần, cơ cấu cổ đông không ổn định làm cho việc quản lý, kiểm soát trở nên phức tạp, khó khăn hơn

 Tăng thêm chi phí

Khi niêm yết, các doanh nghiệp phải chi trả thêm các loại phí phát sinh như phí niêm yết lần đầu, phí niêm yết hàng năm, chi phí về kiểm toán,…

 Tăng sức ép cho ban lãnh đạo

Hoạt động minh bạch, phải thực hiện các quy định của Sở giao dịch, luật chứng khoán,… cùng với kì vọng từ phía nhà đầu tư khiến cho người lãnh đạo phải chịu thêm sức ép

 Việc mua bán cổ phiếu của cổ đông lớn bị hạn chế

Nhằm tránh việc mua, bán chui không công bằng trên thị trường, giảm bớt việc thâu tóm giữa các doanh nghiệp, việc mua bán của các cổ đông lớn bị hạn chế và phải có báo cáo trước về việc dự kiến gia dịch cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Mặc dù còn tồn tại những hạn chế nhưng việc niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán vẫn đang là xu hướng tất yếu và mang lại nhiều lợi ích to lớn

2 Thực trạng hoạt động niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE)

2.1 Thực trạng.

Đi vào hoạt động từ năm 2007, tính đến cuối năm 2020, Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM đã niêm yết tổng cộng 392 mã cổ phiếu, 33 mã trái phiếu và các loại chứng khoán khác Tổng giá trị vốn hóa cổ phiếu đạt trên 4,08 triệu tỷ đồng, chiếm 95,05% giá trị vốn hóa thị trường cổ phiếu cả nước Hầu hết các công ty niêm yết trên HOSE đều là các công ty lớn, đầu ngành có hoạt động kinh doanh tốt, tình hình tăng trưởng ổn định, trong đó có 30 doanh nghiệp có vốn hóa trên 1 tỷ USD Điều này đã khẳng định được vị trí, vai trò của HOSE trong việc thu hút niêm yết và giao dịch cổ phiếu của các công ty lớn trong nền kinh tế

Nhằm mở rộng quy mô huy động vốn và thu hút các nhà đầu tư, HOSE không chỉ niêm yết cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ đóng mà còn mở rộng

niêm yết thêm ETF (Quỹ hoán đổi danh mục), CW (Chứng quyền có đảm

bảo) Các doanh nghiệp hầu hết đều lựa chọn niêm yết tại sàn HOSE để có

thể thuận lợi tìm kiếm đối tác do thực trạng nhà đầu tư ngoại vẫn tập trung giao dịch chủ yếu trên HOSE Tuy nhiên, ngoài lí do này, sàn HOSE còn là nơi có thanh khoản cao giúp cho cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết tại đây được cải thiện thanh khoản rõ rệt

Là SGDCK lớn nhất tại Việt Nam, quy định niêm yết của HOSE cũng có

sự “khắt khe” hơn so với các sàn khác như: doanh nghiệp phải có ít nhất 2 năm hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần tính đến thời điểm đăng kí niêm yết; tỉ lệ ROE năm gần nhất tối thiểu là 5%; hoạt động kinh doanh của 2 năm liền trước năm đăng kí niêm yết phải có lãi; công khai mọi khoản nợ đối với công ty của người quản lý, ban kiểm soát, cổ đông lớn và những người có liên quan,…

Trong xu hướng phát triển chung của thị trường, sự đào thải là điều tất yếu để loại ra những cổ phiếu kém chất lượng SGDCK TP.HCM đã hủy niêm yết của rất nhiều công ty, nguyên nhân cơ bản dẫn đến doanh nghiệp bị

hủy niêm yết chủ yếu là thua lỗ nặng, BCTC có vấn đề và/hoặc không minh bạch thông tin, chậm nộp BCTC,…

Với số lượng doanh nghiệp niêm yết trên SGDCK TP.HCM ngày càng nhiều, việc xảy ra sự cố là không thể tránh khỏi Vấn đề nghẽn lệnh trên hệ thống sàn giao dịch của HOSE xảy ra từ giữa năm 2020 cho đến nay do có sự bùng nổ của số lượng nhà đầu tư cá nhân tham gia, dòng tiền đổ vào thị trường ngày càng lớn Tình trạng nghẽn lệnh này đã gây ảnh hưởng lớn đến các nhà đầu tư và các doanh nghiệp niêm yết, có thời điểm nhà đầu tư không thể biết quan hệ cung cầu, không thể mua, bán chứng khoán,… điều này dẫn tới lo ngại về tính minh bạch của thị trường Mặt khác cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE phải chịu cảnh “đứng yên” trong khi của các doanh nghiệp trên sàn khác vẫn đang “chạy” cùng với sự tăng trưởng của thị trường Nhiều doanh nghiệp để đảm bảo quyền lợi cho nhà đầu tư đã tự nguyện chuyển giao dịch từ HOSE sang HNX Mặc dù nghẽn lệnh nhưng năm 2021 vẫn có thêm doanh nghiệp đăng kí niêm yết trên sàn HOSE như SeaABank, CTCP Tiên Sơn Thanh Hóa,… chứng tỏ sự quan trọng của HOSE trong mắt các doanh nghiệp Để khắc phục trình trạng này, HOSE cũng đã cải tiến kĩ thuật trên hệ thống, việc này đã giúp khối lượng giao dịch khớp lệnh trên sàn liên tục ghi nhận mức tăng kỷ lục trong những ngày gần đây Nếu tương lai áp dụng được hệ thống vận hành mới có thể HOSE sẽ còn phá kỉ lục

và đưa thị trường chứng khoán Việt Nam lên một tầm cao mới

2.2 Thành tựu, hạn chế

Qua 20 năm hoạt động và phát triển, Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM đã trưởng thành, khẳng định vai trò với vị trí là kênh huy động và phân bổ vốn trung, dài hạn hiệu quả, phục vụ phát triển kinh tế đất nước Các thành tựu mà HOSE đã đạt được:

 Xây dựng một thị trường chứng khoán tập trung quy mô lớn nhất cả nước, quy tụ các doanh nghiệp niêm yết hàng đầu trong nền kinh tế:

HOSE có 392 mã cổ phiếu, 03 mã chứng chỉ quỹ đóng, 07 mã chứng chỉ quỹ ETF, 33 mã trái phiếu và 118 mã chứng quyền có bảo đảm đang niêm yết Tổng giá trị vốn hóa cổ phiếu đạt trên 4,08 triệu tỷ đồng, chiếm 95,05% giá trị vốn hóa thị trường cổ phiếu cả nước, tương đương 64,84% GDP năm 2020 Có 30 doanh nghiệp có vốn hóa trên 1 tỷ USD niêm yết trên HOSE

 Xây dựng kênh huy động và phân bổ vốn hiệu quả cho nền kinh tế, trở thành kênh đầu tư quan trọng, thúc đẩy công tác cổ phần hóa và

hỗ trợ tái cấu trúc nền kinh tế: Trên 80% công ty niêm yết trên HOSE

đã thực hiện tăng vốn điều lệ sau khi niêm yết trên thị trường chứng khoán, giúp các công ty nâng cao năng lực tài chính, đầu tư cho các dự án mới, mở rộng sản xuất kinh doanh, tăng sức cạnh tranh và hiệu quả hoạt động

 Tiên phong triển khai các phương thức giao dịch tiên tiến, các sản phẩm, dịch vụ mới, đề xuất nhiều giải pháp phát triển thị trường để thu hút đầu tư và nâng cao thanh khoản thị trường: Cấu trúc sản

phẩm niêm yết của HOSE ngày càng hoàn thiện và tiệm cận hơn với xu hướng quốc tế, góp phần tăng thanh khoản trên thị trường cơ sở, đa dạng hóa các lựa chọn đầu tư trên thị trường

 Thiết lập các chuẩn mực về công tác quản trị doanh nghiệp, nâng cao tính minh bạch của thị trường và chất lượng hàng hóa, dịch vụ: Các

doanh nghiệp sau khi niêm yết trên HOSE có sự cải thiện rõ rệt về chất lượng quản trị công ty và hiệu quả hoạt động Xây dựng các bộ chỉ số như VN30, VNSI

2.3 Hạn chế và nguyên nhân.

Bên cạnh những thành tựu to lớn mà HOSE đã đạt được cũng còn tồn tại những hạn chế cần phải khắc phục

- Với chức năng cung cấp, đảm bảo cơ sở vật chất kĩ thuật cho việc giao dịch chứng khoán, tình trạng nghẽn lệnh trên hệ thống giao dịch đã lộ ra hạn chế

về kĩ thuật của HOSE Việc nghẽn lệnh do hệ thống “lỗi thời” khi giao dịch đạt thanh khoản lớn cho thấy HOSE chưa linh hoạt trong việc cải tiến, cập nhật công nghệ, kĩ thuật vào hệ thống vận hành của mình

- Bên cạnh đó, từ việc nghẽn lệnh còn thấy rõ sự yếu kém về tình hình quản trị của HOSE: những quyết định điều hành của HOSE thời gian qua như nâng

lô giao dịch, không cho sửa, hủy lệnh đã cho thấy không có tác dụng với thị trường mà chỉ khiến nhà đầu tư thêm bức xúc vì chịu thiệt hại một cách phi

lý Ngoài ra trong các văn bản thông tin chính thức, HOSE luôn né tránh trách nhiệm hoặc đổ lỗi cho lý do khách quan

- Một hạn chế khác đó là thủ tục niêm yết phức tạp, mất nhiều thời gian Để hoàn thành việc niêm yết, doanh nghiệp phải xin quyết định chấp thuận của

cơ quan chủ quản, tổ chức lấy ý kiến đại hội đồng cổ đông, sửa đổi điều lệ công ty,… Sau khi nhận hồ sơ của doanh nghiệp, SGDCK phải thẩm tra rất

kĩ, do làm nhiều thủ tục chặt chẽ như vậy nên có những doanh nghiệp phải mất gần 1 năm mới được cấp giấy phép niêm yết Việc phải trải qua nhiều thủ tục như vậy một phần do quy định của Luật chứng khoán và Ủy ban chứng khoán Nhà nước, một phần là để lựa chọn những doanh nghiệp có chất lượng

2.4 Kiến nghị, đề xuất

Để tiếp tục phát huy những thành tựu đã đạt được, khắc phục những hạn chế còn tồn tại và phát triển hệ thống xứng với vị trí số 1 tại Việt Nam, Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh cần phải có những chiến lược phát triển toàn diện về hệ thống vận hành và nhân lực quản trị như:

- Tổ chức vận hành thị trường chứng khoán an toàn, hiệu quả, thông suốt Kết hợp cùng với các doanh nghiệp công nghệ thông tin trong nước đưa ra một hệ thống giao dịch của Việt Nam, điều này góp phần tạo được lòng tin từ phía nhà đầu tư và các doanh nghiệp niêm yết Đồng thời đảm bảo triển khai hệ thống theo đúng tiến độ, chuẩn bị sẵn sàng mọi điều kiện để ứng phó khi hệ thống xảy ra lỗi

- Nâng cao chuyên môn, nhạy bén và linh hoạt hơn trong việc phát hiện các rủi ro từ thị trường, rủi ro về hệ thống giao dịch để đưa ra cảnh báo với các doanh nghiệp niêm yết, các nhà đầu tư, từ đó có thể tránh gây ra thiệt hại cho nền kinh tế

- Hoàn thiện đổi mới lại công tác quản trị điều hành sao cho có hiệu quả Gây dựng lại lòng tin dối với các nhà đầu tư như đưa ra lời xin lỗi, nhận trách nhiệm và đưa ra những biện pháp cụ thể, phù hợp hơn,…Bên cạnh các buổi đào tạo về chuyên môn cho thị trường thì HOSE nên triển khai tổ chức các buổi đào tạo về trách nhiệm công việc, kĩ năng quản lý,…