Tiểu luận triết học_Thạc sĩ

Trong khoa học pháp lý nước ta đã xuất hiện nhiều quan điểm về chức năng của nhànước: theo cách hiểu truyền thống, chức năng của nhà nước là những phương diện nhữngphương hướng, mặt, dạn

VIỆN SAU ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA QUẢN LÝ KINH TẾ VÀ CHÍNH SÁCH



Tiểu luận Quản lý nhà nước về kinh tế

ĐỀ TÀI: Phân tích các chức năng QLNN theo giai đoạn và tính chất

tác động vận dụng vào Việt Nam

Sau gần 30 năm đổi mới, Việt Nam đã có những bước tiến vuợt bậc trong kinh tế Sựphát triển vuợt bậc này chính là do sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Nhà nước trong việcđiều hành nền kinh tế một cách linh hoạt, hiệu quả Việt Nam phát triển kinh tế thị truờngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế mà vai trò kinh tế nhà nuớc là chủ đạo nên cácchứng năng quản lý nhà nuớc về kinh tế cần phải có thêm cả yếu tố mềm dẻo, kết hợp đuợc

cả sự phát triển của kinh tế nhà nuớc và kinh tế tư nhân

Trong thời kỳ hiện nay, càng tìm hiểu rõ những chức năng của quản lý nhà nước vềkinh tế, chúng ta sẽ tìm ra đuợc nhiều phuơng pháp để giúp đất nước phát triển bền vững,theo đúng con đường mà Đảng và Nhà nuớc đã chọn Nhận thấy được tính cấp thiết của vấn

đề, em xin phép được phân tích đề tài: “ Các chức năng của quản lý nhà nước theo từng giai

đoạn về kinh tế và tính chất tác động vận dụng vào Việt Nam”

Để phân tích đề tài trên, nội dung được chia cụ thể thành các phần như sau:

Phần 1: Cở sở lý thuyết về chức năng của quản lý nhà nước về kinh tế

Phần 2: Phân tích các chức năng quản lý nhà nước và tính chất tác động theo từng giaiđoạn

Phần 3: Phương hướng, giải pháp vận dụng hiệu quả các chức năng trong quản lý nhà nước tại Việt Nam

CHƯƠNG 1 : CỞ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHỨC NĂNG CỦA

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ.

1.1 Nhận thức về chức năng quản lý nhà nước về kinh tế.

1.1.1 Khái niệm.

Nhà nước thực hiện vai trò kinh tế của mình không chỉ bằng việc xây dựng và quản lýkhu vực kinh tế nhà nước, mà quan trọng hơn là tổ chức và quản lý toàn bộ nền kinh tế quốcdân Để quản lý được nền kinh tế quốc dân nhàn nước với bộ máy quản lý nền kinh tế củamình, phải thực hiện rất nhiều loại công việc khác nhau, những công việc này hình thành nênkhái niệm chức năng quản lý nhà nước về kinh tế

Trong khoa học pháp lý nước ta đã xuất hiện nhiều quan điểm về chức năng của nhànước: theo cách hiểu truyền thống, chức năng của nhà nước là những phương diện (nhữngphương hướng, mặt, dạng, loại) hoạt động chủ yếu của nhà nước nhằm thực hiện nhữngnhiệm vụ đặt ra trước nhà nước; chức năng nhà nước là sự thể hiện vai trò của nhà nước đốivới xã hội, là biểu hiện cụ thể năng lực của nhà nước; chức năng của nhà nước chính lànhững nhiệm vụ cơ bản của nhà nước trong từng giai đoạn phát triển cụ thể Trong điều kiệnhiện nay, để góp phần xác định đầy đủ khái niệm về chức năng của nhà nước, theo chúng tôicần tiếp cận phạm trù chức năng nhà nước gắn liền với bản chất và vai trò của nhà nước đốivới đời sống xã hội, đồng thời trong mối quan hệ chặt chẽ với chức năng kinh tế, chức năngchính trị của nhà nước Như vậy, từ phạm trù chức năng của nhà nước thể hiện vai trò của nhànước đối với đời sống xã hội có thể hình thành nên khái niệm chức năng kinh tế của nhà nướcnhư là một bộ phận của khái niệm chức năng nhà nước, cũng như chức năng xã hội, chức

năng chính trị của nhà nước Từ đó có thể định nghĩa: Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế

là hình thức biểu hiện phương hướng và giai đoạn tác động có chủ đích của nhà nước, là tập hợp những nhiệm vụ khác nhau mà nhà nước phải tiến hành trong quá trình quản lý kinh tế đất nước.

Thực chất của chức năng quản lý nhà nước về kinh tế là nhà nước tạo ra thực hiện một

cơ chế hay phương thức quản lý nền kinh tế quốc dân, đảm bảo sự phát triển nhanh và bềnvững

1.1.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu chức năng quản lý nhà nước về kinh tế

Phân tích chức năng quản lý nhà nước về kinh tế là nhằm hiểu được nhà nước phải làmnhững công việc gì trong lĩnh vực kinh tế, để thúc đẩy kinh tế quốc dân phát triển Nhữngcông việc đó được thực hiện bởi bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế Do đó, nhận thức rõchức năng quản lý nhà nước về kinh tế là cơ sở khách quan để tổ chức bộ máy quản lý nhànước về kinh tế, từ chức năng mà sắp xếp bộ máy và bố trí biên chế về con người

Mặt khác, cần nhận thức rằng, chức năng quản lý nhà nước về nền kinh tế là nhữngnhiệm vụ tổng quát mà nhà nước phải thực hiện trong từng thời gian nhất định, do yêu cầucủa nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội và do tình hình, điều kiện cụ thể của từng giai đoạnlịch sử quy định Do đó, nhận thức về chức năng quản lý nhà nước về kinh tế cũng không cố

định mà luôn biến động và phát triền Tuy nhiên, các chức năng cơ bản, chủ yếu thường ítthay đổi, mà thay thôi chủ yếu là các nhiệm vụ quản lý nhà nước về kinh tế - các công việc cụthể hóa chức năng quản lý trong không gian và thời gian nhất định.

Quản lý nhà nước về kinh tế cần được hiểu là chức năng quản lý toàn diện không chỉchức năng về hành chính, pháp chế, cũng không phải “ kinh tế ” như doanh nghiệp Nhà nướcquản lý vĩ mô nền kinh tế tức là lựa chọn phương án phát triền nền kinh tế - xã hội tối ưu, canthiệp, điều khiển mỗi khi nên kinh tế đi chệch ra ngoài phương án đã lưa chọn do bị ảnhhưởng của các biến động về kinh tế chính trị xã hội trong và ngoài nước …

1.1.3 Phân loại các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế

Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế là hình thức biểu hiện phương hướng và giaiđoạn tác động có chủ đích của nhà nước, là tập hợp những nhiệm vụ khác nhau mà nhà nướcphải tiến hành trong quá trình quản lý kinh tế đất nước

Các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế được phân chia theo theo nhiều tiêu thứckhác nhau :

a/ Các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế theo phương hướng tác động

Đại hội VII của đảng chỉ rõ: trên cơ sở bảo đảm quyền chủ kinh doanh của các doanhnghiệp, nhà nước cần tập trung thực hiện tốt những chức năng quản lý vĩ mô sau đây:

- Tạo môi trường và điều kiện cho hoạt động sản xuất kinh doanh

- Dẫn dắt và hỗ trợ những nỗ lực phát triển

- Hoạch định và thực hiện các chính sách xã hội

- Quản lý và kiểm soát việc sử dụng tài sản quốc gia

b/ Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế theo giai đoạn tác động

Theo giai đoạn tác động, quản lý nhà nước về kinh tế có các chức năng sau đây:

Định hướng phát triển kinh tế đất nước

Định hướng phát triển kinh tế là quyết định trước những nhiệm vụ, những mục tiêu vànhững chiến lược phát triển kinh tế đất nước trong khoảng thời gian thường là 5 năm, 10 nămhoặc lâu hơn

Đây là chức năng cơ bản nhất trong các chức năng quản lý của nhà nước và các chứcnăng quản lý khác phải căn cứ vào đó để thực hiện

Chức năng định hướng bao gồm các nội dung chủ yếu sau:

- Xác định các nhiệm vụ, là xác định những công việc phải làm trong khoảng thời giannhất định để tạo ra sự phát triển kinh tế đất nước

- Xác định mục tiêu dài hạn của phát triển kinh tế đất nước

Mục tiêu phát triển kinh tế đất nước được hiểu là đích cần đạt, là trạng thái mong đợi cóthể có và cần phải có của hệ thống kinh tế đất nước tại một thời điểm hoặc sau một thời điểmnhất định

Xác định mục tiêu là nội dung quan trọng của chức năng định hướng, vì mục tiêu làkhởi đầu của quản lý, nó chi phối toàn bộ hoạt động quản lý Xác định mục tiêu đúng còn là

cơ sở để xác lập các nguyên tắc và bộ máy quản lý

- Xác định chiến lược phát triển kinh tế là xác định hệ thống các đường lối, các nhiệmlớn và các biện pháp chủ yếu nhằm đưa nền kinh tế đất nước đạt đến mục tiêu đã định.

Nội dung của chiến lược phát triển kinh tế đất nước bao gồm:

+Các đường lối tổng quát, các chủ trương mà nhà nước sẽ thực thi trong một thời gian

đủ dài

+Các mục tiêu dài hạn cơ bản của đất nước

+Các giải pháp chủ yếu để thu hút và phân bổ các nguồn lực, các tiềm năng trong vàngoài nước nhằm đạt mục tiêu đã đề ra

Lập kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là tập hợp các mục tiêu ở cấp quốc gia hay khu vực

và các giải pháp nhằm thực hiện các mục tiêu đó Nhà nước phải xây dựng các kế hoạch pháttriển quốc gia dài hạn và trung hạn Kế hoạch dài hạn kéo dài từ 10 đến 20 năm hoặc lâu hơn,

kế hoạch trung hạn kéo dài trong 5 năm, với những mục tiêu và giải pháp cụ thể hơn Các kếhoạch trung hạn được cụ thể hóa thành kế hoạch kế hoạch hàng năm, kết hợp với hệ thốngngân sách chính phủ và có tính đến viện trợ từ bên ngoài đã được phê duyệt, để triển khaithực hiện

Chương trình là tập hợp các mục tiêu, các chính sách, các thủ tục, các quy tắc, cácnhiệm vụ, các bước phải tiến hành, các nguồn lực cần sử dụng và các yếu tố cần thiết khác,

để thực hiện một ý đồ lớn, một mục tiêu nhất định về phát triển kinh tế đất nước, vùng vàngành

Chương trình có thể lớn và dài hạn như chương trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước, hay trung hạn (2 đến 3 năm) như chương trình đào tạo đội ngũ cán bộ, quản lý hoặccũng có chương trình nhỏ, ngắn hạn dưới một năm

Việc thành lập các chương trình nhằm trình tự hóa các hoạt động cần thiết để thực hiệncác mục tiêu đề ra Chương trình còn quyết định sự ưu tiên các hoạt động, nhờ vậy chính phủ

có thể tập chung phần cơ bản các phương tiện của đất nước vào các khâu xung yếu quyếtđịnh sự phát triển của đất nước

Chương trình và kế hoạch có quan hệ với nhau và có điểm khác nhau Chương trình làmột bộ phận của kế hoạch hay một phương thức vận hành của kế hoạch để đưa nhiệm vụ kếhoạch vào thực tế cuộc sống Chương trình đảm bảo phối hợp một cách đồng bộ các biệnpháp liên quan trong việc thực hiện mục tiêu kế hoạch đề ra Chương trình tập chung nhữngnguồn lực hạn hẹp vào giải quyết có hiệu quả những trọng tâm của kế hoạch nhà nước trongtừng thời kỳ, để tạo cơ cấu kinh tế mới

Thiết lập khung khổ pháp luật về kinh tế.

Pháp luật về kinh tế theo nghĩa rộng là tổng thể các quy phạm pháp luật do nhà nướcban hành hoặc thừa nhận, nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình

tổ chức, quản lý và hoạt động sản xuất – kinh doanh giữa các doanh nghiệp với nhau và vớicác đơn vị hữu quan khác

Luật kinh tế la hành lang an toàn nhất cho các hoạt động kinh tế, đồng thời xác định địa

vị pháp lý cho các tổ chức và đơn vị kinh tế Trên cơ sở đó tạo lập cơ sở pháp lý cho các hoạtđộng và nhà nước thực hiện sự quản lý của mình đối với các hoạt động đó

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống các chính sách, các công cụ và các đòn bẩy kinh tế.

Chính sách là tổng thể các phương thức, biện pháp, phương tiện nhất định, được nhànước sử dụng, nhằm tác động đến cá nhân, nhóm người, xã hội, để đạt tới các mục tiêu bộphận, trong quá trình thực hiện các mục tiêu tổng thể phát triển kinh tế - xã hội như:

- Chính sách tài chính

- Chính sách tiền tệ - tín dụng

- Chính sách kinh tế đối ngoại

Tổ chức và điều hành các hệ thống kinh tế trong nước hoạt động

Với chức năng tổ chức, sản xuất, nhà nước phải hình thành các đơn vị kinh tế theongành, theo vùng, theo thành phần kinh tế và theo loại hình sản xuất – kinh doanh, cũng nhưcác trung tâm khoa học đào tạo và các đơn vị sự nghiệp, phục vụ cho phát triển kinh tế.Với chức năng điều hành, nhà nước phối hợp với hoạt động giữa các cơ quan, đơn vịtrong nền kinh tế quốc dân, đảm bảo những mối quan hệ cần thiết trong quá trình thực hiệnnhững mục tiêu kế hoạch của đất nước

Kiểm tra, kiểm soát nền kinh tế.

Chức năng này nhằm kịp thời phát hiện những sai sót, ách tắc, đồng thời phát hiệnnhững cơ hội, vận hội tốt trong quá trình thực hiện kế hoạch kinh tế xã hội của đất nước, dựđúng định hướng kế hoạch nhà nước đã đề ra

Điều chỉnh hoạt động của nền kinh tế

Điều chỉnh hoạt động của nền kinh tế là những tác động bổ sung của nhà nước đến nềnkinh tế, nhằm sửa chữa những sai sót tận dụng các thời cơ để phát triển kinh tế

Điều chỉnh về kinh tế của nhà nước được thực hiện thông qua các công cụ và chínhsách quản lý kinh tế, như luật pháp, kế hoạch, chính sách, các đòn bẩy kinh tế…

1.2 Những chức năng cơ bản chức năng quản lý nhà nước về kinh tế

Trong điều kiện đất nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, chức năng quản lý kinh tế của nhà nước không những suy giảm mà ngày càng đượcchú trọng Với mục tiêu tổng quát của việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xhcn

ở nước ta chính là thực hiện “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”,quản lý nhà nước về kinh tế trong giai đoạn này cũng phải hướng tới mục tiêu đó mà cụ thể làcác chức năng cơ bản như sau:

1.2.1 Chức năng tạo môi trường và điều kiện thuận lợi sự phát triển nền kinh tế.

Môi trường cho sự phát triển kinh tế là tổng thể các yếu tố và điều kiện khách quan, chủquan, bên ngoài, bên trong, có mối liên hệ mật thiết với nhau ảnh hưởng trực tiếp hay giántiếp đến việc phát triển kinh tế và quyết định đến hiệu quả kinh tế

Một môi trường thuận lợi sẽ là điểm tựa chắc chắn cho sự phát triển của nền kinh tế nóichung và hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp là những điều kiện cần thiết để

các chủ thể kinh tế yên tâm bỏ vốn vào kinh doanh và kinh doanh thuận lợi, ổn định, hiệuquả, góp phần phát triển kinh tế đất nước và ngược lại thì sẽ dẫn tới kìm hãm, cản trở, làmcho nền kinh tế khủng hoảng, trì trệ.

Các môi trường ở đây thường là: môi trường kinh tế; môi trường pháp lý; môi trườngchính trị; môi trường văn hóa – xã hội; môi trường sinh thái; môi trường kỹ thuật; môi trườngdân số; môi trường quốc tế

Để có thể tạo ra môi trường thuận lợi, bằng quyền lực của mình nhà nước cần đảm bảo

sự ổn định về chính trị và an ninh quốc phòng, mở rộng các quan hệ đối ngoại trong đó cóquan hệ kinh tế đối ngoại Tiếp đến là xây dựng và thực thi nhất quán các chính sách kinh tế -

xã hội theo hướng đổi mới và có chính sách dân số hợp lý Nhà nước cũng cần xây dựng vàhoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng mới và nâng cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật như giaothông, điện, nước, thông tin, dự trữ quốc gia để đảm bảo điều kiện cơ bản cho hoạt động kinh

tế có hiệu quả Bên cạnh đó nhà nước cũng cần xây dựng một nền văn hóa trong nền kinh tếthị trường định hướng xhcn trên cơ sở giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc và kế thừa tinh hoavăn hóa của nhân loại; xây dựng một nền khoa học – kỹ thuật và công nghệ tiên tiến cầnthiết, phù hợp và đáp ứng yêu cầu của sự phát triển nền kinh tế và sản xuất kinh doanh củacác doanh nghiệp, cải cách nền giáo dục để có thể đào tạo nguồn nhân lực có trình độ và kỹthuật cao, có trí tuệ Một việc cũng hết sức quan trọng là nhà nước cần xây dựng và thực thichính sách, pháp luật về bảo vệ và sử dụng có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên của đất nước,bảo vệ và hoàn thiện môi trường sinh thái

Nói cách khác, chức năng trên của nhà nước có vai trò như “bà đỡ” giúp cho các cơ sởsản xuất – kinh doanh ra đời, hoạt động và phát triển

1.2.2 Chức năng định hướng và hướng dẫn phát triển kinh tế

Định hướng phát triển kinh tế là quyết định trước nhiệm vụ, những mục tiêu, nhữngchiến lược phát triển kinh tế đất nước trong khoảng thời gian tương đối dài, thường là 5 năm,

10 năm hoặc xa hơn

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, đặc biệt là thời kỳmới tạo lập kinh tế thị trường, các tổ chức kinh tế được tự chủ kinh doanh, nhưng không thểnắm đầy đủ và chính xác tình hình và xu hướng vận động của thị trường, do đó thường chạytheo thị trường một cách bị động, dễ xảy ra thua lỗ, thất bại và đổ vỡ, gây thiệt hại chung chonền kinh tế Nhà nước định hướng nền kinh tế phát triển theo quỹ đạo và mục tiêu đã đượcđảng định ra và hướng dẫn các nhà kinh doanh, các tổ chức kinh tế hoạt động đúng địnhhướng, đảm bảo ổn định, hiệu quả cho từng doanh nghiệp và toàn thể nền kinh tế Nhà nướcđịnh hướng và hướng dẫn thông qua kế hoạch, chính sách và các công cụ quản lý vĩ mô, đồngthời sử dụng có trọng điểm các nguồn tài chính tập trung và lực lượng dự trữ, phát triển vaitrò chủ đạo của kinh tế nhà nước, khai thông các quan hệ bang giao, làm chỗ dựa cho các tổchức và cá nhân trong hoạt động kinh tế trong nước và nước ngoài Điều cần chú ý ở đây là,trong điều kiện kinh tế thị trường, nhà nước chủ yếu sử dụng phương pháp tác động hướngdẫn thay cho can thiệp trực tiếp như trước đây, phương pháp này vừa đảm bảo tính tự chủsáng tạo của các cơ sở kinh tế vừa đảm bảo tính tự chủ sáng tạo của các cơ sở kinh tế vừa

đảm bảo đạt mục tiêu chung, đồng thời tôn trọng các quy luật của thị trường, khai thác tốtnhất mọi tiềm năng và cơ hội, đem lại hiệu quả kinh tế xã hội lớn hơn.

tổ chức quốc tế

1.2.4 Chức năng điều tiết

Nhà nước điều tiết sự hoạt động của nền kinh tế là nhà nước sử dụng quyền năng chiphối của mình lên các hành vi kinh tế của các chủ thể trong nền kinh tế thị trường, ngăn chặncác tác động tiêu cực đến quá trình hoạt động kinh tế, ràng buộc chúng phải tuân thủ các quytắc hoạt động kinh tế đã định sẵn nhằm đảm bảo sự phát triển bình thường của nền kinh tế.Điều hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhà nước ta vừa phải tuân thủ

và vận dụng các quy luật khách quan của nền kinh tế thị trường, phát huy mặt tích cực của cơchế thị trường, vừa điều tiết chi phối thị trường hoạt động theo định hướng xã hội chủ nghĩa,đảm bảo cho nền kinh tế phát triển ổn định, công bằng và hiệu quả

Những nội dung điều tiết của nhà nước thường thể hiện ở những nội dung chính như:

-Điều tiết các quan hệ sản xuất: nhằm làm cho các quan hệ sản xuất được thiết lập mộtcách tối ưu, đem lại hiệu quả

-Điều chỉnh các quan hệ phân chia lợi ích và quan hệ phân phối thu nhập như quan hệtrao đổi hàng hóa; quan hệ phân chia lợi tức trong các công ty; quan hệ đối với công quỹquốc qua; quan hệ giữa các tầng lớp dân cư, giữa chênh lệch thu nhập

-Điều tiết các quan hệ phân bổ nguồn lực bằng sự chi tiêu nguồn tài chính tập trungnhư ngân sách nhà nước hay đánh thuế

Để điều tiết và hướng dẫn thị trường, nhà nước thường sử dụng hàng loạt biện pháp,bao gồm các chính sách, các đòn bẩy kinh tế, các công cụ tài chính, tín dụng và lực lượngkinh tế của nhà nước

1.2.5 Chức năng kiểm tra, giám sát

Nhà nước thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát nhằm thiết lập trật tự, kỷ cương tronghoạt động kinh tế, phát hiện và năng ngừa các hiện tượng vi phạm pháp luật, vi phạm chínhsách, bảo vệ tài sản quốc gia và lợi ích của nhân dân, góp phần tăng trưởng kinh tế và từngbước thực công bằng xã hội Ở nước ta hiện nay, trong điều kiện kinh tế thị trường còn sơkhai, tình trạng rối loạn, tự phát, vô tổ chức và các biểu hiện tiêu cực còn khá phổ biến, có

nơi khá trầm trọng, nên càng cần đề cao và tăng cường chức năng kiểm tra, giám sát của nhànước.

Kiểm tra giám sát ở đây có thể là kiểm tra giám sát việc thực hiện đường lối, chủtrương, chính sách, kế hoạch và pháp luật của nhà nước về kinh tế; hoặc kiểm tra giám sátviệc sử dụng các nguồn lực của đất nước; hoặc có thể là kiểm tra giám sát việc xử lý chất thải

và bảo vệ môi trường tự nhiên, môi trường sinh thái; hoặc kiểm tra giám sát sản phẩm do cácdoanh nghiệp sản xuất ra; hoặc cũng có thể là kiểm tra giám sát việc thực hiện các chức năng

và việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý nhà nước về kinhtế

Từ những chức năng cơ bản và chủ yếu trên đây, nhà nước còn đề ra các nhiệm vụ quản

lý cụ thể cho từng lĩnh vực, từng cấp quản lý, từng địa phương khác nhau, xuất phát từ tìnhhình và yêu cầu phát triển của từng thời kỳ Nói chung, trong thời kỳ đổi mới về kinh tế, nhànước phải thực hiện hai nhiệm vụ cơ bản song song và đan xen nhau, đó là vừa đổi mới, cảicách hệ thống kinh tế và quan lý, vừa điều hành nền kinh tế trong quá trình đổi mới, nên rấtphức tạp và khó khăn Mặt khác, nhiệm vụ quản lý nhà nước về kinh tế hết sức đa dạng, luônbiến động do thực tế cuộc sống đặt ra, đòi hỏi bộ máy quản lý ở các cấp, các ngành, các lĩnhvực phải nhạy bén, linh hoạt, phải dựa trên cơ sở các nguyên tắc quản lý kinh tế mà chủ động

xử lý, tránh sao chép, rập khuôn máy móc.(tạo lập khuôn khổ pháp luật về kinh tế; tạo lậpmôi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế; đảm bảo cơ sở hạ tầng cho phát triển; hỗ trợ

sự phát triển)

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÁC CHỨC NĂNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VÀ TÍNH CHẤT TÁC ĐỘNG THEO TỪNG GIAI ĐOẠN.

2.1.Chức năng hoạch định phát triển kinh tế

2.1.1 Chức năng hoạch định phát triển kinh tế

Xét theo nghĩa hoàn toàn kinh tế thì “ phát triển ” thường được coi là khả năng của mộtnền kinh tế quốc dân có thể tạo ra và duy trì được một mức tăng trưởng hàng năm trong tổngsản phẩm quốc dân ( GNP ) và tốc độ có thể là từ 5 - 7 % hoặc hơn nữa Một chỉ số kinh tếphổ biến khác về phát triển kinh tế là mức tăng GNP bình quân đầu người Chỉ số này tínhđến khả năng của một quốc gia trong việc tăng sản lượng với tốc độ nhanh hơn mức tăng dân

số

Phát triển kinh tế trước kia thường được nhìn nhận theo hướng sửa đổi kế hoạch cơ cấusản xuất và công ăn việc làm sao cho tỷ trọng của cả hai yếu tố trên trong nông nghiệp đềugiảm , trong khi tỷ trọng của các ngành dịch vụ và công nghiệp tăng lên Do vậy , các chiếnlược phát triển thường tập trung vào mục tiêu công nghiệp hoá đô thị nhanh chóng thườngvới sự trả giá của phát triển nông thôn và nông nghiệp Những biện pháp kinh tế chủ yếu nàycủa công cuộc phát triển kinh tế thường được hỗ trợ bởi việc nhắc đến qua loa và mọi ngườichấp nhận các chỉ số xã hội phi kinh tế như những thành tích về tỷ lệ người biết chữ , giáodục , các dịch vụ và điều kiện y tế , cung cấp nhà ở Nhìn chung , phát triển kinh tế trong thờigian vừa qua hầu như được xem là một vấn đề kinh tế trong đó tiến bộ nhanh chóng trongtăng trưởng GNP và GDP bình quân đầu người hoặc dẫn đến với quần chúng nhân dân dướihình thức công ăn việc làm và các cơ hội kinh tế khác , hoặc tạo ra những tiền đề cần thiếtcho việc phân phối rộng rãi hơn các lợi ích kinh tế và xã hội có được nhờ tăng trưởng Những vấn đề nghèo đói , thất nghiệp và phân phối thu nhập lại không quan trọng bằngnhiệm vụ “ đạt chỉ tiêu tăng trưởng ”

Đánh giá sự phát triển kinh tế của một quốc gia theo nghĩa đã được đề cập thì phần lớncác nước thuộc thế giới thứ ba thực sự đạt được mục tiêu tăng trưởng của Liên hợp quốc ,nhưng mức sống của đại đa số người dân vẫn không thay đổi đã báo hiệu có một điều gì đósai lầm với định nghĩa hẹp về phát triển kinh tế Ngày càng có nhiều nhà kinh tế và hoạchđịnh chính sách kêu gọi “ hạ bệ quan điểm về GNP và khuyến khích tấn công trực tiếp vàonạn đói tuyệt đối tràn lan , tình trạng phân phối thu nhập ngày càng bất bình thường và bóng

ma thất nghiệp lớn dần Phát triển kinh tế được định nghĩa lại trên cơ sở hạn chế và xoá bỏnạn nghèo đói , bất bình đẳng và thất nghiệp trong bối cảnh của một nền kinh tế đang tăngtrưởng

Do vậy , phát triển kinh tế cần được hiểu như một quá trình nhiều mặt liên quan đếnnhững thay đổi trong cơ cấu , thái độ và thể chế cũng như việc đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế ,giảm bớt mức độ và xoá tình trạng nghèo đói tuyệt đối

Về cơ bản , phát triển kinh tế bao hàm một loạt những thay đổi mà nhờ đó toàn bộ hệthống xã hội chuyển từ một trạng thái đa số cho là không thoả đáng sang một trạng thái mà

điều kiện sống được coi là “ tốt hơn cả về vật chất lẫn tinh thần Sự phát triển kinh tế ở tất cảcác xã hội , ít nhất đều phải đạt được ba mục tiêu :

- Tăng khả năng sẵn có và mở rộng việc phân phối các loại hàng hoá thiết yếu cho cuộcsống như lương thực , nhà ở , y tế và bảo vệ cho tất cả các thành viên của xã hội ho

- Tăng mức sống , tức là ngoài mục tiêu tăng thu nhập ra còn phải tạo thêm công ănviệc làm , cải thiện công tác giáo dục và chú trọng nhiều hơn đến những giá trị văn hoá vànhân văn Những yếu tố này không chỉ góp phần tăng cường lợi ích vật chất , mà còn nângcao mức tự chủ của cá nhân lẫn quốc gia

- Mở rộng việc lựa chọn về kinh tế và xã hội cho các cá nhân và quốc gia bằng cáchgiúp đỡ họ thoát khỏi sự ràng buộc và lệ thuộc không chỉ đối với những người khác vànhững quốc gia khác mà còn cả đối với sự dốt nát và nghèo đói

Quá trình phát triển kinh tế ở nước ta gắn liền với việc thực hiện các định hướng mụctiêu trên Để phát triển kinh , vấn đề đầu tiên là phải xác định rõ phương hướng , đề ra cácmục tiêu và vạch chiến lược cho sự phát triển nhằm không ngừng hoàn thiện và chuyển đổikinh tế theo các bước phát triển từ thấp lên cao xét dưới các góc độ khác nhau

2.1.2 Khái niệm chức năng hoạch định phát triển kinh tế

Hoạch định phát triển kinh tế là quyết định trước những nhiệm vụ , những mục tiêu vàcác giải pháp phát triển kinh tế đất nước trong khoảng thời gian dài thường là 5 năm , 10 nămhoặc lâu hơn

Hoạch định phát triển kinh tế theo nghĩa rộng bao gồm cả định ra đường lối phát triểnkinh tế và thiết lập các kế hoạch ngắn hạn , trung hạn và dài hạn cho sự phát triển chức nănghoạch định phát triển kinh tế còn được gọi là chức năng định hướng hoặc chức năng kế hoạch

2.1.3 Vai trò của chức năng hoạch định

Hoạch định phát triển kinh tế là chức năng có vai trò trọng nhất trong các chức năngquản lý nhà nước về kinh tế Vai trò đó được thể hiện ở 3 điểm :

- Hoạch định quyết định sự vận động và phát triển đất nước Nó đồng thời xác địnhmột hệ thống mục tiêu phát triển và phương thức đạt tới mục tiêu đó

- Hoạch định tạo điều kiện cho việc thực hiện các chức năng khác của quản lý nhà nước

về kinh tế Không thực hiện tốt chức năng định hướng , các chức năng khác không thể thựchiện tốt được và vì vậy toàn bộ quá trình quản lý sẽ kém hiệu quả

- Hoạch định đảm bảo cho nền kinh tế phát triển ổn định khai thác , huy động mọinguồn lực trong và ngoài nước cho phát triển , tránh được những rủi ro kinh tế và xã hội chođất nước

2.1.4 Các hình thức thực hiện chức năng hoạch định phát triển kinh tế

Việc thực hiện chức năng hoạch định trong sự phát triển trên quy mô toàn bộ nền kinh

tế quốc dân đòi hỏi phải xây dựng các kế hoạch thống nhất có thể bao quát được mọi quátrình phát triển kinh tế , mọi cấp quản lý và các thời hạn khác nhau của sự phát triển kinh tế -

xã hội