Bài mới35p * Giới thiệu bài mới: Nhà Trần thay nhà Lý quản lí đất nước đã tăng cường củng cố nhà nước quân chủ trung ương tập quyền vững mạnh, mà còn thực hiện nhiều chủ trương & biện ph[r]
Trang 1Ngày soạn: 09/11/2018
Tiết 23 Bài 13 - NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ XIII (TT)
II – NHÀ TRẦN XÂY DỰNG QUÂN ĐỘI
VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
1.Kiến thức
- Biết được những nét chính về quân đội thời Trần (quy củ hơn thời Lý), phục hồi
và phát triển kinh tế sau khi lên thay nhà Lý nắm chính quyền
2 Kĩ năng
- Rèn luyện cho HS phương pháp so sánh, đối chiếu
3 Thái độ
- Bồi dưỡng cho HS tinh thần đấu tranh bất khuất chống áp bức bóc lột và tinh thần sáng tạo trong xây dựng đất nước Lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, biết ơn tổ tiên và ý thức kế thừa truyền thống dân tộc trong công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ tổ quốc
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ, tự học; giao tiếp hợp tác; giải quyết vấn đề sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực sử dụng ngôn ngữ,
- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử;
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- Sách giáo khoa, giáo án, tài liệu tham khảo, máy chiếu,
- Tranh ảnh
2 Học sinh: sách giáo khoa, vở ghi, sách bài tập
C PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp, dạy học theo nhóm,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút, chia nhóm,
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức(1p)
7A
7B
2 Kiểm tra bài cũ(15p)
? Vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần
? Trình bày nội dung bộ luật thời Lý ?
- ND giống bộ luật thời Lý, có bổ sung:
Trang 2+Xác nhận & bảo vệ quyền tư hữu tài sản.
+Qui định cụ thể việc mua bán ruộng đất
Cơ quan pháp luật được tăng cường & hoàn thiện hơn Đặ ơt c quan Th m hìnhẩ
vi n đ xét x , ki n cáo.ệ ể ử ệ
3 Bài mới(35p)
* Giới thiệu bài mới: Nhà Trần thay nhà Lý quản lí đất nước đã tăng cường củng
cố nhà nước quân chủ trung ương tập quyền vững mạnh, mà còn thực hiện nhiều chủ trương & biện pháp để XD quân đội, củng cố quốc phòng, phục hồi & phát triển KT ntn? Đó là ND bài học
Hoạt động 1
- Thời gian: 15p
- Mục tiêu: Trình bày được những nét
chính về tình hình quân đội thời Trần
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp, dạy học theo nhóm,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút, chia nhóm,
GV: Vì sao khi mới thành lập, nhà Trần
rất quan tâm tới việc xây dựng quân đội
và củng cố quốc phòng ?
HS: -> nước ta luôn đứng trước nguy cơ
ngoại xâm
GV: Tổ chức quân đội của nhà Trần như
thế nào ?
HS:
GV: Vì sao nhà Trần chỉ kén chọn những
thanh niên khỏe mạnh ở quê hương nhà
Trần để chọn vào cấm quân ?
HS : Vì để tăng cường độ tin cậy trong việc
bảo vệ triều chính
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm / dãy
Dãy 1: Quân đội nhà Trần được tuyển
dụng theo chính sách, chủ trương nào ?
Em hiểu ý nghĩa của những nội dung chính
sách đó ra sao ?
Dãy 2: Việc xây dựng quân đội nhà Trần
có điểm gì giống và khác so với thời Lý ?
HS : - Giống : + Quân đội gồm 2 bộ phận
1 Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng
* Xây dựng quân đội :
- Quân đội nhà Trần gồm: cấm quân
và quân ở các lộ, ở làng xã có hương binh, ngoài ra còn có quân của các vương hầu
- Quân đội được tuyển dụng theo chính sách “ngụ binh ư nông” ; chủ trương “quân lính cốt tinh nhuệ, không cốt đông” ; xây dựng tinh thần đoàn kết trong quân đội
- Quân đội được học tập binh pháp và luyện tập võ nghệ thường xuyên
Trang 3+ Đều có Cấm quân
+ Được tuyển dụng theo chính sách “ngụ
binh ư nông”
- Khác nhau :
Nhà Lý
Cấm quân & quân
địa phương Tuyển
chọn
thanh niên khỏe
mạnh trong cả
nước
Nhà Trần Cấm quân & quân ở các lộ Tuyển chọn trai tráng khỏe mạnh ở quê hương nhà Trần(Tức Mặc-Nam Định) và theo chủ trương “quân lính cốt tinh nhuệ không cốt đông”
HS tiến hành thảo luận và trình bày kết quả
vào phiếu học tập, cử đại diện trình bày
trước lớp và nhận xét, bổ sung
GV chuẩn xác kiến thức
GV: Em có nhận xét gì về quân đội thới
Trần ?
HS : Quân đội nhà Trần tinh nhuệ, được
phát triển và hoàn thiện hơn…
GV: Để củng cố quốc phòng, nhà Trần đã
làm gì ?
GV nhấn mạnh : Nhà Trần thực hiện chủ
trương “Lấy đoản binh thắng trường trận,
lấy ngắn đánh dài, xây dựng tình đoàn kết
trong quân đội và khoan thư sức dân làm
kế sâu rễ bền gốc”
GV: Em hiểu chủ trương trên của nhà
Trần ntn ?
HS : Biết “lấy yếu đánh mạnh”, “lấy ít
thắng nhiều”, phát huy sức mạnh đoàn
GV : Em có nhận xét gì về các chủ
trương, biện pháp xây dựng quân đội và
củng cố quốc phòng của nhà Trần?
-> Nhà Trần đã thực hiện những chủ
trương, biện pháp tích cực, tiến bộ nhằm
xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm/ căp/cả
* Củng cố quốc phòng :
- Bố trí tướng giỏi, quân đông ở vùng hiểm yếu, nhất là biên giới phía Bắc
Trang 4GV: Những chủ trương, biện pháp trong
việc xây dựng quân đội, củng cố quốc
phòng của nhà Trần thể hiện mặt tích
cực, tiến bộ ở chỗ nào và đem lại kết quả
gì ?
HS tiến hành thảo luận và cử đại diện trình
bày kết quả Các HS khác nhận xét, bổ
sung
GV chuẩn xác kiến thức:“ngụ binh ư
nông” ; chủ .cốt đông” ; xây dựng tinh
thần đoàn kết trong quân đội
HS quan sát H27 -> nhận xét
Hoạt động 2
- Thời gian: 10p
- Mục tiêu: Trình bày được những nét
chính về sự phục hồi và phát triển kinh tế
thời Trần
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
GVG : Để ổn định chính trị, xã hội, củng
cố quốc phòng bền vững thì nhà Trần đã
chú trọng ổn định và phát triển kinh tế
GV: Để phục hồi và phát triển kinh tế,
nhà Trần đã thực hiện những chủ
trương, biện pháp gì ?
HS:
GV: Những công việc này nhằm mục
đích gì ?
GV: Kể tên một số cơ quan và chức quan
nhà Trần đặt ra để quản lí kinh tế ?
HS : Hà đê sứ, Đồn điền sứ, Khuyến nông
sứ…
GV: Em có nhận xét gì về chủ trương
phát triển nông nghiệp của nhà Trần ?
HS : Các chủ trương đó rất tích cực, tiến
2 Phục hồi và phát triển kinh tế
- Nông nghiệp: đẩy mạnh công cuộc khai hoang, đáp đê phòng lụt, đào sông, nạo vét kênh Đặt chức Hà đê
sứ để trông coi, đốc thúc việc đắp đê
→ Nông nghiệp nhanh chóng được phục hồi và phát triển
Trang 5bộ, phù hợp và kịp thời với tình hình đất
nước để phát triển nông nghiệp
GV: Nền nông nghiệp thời Trần đã đạt
được những kết quả gì ?
CH : GV cho HS đọc khái niệm “điền
trang”/ SGK/ tr.152
* LH thực tế: GV giáo dục ý thức tích cực
chăm lo sản xuất, đắp đê phòng lụt, đào
sông, nạo vét kênh mương để phát triển
kinh tế hiện nay của đất nước
GV: Kinh tế được phục hồi và phát triển
có tác dụng như thế nào đến tình hình
thủ công nghiệp và thương nghiệp ?
+ H 28
HS : Tạo thuận lợi cho việc sản xuất, giao
lưu buôn bán phát triển mạnh
GV: Kể tên các nghề thủ công trong nhân
dân ?
Nhận xét H.28/ tr.54 SGK
Qua H.28 SGK, GV giáo dục ý thức bảo vệ
các hiện vật lịch sử
GV: Tình hình thương nhiệp nước ta thời
Trần như thế nào ?
GV: Em có nhận xét gì về tình hình TCN
và thương nghiệp thời Trần ở thế kỉ
XIII ?→ Thủ công nghiệp và thương
nghiệp có những tiến bộ hơn thời Lý
- Thủ công nghiệp : các xưởng thủ công của nhà nước và nhân dân được phục hồi và phát triển các nghề như
đồ gốm, chế tạo vũ khí…
- Thương nghiệp: chợ mọc lên ngày càng nhiều ở các làng xã, ở kinh thành Thăng Long, bên cạnh Hoàng thành đã có 61 phường
+ Buôn bán với nước ngoài cũng phát triển, nhất là cảng Vân Đồn
* Sơ kết bài học : Nhà Trần có chính sách cụ thể cho từng lĩnh vực Nhờ đó mà đất nước có nhiều tiến bộ tích cực
4 Củng cố(3p)
- GV chuẩn xác lại nội dung bài học
- GV cho HS làm BT trắc nghiệm : Chọn những ý đúng trong các ý sau :
Tình hình kinh tế của nhà Trần như thế nào ?
A Nông nghiệp sa sút do vỡ đê
B Nhà nước quan tâm đến nông dân, nông nghiệp nhanh chóng được phục hồi và phát triển
C Nhiều xưởng thủ công ra đời chuyên sản xuất đồ gốm và chế tạo vũ khí
D 36 phường nghề ra đời ở kinh thành Thăng Long
Trang 6E Thương nhân nước ngoài đến buôn bán rất đông.
5 Hướng dẫn về nhà(1p)
- HS học bài cũ, trả lời các CH 1, 2/ TR 54 SGK
- soạn trước bài 14 “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên ( TK XIII)”
I Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ (1258),
- Quan sát H 29
- Vẽ H 30 tr 56: Lược đồ DB cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân Mông Cổ (1258)
Tìm hiểu các vấn đề sau :
+ Quân Mông Cổ xâm lược Đại Việt nhằm mục đích gì?
+ Nhà Trần đã chuẩn bị và tiến hành kháng chiến chống quân xâm lược Mông Cổ
ra sao?
Trang 7Ngày soạn: 09/11/2018
Tiết 24 Bài 14 - BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
MÔNG - NGUYÊN (THẾ KỈ XIII)
I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Biết được sức mạnh quân sự của quân Mông – Nguyên và quyết tâm xâm lược Đại Việt của chúng qua những tư liệu lịch sử cụ thể
- Những nét chính về DB cuộc KC lần thứ nhất chống quân XL Mông Cổ
- Tinh thần toàn dân đoàn kết , quyết tâm KC của quân dân thời Trần : những trận đánh quyết định như Đông Bộ Đầu
2 Kĩ năng
- Biết sử dụng bản đồ trong khi nghe giảng và trả lời câu hỏi, khi tự học ở nhà
- Biết trình bày diễn biến trận đánh qua bản đồ
- Biết phân tích, so sánh, đối chiếu diễn biến giữa 3 lần kháng chiến
* Kĩ năng sống:
- Kĩ năng nhân thức, kĩ năng tư duy độc lập, kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tư duy sáng tạo
3 Thái độ
- Bồi dưỡng, nâng cao cho HS lòng căm thù quân xâm lược, lòng yêu nước, niềm
tự hào và tự cường dân tộc, biết ơn các anh hùng
- Giáo dục ý chí kiên cường, bất khuất, mưu trí, dũng cảm của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến
- Giáo dục lòng tự hào về truyền thống đánh giặc của dân tộc
Nội dung tích hợp: - Diễn biến trận Vân Đồn Diễn biến trận Bạch Đằng năm
1288 Ý thức đoàn kết Ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn các di tích lịch sử địa phương
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ, tự học; giao tiếp hợp tác; giải quyết vấn đề sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực sử dụng ngôn ngữ,
- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử;
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
Trang 8- Sách giáo khoa, giáo án, tài liệu tham khảo, máy chiếu,
- Chuẩn bị bài giảng điện tử
2 Học sinh
- Sách giáo khoa, vở ghi, sách bài tập
C PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức(1p)
7A
7B
2 Kiểm tra bài cũ(15p)
a.Vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần?
b Nhà Trần đã xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng như thế nào ?
3 Bài mới(25p)
* Giới thiệu bài mới: Sau khi nắm chính quyền nhà Trần bắt tay ngay vào
công cuộc xây dựng bộ máy chính quyền, phục hồi sản xuất Vua tôi nhà Trần còn phải chuẩn bị nhiều mặt để đối phó với những âm mưu xâm lược của bọn phong kiến Mông- Nguyên
Đầu năm 1258, 3 vạn quân Mông Cổ tràn vào nước ta nhằm mục đích gì? Vậy cuộc chiến này sẽ diễn ra như thế nào?
Hoạt động 1
- Thời gian: 10p
- Mục tiêu: Biết được sức mạnh quân sự của quân
Mông – Nguyên và âm mưu quyết tâm xâm lược
Đại Việt của chúng
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại,
vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,
GV: Giới thiệu cho HS về sự thành lập của nhà nước
Mông Cổ: Từ xưa các bộ lạc Mông Cổ sống bằng nghề
chăn nuôi du mục ở những vùng thảo nguyên Nửa sau
TK IX họ thành lập liên minh bộ lạc, do bộ lạc Tác -ta
cầm đầu.GV dẫn chứng câu thơ của nhà thơ Ác-mê-ni
1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ
Trang 9“ khơng một dịng suối, một con sơng nào tràn đầy
nước mắt chúng ta, khơng một ngọn núi, một cánh đồng
nào khơng bị quân Tác-ta giày xéo” Đầu thế kỉ XIII nhà
nước pk Mơng Cổ được thành lập do Thành Cát Tư Hãn
lãnh đạo
- 1205 Mơng Cổ Tây Hạ, Kim (1216), 1229 đánh
Ảrập, giết Mơhamet (1220).1230 Mơng Cổ Kim
1229, Nam Tống 1232 Mơng Cổ Caoli (Triều Tiên)
1237 Nga (Mac-xcơ-va và Kiép) Kim 1241 tấn cơng
Hung-ga-ri và Ba lan 1253 tấn cơng đánh Tây Aù (Bát
đa Ảrập) Trong nửa TK đế quốc Mơng Cổ lập nên 1
đế quốc rộng lớn từ Thái Bình Dương đến bờ Hắc Hải
Người xưa đã nhận xét” Vĩ ngựa của quân Mơng Cổ đi
đến đâu cỏ khơng mọc được đến đĩ”.
GV: Giới thiệu H.29, yêu cầu HS quan sát
GV:Nhận xét gì về quân Mơng cổ?
HS: Đế quốc hùng mạnh nhất bấy giờ mà Mơng cổ
khơng chỉ dừng lại mà cịn tiếp tục mở rộng chinh chiến
xuống phía Nam
GV: Vì sao vua Mơng Cổ cho quân đánh Đại Việt?
HS: 1251 Mơngca (cháu TCT Hãn) lên ngơi đại hãn tiếp
tục tổ chức quân đội xuống phía Nam, mà mục tiêu là
Nam Tống, tồn bộ Trung Quốc rộng lớn và Tây Á
1253 để để tạo thế bao vây Nam Tống Mơngca sai em là
Hubilai (Hốt Tất Liệt) tiêu diệt Đại Lý (1253) sau đĩ sai
tướng là Ngợt Lương Hợp Thai tấn cơng Thổ Phồn
1254 Thổ Phồn đầu hàng 1258 Ngợt Lương Hợp Thai
đem 3 vạn quân xâm chiếm Đại Việt, để làm bàn đáp
- 1257 vua Mơng Cổ cho quân xâm lược Đại Việt
- Mục đích:
+ Chiếm đĩng thống trị nước ta + Dùng Đại Việt làm bàn đập tấn cơng Nam Tống, thơn tính tồn bộ Trung Quốc và xâm lược các nước Đơng Nam Á
Trang 10tấn cơng Nam Tống cùng phối hợp với cánh quân phía
Bắc tạo nên gọng kìm tiêu diệt Nam Tống
GV: Trước khi kéo vào nước ta, tướng Mơng Cổ đã
làm gì?
HS: Ngợt Lương Hợp Thai sai sứ giả đưa thư đe doạ và
dụ hàng vua Trần hành động ngang ngược coi thường
người khác
GV:Thái dộ vua Trần như thế nào?
HS: Kiên quyết kháng chiến, trĩi sứ giả và ném vào
ngục
GV:Phân tích điểm mạnh yếu của quân Mơng Cổ
HS: Mạnh:sử dụng sức mạnh của kị binh thiện chiến
đánh nhanh thắng nhanh
Yếu: quân Mơng Cổ quen đánh tập trung đi đâu cướp
lương thực đến đĩ
Hoạt động 2
- Thời gian: 15p
- Mục tiêu: Biết và hiểu về sự chuẩn bị kháng
chiến của nhà Trần
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại,
vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,
GV: Nhà Trần đã chuẩn bị như thế nào để chống
quân mơng Cổ xâm lược
HS: - Cử Trần Quốc Tuấn đĩng giữ quân biên giới
- Ban lệnh cho cả nước sắm sửa vũ khí
- Quân đội dân binh được thành lập và ngày đêm luyện
tập chứng tỏ thái độ kiên quyết kháng chiến của nhân
dân ta
GV: Cuộc kháng chiến quân Mơng Cổ lần 1 diễn ra
2 Nhà Trần chuẩn bị kháng chiến
và đánh bại quân Mơng Cổ
Nhà Trần kiên quyết kháng chiến:
- Cử Trần Quốc Tuấn đĩng giữ quân biên giới
- Cả nước sắm sửa vũ khí, quân đội ngày đêm luyện tập sẳn sàng chiến đấu
Diễn biến:
- T1 -1258, ba vạn quân Mơng Cổ do Ngợt Lương Hợp Thai chỉ huy theo đường sơng Thao tiến vào nước ta
-Ta lui về Phù Lỗ rời khỏi Thăng Long về Thiên Mạc thực hiện kế sách “vườn khơng nhà trống” đánh giặc
Trang 11như thế nào?
GV dùng lược đồ để trình bày diễn biến:
- Đầu T1 -1258, 3 vạn quân Mơng Cổ do Ngợt Lương
Hợp Thai chỉ huy theo đường sơng Thao tiến vào nước
ta giặc đánh lại các đạo quân của ta vùng biên giới rồi
tiến xuống Bạch Hạc (Phú Thọ) 17 -1-1258 giặc tiến
xuống Bình Lệ Nguyên bị chặn lại bởi phịng tuyến của
ta do vua Thái Tơng trực tiếp chỉ huy và đánh một trận
quyết liệt
- Do thế giặc mạnh, quân ta lui về Phù Lỗ dựa vào sơng
Cà Lồ lập phịng tuyến Giặc lại vượt sơng đánh vào
phịng tuyến của ta Vua Trần buộc lui quân về Thăng
Long để bảo tồn lực lượng và chủ trương rút tồn bộ
dân cư làm“ vườn khơng nhà trống”, vua Trần cho quân
xuơi về Thiên Mạc ( Duy Tiên - Hà Nam) Khi Ngột
Lương Hợp Thai cho quân tiến vào Thăng Long thì
trước mắt chúng khơng một bĩng người và lương thực
Giặc điên cuồng giết những người cịn sĩt lại Vua Trần
rất lo lắng
GV:Trước thế giặc mạnh, tinh thần quân ta lúc bấy
giờ như thế nào?
HS:- Cĩ người nao núng Thái uý Trần Nhật Hiệu đến
vua Trần hỏi kế sách và viết mạn thuyền “ Nhập Tống”.
- Cĩ người kiên quyết đánh giặc Thái sư Trần Thủ
Độ đã tâu: “Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ
đừng lo” Câu nĩi thể hiện lịng tin chiến thắng của
quân dân ta
GV: Chiếm được Thăng Long nhưng khơng tiêu diệt
->giặc suy yếu nhanh chống
- 29/1/1258 ta mở cuộc phản cơng lớn ở Đơng Bộ Đầu ->Giặc bỏ chạy
về nước
