- Những nét lớn về mặt văn hóa của đất nước, những thành tựu văn học, nghệ thuật của ông cha ta, đặc biệt là văn nghệ dân gian.. Bài mới: - Chiến tranh liên miên giữa 2 thế lực phong ki
Trang 1BÀI 23: KINH TẾ, VĂN HÓA THẾ KỶ XVI - XVIII
I KINH TẾ
A Mục tiêu bài học:
1/ Kiến thức:
- Sự khác nhau của kinh tế nông nghiệp và kinh tế hàng hóa ở 2 miền đất nước Nguyên nhân
dẫn đến sự khác nhau đó
- Những nét lớn về mặt văn hóa của đất nước, những thành tựu văn học, nghệ thuật của ông cha
ta, đặc biệt là văn nghệ dân gian
2/ Kỹ năng:
Nhận biết được các địa danh trên bản đồ Việt Nam
Nhận xét được trình độ phát triển của lịch sử dân tộc từ thế kỷ XVI - XVII
3/ Tư tưởng:
Tôn trọng, có ý thức giữ gìn những sáng tạo nghệ thuật của ông cha thể hiện sức sống tinh thần
của dân tộc
B Phương tiện dạy học:
Bản đồ Việt Nam
C Thiết kế bài học:
I Ổn định lớp:
II Kiểm tra bài cũ:
- Hậu quả chiến tranh Nam Bắc triều và Đàng trong - Đàng ngoài ?
- Nhận xét tình hình chính trị nước ta thế kỷ XVI - XVII?
III Bài mới:
- Chiến tranh liên miên giữa 2 thế lực phong kiến Trịnh - Nguyễn gây biết bao tổn hại, đau
thương cho dân tộc, đặc biệt là sự chia cắt kéo dài gây ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển chung của đất nước Vậy tình hình kinh tế, văn học nước ta thời kỳ này có những đặc điểm gì nổi bật
- Hãy so sánh kinh tế, sản xuất nông nghiệp
giữa Đàng trong - Đàng ngoài? HS thảo
luận (4 phút)
Sản xuất nông nghiệp như thế nào?
- Ở đàng ngoài chúa Trịnh có quan tâm đến
phát triển nông nghiệp không?
-Ruộng đất công bị cường hào đem cầm bán
ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời
sống nhân dân như thế nào?
=>Theo em nông nghiệp và đời sống nông
dân ở đàng ngoài như thế nào?
- Chúa Nguyễn có quan tâm đến sản xuất
không? Nhằm mục đích gì?
-Chúa Nguyễn có biện pháp gì để khuyến
khích khai hoang?Kết quả của chính sách
đó?
HS: - Ở Thuận Hoá triệu tập dân lưu vong,
1/ Nông nghiệp
* Đàng ngoài:
-Sản xuất nông nghiệp bị tàn phá nghiêm trọng
-Chính quyền Lê-Trịnh ít quan tâm đến thuỷ lợi và tổ chức khai hoang
- Ruộng đất công bị cường hào đem cầm bán
-Ruộng đất bỏ hoang, mất mùa đói kém xảy
ra dồn dập, nông dân bỏ làng đi nơi khác
=> Kinh tế nông nghiệp giảm sút,đời sống Nông dân đói khổ
* Đàng trong:
- Chúa Nguyễn ra sức khai thác vùng Thuận- Quảng đế củng cố cát cứ
-Tổ chức di dân khai hoang,cấp nông cụ,lương ăn,lập thành làng ấp
Trang 2tha tô thuế,binh dịch 3 năm, khuyến khích
họ trở về quê cũ làm ăn
-KQ:Năm 1776 số dân đinh tăng 126.857
suất,số ruộng tăng 265.507 mẫu
- Chúa Nguyễn đã làm gì để mở rộng đất
đai, xây dựng cát cứ?
- Phủ Gia Định gồm mấy dinh, thuộc những
tỉnh nào bây giờ?
- GV treo bản đồ HS xác định
- Những biện pháp của chúa Nguyễn có tác
dụng gì?
- Sự phát triển của sản xuất có ảnh hưởng
như thế nào đến tình hình xã hội?
=>Nhận xét kinh tế nông nghiệp Đàng trong
như thế nào?
GV:Phân tích sự khác nhau còn là do các
nguyên nhân:
ĐN:+Xung đột giữa các tập đoàn phong
kiến.
+Ruộng đất công bị cường đem cầm bán
+Chế độ binh dịch nặng nề,nạn tham ô
hoành hành,quan lại hà khắc,bạo
ngược,đua nhau ăn chơi xa xỉ
ĐT:
+Đất đai màu mỡ,hạn hán lụt bão ít,đất
rộng người thưa nông dân đã cấy được
hành trăm loại luau tẻ,hàng chục loại
luau nếp.
- Thế kỉ XVII nước ta có thêm những ngành
thủ công nào?
-Thời gian này có những làng thủ công nào
nổi tiếng?
GV:+Đọc câu ca dao và cho HS quan sát
H 51 nhận xét:Hai hình gốm rất đẹp:men
trắng ngà,hình khối và đường nét hài hoà
cân đối.Đây là một trong những sản phẩm
được người nước ngoài rất ưa thích.
+Cùng với Gốm mặt hàng đường nước ta
rất tốt và bán chạy.
- Ở địa phương em có nghề thủ công nào
tiêu biểu?
- Hoạt động thương nghiệp phát triển như
thế nào?
- Năm1698 đặt phủ Gia Định mở rộng xuống vùng đất Mỹ Tho, Hà Tiên, lập thôn xóm mới
ở đồng bằng Sông Cửu Long
=> Nông nghiệp phát triển,đời sống nông dân
ổn định
2/ Sự phát triển của nghề thủ công và buôn bán
* Thủ công nghiệp :
- Xuất hiện thêm nhiều làng thủ công:Dệt vải lụa,gốm,rèn sắt
-Nhiều làng thủ công nổi tiếng như Gốm Thổ Hà(Bắc Giang),Bát Tràng(Hà Nội)…Các làng làm đường mía ở Quảng Nam
* Thương nghiệp:
-Xuất hiện nhiều chợ, phố xá, các đô thị Ở Đàng Ngoài có Thăng Long,Phố Hiến,ở Đàng
Trang 3-Chợ xuất hiện nhiều chứng tỏ gì?
-HS:đọc phần chữ in nhỏ SGK Trang 111
+Em có nhận xét gì về các phố phường?
=>đẹp,rộng,lát gạch Xếp theo nghành hàng
+ Tại sao Hội An trở thành cảng lớn nhất ở
Đàng Trong?
=>đây là trung tâm buôn bán,trao đổi hàng
hoá,gần biển thuận lợi cho các thuyền buôn
nước ngoài ra vào
GV:Nhận xét H52:Phố xá đông đúc,tấp
nập,nhộn nhịp,thuyền bè qua lại đông
đúc,thuận lợi và rất gần bờ
-Tình hình ngoại thương như thế nào?
+Chúa Trịnh và chúa Nguyễn có thái độ như
thế nào trong việc buôn bán với nước ngoài
+Vì sao giai đoạn sau chúa Nguyễn - Trịnh
chủ trương hạn chế ngoại thương?
Trong có Thanh Hà,Hội An,Gia Định
-Trong thế kỉ XVII ngoại thương phát triển,nửa sau thế kỉ XVIII thì hạn chế
IV Củng cố - luyện tập:
- Kinh tế Đàng Trong - Đàng Ngoài khác nhau như thế nào?
- Đánh dấu các vị trí các làng thủ công nổi tiếng, các đô thị quan trọng ở Đàng Ngoài và Đàng Trong
V Dặn dò:
Học bài, BT 1.2
D Rút kinh nghiệm:
BÀI 23 (TT):
II VĂN HÓA
A Mục tiêu bài học:
1.Kiến thức:
-Tuy nho giáo vẫn được chính quyền phong kiến đề cao nhưng nhân dân trong làng xã luôn bảo tồn và phát huy nếp sống văn hoá truyền thống của dân tộc
-Đạo Thiên Chúa được tuyền bá vào nước ta đồng thời với việc thương nhân Châu Aâu đến nước
ta tìm nguồn lợi và tài nguyên.Chữ Quốc Ngữ ra đời xuất phát từ nhu cầu truyền đạo của càc giáo sĩ
2.Kĩ năng:
Mô tả lễ hội hoặc vài trò chơi tiêu biểu trong lễ hội của làng mình
3.Tư tưởng:
-Hiểu được truyền thống văn hoá của dân tộc luôn phát triển trong bất kì hoàn cảnh nào
-Bồi dưỡng ý thức bảo vệ truyền thống văn hoá dân tộc
B Phương tiện dạy học:
Tranh ảnh liên quan
C Tiến trình dạy học:
I Ổn định lớp:
II Kiểm tra bài cũ:
Trang 4-Tình hình kinh tế đàng ngoài ở thế kỷ XVII - XVIII phát triển như thế nào?
-Vì sao đến nửa đầu thế kỷ XVIII kinh tế nông nghiệp đàng trong còn có điều kiện phát triển
III Bài mới:
Mặc dù tình hình đất nước không ổn định, chia cắt kéo dài nhưng nền kinh tế vẫn đạt mức phát
triển nhất định Bên cạnh đó đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân có nhiều điểm mới do việc
giao lưu buôn bán với người phương tây được mở rộng
- Ở thế ky XVI - XVII nước ta có những tôn
giáo nào? Nói rõ sự phát triển của các tôn giáo
đó?
- Vì sao lúc này nho giáo không còn chiếm địa
vị độc tôn?
+Các thế lực phong kiến tranh giành địa vị
+Vua Lê tở thành bù nhìn
- Ở thôn quê có những hình thức sinh hoạt văn
hoá nào?
- Kể tên một số hội làng mà em biết?
- Quan sát H.53, miêu tả gì? Hình thức sinh
hoạt văn hóa có tác dụng gì?
- Đạo Thiên chúa bắt nguồn từ đâu, vì sao
xuất hiện ở nước ta?
- Thái độ của chính quyền Trịnh - Nguyễn đối
với đạo Thiên chúa?
- Chữ quốc ngữ ra đời trong hoàn cảnh nào?
Mục đích?
- Văn học giai đoạn này gồm mấy bộ phận
- Kể tên những thành tựu văn học?
- Thơ nôm xuất hiện ngày càng nhiều có ý
nghĩa như thế nào đối với tiếng nói và văn hóa
dân tộc (HS thảo luận)
- Em có nhận xét gì về văn học dân gian (Thể
loại, nội dung)
- Nghệ thuật dân gian gồm mấy loại hình HS
quan sát H.54
- Kể tên một số loại hình nghệ thuật dân gian
mà em biết?
1/ Tôn giáo:
- Nho giáo: vẫn được đề cao trong học tập ,thi
cử và tuyển chọn quan lại
- Phật giáo, đạo giáo phục hồi và phát triển
- Đạo thiên chúa xuất hiện cuối thế kỷ XVI
2/ Sự ra đời chữ quốc ngữ
- Thể kỷ XVII một số giáo sĩ phương tây dùng chữ cái la tinh ghi âm tiếng việt
- Đây là thứ chữ viết tiện lợi khoa học, dễ phổ biến
3/ Văn học, nghệ thuật dân gian.
a.Văn học:
-Văn học chữ nôm phát triển + Tiêu biểu Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đào Duy Từ
+ Nội dung: ca ngợi hạnh phúc con người tố cáo những bất công trong xã hội, sự thối nát của triều đình phong kiến
-Văn học dân gian phát triển với nhiều thể loại phong phú: truyện nôm, truyện tiếu lâm, thơ lục bát
b.Nghệ thuật dân gian:
- Nghệ thuật điêu khắc: điêu khắc gỗ, phật bà quan âm
- Nghệ thuật sâu khấu: chèo, tuồng đa dạng, phong phú, phản ánh đời sống lao động cần
cù, vất vả nhưng đầy lạc quan, lên án kẻ gian nịnh, ca ngợi tình yêu thương con người
IV Củng cố - luyện tập:
Trang 5- Hãy trình bày sự phát triển phong phú và đa dạng của những loại hình nghệ thuật dân gian ở nước ta vào thế kỷ XVI – XVIII?
- Vì sao nghệ thuật dân gian thời kỳ này phát triển cao?
V Dặn dò:
- Học bài, soạn bài 24
- BT 4, 5, 6
D Rút kinh nghiệm: