KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ ------TIỂU LUẬN Môn: Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN VÀ MỐI LIÊN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ MÔI TR
Trang 1KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ
- -TIỂU LUẬN
Môn: Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN VÀ MỐI LIÊN
HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI Ở
VIỆT NAM
Họ tên :
Lớp :
GVHD :
Hà Nội
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ
- -TIỂU LUẬN
Môn: Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN VÀ MỐI LIÊN
HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI
Ở VIỆT NAM
Họ tên :
Lớp :
Hà Nội
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Sau 12 năm của thời học sinh, tôi cũng như rất nhiều các bạn khác được vinh dự bước chân vào giảng đường đại học Một trong những bài tập quen thuộc đầu tiên của tất cả các tân sinh viên là viết tiểu luận, bộ môn
Những nguyờn lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I Có rất nhiều chủ đề
đó được đưa ra, nhưng tôi đó tự chọn cho mỡnh một đề tài mà tụi nghĩ rằng
nú vụ cựng ý nghĩa khụng chỉ trong triết học mà cũn rất quan trọng trong
thực tiễn: Mối liên hệ phổ biến - sự liên hệ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái.
Dù bạn là ai, không phân biệt độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp… đều đang sống trong một xó hội với vụ vàn những mối quan hệ Chỳng như một mạng nhện liên kết chặt chẽ với nhau Và sẽ thật khó khăn và phiền toái biết bao nếu một trong những mối liên kết ấy bị phá vỡ phải không?
Kinh tế phát triển làm cuộc sống của con người trở nên đầy đủ, thoải mái hơn trước Thế nhưng đi kèm với những thành quả tốt đẹp ấy là không ít những sự suy thoái Sau hơn 20 năm đổi mới đất nước, Việt Nam từ một nước nông nghiệp lạc hậu đó vươn lên thành một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh nhất thế giới Tuy nhiên, một trong những gánh nặng đang đố lờn vai cỏc nhà lónh đạo là sự suy thoái nặng nề của môi trường: ô nhiễm đất, ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí,…
Cuốn tiểu luận này chắc hẳn không tránh được những thiếu sót, nhưng tụi vẫn mong rằng khi hoàn thành nú, mỡnh sẽ khụng chỉ tổng hợp được những kiến thức mỡnh học được mà hơn thế nữa là thực sự tham gia vào công cuộc xây dựng một đất nước Việt Nam phát triển bền vững, sánh ngang với bè bạn trên thế giới
Trang 4MỤC LỤC
Phần 1 : Phộp biện chứng về mối liờn hệ phổ biến
1.1 Liên hệ trong các quan điểm trước Mác………5
1.2 Khái niệm về liên hệ và mối liên hệ phổ biến……… 5
1.3 Các tính chất của mối liên hệ………6
1.4 í nghĩa của phương pháp luận……… 7
Phần 2 : Mối liên hệ giữa phát triển kinh tế và môi trường sinh thái ở Việt Nam 2.1 Mối liên hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế và môi trường ….………8
2.2 Thực trạng vấn đề môi trường trong sự phát triển kinh tế ở Việt Nam 2.2.1 Trong công nghiệp……… ……….………10
2.2.2 Trong nông nghiệp và thủ công nghiệp……… ………11
2.2.3 Trong du lịch……… ………13
2.3 Hậu quả của ô nhiễm môi trường…… ……….………….14
Lời kết ………17
Tài liệu tham khảo ………18
Phần 1: Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến
1.1 Liên hệ trong các quan điểm khác Mác:
Trang 5Các nhà triết học duy tâm cho rằng, giữa các sự vật, hiện tượng có mối liên hệ với nhau, nhưng cơ sở của mối liên hệ này là tinh thần hay lực lượng siêu nhiên nào đó
Với quan điểm triết học của mình, các nhà duy vật siêu hình lại không thấy được mối liên kết giữa các sự vật Thường thì họ cho rằng, các
sự vật chỉ đứng bên cạnh nhau, độc lập, biệt lập với nhau, giữa chúng không
có mối liên hệ gì Nếu có chăng nữa thì theo họ, đó là mối liên hệ ngẫu nhiên, hoàn toàn không có cơ sở
1.2 Khái niệm về mối liên hệ và mối liên hệ phổ biến:
Trước hết, triết học duy vật biện chứng công nhận mối liên hệ khách quan giữa các sự vật, hiện tượng
*Liên hệ là phạm trù triết học chỉ sự quy định, tác động qua lại lẫn
nhau, sự phụ thuộc lẫn nhau, sự ảnh hưởng, sự tương tác và chuyển hóa lẫn nhau giữa cá sự vật, hiện tượng trong thế giới hay giữa các mặt, các yếu tố, các thuộc tính của một sự vật,hiện tượng, quá trình
Thí dụ: Mối liên hệ giữa điện tích dương và điện tích âm trong một nguyên tử, mối liên hệ giữa các nguyên tử, phân tử, giữa các vật thể, mối liên hệ giưã sinh vật với môi trường, tự nhiên với xã hội, giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tập thể, cộng đồng, giữa các quốc gia, dân tộc, giữa các mặt, bộ phận của đời sống xã hội, giữa tư duy với tồn tại, giữa các hình thái ý thức xã hội…
*Liên hệ phổ biến là khái niệm nói lên rằng mọi sự vật, hiện tượng
trong thế giới (cả tự nhiên, xã hội và tư duy) dù đa dạng phong phú, nhưng đều nằm trong mối liên hệ với các sự vật, hiện tượng khác
Trong các mối liên hệ của sự vật, hiện tượng, những mối liên hệ phổ biến nhất là mối liên hệ giữa những mặt đối lập, mối liên hệ giữa lượng và
Trang 6chất, khẳng định và phủ định, cái chung và cái riêng, bản chất và hiện
tượng…
Cơ sở của mối liên hệ phổ biến là tính thống nhất vật chất của thế giới Dù các sự vật trong thế giới đa dạng đến đâu chăng nữa thì cũng chỉ là
hình thức tồn tại cụ thể của vật chất Cho nên, chúng đều chịu sự chi phối của quy luật vật chất
Phép biện chứng duy vật có vai trò làm sáng tỏ những qui luật của sự liên kết và phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và tư duy Vì vậy ở bất kì cấp độ nào của phép biện chứng duy vật, nguyên lí về mối liên hệ phổ biến vẫn được xem là một trong những nguyên lí khái quát nhất
1.3 Các tính chất của mối liên hệ:
Quan điểm duy vật biện chứng không chỉ khẳng định tính khách
quan cũng như tính chủ quan của các mối liện hệ mà cũng chỉ ra sự đa dạng, phong phú của sự liên hệ qua lại đó
Mối liên hệ không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người, chỉ phụ thuộc vào bản thân sự vật, hiện tượng, là cái vốn có của nó Con người chỉ có khả năng nhận thức các mối liên hệ đó
Mối liên hệ tồn tại cả trong tự nhiên, xã hội và tư duy, có ở mọi lúc, mọi nơim trong bất kì không gian, thời gian nào Ph.Ăngghen chỉ rõ, tất cả thế giới tự nhiên mà chúng ta có thể nghiên cứu được là một hệ thống, một tập hợp các vật thể khăng khít với nhau…Việc các vật thể ấy đều có liên hệ qua lại với nhau đã có nghĩa là các vật thể này tác động lẫn nhau, và sự tác động qua lại ấy chính là vận động
Rất nhiều các mối liên hệ khác nhau phụ thuộc vào góc độ xem xét
Có mối liên hệ bên trong – bên ngoài, tất yếu – ngẫu nhiên, trực tiếp – gián tiếp, chủ yếu – thứ yếu, xa – gần…Mỗi cặp mối liên hệ này có vai trò khác
Trang 7nhau trong quá trình vận động Đồng thời, sự phân chia các cặp mối liên hệ này cũng chỉ là tương đối
1.4 í nghĩa của phương pháp luận
Nguyờn lý về mối liờn hệ phổ biến là cơ sở lý luận của quan điểm toàn diện và quan điểm lịch sử cụ thể
Quan điểm toàn diện đũi hỏi trong nhận thức và hoạt động thực tiễn
phải xem xét sự vật, hiện tượng trong mối quan hệ biện chứng qua lại giữa các bộ phận, các yếu tố, giữa các mặt của sự vật và trong sự tác động qua lại giữa sự vật đó và sự vật khác Trên cơ sở đó có hành động và nhận thức đúng với thực tiễn khách quan
“Muốn thực sự hiểu được sự vật cần phỏi nhỡn bao quỏt và nghiờn cứu tất cả cỏc mặt, tất cả các mối liên hệ và “quan hệ gián tiếp” của sự vật
đó Chúng ta không thể làm việc đó một cách hoàn toàn đầy đủ, nhưng sự cần thiết phải xem xét các mặt sẽ đề phũng cho chỳng ta khỏi phạm sai lầm
và sự cứng nhắc”
( V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1976, tr.384)
Quan điểm toàn diện đũi hỏi khụng được bỡnh quõn dàn đều khi xem xét sự vật mà phải có trọng tâm, trọng điểm
Đối lập với quan điểm biện chứng toàn diện thỡ quan điểm siờu hỡnh xem xột sự vật, hiện tượng một cách phiến diện Nó không xem xét tất cả các mặt, các mối liên hệ của sự vật, hiện tượng; hoặc xem mặt này tách rời mặt kia, sự vật này tách biệt hoàn toàn so với sự vật khác
Quan ðiểm toàn diện cũng khỏc với chủ nghĩa chiết trung và thuật nguỵ biện Chủ nghĩa chiết trung thỡ kết hợp cỏc mặt một cỏch vụ nguyờn tắc, kết hợp những mặt vốn khụng cú mối liờn hệ với nhau hoặc khụng thể dung hợp ðýợc với nhau Thuật nguỵ biện cýờng ðiệu một mặt, một mối liờn hệ; hoặc lấy mặt thứ yếu làm mặt chủ yếu
Trang 8Quan ðiểm lịch sử - cụ thể yờu cầu việc nhận thức cỏc tỡnh huống
trong hoạt ðộng thực tiễn cần xột ðến tớnh chất ðặc thự của ðối týợng nhận thức và tỏc ðộng; xỏc ðịnh rừ vị trớ vai trũ khỏc nhau của mối liờn hệ cụ thể trong những tỡnh huống cụ thể ðể ðýa ra cỏc biện phỏp ðỳng ðắn phự hợp với ðặc ðiểm cụ thể của ðối týợng cần tỏc ðộng nhằm trỏnh quan ðiểm phiến diện, siờu hỡnh, mỏy múc
Phần 2 : Mối liên hệ giữa phát triển kinh tế và môi trường sinh thái
ở Việt Nam
2.1 Mối liên hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế và môi trường
Môi trường sinh thái là toàn bộ các điệu kiện vô cơ, hữu cơ của các hệ
sinh thái ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và mọi hoạt động khỏc của xó hội loài người Nó là những điều kiện tự nhiờn, xó hội trong đó con người
hay mọi sinh vật tồn tại, phát triển trong quan hệ với con người Phỏt triển kinh tế xó hội là quỏ trỡnh nõng cao điều kiện sống về vật chất và tinh thần
của con người thông qua việc sản xuất ra của cải vật chất, nâng cao chất lượng văn hoỏ Chớnh vỡ vậy, giữa tăng trưởng kinh tế và môi trường sinh thái có mối liên hệ biện chứng chặt chẽ
Như chúng ta đó biết, mụi trường sống được sinh ra và tồn tại trong tự nhiờn, vỡ vậy nú tồn tại khỏch quan độc lập với ý thức con người Tuy nhiên, sự phát triển của môi trường lại hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức con người, con người có thể cải thiện làm môi trường tốt thêm, nhưng cũng có thể làm nó xấu đi Tăng trưởng kinh tế lại được sinh ra, tồn tại và phát triển hoàn toàn phụ thuộc vào con người nên nó tồn tại chủ quan Như vậy, ta có thể thấy môi trường cũng chịu tác động của tăng trưởng kinh tế và ngược lại, mối quan hệ của chúng được thông qua một thực thể là con người Chớnh vỡ vậy, việc đặt vần đề : môi trường hay phát triển” là vô cùng sai lầm
Trang 9Trong lịch sử phát triển của các quốc gia, đó cú một thời, nhất là sau cuộc cách mạng công nghiệp, phát triển kinh tế được đặt lên hàng đầu, lấn át tất cả những yếu tố khác của sự phát triển: xó hội, văn hoá, môi trường, quyền con người, v.v Thậm chí, khuynh hướng "phát triển với bất cứ giá nào", phát triển tự phát đó trở nờn thịnh hành, gõy ra những hậu quả hết sức tai hại cho cả mụi trường lẫn xó hội, văn hoá Ngay cả trong thời điểm hiện nay, khi mà cuộc chạy đua phát triển giữa các quốc gia, giữa các khu vực kinh tế của thế giới đang diễn ra ngày càng gay gắt, khốc liệt, thỡ khuynh hướng "phát triển với bất cứ giá nào" vẫn được tôn sùng trên thực tế, đặc biệt là ở các nước đang phải đối đầu với nghèo đói, lạc hậu, kinh tế chậm phát triển Trong bối cảnh đó, người ta dễ có khuynh hướng hi sinh môi trường và các yếu tố khác cho phát triển kinh tế Kết quả là môi trường bị suy thoái làm cho cơ sở của phát triển bị thu hẹp; tài nguyên của môi trường
bị giảm sút về số lượng và chất lượng, trong điều kiện dân số ngày càng tăng lên, chính là nguyên nhân gây nên sự nghèo khó, cùng cực của con người Tấn thảm kịch ở một số nước châu Phi (như Xômali, Êtiopia, Uganda,
Ruanđa, v.v ) là một bằng chứng cho sự "ô nhiễm do nghèo đói" (Pollution
of Poverty) ở các nước đang phát triển
- Ngược lại với khuynh hướng trên là khuynh hướng "tăng trưởng bằng không hoặc âm" (Zero or Negative Growth) để bảo vệ các nguồn tài nguyên hữu hạn, hoặc "chủ nghĩa bảo vệ" chủ trương không can thiệp vào các nguồn tài nguyên sinh học để bảo vệ chúng: hay "chủ nghĩa bảo tồn" (Conservationism) chủ trương không đụng chạm vào thiên nhiên, nhất là tại các địa bàn chưa được điều tra, nghiên cứu đầy đủ Tất cả những khuynh hướng, quan điểm trên đều là không tưởng, đặc biệt đối với các nước đang phát triển, nơi mà tài nguyên thiên nhiên là nguồn vốn cơ bản cho mọi hoạt động phát triển của con người Lý thuyết khụng tưởng về "đỡnh chỉ phỏt
Trang 10triển" thường xuất hiện ở các nước phát triển, bởi vỡ trước đây và ngay cả hiện nay phần lớn các nguồn tài nguyên của các nước đang phát triển bị khai thác lạm dụng, tiêu thụ quá mức để phục vụ cho các lợi ắch của các nước công nghiệp hoá phát triển và chắnh tại đây lại xảy ra hiện tượng "ô nhiễm
do giàu có" (Pollution of affluence)
Như vậy, tỡnh trạng thiếu lương thực, nước uống, nhà ở, thuốc men,
vệ sinh, nghèo đói, mù chữ, thiên tai ở các nước đang phát triển, hay nói cách khác là hiện tượng "ô nhiễm do nghèo đói" một phần bắt nguồn từ "ô nhiễm do giàu có"
-Từ những điều trỡnh bày trờn, ta thấy: phỏt triển và mụi trýờng khụng phải là hai vế luụn luụn đối khỏng và mẫu thuẫn nhau theo kiểu loại trừ, cú cỏi này thỡ khụng cú cỏi kia Do đú, khụng thể chấp nhận cỏch đặt vấn đề "phỏt triển hay mụi trýờng", mà phải đặt vấn đề "phỏt triển và mụi trýờng", nghĩa là phải lựa chọn và coi trọng cả hai, khụng hy sinh cỏi này vỡ cỏi kia
2.2 Thực trạng vấn đề môi trường trong sự phát triển kinh tế ở Việt Nam
2.2.1 Trong công nghiệp
Thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 6, kể từ 1986, VIệt Nam bước vào công cuộc đổi mới trên toàn bộ mọi lĩnh vực của đời sống xó hội như đổi mới tư duy, hệ thống và chắnh sách kinh tế, thể chế quản lắ hành chắnhẦ Trong hơn hai thập kỉ qua, nền kinh tế Việt Nam đó đạt được những thành tựu to lớn, mang lại những sự thay đổi, tạo ra một nền kinh tế năng động, một xó hội văn minh, công bằng và dân chủ Tổng sản phẩm quốc nội ( GDP) tăng trung bỡnh 7% Trong 9 thỏng đầu năm 2009, sau ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chắnh toàn cầu, công nghiệp nước
Trang 11ta đang có dấu hiệu phục hồi Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI), tăng trưởng sản xuất công nghiệp ước tính đạt 505.972 tỉ đồng, tăng 6,5% so với cựng kỡ
Tính đến 2006, cả nước có trên 113.000 công ty và doanh nghiệp Cùng với sự phát triển mạnh mẽ đó là sự gia tăng của lượng chất thải đặc biệt là chất thải rắn công nghiệp Theo thống kê của Bộ xây dựng, tỉ lệ thu gom chất thải rắn trung bỡnh cả nước chỉ đạt 23%, đến 77% khối lượng chất thải rắn được xử lí không được xử lí hoặc xử lí không hiệu quả Một số đô thị loại 1, loại đặc biệt như Hà Nội đạt 90%, TP Hồ Chí Minh đạt 97% Trong khi nhiều địa phương khác lại đat thấp như Bắc Kạn đạt 50%, Cà Mau đạt 63% Như vậy hàng ngày môi trường sẽ tiếp nhận thêm một khối lượng chất thải khổng lồ
“Theo GS.TS Phan Đăng Tuất, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Chính sách Công nghiệp (IPSI): Vừa qua, việc các công ty như Vedan, Miwon đó vi phạm nghiờm trọng đến việc bảo vệ môi trường là tiếng
chuông thức tỉnh cho cộng đồng doanh nghiệp phải quan tâm đến môi
trường Có một thực tế là khoảng 80% doanh nghiệp hiện nay cũn thờ ơ với nhiệm vụ này Trong thời gian qua, Việt Nam đó thu nhận quỏ nhiều cụng nghệ “bẩn” và nếu khụng “thức tỉnh” sẽ là nơi chứa rác thải cho thế giới
Ví như, ngành cán thép, tốn nhiều tài nguyên như đất, nước, năng lượng… nguy hại đến môi trường Trong khi lĩnh vực này lại không mang lại giá trị gia tăng cao, chuyển giao công nghệ lớn, môi trường làm việc gây nhiều độc hại cho người lao động Tương tự như vậy, vừa qua, các nhà máy sản xuất xi măng cũng đó ồ ạt ra đời, dư thừa lớn, phá hoại nguồn đá vôi, trong khi đá vôi là phễu lọc cho nguồn nước ngầm Trong thời gian tới, nếu Việt Nam không dừng việc cấp phép mới các dự án xi măng, nguồn nước ngầm
sẽ đe dọa bị ô nhiễm nghiêm trọng.