Tiểu luận điều kiện chính trị pháp lý với vận động hành lang ở các nước trên thế giới và thực tiễn ở việt nam hiện nay

Lobby – được lấy theo tên địa điểm mà hoạt động này diễnra đầu tiên trong lịch sử, đó là hành lang của Nghị viện Anh, nơi mà trongthời gian nghỉ giải lao, các Nghị sĩ thường trao đổi với

TIỂU LUẬN MÔN: VẬN ĐỘNG HÀNH LANG

Đề tài:

ĐIỀU KIỆN CHÍNH TRỊ - PHÁP LÝ VỚI VẬN ĐỘNG HÀNH LANG Ở CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT

NAM HIỆN NAY

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VẬN ĐỘNG HÀNH LANG 2 1.1 Khái niệm vận động hành lang 2 1.2 Vai trò của vận động hành lang 3 1.3 Điều kiện chính trị và pháp lý của vận động hành lang 6 Chương 2 THỰC TRẠNG ĐIỀU KIỆN CHÍNH TRỊ VÀ PHÁP LÝ VẬN ĐỘNG HÀNH LANG Ở CÁC NƯỚC TÂY ÂU VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM ÁP DỤNG CHO VIỆT NAM 8 2.1 Điều kiện chính trị và pháp lý trong vận động hành lang ở các nước Tây Âu 8 2.2 Thực trạng và kiến nghị về pháp luật vận động hành lang ở Việt Nam 10

KẾT LUẬN 16 TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

MỞ ĐẦU

Vận động hành lang là khái niệm khá mới mẻ đối với Việt Nam, nhưng lại rất phổ biến ở nhiều nước trên thế giới Tại một số quốc gia, vận động hành lang vẫn ngày càng trở nên quan trọng và là phần không thể thiếu được trong các hoạt động chính trị - xã hội, mà đặc biệt là trong các hoạt động nghị trường của Nghị viện Vận động hành lang mang đến cho các nghị sĩ cái nhìn toàn diện, đa chiều với đầy đủ thông tin, chứng cứ cũng như ý kiến, kiến nghị của cử tri và xã hội về vấn đề đang được Nghị viện xem xét, quyết định để trên cơ sở đó, đưa ra những quyết định có lợi cho xã hội, cử tri hoặc các nhóm lợi ích… Chính vì vậy, có thể nói vận động hành lang là hoạt động “hậu trường”, nhưng có vai trò bổ sung cho quá trình hoạch định chính sách của Nghị viện Ở Việt Nam, vận động hành lang chưa được chính thức thừa nhận

và cũng chưa có các quy định cụ thể của pháp luật đối với việc tiến hành các hoạt động loại này Việc người dân có nhiều ảnh hưởng hơn trong quá trình xây dựng pháp luật cũng như việc các nhóm lợi ích khác nhau thể hiện chính kiến và vận động các nhà lập pháp chú ý tới mặt bằng xã hội không đồng đều

để ban hành pháp luật sao cho phù hợp là tiến trình tự nhiên, không thể phủ nhận Tuy nhiên, xu hướng phát triển hoạt động vận động hành lang ở Việt Nam nên như thế nào, sự can thiệp của Nhà nước vào hoạt động này đến đâu là vấn đề cần được bàn thảo, cân nhắc kỹ, đặc biệt là trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay Chính vì vậy, tôi

mạnh dạn chọn Đề tài: “Điều kiện chính trị - pháp lý với vận động hành

lang ở các nước trên thế giới và thực tiễn ở Việt Nam hiện nay” để làm đề

tài nghiên cứu cho môn học của mình.

NỘI DUNG Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VẬN ĐỘNG HÀNH LANG

1.1 Khái niệm vận động hành lang

Vận động hành lang (lobby) theo nghĩa đen gốc tiếng Anh, đó là hành

lang rộng của tòa nhà Quốc hội, hoặc là nơi chờ đợi trong tiền sảnh của các khách sạn hay các tòa nhà lớn Còn về nghĩa bóng và được sử dụng rất thông

dụng, đó là những “hoạt động hậu trường” thường được thấy ở nhiều nước

trên thế giới, nhằm “vận động những người có chức, có quyền để đạt được những mục đích về kinh tế, chính trị, xã hội,…”1 Những “hoạt động hậu trường” này gắn liền với đời sống chính trị và có ý nghĩa (tác động, ảnh

hưởng) rất lớn, bổ sung cho quá trình xây dựng chính sách và pháp luật ở những quốc gia này Vận động hành lang được cho là xuất hiện đầu tiên ở nước Anh, vào khoảng những năm 1840, nó gắn liền với sự ra đời của nền dân chủ đại diện Lobby – được lấy theo tên địa điểm mà hoạt động này diễn

ra đầu tiên trong lịch sử, đó là hành lang của Nghị viện Anh, nơi mà trong thời gian nghỉ giải lao, các Nghị sĩ thường trao đổi với đồng nghiệp, hoặc các

cử tri tập trung để trình bày ý kiến, kiến nghị với các đại diện của mình

Vận động hành lang được hiểu là những hoạt động có tính hệ thống nhằm tiếp cận, thuyết phục, gây ảnh hưởng, tác động đến quá trình ra quyết định của cơ quan lập pháp, hành pháp, các nghị sĩ, quan chức và những người có thẩm quyền khác trong bộ máy nhà nước để họ ủng hộ hoặc không ủng hộ chính sách, dự luật, chương trình, kế hoạch, hợp đồng, chứng chỉ, sự

đề cử, bổ nhiệm hoặc một vấn đề nào đó vì lợi ích của cộng đồng, các nhóm lợi ích hoặc của cá nhân

1 Huyền Trang, Việt Hà, Lobby trong nền chính trị Mỹ: Chìa khóa để thành công, đăng trên: http://vnn.vietnamnet.vn/thegioi/vn_tg/2006/05/571485.

Nói một cách đơn giản, vận động hành lang là thuyết phục người được vận động ban hành chính sách theo ý muốn của người vận động Vấn đề cần vận động có thể là một dự luật hoặc đơn giản chỉ để yêu cầu nghị sĩ tiếp xúc thường xuyên hơn với một nhóm cử tri nào đó Nói một cách khái quát thì vận động hành lang là đưa ra chính kiến của một nhóm lợi ích đối với một chính sách của Nhà nước và tác động để biến đổi chính sách đó theo nhu cầu của nhóm lợi ích2

1.2 Vai trò của vận động hành lang

Hoạt động vận động hành lang là quá trình kiến nghị đến chính quyền

để gây ảnh hưởng đến việc ra chính sách, quyết định Vận động hành lang theo đúng nghĩa được ghi nhận trong các văn bản pháp luật có mục đích rất trong sáng và có vai trò, tác dụng tích cực đến hoạt động của chính quyền nói chung và cụ thể là quá trình hoạch định chính sách nói riêng Vai trò của vận động hành lang thể hiện ở các điểm sau đây:

Thứ nhất, vận động hành lang là một bộ phận chính đáng, hợp pháp của

thiết chế dân chủ Quyền kiến nghị của nhân dân đối với chính quyền đã từng được ghi nhận trong Hiến chương Magna Carta (1215) của nước Anh, trong rất nhiều các hiệp ước liên quan đến lãnh thổ thuộc địa Mỹ, trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ và trong các hiến pháp của bang và Liên bang Mỹ thời

kỳ hậu cách mạng, bao gồm cả Bản Tuyên ngôn nhân quyền Đây chính là cơ

sở để hoạt động vận động hành lang dần được thừa nhận và ngày càng phát triển (đặc biệt là ở Mỹ và EU) như là một phần chính đáng, hợp pháp của thiết chế dân chủ bất kể nó do cá nhân công dân hay do các nhóm lợi ích tiến hành.3 Ở Mỹ, sự tham gia của công dân vào chính trị nói chung và quá trình ra quyết định nói riêng là một trong những đặc trưng của hệ thống chính trị truyền thống Mỹ Trên thực tế, vận động hành lang ở Mỹ đã và đang là một vấn đề mang tính chính trị - pháp lý - xã hội, có tác động mạnh mẽ đến Quốc

2 Minh Đức, Vận động hành lang trong các nền dân chủ nghị viện

3 Ủy ban Châu Âu, Sáng kiến minh bạch châu Âu, đệ trình tại Brussels ngày 3 -5 – 2006, COM(2006) 194.

hội và Chính phủ Mỹ trong tất cả các công đoạn của quá trình xây dựng pháp luật và hình thành chính sách đối nội, đối ngoại

Sự có mặt hoạt động vận động hành lang trong tất cả các công đoạn của quá trình hình thành chính sách không chỉ thể hiện lợi ích tự thân của các tổ chức vận động hành lang mà còn là nhu cầu chính đáng của chính quyền, các nhà hoạt động chính sách Bởi lẽ, trong mối quan hệ với Quốc hội và Chính phủ, vận động hành lang đồng thời là sự phản ánh, giám sát, kiềm chế, đối trọng của các nhóm lợi ích và nhân dân đối với các cơ quan công quyền Hơn thế nữa, vận động hành lang mang đến cho người có thẩm quyền cái nhìn toàn diện, đa chiều với đầy đủ thông tin, chứng cứ cũng như ý kiến, kiến nghị của

cử tri và xã hội về vấn đề đang được xem xét, quyết định Nếu các nghị sĩ muốn được tái cử trong nhiệm kỳ tới thì việc làm hài lòng cử tri là trách nhiệm lớn nhất đối với họ

Để thực hiện trách nhiệm này, nghị sĩ không chỉ đơn thuần chứng minh

sự mẫn cán của mình tại nghị trường hoặc tại đơn vị bầu cử mà còn thông qua

lá phiếu hoặc tham luận bày tỏ quan điểm, phản ánh những mối quan tâm của

cử tri hoặc phải biết cách giải thích thỏa đáng cho cử tri về một hành động bỏ phiếu bất thường nào đó của mình Mặc dù các nghị sĩ phải chịu sự chỉ đạo của các nhóm đảng phái trong Hạ viện và Thượng viện khi bỏ phiếu, song họ vẫn phải dành sự quan tâm đáng kể đến ý kiến của công luận và của cử tri tại các quận hay bang của mình Nếu một nghị sĩ nhận được yêu cầu của một số lượng đáng kể cử tri về một vấn đề nào đó, trong lúc ban lãnh đạo đảng yêu cầu vị này phải bỏ phiếu khác đi, thì tiếng nói của cử tri thường chi phối kết quả bỏ phiếu cuối cùng Do đó, về bản chất, vận động hành lang là sự chia sẻ quyền lực giữa Nhà nước và xã hội Sự thừa nhận về mặt pháp lý của vậng động hành lang cũng là sự minh hoạ cụ thể về tính đại diện của Quốc hội

Mỹ.4

4 Nguyễn Quốc Văn, “Các nhóm lợi ích và vận động hành lang trong nền chính trị Mỹ”

Thứ hai, vận động hành lang giúp cho các ý nguyện của cử tri đến được

với chính quyền, mà cụ thể là cơ quan lập pháp, một cách nhanh chóng, rõ ràng, hiệu quả nhất Theo quy định của pháp luật, bất kỳ công dân, tổ chức hoặc công ty nào đều có thể đề đạt ý nguyện của mình lên Quốc hội Tuy nhiên, thật là không thực tế nếu yêu cầu một vị dân biểu, một nghị sỹ hay các nhân viên của họ dành thời giờ để nói chuyện với từng cử tri, từng tổ chức hoặc đoàn thể hiện diện trong đơn vị bầu cử của họ Hơn nữa, không phải cử tri nào cũng có khả năng chuyển tải đến nghị sĩ những thông điệp rõ ràng, chính xác, ngắn gọn và đi thẳng vào nội dung, mục đích cần đạt tới nhằm thu hút sự chú ý của họ Vì vậy, các tổ chức, công ty hay các nhóm cử tri có cùng lợi ích phải nhờ đến các nhà vận động hành lang Đây là những người ít nhiều gắn bó với hoạt động ở nghị trường, có thể dành thời gian để tiếp xúc, tác động đến các nghị sĩ, có các mối quan hệ cũng như kinh nghiệm trong việc vận động các chính khách Một chuyên gia vận động hành lang có thể nói thay cho nhiều người khi trình bày các quan điểm chính sách trước Quốc hội Chuyên gia vận động hành lang cũng biết sẽ phải chuẩn bị nội dung thông điệp như thế nào, thông qua các phương thức gì để có thể gây sức ép hay tác động có hiệu quả đến các nghị sĩ Đây chính là cách biến bức xúc của công chúng, của cử tri thành bức xúc của chính quyền để tranh thủ sự ủng hộ của chính quyền đối với những vấn đề mà cử tri quan tâm

Thứ ba, vận động hành lang giúp mang những vấn đề quan trọng đến

với bàn họp của Nghị viện, góp phần làm cho quá trình quyết định thêm minh bạch, dân chủ Nhờ vào tính chuyên nghiệp hóa của hoạt động lobby, những vấn đề của các nhóm lợi ích trong xã hội, bất kể đó là nhóm đa số hay thiểu

số, đại diện cho các lợi ích phổ thông hay chỉ là những lợi ích riêng lẻ trong

xã hội đều có thể được phản ảnh một cách rõ ràng, chính xác đến tai các nhà lập pháp Các cơ quan có thẩm quyền không thể hoàn toàn tự do trong việc hoạch định chính sách mà họ còn phải chịu nhiều áp lực từ các nhóm lợi ích

trong xã hội Và vì vậy, vận động hành lang trở thành một trong những cầu nối, là kênh liên lạc giữa các nhóm công chúng mà nó đại diện với chính quyền; đồng thời làm cho quá trình ra quyết định thêm minh bạch hơn

1.3 Điều kiện chính trị và pháp lý của vận động hành lang

Vận động hành lang là một trong những hoạt động hợp pháp để tiếp cận với Quốc hội, các cơ quan của Chính phủ và chính quyền địa phương vì lợi ích của công chúng đã được công nhận về mặt pháp lý ở nhiều nước trên thế giới Đặc biệt là ở Mỹ và Tây Âu

Ở Hoa Kỳ có hai đạo luật chi phối hoạt động vận động hành lang

Thứ nhất là luật liên quan đến đăng ký hoạt động lobby và thứ hai là quảng bá, phổ cập thông tin liên quan

Theo luật, muốn tham gia vào hoạt động lobby các cá nhân phải đăng

ký Họ phải đăng ký rõ ràng và chi tiết hoạt động lobby trên nước Mỹ Hầu hết các thông tin về hoạt động lobby ở Mỹ đều được công khai cho công chúng biết

Thông qua hệ thống mạng Internet người ta có thể biết được hoạt động lobby đang diễn ra như thế nào ở Mỹ Thông qua những chương trình lobby này người ta cũng có thể đoán trước những thay đổi trong chính trường Mỹ hoặc chính sách kinh tế, thương mại của Chính phủ Mỹ vì bao giờ các cuộc vận động hành lang cũng đi trước các chính sách được đưa ra

Các lobbyist ở Mỹ có quan hệ khá tốt với giới chức, có hiểu biết về chính trị nhưng những kiến thức về kinh doanh lại giới hạn Tại Mỹ người dân có thể tiếp cận giới chức rất dễ dàng và khi là lobbyist họ càng dễ dàng tiếp cận với chính khách Hoa Kỳ Giới chức phải có nhiệm vụ nghe những trình bày đó trước khi đưa ra quyết định có liên quan Thường có những hoạt động lobby về chính trị, lobby về thương m

- Tại Việt Nam, còn có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh vấn đề vận động hành lang, tập hợp lại có thể chia thành hai nhóm thừa nhận và không

thừa nhận có vận động hành lang, đi liền với đó là việc ủng hộ, hoặc không ủng hộ hoạt động vận động hành lang

Những người ủng hộ thì cho rằng ở Việt Nam đã tồn tại hoạt động vận động hành lang, và coi đây là hoạt động cần thiết trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường và hội nhập

Những người không ủng hộ thì cho rằng, những người có địa vị chính trị và lợi ích kinh tế đặc biệt, họ cần đến vận động hành lang để củng cố vị thế của mình, còn những người dân bình thường thì không cần đến vận động hành lang Mục đích của vận động hành lang nhằm củng cố, bảo vệ lợi ích của những “người có của” chứ không phải vì nhân dân, vì xã hội Từ những lập luận đó họ cho rằng, hoạt động vận động hành lang làm giảm tính minh bạch, tạo ra những tầng nấc trung gian không cần thiết giữa Nhà nước và người dân, thậm chí xem vận động hành lang là “hành vi hối lộ và nhận hối lộ”, là môi trường thuận lợi cho tham nhũng

Chương 2 THỰC TRẠNG ĐIỀU KIỆN CHÍNH TRỊ VÀ PHÁP LÝ VẬN ĐỘNG HÀNH LANG Ở CÁC NƯỚC TÂY ÂU VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM

ÁP DỤNG CHO VIỆT NAM

2.1 Điều kiện chính trị và pháp lý trong vận động hành lang ở các nước Tây Âu

2.1.1 Pháp luật về vận động hành lang ở Anh

Ở Anh, có rất nhiều quy định thành văn trong vấn đề vận động hành lang (chẳng hạn như các quy tắc hành xử) liên quan tới các quan hệ của nghị

sỹ với các lợi ích bên ngoài Tuy nhiên, phần nhiều các quy định này liên quan tới các lợi ích tài chính của chính bản thân các nghị sỹ cũng như hành vi

cá nhân của họ hơn là về việc kiểm soát các lợi ích của bên thứ ba Phần lớn các đề xuất là làm sao phù hợp với truyền thống của nước Anh được thực hiện tại các phương tiện thông tin đại chúng, được có tiếng nói về một lợi ích khi tham gia tranh cãi liên quan đến lợi ích đó

Đạo luật được cho là có quy định cụ thể hơn về vận động hành lang được thông qua ở Anh nhưng lại chỉ được áp dụng trong một giai đoạn cụ thể Điều này xuất phát từ thực tế, tại Anh, trong các cuộc chạy đua vào Hạ viện, các đảng chính trị mà cụ thể là hai đảng lớn là Công đảng và Bảo thủ cần rất nhiều điều kiện, trong đó tiền có vai trò quan trọng Do đó, cần thiết phải quy định chặt chẽ về vận động hành lang trước và trong mỗi kỳ bầu cử

Tóm lại, ở Anh hiện nay vẫn vắng bóng một quy định hay luật chính thức của Chính phủ về vận động hành lang Những quy định hiện có lại không

cụ thể, rõ ràng và chi tiết, đặc biệt, do chính các tổ chức chuyên về vận động hành lang tự đặt ra, do đó, có thể nói, ở bình diện quốc gia, Vương quốc Anh vẫn chưa có Luật chính thức về vận động hành lang

2.1.2 Pháp luật về vận động hành lang ở Áo

Quy tắc Thủ tục của cả Hội đồng Nhà nước Áo và Hội đồng Liên bang

Áo đều không có điều khoản quy định về hoạt động vận động hành lang hoặc các nhóm lợi ích trong hoạt động lập pháp Đồng thời, cũng không có quy định đăng ký chính thức nào đối với các nhóm lợi ích tại Áo Tuy vậy, ảnh hưởng của các nhóm lợi ích đối với quá trình xây dựng pháp luật ở Áo, đặc biệt là các nhóm lợi ích kinh tế lớn hợp tác bên trong khuôn khổ của cái gọi

là “hợp tác xã hội” là khá mạnh Chẳng hạn như việc các đối tác xã hội tham gia vào quá trình chuẩn bị, soạn thảo dự luật

Ngoài ra, theo quy định tại đoạn 1 phần 40 của các Quy tắc Thủ tục của Hội đồng Nhà nước và đoạn 1 phần 33 của Quy tắc Thủ tục của Hội đồng Liên bang đều cho phép các Ủy ban của Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Liên bang được triệu tập các chuyên gia hay các nhân chứng khác, thì các chuyên gia đại diện cho các nhóm lợi ích cũng có thể được mời trình bày quan điểm của họ cho một Ủy ban về một dự luật

2.1.3 Pháp luật về vận động hành lang ở Đức

Quốc hội Đức có quy tắc cụ thể được thể hiện trong phụ lục của Các quy tắc trình tự, quy định rằng các nhóm muốn thể hiện hay bảo vệ lợi ích của họ trước Quốc hội hay trước Chính phủ liên bang cần phải được đăng ký; danh sách các tổ chức đã đăng ký bao gồm một số thông tin như tên và địa chỉ được phát hành hàng năm

Theo phụ lục 2 của các quy tắc thủ tục Quốc hội Đức thì mỗi năm sẽ công khai một danh sách các nhóm muốn bày tỏ hay bảo vệ lợi ích của họ trước Quốc hội Đức hay Chính phủ Liên bang Đại diện của các nhóm áp lực cần phải đăng ký trước khi họ được tham gia điều trần với các Ủy ban của Quốc hội hoặc được cấp giấy thông hành cho phép họ vào các tòa nhà của Quốc hội

Tuy nhiên, danh sách công khai không có giá trị pháp lý nào Mục đích của danh sách này là để làm rõ các nhóm áp lực trong lĩnh vực vận động Quốc hội và thu thập thông tin phục vụ công tác Quốc hội cũng như công tác