Tiểu luận chuyên đề, AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG lý LUẬN và THỰC TIỄN ở VIỆT NAM HIỆN NAY

MỤC LỤC Trang PHẦN 1. MỞ ĐẦU PHẦN 2. NỘI DUNG 2.1. Khái niệm cơ bản 2.1.1. Khái niệm 2.1.2. Một số đặc trưng nổi bật của an ninh phi truyền thống 2.1.3. Tác động của vấn đề an ninh phi truyền thống 2.1.4. Một số vấn đề an ninh phi truyền thống nổi bật hiện nay ... 2.2. Các vấn đề an ninh phi truyền thống của Việt Nam 2.2.1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về tăng cường ứng phó với mối đe dọa an ninh phi truyền thống 2.2.2. Thực trạng vấn đề an ninh phi truyền thống của nước ta 2.3. Một số giải pháp nhằm ứng phó với vấn đề an ninh phi truyền thống của Việt Nam PHẦN 3. KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO   MỞ ĐẦU Từ sau Chiến tranh lạnh đến nay, khái niệm an ninh trong quan hệ quốc tế ngày càng được mở rộng, dần trở thành an ninh toàn diện và lấy con người làm trung tâm (an ninh con người), chứ không chỉ là sự an nguy giữa các quốc gia, các chủ thể chính trong quan hệ quốc tế. Chính vì vậy, bên cạnh các mối đe dọa về quân sự, đã và đang xuất hiện ngày càng nhiều yếu tố mới đe dọa đến an ninh con người, an ninh quốc gia như: khủng bố, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, ma túy, tội phạm xuyên quốc gia... Từ đó xuất hiện thuật ngữ “an ninh phi truyền thống” để phân biệt với các thách thức an ninh truyền thống. Quan niệm, cách tiếp cận, ứng phó về an ninh phi truyền thống rất đa dạng. Đây là vấn đề mới và rất phức tạp, phạm vi mở rộng trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, giới học giả và chính giới đã xây dựng được nhiều nhận thức chung cơ bản như thách thức an ninh phi truyền thống đe dọa sự sinh tồn và phát triển của con người, cộng đồng xã hội, quốc gia dân tộc và nhân loại. Vì vậy, ứng phó với thách thức an ninh phi truyền thống cần huy động những chủ thể, nguồn lực và sử dụng phương thức hoàn toàn khác với ứng phó với thách thức an ninh truyền thống. Do tầm quan trọng của vấn đề, nên tôi đã lựa chọn chủ đề này để viết tiểu luận của mình.

TIỂU LUẬN CHUYÊN ĐỀ

AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT

NAM HIỆN NAY

MỤC LỤC

Trang

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

PHẦN 2 NỘI DUNG

2.1 Khái niệm cơ bản

2.1.1 Khái niệm

2.1.2 Một số đặc trưng nổi bật của an ninh phi truyền thống

2.1.3 Tác động của vấn đề an ninh phi truyền thống

2.1.4 Một số vấn đề an ninh phi truyền thống nổi bật hiện nay

2.2 Các vấn đề an ninh phi truyền thống của Việt Nam

2.2.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về tăng cường ứng phó với mối đe dọa an ninh phi truyền thống

2.2.2 Thực trạng vấn đề an ninh phi truyền thống của nước ta

2.3 Một số giải pháp nhằm ứng phó với vấn đề an ninh phi truyền thống của Việt Nam

PHẦN 3 KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

Từ sau Chiến tranh lạnh đến nay, khái niệm an ninh trong quan hệ quốc

tế ngày càng được mở rộng, dần trở thành an ninh toàn diện và lấy con người làm trung tâm (an ninh con người), chứ không chỉ là sự an nguy giữa các quốc gia, các chủ thể chính trong quan hệ quốc tế Chính vì vậy, bên cạnh các mối

đe dọa về quân sự, đã và đang xuất hiện ngày càng nhiều yếu tố mới đe dọa đến an ninh con người, an ninh quốc gia như: khủng bố, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, ma túy, tội phạm xuyên quốc gia Từ đó xuất hiện thuật ngữ “an ninh phi truyền thống” để phân biệt với các thách thức an ninh truyền thống

Quan niệm, cách tiếp cận, ứng phó về an ninh phi truyền thống rất đa dạng Đây là vấn đề mới và rất phức tạp, phạm vi mở rộng trên nhiều lĩnh vực Tuy nhiên, giới học giả và chính giới đã xây dựng được nhiều nhận thức chung cơ bản như thách thức an ninh phi truyền thống đe dọa sự sinh tồn và phát triển của con người, cộng đồng xã hội, quốc gia dân tộc và nhân loại Vì vậy, ứng phó với thách thức an ninh phi truyền thống cần huy động những chủ thể, nguồn lực và sử dụng phương thức hoàn toàn khác với ứng phó với thách thức an ninh truyền thống Do tầm quan trọng của vấn đề, nên tôi đã lựa chọn chủ đề này để viết tiểu luận của mình

PHẦN 2 NỘI DUNG

2.1 KHÁI NIỆM CƠ BẢN

2.1.1 Khái niệm

Từ cuối những năm 80 của thế kỷ XX, an ninh phi truyền thống trở thành một thuật ngữ phổ biến trong các hội nghị, diễn đàn khu vực, quốc

tế, cũng như trong hợp tác song phương và đa phương giữa các chủ thể trong quan hệ quốc tế Tuy nhiên, có rất nhiều cách hiểu khác nhau về an ninh phi truyền thống Tùy thuộc vào cách nhìn nhận, lợi ích và hoàn cảnh cụ thể mà mỗi quốc gia, tổ chức lại đưa quan niệm khác nhau về an ninh phi truyền thống Ranh giới giữa khái niệm an ninh truyền thống và

an ninh phi truyền thống cũng rất mong manh, có sự chuyển hóa nhanh chóng trong nhiều trường hợp, đôi khi có sự chồng lấn Hiện nay có hai luồng quan điểm chính về an ninh phi truyền thống:

Một là, an ninh phi truyền thống là sự tổng hợp các thách thức đặt ra

đối với con người và các nhà nước - các chủ thể chính trong quan hệ quốc tế, bao gồm an ninh quân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường An ninh phi truyền thống không đối lập với an ninh truyền thống mà là mở rộng nội hàm của khái niệm an ninh truyền thống - vốn lấy an ninh quân sự làm trung tâm Căn cứ xuất phát của quan niệm này là do tính tương đối của an ninh phi truyền thống, một mối đe dọa an ninh phi quân sự có thể chuyển hóa thành xung đột vũ trang, chiến tranh

Hai là, an ninh phi truyền thống được quan niệm khác với an ninh

truyền thống, tức là không bao gồm yếu tố quân sự, quốc phòng Trường phái thứ hai rõ ràng hơn về mặt định nghĩa, nhưng giống với trường phái trên ở chỗ các vấn đề an ninh phi truyền thống đều có thể dẫn tới xung đột, chiến tranh Ở Việt Nam, quan điểm chính thống và quan niệm của hầu hết các học giả theo cách tiếp cận của trường phái thứ hai, tức quan niệm an ninh phi

truyền thống không bao gồm các yếu tố quân sự, quốc phòng.

Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc, an ninh phi truyền thống bao gồm

7 lĩnh vực: kinh tế, lương thực, sức khỏe, môi trường, con người, cộng đồng

và chính trị Ở cấp độ khu vực, an ninh phi truyền thống được hiểu là những vấn đề về các loại tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là tội phạm khủng bố và

ma túy đe dọa an ninh khu vực và thế giới, đồng thời tạo ra những thách thức mới đối với hòa bình, ổn định trong và ngoài khu vực

2.1.2 Một số đặc trưng nổi bật của an ninh phi truyền thống

Về tổng thể, nhận thức về an ninh phi truyền thống xuất hiện khá muộn

so với an ninh truyền thống và có nhiều điểm khác biệt

Một là, về nội hàm, an ninh phi truyền thống liên quan đến nhiều lĩnh

vực, nhiều vấn đề (khủng bố, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, ma túy, tội phạm xuyên quốc gia, môi trường, lương thực, nhân quyền ) trong khi đó an ninh truyền thống chủ yếu liên quan đến chính trị, quyền lực, quân sự

Hai là, về đối tượng, đối tượng của an ninh phi truyền thống rộng hơn

rất nhiều so với an ninh truyền thống, không chỉ là các quốc gia độc lập, có chủ quyền, mà còn bao gồm con người An ninh phi truyền thống ít liên quan đến chủ quyền quốc gia còn an ninh truyền thống gắn liền với chủ quyền quốc gia

Ba là, phương thức ứng phó của các quốc gia đối với các thách thức an

ninh phi truyền thống phức tạp, đa dạng hơn rất nhiều, có sự tham gia của các

tổ chức xã hội, thậm chí là các cá nhân và các giải pháp chính trị, quân sự thường không hiệu quả

Bốn là, việc phân biệt đâu là vấn đề an ninh truyền thống, an ninh phi

truyền thống chỉ mang tính tương đối bởi sự đan xen, chồng lấn nội dung giữa hai vấn đề này Nội hàm vấn đề an ninh phi truyền thống có tính chất

“động” và “mở” cùng với thời gian, nội hàm của nó có thể còn tiếp tục được

mở rộng hơn Trong quá trình phát triển có những vấn đề mất đi, có những vấn đề phát triển hơn, có những vấn đề thu hẹp hoặc mở rộng Như vấn đề

dân di cư đã có trong lịch sử xong hiện nay vấn đề di cư trở thành vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng rất lớn đến nhiều quốc gia, tình hình kinh tế chính trị chung

2.1.3 Tác động của vấn đề an ninh phi truyền thống

Trong lịch sử, loài người đã từng chịu nhiều tác động từ các mối đe dọa

an ninh phi truyền thống như các đại dịch bệnh, đói nghèo, thảm họa tự nhiên Phạm vi tác động của vấn đề an ninh phi truyền thống đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia lãnh thổ và lợi ích an ninh quốc gia dân tộc của một nước Tính chất nguy hiểm của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống không chỉ biểu hiện ở mức độ hủy hoại, sự tàn phá của nó đối với cuộc sống con người, mà còn đặt ra nhiều thách thức đối với sự ổn định xã hội, sự tồn vong của cả cộng đồng, sự phát triển của quốc gia An ninh phi truyền thống tác động đến hiệu quả hợp tác và hội nhập toàn cầu, thậm chí còn làm nảy sinh các vấn đề về an ninh quân sự, chính trị

Toàn cầu hóa, tính tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia tăng lên, thế giới nhỏ bé nhưng lại khó kiểm soát hơn, kém an toàn hơn, các mối đe dọa

An ninh phi truyền thống có mức độ nguy hiểm, sức ảnh hưởng rộng hơn, tốc

độ lây lan thông tin nhanh nên tác động ở phạm vi rộng lớn hơn

Để giải quyết và đối phó phải có sự nỗ lực chung của cộng đồng quốc

tế với những giải pháp và bước đi phù hợp, kế hoạch tổng lực các biện pháp kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, pháp luật, văn hóa, xã hội,

2.1.4 Một số vấn đề an ninh phi truyền thống nổi bật hiện nay

Vấn đề an ninh phi truyền thống nổi bật và tác động trực tiếp nhất hiện nay là chủ nghĩa khủng bố quốc tế Hành động khủng bố là những hành động

sử dụng bạo lực, có tính toán trước nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể, thông thường là mục tiêu chính trị Trong những hành động này, yếu tố “kích thích nỗi sợ hãi” lây lan được cho là then chốt, và sự tàn nhẫn, coi thường các giá trị nhân bản, hướng vào những nơi đông người là những đặc điểm nổi bật

Sau sự kiện ngày 11/9, có thể nói chủ nghĩa khủng bố đã trở thành mối đe đọa lớn nhất cho các quốc gia

Một thách thức an ninh phi truyền thống nghiêm trọng khác là biến đổi khí hậu Sự biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng Biểu hiện rõ nhất là sự nóng lên của trái đất, là băng tan, nước biển dâng cao;

là các hiện tượng thời tiết bất thường, cực đoan như bão lũ, sóng thần, động đất, hạn hán và giá rét kéo dài dẫn đến thiếu lương thực, thực phẩm và xuất hiện hàng loạt dịch bệnh trên người, gia súc, gia cầm

Ô nhiễm môi trường cũng đang trở nên ngày càng nghiêm trọng Đó là tình trạng môi trường bị ô nhiễm bởi các chất hóa học, sinh học, bức xạ, tiếng ồn gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và các cơ thể sống khác Ô nhiễm môi trường xảy ra là do con người và cách quản lý của con người Ô nhiễm môi trường dẫn tới phá vỡ cấu trúc môi trường sinh thái tự nhiên, vấn

đề này ngày càng trầm trọng, đe doạ trực tiếp sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững, sự tồn tại, phát triển của các thế hệ hiện tại và tương lai

Tình trạng tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, buôn bán phụ nữ và trẻ em diễn biến rất phức tạp Trong những năm gần đây tội phạm công nghệ cao, tình trạng mua bán phụ nữ và trẻ em - một hình thức nô lệ hiện đại đang ngày càng gia tăng một cách đáng kể ở nhiều quốc gia trên thế giới Đây không còn là vấn đề riêng biệt của mỗi nước mà nó đã mang tính toàn cầu, thu hút sự quan tâm của nhiều chính phủ, nhiều tổ chức quốc tế và

tổ chức phi chính phủ trên thế giới Tội phạm mua bán phụ nữ và trẻ em thường gắn liền với các hành vi xuất, nhập cảnh trái phép, mại dâm, lạm dụng tình dục và bóc lột lao động, trong đó mua bán phụ nữ và trẻ em nhằm mục đích mại dâm chiếm tỉ lệ đáng kể

Vấn đề an ninh mạng, an ninh thông tin đang nổi lên vì sự phát triển vượt bậc của công nghệ mạng và Internet cùng với các website thông tin trực tuyến trong các lĩnh vực của cuộc sống đã làm cho nhu cầu triển khai các hệ thống ứng dụng trong lĩnh vực mạng máy tính và truyền thông tăng lên nhanh

chóng Tuy nhiên, tình hình mất an ninh mạng đang diễn biến phức tạp và xuất hiện nhiều nguy cơ đe dọa đến việc phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh Đặc biệt số vụ tấn công, xâm nhập hệ thống thông tin đang gia tăng ở mức báo động về số lượng, đa dạng về hình thức, tinh vi về công nghệ

Các vấn đề khác rất đáng quan tâm như an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh năng ỉượng cũng đang nổi lên gay gắt, nhất là an ninh lương thực Theo định nghĩa của Tổ chức Nông lương quốc tế (FAO) thì an ninh lương thực là mọi người có quyền tiếp cận các thực phẩm một cách an toàn, bổ dưỡng, đầy đủ mọi lúc mọi nơi để duy trì cuộc sống khỏe mạnh và năng động Việc bảo đảm an ninh lương thực quốc gia được nhiều nước đặt lên vai trò quan trọng trong chương trình nghị sự và hành động của quốc gia mình, đặc biệt là việc ưu tiên phát triển nông nghiệp Trong thời đại ngày nay, vấn đề an ninh lương thực còn là vấn đề toàn cầu và là mối quan tâm chung của toàn nhân loại với sự ảnh hưởng của hiện tượng biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự gia tăng dân số

Trong nghiên cứu mới, các chuyên gia đã sử dụng các mô hình kinh tế nông nghiệp kết hợp với những ước tính về lượng khí CO2 thải ra môi trường

và dự báo phát triển toàn cầu để đánh giá tác động của tình trạng biến đổi khí hậu đối với sản lượng lương thực, thương mại và tiêu dùng toàn cầu tính đến năm 2050 Kết quả cho thấy, từ nay tới 2050, nếu lượng khí CO2 thải ra môi trường tiếp tục duy trì ở mức hiện tại thì tỷ lệ tăng dự trữ thực phẩm toàn cầu

sẽ giảm 1/3 so với dự tính Trong khi theo ước tính, trong khoảng thời gian này dân số thế giới sẽ tăng từ 7 lên 9 tỷ người, đặt ra yêu cầu sản lượng lương thực phải tăng với tỷ lệ cao hơn để đáp ứng đủ nhu cầu cho tất cả dân số thế giới

Chính vì vậy, các chuyên gia cảnh báo với tốc độ tăng nhiệt như hiện nay, điều này sẽ rất khó, thậm chí không thể thực hiện Một khi sản lượng thu hoạch sụt giảm, giá thực phẩm sẽ tăng cao, buộc người dân phải cắt giảm

mức tiêu thụ bằng cách thay đổi thực đơn và mức độ năng lượng cung cấp mỗi ngày Những thay đổi này sẽ kéo theo nhiều tác động lớn hơn khác về sức khỏe

Vấn đề đi cư xuyên biên giới: Với hơn một triệu người tị nạn và người

di cư tràn vào châu Âu trong năm 2015, "lục địa già" đang thật sự đối mặt với thảm họa nhân đạo tồi tệ nhất từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai Cuộc khủng hoảng di cư chưa từng có kể từ Chiến tranh thế giới lần thứ hai; Trong năm vừa qua, hơn 1.006.000 người tị nạn và người di cư đã ồ ạt vào châu Âu Trong đó, hơn 972 nghìn người đã vượt biển để tới “lục địa già” và chỉ có 34 nghìn người đi tìm “miền đất hứa” bằng đường bộ Nếu như số người tới châu Âu bằng đường biển trong năm 2014 dừng lại ở mức 216 nghìn người thì con số này trong năm vừa qua đã lớn gấp hơn bốn lần

Và trong thời gian tới chắc chắn làn sóng di cư xuyên biên giới sẽ diễn

ra ngày càng mạnh mẽ hơn do các yếu tố chiến tranh, khủng bố, biến đổi khí hậu, và đây là vấn đề thách thức rất lớn yêu cầu các quốc gia phải chung tay giải quyết

Tình trạng bệnh dịch lây lan ngày càng nhanh Hiện nay trên thế giới đang phải đối mặt với rất nhiều loại dịch bệnh, trong đó có rất nhiều bệnh dịch rất nguy hiểm, khả năng tử vong rất cao và không có thuốc chữa, hoặc thuốc chữa rất hiếm như HIV/AIDS, Ebola, cúm H5N1, H7N9, dịch tả, SARS, virus zika, Trong điều kiện thế giới kết nối nhanh chóng như hiện nay thì việc lây lan các bệnh dịch là vô cùng nhanh chóng và nguy hiểm

2.2 Các vấn đề an ninh phi truyền thống của Việt Nam

2.2.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về tăng cường ứng phó với mối đe dọa an ninh phi truyền thống

Đối với nước ta, vấn đề an ninh phi truyền thống được Đảng và Nhà nước ta nhận thức từ rất sớm Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị (khoá VIII) về Chiến lược an ninh quốc gia (năm 1998) đã cảnh báo và chỉ ra các yếu tố thách thức đối với an ninh quốc gia của Việt Nam; trong đó, có vấn đề an

ninh phi truyền thống Từ đó đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã chú trọng và từng bước đề ra những chủ trương, đối sách thích hợp đối với an ninh phi truyền thống và gắn các chủ trương, đối sách đó với các quan điểm, tư duy đổi mới kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và đối ngoại trong thời kỳ đổi mới đất nước Văn kiện Đại hội XI của Đảng đã chỉ rõ: “ chủ động ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch

và sẵn sàng ứng phó với các mối đe doạ an ninh phi truyền thống mang tính toàn cầu, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống” đã khẳng định nhận thức, quan điểm nhất quán về những nội dung, thách thức của an ninh phi truyền thống đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới, được biểu hiện ở các điểm cơ bản sau:

Một là, văn kiện Đại hội XI của Đảng bước đầu đã phân định một cách

tương đối rõ nội hàm khái niệm an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống phù hợp với thực tiễn đất nước, khu vực và quốc tế trong giai đoạn hiện nay Theo đó, an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống là hai khái niệm độc lập nhưng có nội hàm đan xen, hoà quyện, tác động và chuyển hoá lẫn nhau Trong đó, an ninh phi truyền thống bao hàm cả loại hình có chủ thể

và không có chủ thể, nhưng dù ở loại hình nào, nó đều tác động tiêu cực trên nhiều mặt đối với an ninh quốc gia cả trước mắt và lâu dài, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước, vững mạnh của chế độ XHCN và vai trò lãnh đạo độc tôn của Đảng, an ninh phi truyền thống là sản phẩm, xu thế tất yếu của toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế, nên mang tính toàn cầu, nhưng được biểu hiện ở những phạm vi và cấp độ khác nhau (quốc gia, khu vực và thế giới) Do đó, an ninh phi truyền thống là thách thức chung của toàn nhân loại mà Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc

Hai là, với tinh thần đổi mới, sáng tạo, linh hoạt “nắm bắt thời cơ, vượt

qua thách thức”, Đảng ta đã nhận thức rõ các thách thức an ninh phi truyền thống đối với an ninh quốc gia của đất nước; trên cơ sở đó, chúng ta xác định ngày càng rõ hơn nội hàm của an ninh - quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc Bên