Xã hội hóa thi hành án dân sự

Xã hội hoá hoạt động thi hành án là một định hướng, chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, một nhiệm vụ trọng tâm của tiến trình cải cách tư pháp. Bài tiểu luận sau đây, tôi xin được đưa ra một vài nội dung để làm rõ vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự và giải thích sự cần thiết của xã hội hóa thi hành án dân sư trong thời kỳ hiện nay.

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 2

I Khái quát chung 2

1 Thi hành án dân sự 2

2 Xã hội hóa 2

3 Xã hội hóa thi hành án dân sự 3

II Nội dung vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự 3

1 Một số đặc điểm của xã hội hóa thi hành án dân sự 3

2 Nội dung cơ bản của xã hội hóa thi hành án dân sự 4

3 Các yêu cầu cơ bản của xã hội hóa thi hành án dân sự 6

III Tầm quan trọng của xã hội hóa thi hành án dân sự 6

IV Thực tiễn xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam 8

1 Một vài thành tựu đạt được trong thực hiện xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam 8

2 Một vài hạn chế trong việc thực hiện xã hội hóa thi hành án dân sự tại Việt Nam 10

3 Một vài kiến nghị để khắc phục hạn chế 11

C KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

Hãy làm rõ vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự Tại sao cần thiết phải xã hội hóa thi hành án dân sự

A MỞ ĐẦU

Thi hành án dân sự là việc có vai trò rất quan trọng trọng việc giải quyết các

vụ án dân sự Việc giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án có tuy có vai trò rất quan trọng nhưng thật ra mới chỉ là giai đoạn đầu của quá trình bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, muốn những quyền và lợi ích của đương sự trở thành hiện thực thì công tác thi hành án đóng vai trò quyết định Những năm qua công tác thi hành án nói chung đã có nhiều tiến bộ và đạt được kết quả nhất định, tuy nhiên, so với yêu cầu đặt ra đối với công tác thi hành án, nhất là trong điều kiện Việt Nam hội nhập Quốc tế và khu vực thì công tác thi hành án vẫn còn nhiều yếu kém Hàng năm vẫn còn một số lượng khá lớn các bản án, quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật, nhất là các bản án về dân sự chưa được thi hành, vì lượng công việc trong thi hành án không chỉ nhiều mà còn phức tạp, trong khi đó nguồn nhân lực và tài lực thì hạn chế do đó dẫn đến sự chày ỳ và chậm trễ trong thi hành án dân sự Bắt nguồn từ thực trạng đó, để huy động được các nguồn lực trong xã hội để tạo ra sức mạnh tổng hợp, đồng thời giải quyết được vấn đề chi phí của Nhà nước cho công tác thi hành án dân sự, vấn đề Xã hội hóa thi hành án dân sự được đặt ra Xã hội hoá hoạt động thi hành án là một định hướng, chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, một nhiệm vụ trọng tâm của tiến trình cải cách tư pháp Bài tiểu luận sau đây, tôi xin được đưa ra một vài nội dung để làm rõ vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự và giải thích sự cần thiết của xã hội hóa thi hành án dân sư trong thời kỳ hiện nay

B NỘI DUNG

I Khái quát chung

1 Thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự có vai trò quan trọng trong hoạt động tư pháp nói chung

và qúa trình giải quyết vụ án nói riêng Quyền, lợi ích hợp pháp cũng như nghĩa

vụ của đương sự trong vụ việc dân sự đã được Tòa án quyết định muốn trở thành hiện thực thì phải thông qua việc thi hành án

Thì hành án dân sự xuất phát và gắn liền với hoạt động xét xử của Tòa án, là việc thực hiện bản án, quyết định dân sự của Tòa án, một dạng hoạt động hành chính, hoạt động hành chính – tư pháp, hoạt động tư pháp, thi hành án dân sự mang tính tài sản – đặc trưng của hoạt động tư pháp, do cơ quan thi hành án dân

sự - cơ quan tư pháp tổ chức thực hiện Quá trình thi hành án dân sự có sự tham gia của nhiều cá nhân, cơ quan, tổ chức nên đã phát sinh nhiều mối quan hệ khác giữa cơ quant hi hành án dân sự với các cá nhân, cơ quan, tổ chức khác liên quan đễn việc thi hành án

Hoạt động thi hành án là công đoạn cuối cùng, bảo đảm cho bản án, quyết định của Toà án được chấp hành, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức,

cá nhân và Nhà nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nước

2 Xã hội hóa

Xã hội hóa là những giải pháp quan trọng trong việc cải cách tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nhằm tăng cường trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức và huy động các nguồn lực khác không nằm trong nhà nước vào công cuộc phát triển của đất nước, phát triển xã hội

2

Về mặt bản chất, xã hội hóa là việc chuyển những công việc mà không nhất thiết phải do cơ quan nhà nước trực tiếp tổ chức và thực hiện cho những cá

Tóm lại, Xã hội hóa là việc huy động, tạo điều kiện và tổ chức sự tham gia

rộng rãi, chủ động của nhân dân, của toàn xã hội cùng với Nhà nước chia sẻ trách nhiệm, đầu tư, phát triển các hoạt động trong một số lĩnh vực cụ thể; là quá

trình chuyển giao cho các cá nhân, tổ chức tư nhân “gánh đỡ” các công việc

trước đây do Nhà nước làm và trong bối cảnh nền kinh tế, xã hội hiện nay thì xã hội hóa là hướng đi tất yếu

3 Xã hội hóa thi hành án dân sự

Xã hội hóa thi hành án dân sự là làm cho việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án trở thành công việc chung của xã hội Nếu thi hành án dân sự được hiểu theo nghĩa rộng là sự thực hiện các quyền, nghĩa vụ của các bên theo phán quyết của Tòa án, thì xã hội hóa thi hành án dân sự là việc vận động, tổ chức và nâng cao trách nhiệm của các bên có quyền, nghĩa vụ, của cộng đồng và của toàn xã hội trong việc thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án

Xã hội hóa thi hành án dân sự thực chất là việc chuyển giao cho các cá nhân,

tổ chức tư nhân thực hiện một số công việc về thi hành án dân sự

II Nội dung vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự

1 Một số đặc điểm của xã hội hóa thi hành án dân sự

Thứ nhất, có sự tham gia của tổ chức, cá nhân vào việc tổ chức thi hành án

dân sự Sự tham gia của các tổ chức, cá nhân vào việc tổ chức thi hành án ngoài việc bảo vệ quyền lợi của người được thi hành án, người phải thi hành án mà còn giúp cho công lý được thực thi, giúp bảo đảm nền pháp chế xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, xã hội hóa thi hành án dân sự phải gắn liền với trách nhiệm quản lý

của Nhà nước Nhà nước tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra, phát huy vai trò của tổ chức trong thi hành án tư nhân; nhà nước giữ vai trò chủ đạo nhưng

không can thiệp sâu vào các hoạt động thi hành án dân sự mà chỉ kiểm soát các hoạt động này thông qua các công cụ chính sách, pháp luật có tính chất định hướng, đồng thời, đề cao chế độ trách nhiệm của những cá nhân, tổ chức thực hiện hoạt động thi hành án dân sự

Thứ ba, xã hội hóa thi hành án dân sự phải bảo đảm sự công bằng trong tiếp

cận và thụ hưởng dịch vụ giữa mọi công dân Mọi cá nhân, tổ chức khi hội tụ đủ các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của pháp luật đều có quyền tham gia cung cấp dịch vụ; tương tự, người dân khi có nhu cầu sử dụng dịch vụ đều có quyền yêu cầu cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ một cách bình đẳng như nhau Tuy nhiên, cũng lưu ý ở đây là công bằng chứ không phải là cào bằng

Thứ tư, tổ chức, cá nhân được chủ động thực hiện các công việc về thi hành

án dân sự theo quy định của pháp luật Các tổ chức, cá nhân thi hành án tư nhân khi được yêu cầu thi hành án, có quyền tổ chức, thực hiện công việc thi hành án trong phạm vi quyền hạn của mình, đồng thời có quyền yêu cầu các cơ quan, tổ chức hữu quan phối hợp theo quy định của pháp luật

2 Nội dung cơ bản của xã hội hóa thi hành án dân sự

Xã hội hóa thi hành án dân sự là vấn đề có ý nghĩa rất lớn đối với công tác thi hành án dân sự và việc xác định được nội dung của thi hành án dân sự sẽ đưa ra được đường lối, chính sách chung để phát huy tối đa hiệu của của công tác xã hội hóa thi hành án dân sự còn nếu không xác định được thì kết quả sẽ ngược lại

Nghị quyết số 48; 49/ NQ- TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã xác định nhiệm vụ xã hội hoá công tác thi

hành án: “Từng bước thực hiện việc xã hội hóa và quy định hình thức, thủ tục

để giao cho tổ chức không phải là cơ quan Nhà nước thực hiện một số công việc THA”.1

1 Nguyễn Thị Tuyền: Xã hôi hóa thi hành án dân sự-Một nhu cầu thiết yếu (Trường Đại học Tây Nguyên)

4

Các đương sự có hiểu biết đúng về pháp luật, nhận thức đúng các quyền và nghĩa vụ của họ trong thi hành án dân sự thì họ sẽ tự nguyện thực hiện việc thi hành án dân sự và việc thi hành án dân sự sẽ thuận lợi, vì vậy, trước hết phải xã hội hóa thi hành án dân sự việc tuyên truyền, giáo dục và thuyết phục đương sự

tự nguyện thi hành án dân sự Theo đó, mọi cá nhân, tổ chức đều được tham gia vào việc tuyên truyền, giáo dục và thuyết phục đương sự tự nguyện thi hành án dân sự

Để các quy định của luật đi vào đời sống thì phải xuất phát từ thực tế, luật phải phục vụ thực tiễn, do vậy, khi ban hành và xây dựng luật phải rất chú ý đến tính khả thi của luật Vấn đề xã hội hóa thi hành án dân sự mặc dù đã được nhiều nước trên thế giới tiến hành thực hiện và đã thu được kết quả tốt nhưng ở Việt Nam thì chưa hề có tiền lệ Vì vậy, để thực sự phát huy được hiệu quả, việc xã hội hóa ở Việt Nam cần phải có những bước đi thận trọng Trước hết cần xác định rõ trong các loại việc về thi hành án thì loại việc nào không thể xã hội hóa được, việc nào dứt khoát phải do cơ quan Nhà nước, cơ quan thi hành án tiến

hành, ví dụ: ra quyết định thi hành án, cưỡng chế thi hành án,…; việc nào có thể

giao cho các tổ chức khác, cho tư nhân tiến hành, ví dụ: xác minh tài sản, địa chỉ của người phải thi hành án, bảo quản, định giá và bán tài sản kê biên,…

Để tạo điều kiện cho các cá nhân, tổ chức tư nhân tham gia tổ chức thi hành

án dân sự có thể thiết lập một mô hình tư nhân mà có thể đảm nhiệm công tác thi hành án dân sự Các văn phòng, tổ chức thi hành án dân sự tư nhân được giao thực hiện một số công việc về thi hành án dân sự, tự chủ về kinh phí hoạt động, chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn thi hành án của mình

Bên cạnh đó, để bảo đảm việc thi hành án nhanh chóng và đúng pháp luật thì phải kiểm tra, giám sát, kiểm sát các hoạt động thi hành án dân sự Hiện nay, mới chỉ thực hiện được việc kiểm tra, kiểm sát các hoạt động thi hành án dân sự

là chủ yếu còn việc giám sát các hoạt động thi hành án dân sự rất hạn chế

Việc kiểm sát, kiểm tra do Viện kiểm sát thực hiện do vậy vừa tốn kém cho ngân sách Nhà nước không ít mà nhiều khi vẫn không có hiệu quả Để khắc phục tình trạng này cần phải xã hội hóa cả việc giám sát, kiểm tra hoạt động thi hành án dân sự Theo đó, các cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền hạn, nhiệm vụ trong việc giám sát, kiểm tra Cá nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trong việc thi hành án dân sự có trách nhiệm tạo điều kiện cho các cá nhân, cơ quan, tổ chức trong việc giám sát, kiểm tra các hoạt động thi hành án dân sự và trả lời các yêu cầu, kiến nghị của họ trong thời hạn do pháp luật quy định

3 Các yêu cầu cơ bản của xã hội hóa thi hành án dân sự

Thứ nhất, xã hội hóa thi hành án dân sự phải tạo ra cơ hội cho các cá nhân, tổ

chức được đóng góp công, của cho thi hành án dân sự Các cá nhân, tổ chức ngoài nhà nước giúp chi phí của Nhà nước cho công tác thi hành án, góp phần giải quyết bội chi ngân sách nhà nước

Thứ hai, xã hội hóa thi hành án dân sự cần phải tạo ra cơ sở pháp lý để các

chủ thể được chủ động trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia vào quá trình thi hành án dân sự và chịu trách nhiệm về việc thực hiện đó

Thứ ba, xã hội hóa thi hành án dân sự phải phải tạo được cơ chế thi hành án

dân sự trong đó các cá nhân, tổ chức tư nhân được thực hiện một số công việc thi hành án dân sự

Thứ tư, xã hội hóa thi hành án dân sự phải đảm bảo được lợi ích của Nhà

nước, quyền và lợi ích của các đương sự và cá nhân, tổ chức tham gia thi hành

án dân sự

Ngoài ra, xã hội hóa thi hành án dân sự cần nâng cao được hiệu quả quản lý

nhà nước đối với thi hành án dân sự

6

III Tầm quan trọng của xã hội hóa thi hành án dân sự

Xã hội hóa thi hành án dân sự có tầm quan trọng và vai trò rất lớn trong hoạt động thi hành án dân sự, điều này tạo thêm một công cụ pháp lý để người dân tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi yêu cầu thi hành án

Thứ nhất, xã hội hóa thi hành án dân sự góp phần hỗ trợ Tòa án, cơ quan thi

hành án dân sự và cơ quan nhà nước khác nâng cao hiệu quả công việc Trước hết đó chính là việc nâng cao công tác giáo dục, nâng cao trách nhiệm của các cá nhân, cơ quan thi hành án dân sự, huy động được các nguồn lực trong xã hội nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp, khắc phục được tình trạng trì trệ trong thi hành

án dân sự Bên cạnh đó còn giảm bớt áp lực công việc cho cơ quan thi hành án

Thứ hai, xã hội hóa thi hành án dân sự giúp làm giảm gánh nặng về nhân lực,

chi phí của Nhà nước cho hoạt động thi hành án Vì công tác thi hành án bao gồm rất nhiều việc phức tạp, việc thực hiện những công việc này đòi hỏi tốn rất nhiều sức người và của, vì vậy xã hội hóa thi hành án dân sự đã làm giảm gánh nặng về người và của cho việc thi hành án dân sự

Thứ ba, xã hội hóa thi hành án dân sự sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh giữa các

tổ chức tư nhân với nhà nước, tạo cơ hội cho người dân sử dụng và lựa chọn những dịch vụ tốt nhất Vì thông qua việc xã hội hóa thi hành án dân sự sẽ đòi hỏi các cơ quan, tổ chức làm nhiệm vụ thi hành án phải tự nâng mình lên để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao và phức tạp của công tác thi hành án, do đó, khắc phục được tình trạng quan liêu trong công tác thi hành án; các bản án, quyết định của Toà án sẽ được thi hành một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn Khi đã được xã hội hóa, các tổ chức, các cá nhân có chức năng thi hành án sẽ cạnh tranh lành mạnh trên cơ sở nâng cao hiệu quả thi hành án để bảo vệ uy tín của tổ chức mình Và như vậy sẽ tạo thêm sự lựa chọn cho người dân trong thi hành án, phù hợp với điều kiện, khả năng cụ thể của mình

Thứ tư, xã hội hóa thi hành án dân sự góp phần bảo đảm tốt hơn quyền và lợi

ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức vì công tác thi hành án sẽ được bảo đảm hơn

Vì như chúng ta đã biết công tác thi hành án dân sự bao gồm nhiều công việc khác nhau nếu chỉ do cơ quan thi hành án dân sự thực hiện thì nhiều khi cơ quan này không thể thực hiện được vì bị quá tải trong công việc và sẽ dẫn đến sự chây

ỳ, chậm trể trong thi hành án dân sự từ đó không bảo đảm tốt quyền lợi của công dân Nên xã hội hóa thi hành án dân sự góp phần bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức

Thứ năm, xã hội hóa công tác thi hành án dân sự sẽ nâng cao được tinh thần

trách nhiệm cá nhân và sự tận tuỵ của nhân viên thi hành án trong công tác thi hành án, với chế độ lương bổng, phụ cấp hợp lý cũng với những chính sách đãi ngộ khác sẽ góp phần cải thiện đáng kể thu nhập cho các nhân viên thi hành án, tạo nên sự yên tâm của họ đối với nghề nghiệp của mình, giúp họ thật sự gắn bó

và yêu nghề hơn

Thứ sáu, xã hội hóa thi hành án dân sự tạo điều kiện cho các cá nhân, tổ chức

tham gia tích cực vào hoạt động thi hành án, phát huy khả năng cũng như năng lực tiềm tàng trong xã hội, khơi dậy tính sáng tạo và chủ động tích cực của người dân Vì xã hội hóa thi hành án dân sự sẽ hình thành nên tổ chức thi hành

án tư nhân qua đó bổ sung thêm một lực lượng thi hành án chuyên nghiệp có trình độ chuyên môn cao trong nhiều lĩnh vực khác nhau không chỉ là kiến thức pháp lý mà còn hiểu biết sâu sắc các lĩnh vực khác như kinh tế, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, v.v… qua đó giúp bên được thi hành án có điều kiện xác minh chính xác thực trạng tài sản của bên phải thi hành án, nâng cao số lượng án có điều kiện thi hành, đảm bảo quyền lợi cho bên được thi hành án

Tóm lại, xã hội hóa thi hành án dân sự sẽ khuyến khích nhân dân tham gia vào

lĩnh vực thi hành án dân sự, khuyến khích việc tự nguyện thi hành án của người

có nghĩa vụ, nâng cao tính tích cực, tự chủ của nhân dân, chia sẻ trách nhiệm với Nhà nước, góp phần tăng cường dân chủ trong tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước, góp phần tạo sự bình đẳng giữa các chủ thể khi tham gia vào các quan

hệ dân sự, kinh tế, tạo động lực cho phát triển kinh tế – xã hội cũng như sẽ khắc phục được sự quan liêu, lạm quyền từ người được trao quyền lực đồng thời tránh

8

được sự rườm rà, chậm chạp về thủ tục thi hành án của cơ quan thi hành án dân sự

IV Thực tiễn xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam

1 Một vài thành tựu đạt được trong thực hiện xã hội hóa thi hành án dân

sự ở Việt Nam

Như đã nhắc tới ở trên, Nghị quyết số 48/ NQ - TW ngày 24/5/2005 của Bộ chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến

năm 2010 định hướng đến năm 2020 nêu rõ: “Xây dựng Bộ luật thi hành án,

xác định Bộ Tư pháp là cơ quan giúp Chính phủ quản lý nhà nước thống nhất công tác thi hành án” Nghị quyết số 49/ NQ- TW ngày 02/06/2005 của Bộ

chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã xác định nhiệm vụ xã

hội hoá công tác thi hành án: “Từng bước thực hiện việc xã hội hoá và quy định

hình thức, thủ tục để giao cho tổ chức không phải là cơ quan Nhà nước thực hiện một số công việc thi hành án”.

Để thực hiện quan điểm, chủ trương của Đảng về xã hội hóa thi hành án dân

sự, ngày 14 tháng 11 năm 2008, Quốc hội khóa 12 đã ban hành Nghị quyết số 24/2008/QH12 về việc thi hành Luật Thi hành án dân sự đã giao Chính phủ quy định và tổ chức thực hiện thí điểm chế định Thừa phát lại (Thừa hành viên) tại một số địa phương Việc thí điểm thừa phát lại được thực hiện từ ngày Luật thi hành án dân sự năm 2008 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2009 đến ngày 01/07/2012

Sau 05 năm thực hiện thí điểm mô hình Thừa phát lại, Quốc hội đã thông qua

Nghị quyết 107/2015/QH13 về thực hiện Chế định Thừa phát lại, theo đó “…

cho thực hiện chế định Thừa phát lại trong phạm vi cả nước kể từ ngày 01 tháng

01 năm 2016” Qua gần 06 năm thí điểm mô hình Thừa phát lại tại 13 tỉnh,

thành phố trực thuộc trung ương trên 04 lĩnh vực: Tống đạt văn bản theo yêu cầu của Tòa án và cơ quan thi hành án dân sự; lập vi bằng; Xác minh điều kiện

thi hành án và trực tiếp tổ chức thi hành án Tính đến ngày 30/9/2015, các Văn