Bai 24 Hoan du

*Ghi nhớ : Hoán dụ là gọi tên sự vật hiện tượng, khái niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt .[r]

Áo nâu liền với áo xanh Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

(Tố Hữu)

Áo nâu

Áo xanh

Người nông

dân

Người công

nhân

Áo và

người có quan hệ gần gũi

Nông thôn

Thị thành

Những người sống ở nông thôn

Những người sống

ở thành phố

Nơi sống và

người sống

có quan hệ gần gũi.

Đặc điểm,

tính chất

Sự vật có đặc điểm, tính chất

CÁCH DIỄN ĐẠT CỦA TÁC GIẢ TỐ HỮU

CÁCH DIỄN ĐẠT BÌNH THƯỜNG

Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành

đứng lên.

(Tố Hữu )

“Tất cả nông dân sống ở nông thôn và công nhân sống ở thành phố đều đứng lên. ”

Cách nói ngắn gọn, tăng sức

gợi hình, gợi cảm cho sự

diễn đạt

Thông báo sự kiện, không có giá trị biểu cảm.

*Ghi nhớ :

Hoán dụ là gọi tên sự vật hiện

tượng, khái niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan

hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

Bài tập nhanh

• ? Tìm từ ngữ hoán dụ trong ví dụ sau:

• “ Cả lớp đều im lặng , lắng nghe cô giáo giảng bài”

• -> Cả lớp là hoán dụ dùng để chỉ những học sinh có mặt trong lớp học

a Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cùng thành cơm.

(Hoàng Trung Thông)

b Một cây làm chẳng lên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

(Ca dao)

c Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè.

(Tố Hữu)

d Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên người : Hồ Chí Minh

( Tố Hữu )

CÂU HỎI THẢO LUẬN NHÓM BÀN ( 3 PHÚT )

1 Em hiểu từ ngữ in đậm trong các vd có nghĩa như thế nào?

2 Dựa vào ngữ cảnh tìm hiểu các mối quan hệ sau:

a Giữa bàn tay với sự vật mà nó biểu thị có quan hệ gì?

b Giữa một và ba với số lượng mà nó biểu thị có quan hệ gì?

c Giữa đổ máu với hiện tượng mà nó biểu thị có quan hệ gì?

d Giữa trái đất với sự vật mà nó biểu thị có quan hệ gì?

Bàn tay Chỉ người lao động

trên trái đất

Lấy bộ phận để chỉ toàn thể

Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

Lấy dấu hiệu của hiện tượng để gọi hiện tượng

Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên Người : Hồ Chí Minh.

( Tố Hữu )

Một cây làm chẳng nên non.

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

( Ca dao )

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

( Hoàng Trung Thông )

Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về ( Tố Hữu )

Lấy cái cụ thể

để gọi cái trừu tượng.

Lấy dấu hiệu của hiện tượng

để gọi hiện tượng

Lấy vật chứa đựng để gọi vật

bị chứa đựng Lấy một bộ phận

để gọi toàn thể

Ghi nhớ:

Có 4 kiểu hoán dụ thường gặp là :

- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể ;

- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứađựng ;

- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật ;

- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.

Bài 1 (sgk/84) Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối

quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì

a Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm đói rách

Làng xóm ta ngày nay bón mùa nhộ nhịp cảnh làm ăn tập thể

(Hồ Chí Minh)

b Vì lợi ích mười năm phải trồng cây

Vì lợi ích trăm năm phải trồng người

(Hồ chí Minh)

c Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay

(Tố Hữu)

a) Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm đói

rách Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể.

( Hồ Chí Minh )

Làng xóm

Làng xóm

Làng xóm

người nông dân.

vật bị chứa đựng.

vật chứa đựng Quan

hệ

b) Vì lợi ích mười năm phải trồng cây ,

Vì lợi ích trăm năm phải trồng người.

( Hồ Chí Minh )

mười năm

trăm năm

Mười năm Trăm năm

thời gian trước mắt thời gian lâu dài.

Quan

hệ cái cụ thể cái trừu tượng

c) Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

( Tố Hữu)

sự vật.

Áo chàm

Quan hệ dấu hiệu của sự vật

- Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng sự vật, hiện tượng khác.

- Đều có bốn kiểu.

GIỐNG

NHAU

KHÁC

NHAU

VÍ DỤ

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

- Gọi tên sự vật, hiện tượng bằng tên sự vật, hiện tượng khác;

- Có tác dụng tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt Dựa vào quan hệ tương đồng

(giống nhau)

Dựa vào quan hệ tương cận

(gần gũi)

Cụ thể:

- Hình thức

- Cách thức thực hiện

- Phẩm chất

- Chuyển đổi cảm giác

Cụ thể:

- Bộ phận - toàn thể

- Vật chứa đựng -vật bị chứa đựng

- Dấu hiệu của sự vật - sự vật

- Cụ thể - trừu tượng

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

14

Điền từ còn thiếu vào dấu …để hoàn chỉnh đoạn khái niệm Hoán dụ sau đây ?

Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiên tượng, khái niệm

bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác

có quan hệ … với nó nhằm tăng sức gợi hình,

gợi cảm cho sự diễn đạt

gần gũi

15

Có 4 kiểu hoán dụ là :

- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể;

- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng;

- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật;

- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.

sau và cho biết nó thuộc kiểu hoán dụ nào ?

(Ca dao)

Chỉ ra phép hoán dụ trong câu thơ sau và cho biết nó thuộc kiểu hoán dụ nào ?

Mồ hôi mà đổ xuống đồng Lúa mọc trùng trùng sáng cả đồi nương.

(Ca dao)

Mồ hôi  chỉ sự lao động nặng nhọc, vất vả Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật