TAC DNG CA BIN DI KHI HU DI VI HO

Những tác động đa dạng của biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sinh kếcủa khách hàng tài chính vi mô và làm suy giảm tính bền vững của các tổ chức tài chính vi mô.. Tuy nhiên, cho đến na

TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP: ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VIỆT NAM

Báo cáo nghiên cứu này được hoàn thành bởi Trung tâm Tư vấn Nguốn lực Tài chính vi mô

Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa (tiền thân là Nhóm Công tác Tài chính vi mô Việt Nam - VMWG)

và sự hợp tác của Nhóm nghiên cứu gồm TS Nguyễn Hữu Thiện, ông Dương Phước HoàngLân, và ThS Nguyễn Thị Tuyết Mai với nguồn hỗ trợ tài chính của Quỹ Citi – Ngân hàng Citi, tổchức ADA và tổ chức Cordaid Sự đóng góp này là yếu tố quan trọng góp phần quyết địnhthành công của Báo cáo nghiên cứu Các ý kiến trong Nghiên cứu này mang tính chất độclập và không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nhóm Công tác Tài chính vi mô Việt Nam

(VMWG) Bản báo cáo nghiên cứu này thuộc quyền sở hữu trí tuệ của Nhóm Công tác Tài chính vi mô Việt Nam (VMWG) Việc sao chép một phần hoặc tái bản Báo cáo nghiên cứu

này chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý chính thức bằng văn bản của Nhóm Công tác Tài

chính vi mô Việt Nam (VMWG) trước khi thực hiện sao chép hoặc tái bản.

Quỹ Citi

Quỹ Citi tập trung những khoản tài trợ của mình để hỗ trợ ba lĩnh vực chính: giáo dục tàichính, giáo dục cho thế hệ trẻ, hỗ trợ cộng đồng và doanh nhân Citi là một trong nhữngnhà tài trợ lớn nhất thế giới trong lĩnh vực tài chính vi mô thông qua việc tài trợ 40 triệu đô la

Mỹ nhằm hỗ trợ các chương trình và các tổ chức tài chính vi mô trên 50 quốc gia Riêng ởkhu vực Châu Á, từ năm 1997, Quỹ Citi cam kết tài trợ trên 17 triệu đô la Mỹ cho các chươngtrình có liên quan đến tài chính vi mô Để biết thêm thông tin xin truy cập trang web: www.citigroupfoundation.org

Tổ chức ADA

Tổ chức ADA được thành lập tại Luc-xam-bua vào năm 1994 bởi một số cá nhân hoạt độngtrong lĩnh vực tài chính sẵn sàng hành động để xóa đói giảm nghèo ở các nước đang pháttriển ADA quản lý ngân sách hàng năm hơn 3.000.000 EUR và làm việc trực tiếp với 25 tổ

chức tài chính vi mô trên ba châu lục (châu Phi, châu Á và châu Mỹ Latinh) Các tổ chức tài

chính vi mô này cung cấp dịch vụ tài chính tới hàng trăm nghìn doanh nhân vi mô trên toànthế giới Để biết thêm thông tin xin truy cập trang web www.microfinance.lu

Tổ chức Cordaid

Tổ chức Cordaid (Tổ chức Cứu trợ và Phát triển Quốc tế Công giáo) là một trong những tổ

chức phát triển lớn nhất ở Hà Lan với sự tham gia của 890 tổ chức đối tác tại 28 quốc gia tạichâu Phi, Châu Á, Trung Đông và Mỹ Latin Được thành lập từ năm 1914, trải qua lịch sử lâudài, Cordaid cam kết thực hiện mục tiêu hỗ trợ người nghèo, những người bị đối xử bất côngtrên toàn thế giới Thông tin chi tiết xin truy cập trang web www.cordaid.org

Nhóm Công tác Tài chính vi mô Việt Nam (VMWG)

Nhóm Công tác Tài chính vi mô Việt Nam (VMWG) được thành lập như một diễn đàn dành

cho các nhà thực hành tài chính vi mô để chia sẻ kinh nghiệm và giải quyết các vấn đề khókhăn của ngành, góp phần đưa tiếng nói của Ngành tới các nhà hoạch định chính sách

Ra đời năm 2004, với tư cách là một tổ chức phi chính thức trực thuộc Trung tâm Nguồn các

Tổ chức Phi chính phủ - VUFO Đến tháng 09 năm 2011, VMWG đã chính thức trở thành Trung

tâm trực thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa Việt Nam (VINASME) Để biết thêm thông

tin xin truy cập trang web: www.microfinance.vn

Cộng đồng khoa học đã nhất trí rằng biến đổi khí hậu là một thực tế đang diễn ra trên phạm

vi toàn cầu Những tác động đa dạng của biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sinh kếcủa khách hàng tài chính vi mô và làm suy giảm tính bền vững của các tổ chức tài chính vi

mô Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009) và Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) (2009), Đồng bằng Sông Cửu Long của Việt Nam được xem là một trong ba vùng trên

thế giới chịu ảnh hưởng nhiều nhất của biến đổi khí hậu Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa

có nhiều nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đối với các tổ chức tài chính vi mô vàkhách hàng của họ, đặc biệt là ở Đồng bằng Sông Cửu Long của Việt Nam

Nhằm nâng cao nhận thức của các bên có liên quan đến tác động của biến đổi khí hậuđối với các tổ chức tài chính vi mô và sinh kế của khách hàng tài chính vi mô, Nhóm Công

Tác tài chính vi mô Việt Nam (VMWG) đã thực hiện nghiên cứu nhanh mang tính định tính ở

Đồng bằng Sông Cửu Long để phát hiện vấn đề ảnh hưởng Nghiên cứu này xem xét trườnghợp của ba tổ chức tài chính vi mô hoạt động ở các tỉnh Long An, Tiền Giang và Sóc Trăng

ở Đồng bằng Sông Cửu Long ở Việt Nam

Độc giả sẽ tìm thấy trong báo cáo này: (a) mô tả về các khuynh hướng thời tiết gần đây

dựa vào dữ liệu khoa học đã ghi nhận và những quan sát của người dân địa phương ở các

vùng nghiên cứu, (b) cảm nhận của người dân địa phương là khách hàng tài chính vi mô

về những hiện tượng bất thường của thời tiết ảnh hưởng đến sinh kế của họ như thế nào,

và (c) những dự báo hiện nay đối với những biến đối khí hậu và nước biển dâng ở Đồng

bằng Sông Cửu Long đến cuối thế kỷ 21

Dựa vào thông tin đó, báo cáo nghiên cứu này cũng trình bày một danh mục các biện pháptiềm năng để tăng cường tính bền vững của các tổ chức tài chính vi mô và giảm mức độtổn thương của các tổ chức tài chính vi mô và khách hàng của họ đối với tác động củabiến đổi khí hậu

Vì đây là một nghiên cứu nhanh mang tính định tính, mặc dù đã phát hiện được vấn đề hỗtrợ tìm hiểu, các vấn đề cần quan tâm, nhưng do mẫu thông tin nhỏ nên độ lớn của cácvấn đề chưa được đánh giá Để đánh giá được quy mô, mức độ tác động của các vấn

đề, cần phải tiến hành thêm các nghiên cứu định lượng tiếp theo

Nhóm Công tác Tài chính vi mô Việt Nam (VMWG) xin trân trọng giới thiệu báo cáo này đến

quý độc giả Chúng tôi mong nhận được những ý kiến đóng góp xây dựng và ý tưởng đểcải thiện các nghiên cứu tiếp theo

Xin trân trọng cảm ơn quý độc giả.

Thay mặt Nhóm Công tác Tài chính vi mô Việt Nam

Giám đốc điều hành

Nguyễn Thị Tuyết Mai

LỜI NÓI ĐẦU

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

2.1.3 Diễn biến thời tiết quan sát trong 5 năm qua

2.2.2 Tác động của những hiện tượng thời tiết gần đây

2.2.3 Các yếu tố phi khí hậu khác ảnh hưởng

3.3 Kiến nghị 22

3.3.4 Phát triển các chiến lược thích ứng với BĐKH

4.1 Phụ lục 1: Nghiên cứu điển hình hộ gia đình 26

BĐKH Biến đổi khí hậu

Bộ TN&MT Bộ Tài nguyên và Môi trường

Hội LHPN Hội Liên hiệp Phụ nữ

IPCC Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu

NMA Tổ chức Liên minh Na-uy (Norwegian Mission Alliance)

MOM Quỹ hỗ trợ Phụ nữ Phát triển kinh tế tỉnh Tiền Giang

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một thực tế đang diễn ra ở Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL).

Các tác động nhiều mặt của BĐKH đang ảnh hưởng đến sinh kế của các khách hàng Tài

chính vi mô (TCVM) và ảnh hưởng đến tính bền vững của các tổ chức TCVM Thông qua xét

nghiên cứu điển hình 03 tổ chức TCVM hoạt động ở ĐBSCL Việt Nam, nghiên cứu khảo sátnhanh mang tính định tính này do Nhóm Công tác TCVM Việt Nam thực hiện, nhằm tìm hiểunhững thách thức của BĐKH đến TCVM và khách hàng của họ; nâng cao nhận thức củacác bên liên quan bao gồm những nhà thực hành TCVM, cán bộ nhà nước, các chuyêngia, các nhà tài trợ, các nhà đầu tư, và các bên khác về tác động của BĐKH, sự cần thiếtphải ứng phó TCVM đối với những tác động của BĐKH; và đưa ra những kiến nghị để tăngcường xây dựng các sản phẩm và dịch vụ TCVM nhằm giảm thiểu tác động của BĐKH tớingười nghèo và tăng khả năng bền vững của các tổ chức TCVM bán chính thức

Tổng hợp tài liệu cho thấy những thay đổi liên quan đến khí hậu giữa giai đoạn 1970-1988 vàgiai đoạn 1990-2007 có thể được tóm tắt như sau:

(i) Mùa mưa kéo dài bắt đầu sớm hơn 3 ngày và kết thúc muộn hơn 3 ngày so vớitrung bình nhiều năm

(ii) Lượng mưa trung bình hàng năm tăng 95mm

(iii) Nhiệt độ nóng hơn

Trong khi đó, trong 5 năm qua, các địa phương đã quan sát sự bất thường của thời tiết như sau:

(i) Trời nóng hơn so với trước đây và các đợt nóng thường xuyên hơn,

(ii) Mưa trở nên bất thường hơn trong mùa khô và lượng mưa lớn hơn trong mùa mưa, (iii) Khó dự báo lũ ở những khu vực dễ bị ngập lụt,

(iv) Khó dự báo xâm nhập mặn ở các vùng ven biển,

(v) Gió mạnh và lốc xoáy thường xuyên ở các khu vực ven biển.

Các cuộc phỏng vấn với khách hàng của 03 tổ chức TCVM cho thấy sinh kế của các thànhviên vay vốn dựa vào đất đai và không dựa vào đất đai đều đang bị ảnh hưởng bởi nhữngbất thường của thời tiết Bên cạnh đó, sinh kế của khách hàng cũng đang chịu ảnh hưởngbởi các yếu tố phi khí hậu như sự biến động giá cả thị trường, vật tư đầu vào và sản phẩmđầu ra, ô nhiễm môi trường và tỉ lệ lạm phát cao trong thời gian gần đây, và sự suy thoái kinh

tế quốc tế và trong nước

Hiện nay, cả 03 tổ chức TCVM được khảo sát cho thấy tỉ lệ hoàn trả rất cao (Quỹ hỗ trợ Phụ

nữ Phát triển Kinh tế Tiền Giang (Quỹ MOM) 99.96%; Dự án tín dụng nhỏ cho phụ nữ nghèo huyện Thủ Thừa 99.9%, và Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo Sóc Trăng 99%) Tuy nhiên, tỉ lệ hoàn trả

cao chưa đủ để đảm bảo được tính bền vững về dài hạn của các tổ chức TCVM Chậm trảbắt đầu tăng trong thời gian gầy đây do tác động của suy thoái kinh tế Trong khi phần lớnkhách hàng có thể trả đúng hạn được phản ánh bởi tỉ lệ hoàn trả cao, một số khách hàngvẫn phải dựa vào các nguồn thu nhập khác như làm thuê và vay nóng bên ngoài với lãi

TÓM TẮT

suất cao để hoàn trả cho chương trình TCVM Về dài hạn, BĐKH sẽ tạo ra các tác động đốivới sinh kế của khách hàng và sẽ ảnh hưởng đến tính bền vững của các tổ chức TCVM Do

đó, các chương trình TCVM cần phải tính đến các yếu tố biến đổi khí hậu

Chiến lược chung đối với các tổ chức TCVM để thích ứng với tác động của BĐKH là xâydựng năng lực cho khách hàng nhằm ứng phó với những thay đổi hiện tại và những bất ổn

do BĐKH trong tương lai Nếu không có BĐKH, các khách hàng hiện tại của các tổ chứcTCVM cũng đã đương đầu với nhiều khó khăn trong cuộc sống Nếu người dân không cócác nguồn lực để đối phó với những khó khăn hiện tại thì họ sẽ có ít khả năng để đối phó

với những khó khăn do BĐKH gây ra, tình trạng này được gọi là “sự thiếu hụt trong thích ứng”(adaptation deficit) Vì vậy thích ứng với BĐKH có thể cần bắt đầu ngay để giải quyết

“sự thiếu hụt trong thích ứng” nhằm giải quyết các vấn đề hiện tại và xây dựng khả năng tự

phục hồi Một danh mục các giải pháp cho việc thích ứng với BĐKH được đưa ra trong báocáo này, bao gồm:

1 Đa dạng hóa các sản phẩm TCVM

2 Áp dụng linh hoạt với các khoản vay

3 Điều chỉnh các sản phẩm vay hiện tại

4 Phát triển các chiến lược thích ứng với BĐKH cho các tổ chức TCVM

5 Tăng cường vốn xã hội của người vay

6 Áp dụng các công cụ TCVM xanh

7 Kết nối TCVM với các chiến lược khác

8 Tạo ra diễn đàn chia sẻ

Cộng đồng khoa học đã thừa nhận BĐKH đã là một thực tế đang diễn ra ĐBSCL đã đượcxác định là một trong ba khu vực trên thế giới chịu ảnh hưởng nhiều nhất bởi biến đổi khí

hậu (Bộ TN&MT năm 2009, IPCC 2007b) BĐKH đang ảnh hưởng đến cả các hệ thống tự nhiên

và xã hội

Các Tổ chức TCVM sẽ chịu ảnh hưởng bởi BĐKH do tác động của BĐKH tới sản xuất nôngnghiệp, thủy sản, đất đai, tài nguyên nước và các hoạt động sinh kế của khách hàng TCVM.Các nước nghèo và những người nghèo nhất tại các nước này sẽ chịu ảnh hưởng nặng

nề nhất bởi BĐKH Tuy nhiên, cho đến nay chưa có nhiều nghiên cứu được thực hiện liênquan đến tác động của BĐKH đối với TCVM và khách hàng vay vốn, đặc biệt là ở ĐBSCLcủa Việt Nam

Đây là báo cáo khảo sát mang tính định tính nhanh do Nhóm Công tác Tài chính vi mô Việt

Nam (VMWG) thực hiện nhằm chia sẻ kiến thức, kỹ năng, và các ý tưởng để vượt qua những

thách thức chính của Ngành

Nghiên cứu này được thực hiện với thông tin từ 3 tổ chức TCVM đang hoạt động ở vùngĐBSCL bao gồm:

1 Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ Phát triển Kinh tế tỉnh Tiền Giang (MOM)

2 Dự án Tín dụng nhỏ cho Phụ nữ nghèo huyện Thủ Thừa

3 Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo tỉnh Sóc Trăng

Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ Phát triển Kinh tế tỉnh Tiền Giang (MOM)

Quỹ hoạt động trên địa bàn tỉnh Tiền Giang, được thành lập từ sự hợp tác giữa tổ chức

Nor-wegian Mission Alliance (NMA) và Hội LHPN tỉnh Tiền Giang năm 2001 NMA cung cấp vốn tài

trợ trong 4 năm từ 2002-2005 Vốn được bắt đầu phát vay từ tháng 09 năm 2002 Hiện tại,Quỹ có hơn 23.800 khách hàng với 4 chi nhánh, Gò Công, Cái Bè, Mỹ Tho, và Tân Phước –Châu Thành

Dự án tín dụng nhỏ cho Phụ nữ nghèo huyện Thủ Thừa

Dự án được khởi động vào tháng 10 năm 2010, là một dự án TCVM phi lợi nhuận cho ngườinghèo, được tài trợ bởi Công ty TNHH Thương mại, Đầu tư, Xây dựng Minh Phước, thực hiệnbởi Hội LHPN huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An Hiện tại, dự án được triển khai trên địa bàn 5 xãcủa huyện Mức vay hiện tại là 3-4 triệu đồng, dự án đã có kế hoạch mở rộng số khách hànglên 1.000 vào cuối năm 2012

Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo tỉnh Sóc Trăng

Là một phần của dự án Phát triển Cộng đồng do tổ chức CARE thực hiện tại Sóc Trăng từnăm 2005, hợp phần tín dụng được triển khai vào năm 2008 với sự hợp tác của Hội LHPN tỉnhSóc Trăng Sau đó, hợp phần tín dụng được chuyển đổi thành Quỹ Hỗ trợ Phụ nữ nghèo tỉnhSóc Trăng hiện theo quyết định số 497/QDTC—CTUBND ngày 21/10/2011 của UBND tỉnh SócTrăng Hiện tại Quỹ có hơn 2.310 thành viên

1 THÔNG TIN CHUNG:

1.1 Mục tiêu khảo sát:

1 Tìm hiểu những thách thức của BĐKH đối với các tổ chức TCVM và các khách hàng của họ,

2 Nâng cao nhận thức của các bên liên quan bao gồm: các nhà thực hành TCVM, cáccán bộ Nhà nước, các chuyên gia, các nhà tài trợ, các nhà đầu tư, và những bên liênquan khác về tác động của BĐKH đối với TCVM, các nhu cầu thích ứng của TCVM đối vớicác tác động của BĐKH,

3 Đưa ra các khuyến nghị để tăng cường và phát triển các sản phẩm và dịch vụ TCVMnhằm giảm thiểu tác động của BĐKH tới người nghèo và tăng tính bền vững của các tổchức TCVM bán chính thức

Cụ thể, việc đánh giá nhằm mục đích để trả lời các câu hỏi sau đây:

1 Các xu hướng khí hậu trong suốt 5 năm qua là gì?

2 Các dự báo chính về BĐKH tại đồng bằng sông Cửu Long là gì?

3 BĐKH ảnh hưởng đến TCVM như thế nào?

4 Cách nào có thể cải thiện các hoạt động TCVM để đảm bảo tính bền vững?

1.2 Các hạn chế của nghiên cứu

Cần lưu ý rằng Báo cáo này là một đánh giá nhanh nhằm cung cấp thông tin định tính từquan điểm của người dân địa phương ở ĐBSCL dựa trên kinh nghiệm đời sống hàng ngàycủa họ Trong khi nghiên cứu cung cấp những hiểu biết chiều sâu vào các vấn đề để hiểumối quan hệ nhân - quả giữa các yếu tố, do thông tin thu được từ một số lượng nhỏ ngườicung cấp thông tin, nên có thể có một sự thiên lệch mẫu nhỏ Để nghiên cứu thêm về quy

mô, ảnh hưởng của vấn đề này đòi hỏi phải có thêm các nghiên cứu định lượng Ngoài ra,phạm vi của Báo cáo chỉ thảo luận về tác động của BĐKH mà không tính đến các tác độngtiềm tàng khác từ các đập thủy điện ở thượng nguồn lưu vực sông Mekong ở Trung Quốc,Lào, và Campuchia cũng như tác động từ các công trình điều tiết nước quy mô lớn ở ĐBSCL.Hiện tại, Trung Quốc đã hoàn thành 3 đập, đang xây dựng 1, và có thêm 3 đập được lên kếhoạch ở vùng Thượng lưu vực sông Mê Kông trong khi Lào và Campuchia đang có kế hoạchxây dựng tổng cộng 11 đập trên dòng chính ở vùng Hạ lưu vực Các đập này, đặc biệt làcác đập trên dòng chính ở Hạ lưu vực Sông Mekong tại Lào và Campuchia sẽ có tác độngnghiêm trọng trên tất cả các khía cạnh của ĐBSCL và sẽ tạo ra nhiều sự bấp bênh cho sinh

kế của khách hàng của các tổ chức TCVM Tại thời điểm viết Báo cáo này, ngày 07 tháng

11 năm 2012, đập Xayaburi đã được động thổ, con đập đầu tiên tạo tiền lệ cho tổng số 11đập dự kiến xây dựng trên dòng chính của sông Mekong trong vùng Hạ lưu vực

1.3 Phương pháp nghiên cứu:

Các phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu này bao gồm:

1 Tài liệu liên quan đến các dự báo về BĐKH cho ĐBSCL,

2 Phỏng vấn hộ gia đình là các khách hàng của các tổ chức TCVM bằng cách sử dụngphỏng vấn bán cấu trúc,

3 Nghiên cứu trường hợp của các hộ gia đình điển hình thông qua các cuộc phỏng vấnsâu bằng cách sử dụng bảng câu hỏi chuẩn bị sẵn,

4 Quan sát trực tiếp các điều kiện sống của người trả lời phỏng vấn, các hệ thống sảnxuất, cảnh quan,

5 Phỏng vấn những người nòng cốt là đại diện các tổ chức đoàn thể địa phương nhưhội phụ nữ và hội nông dân, và

6 Thu thập thông tin thứ cấp từ:

○ Dữ liệu từ các tổ chức TCVM

○ Các báo cáo tài chính và báo cáo hoạt động từ các tổ chức TCVM

Bảng dưới đây trình bày số khách hàng hộ gia đình được phỏng vấn trong 3 tổ chức TCVM:

Bảng 1: Số thành viên được phỏng vấn

Thủ Thừa 3 Xã Tân Thành, thị trấn Thủ Thừa

MOM 7 2 hộ ở Tân Điền, huyện Gò Công Đông

5 hộ ở Tân Hòa Tây, Huyện Tân Phước

Sóc Trăng 8 Xã Lịch Hội Thượng, huyện Trần Đề, xã Trường Khánh, huyện Long

Phú, và xã An Lạc Thôn, huyện Kế Sách

2.1 BĐKH tại Đồng bằng Sông Cửu Long

2.1.1 Xu hướng thời tiết gần đây ở ĐBSCL

Những tác động của BĐKH ở ĐBSCL biểu hiện rõ, thông qua so sánh giai đoạn1970-1989 và giai đoạn 1989-2007, những thay đổi có thể được tóm tắt như sau:

1 Lượng mưa: Theo Dự án Quy hoạch tổng thể ĐBSCL, Việt Nam - Hà Lan (2010),

với lượng mưa trung bình hàng năm 1.733 mm, đạt đỉnh điểm vào tháng 10,lượng mưa đã tăng lên 5,5% tương đương 95mm trong giai đoạn 1970-2007 vớimùa mưa bắt đầu 3 ngày sớm hơn và kế thúc muộn hơn 3 ngày so với bình

Hình 1: Xu hướng lượng mưa ở ĐBSCL từ 1970 đến 2007 Nguồn: Lương Văn Việt (2008)

2 Nhiệt độ: Theo Dự án Quy hoạch tổng thể ĐBSCL, Việt Nam - Hà Lan trích dẫn

Lương Văn Việt (2008) nhiệt độ thay đổi tính trên cả năm tại ĐBSCL trong giai

đoạn 1970-2007 là 0,60C (Hình 2).

Hình 2: Xu hướng nhiệt độ trung bình ở ĐBSCL

3 Mực nước biển: Trong giai đoạn 1980 - 2007, dữ liệu tại trạm Vũng Tàu cho thấy

mực nước biển tăng cao nhất, trung bình, và thấp nhất lần lượt là 14 cm,

13 cm và 12 cm Trạm trên sông thuộc hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai vàcác trạm tại các cửa sông trong hệ thống sông Cửu Long cũng đã ghi nhậnmực nước biển dâng trung bình 9 - 13 cm trong giai đoạn này 2

Hình 3: Xu hướng mực nước biển cao nhất tại Vũng Tàu từ 1980-2007 Nguồn: Lương Văn Việt (Pham Dang Manh Hong Luan (2009)

1 Luong Van Viet (2008) Rainfall, Temperature, and Humidity change in the Mekong Delta.Ministry of Science and Technology

2 Luong Van Viet, Pham Dang Manh Hong Luan, 2009 Analyzing the fluctuation and water leveltrend in Saigon – Dong Nai river system Journal of Science, Earth Sciences 25, P 125-132

2.1.2 Dự báo BĐKH cho Đồng bằng sông Cửu Long

Lượng mưa: Các kết quả của Bộ Tài nguyên và Môi trường đánh giá lượng mưa

thay đổi trong mỗi kịch bản phát thải từ thấp đến cao được trình bày trong bảng

B2 dưới đây (phát thải trung bình) đang được sử dụng cho việc lập kế hoạch

thích ứng với BĐKH tại Việt Nam

Bảng 2: Lượng mưa thay đổi (%) ở miền Nam Việt Nam so với giai đoạn 1980-1999 cho kịch bản (phát thải trung bình) B2

Có thể thấy từ bảng cho kịch bản (phát thải trung bình) B2, lượng mưa sẽ gia tăng trong mùa mưa (tháng 6 - tháng 11) và giảm lượng mưa trong mùa khô (tháng 12 - tháng 5).

Nhiệt độ: Bảng dưới đây trình bày dự báo những thay đổi nhiệt độ theo kịch bản

B2 (phát thải trung bình) tại miền Nam Việt Nam (bao gồm cả vùng ĐBSCL và các tỉnh Đông Nam Bộ).

Bảng 3: Các dự báo thay đổi nhiệt độ ( 0 C) so với giai đoạn 1980-1999

Theo dự báo, nhiệt độ sẽ tiếp tục tăng qua các thời kỳ với sự gia tăng nhiệt độ sẽ cao hơn vào mùa mưa (tháng 6 – tháng 11) hơn trong mùa khô.

Mực nước biển Bảng dưới đây trình bày dự báo mực nước biển dâng cho Việt

Nam đối với kịch bản B2 (phát thải trung bình)

Bảng 4: Dự báo mực nước biển dâng (cm) tại Việt Nam cho kịch bản B2 so với giai đoạn 1980-1999

B2

2020 2030 2040 2050 2060 2070 2080 2090 210012-02 -3 -4.4 -6.2 -8.1 -8.7 -11.4 -12.8 -14.2 -15.803-05 -2.8 -4.1 -5.8 -7.5 -9.1 -10.6 -12 -13.2 -14.3

Theo bảng trên, dự kiến mực nước biển sẽ tiếp tục tăng lên đến 75 cm vào cuốithế kỷ này so với giai đoạn 1980-1999.

Mực nước biển tăng sẽ có tác động về độ sâu và phạm vi ngập ở ĐBSCL, đặcbiệt là các khu vực ven biển Mực nước biển dâng sẽ góp phần vào việc xâmnhập mặn sâu vào nội địa, đặc biệt là trong mùa khô Thay đổi độ sâu và phạm

vi ngập cùng với thay đổi phạm vi xâm nhập mặn sẽ ảnh hưởng đến nôngnghiệp, ngư nghiệp, cung cấp nước và các ngành khác

2.1.3 Diễn biến thời tiết quan sát trong 5 năm qua tại địa phương

Các thông tin sau đây từ các cuộc phỏng vấn với các khách hàng TCVM mô tảcảm nhận của người dân địa phương về thời tiết trong 5 năm qua

Nhiệt độ: Hầu hết những người được phỏng vấn cảm thấy rằng nhiệt độ trong 5

năm gần đây đã trở nên nóng hơn so với trước đây Họ mô tả các biểu hiện củanhiệt độ cao như sau:

• Không giống như trước đây, bây giờ khoảng 9:00 giờ sáng đã rất nóng Nôngdân không thể chịu được nóng sau 10:00 sáng nên họ phải ngừng làm việc.Buổi chiều quá nóng không thể làm việc ngoài đồng Trước đây, nông dân cóthể làm việc đến trưa vào buổi sáng và cũng có thể làm việc vào buổi chiều

• Nông dân nói rằng họ nhanh kiệt sức khi làm việc ngoài nắng

• Các mùa bây giờ rất rối loạn, không thể dự đoán được như trước đây Bây giờthậm chí mưa ngay cả gần Tết

• Những cơn hạn hán xảy ra ở giữa mùa mưa ảnh hưởng đến cây trồng

Lũ lụt và hạn hán

• Tất cả các hộ gia đình được phỏng vấn ở huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giangbáo rằng nhà của họ bị ngập trong lũ lớn Trong cơn lũ lớn đặc biệt trong năm

2011, các tuyến đường liên ấp ở một số xã bị ngập Người dân đã phải tốn tiền

để nâng cấp nền nhà ở của họ Người dân cho rằng nước lũ bây giờ chảynhanh hơn từ sông Cửu Long do mất độ che phủ rừng và do có mạng lướikênh rạch dày đặc làm cho dòng chảy mạnh hơn

• Tại các khu vực ven sông ở vùng hạ lưu sông Cửu Long như xã An Lạc Thônthuộc huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng, nước gây ngập dọc theo bờ sông, kênhrạch, thậm chí sau khi mùa mưa đã kết thúc

• Ở một số vùng có đê bao khép kín với cống ngăn mặn như ở Gò Công và ThủThừa, những người có đất trong đê thì không thấy nước cao

Gió và bão

• Người dân ven biển Gò Công báo rằng gần đây bão có vẻ xảy ra thường

xuyên hơn trước (40 năm trước).

• Trong những năm gần đây, người dân đã được chính quyền địa phươngthường xuyên yêu cầu đến nơi trú ẩn an toàn trong 1-2 ngày tại trụ sở của chínhquyền xã

• Lốc và gió mạnh thường xuyên hơn trong 10 năm qua Tại Tân Phước, TiềnGiang và Vĩnh Châu, Sóc Trăng, gió giật mạnh đã phá hủy nhiều nhà dân

• Trong khi tại Gò Công, người dân thấy lốc xoáy thường xuyên hơn so với trướcđây Đôi khi, một cơn lốc cuốn một tấm lợp mái đi như một tờ giấy

• Gió mùa mạnh hơn

Xâm nhập mặn

• Người dân ở Kế Sách cũng báo rằng mức độ mặn xâm nhập khó đoán hơn

Trong một số năm, mặn xâm nhập sâu vào đất liền (2005) và trong một số năm khác, độ mặn ít (2012).

• Người dân sống bên trong đê báo không có tình trạng xâm nhập mặn

• Ở các huyện Trần Đề và Long Phú (Sóc Trăng), người dân báo rằng mùa xâm

nhập mặn khó đoán hơn Trong một số năm, độ mặn ít do mưa sớm và cácnăm khác mặn xâm nhập sâu vào đất liền

• Tại huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng đôi khi các ruộng lúa bị khô hạn và nước mặnthấm sang ruộng lúa từ các ao nuôi tôm gần đó

• Sạt lở bờ biển ở các huyện Vĩnh Châu, Trần Đề và Cù Lao Dung đang gia tăngnghiêm trọng, một phần do mất rừng ngập mặn

2.2 BĐKH tác động đến TCVM như thế nào?

2.2.1 Mục đích cho vay vốn

Bảng 5 sau đây trình bày thông tin về mục đích sử dụng vốn của các khách hàng

của dự án MOM Tiền Giang, dự án tín dụng nhỏ Thủ Thừa, và dự án tín dụng nhỏSóc Trăng

Bảng 5: Mục đích sử dụng vốn của khách hàng dự án MOM Tiền Giang, dự án Thủ Thừa, và

Các dữ liệu trong bảng cho thấy:

• Hầu hết các hộ gia đình khách hàng vay vốn cho các mục đích nông nghiệp.Cần lưu ý ở đây rằng "nông nghiệp" thường được hiểu trong TCVM là bao gồm

cả trồng trọt và chăn nuôi Tuy nhiên các số liệu trong bảng do 3 tổ chức TCVMcung cấp đã tách trồng trọt và chăn nuôi riêng

• Số người vay vốn từ các tổ chức TCVM cho buôn bán nhỏ, dịch vụ, nuôi thủysản, và làm thủ công mỹ nghệ ít hơn

• Các con số cho thấy người nuôi thủy sản hiện không phải là khách hàng của

3 tổ chức TCVM Khi được hỏi, họ trả lời rằng mức vay 3-7 triệu đồng được cungcấp bởi các tổ chức TCVM là không đủ cho nuôi thủy sản và họ phải tiếp cậnvới các khoản vay từ ngân hàng

Việc phần lớn các khách hàng vay vốn cho các mục đích nông nghiệp, dù làcho trồng trọt hay chăn nuôi, cho thấy các khoản vay dễ bị tác động của BĐKH

2.2.2 Tác động của những hiện tượng thời tiết gần đây lên sinh kế tại địa phương Sinh kế không dựa vào đất

Những hộ làm rượu cũng báo cáo thiệt hại do cơm rượu bị khét Trong quá trìnhlên men, nếu một cơn mưa lớn diễn ra, gạo lên men bị quá ẩm sẽ chìm xuốngphía dưới đáy nồi và bị khét khi nấu Mặt khác, nếu trời mưa liên tục, rượu sẽ trởnên chua Những người nấu rượu phàn nàn rằng rất khó đoán sự thay đổi thờitiết để điều chỉnh việc nấu rượu

Chủ các tiệm tạp hóa nhỏ cho biết lũ gây ngập làm hư hỏng hàng hóa và tàisản của họ và hàng hóa bán được ít hơn trong thời gian đỉnh lũ vì đường xá bịngập Tuy nhiên, họ cũng nói rằng thiệt hại là nhỏ vì chỉ xảy ra vào đỉnh lũ khoảng

1 tháng đối với lũ, lũ lớn thì càng ngày càng hiếm ở ĐBSCL Trong 10 năm liên tiếp

từ 2000 đến 2010, đỉnh lũ ở ĐBSCL thấp Lũ năm 2011 là một trong những trận đặcbiệt cao sau nhiều năm không có lũ lớn

Sinh kế dựa vào đất

Lượng mưa lớn làm lúa ở giai đoạn chín ngã đổ Lúa ở giai đoạn trổ đòng khôngthể ngậm sữa và lép hạt nếu mưa liên tục hoặc những cơn gió mạnh xảy ra Nhiệt

độ cao và nước bốc hơi gây ra hạn hán làm xì phèn trong đất và làm nhiễm độclúa và mía gây giảm năng suất

Các cơn mưa bất thường vào mùa khô làm ảnh hưởng cây ăn trái như xoàikhông ra quả Lượng mưa thất thường với cường độ lớn trong mùa khô gây ra

úng cục bộ trong vài ngày, gây hư hỏng cây trồng (củ hành và hẹ) Các đợt nắng

nóng gây thiệt hại rau màu ở huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang Đôi khi ngườinông dân phải trồng lại Mưa bất thường trong mùa khô làm giảm độ mặn trong

ao nuôi tôm và làm tôm chết Trong những năm hạn hán, nước mặn bị rò rỉ từ các

ao nuôi tôm sang ruộng lúa liền kề gây chết lúa

2.2.3 Các yếu tố phi khí hậu khác ảnh hưởng đến sinh kế của người dân địa phương

Hóa chất nông nghiệp hiện nay sử dụng nhiều hơn so với trước đây Giá cả thịtrường bấp bênh làm ảnh hưởng đến lợi nhuận Khi có thông tin cho rằng một

loại cây trồng có lợi nhuận, nhiều người sẽ vội vàng "sao chép mô hình" và sau đó

cung vượt quá cầu khiến giá giảm Gia súc, tôm, cá bị bệnh xảy ra phổ biến hơn

và gây nhiều thiệt hại hơn

2.2.4 Các tác động khác của BĐKH

Nhiệt độ nóng hơn cũng ảnh hưởng đến sức khỏe Một số người dân cho biết họhay bị chóng mặt, đau đầu trong những đợt nóng gay gắt, đặc biệt là nhữngngười có tiền sử huyết áp cao

Trận lũ lớn trong năm 2011 gây ngập các đường liên ấp (mặc dù những con đường được làm trên đê chống lũ) làm gián đoạn hoạt động của các hộ gia

đình kinh doanh nhỏ

Tại các khu vực ven biển, các hoạt động sinh kế bị gián đoạn bất cứ khi nào cólệnh của chính quyền địa phương yêu cầu người dân đến nơi trú ẩn an toàn, đôikhi đến 2 ngày Tại các khu vực ven biển, lốc xoáy cũng làm sập nhà cửa.Bảng sau đây cung cấp thông tin chi tiết về tác động của những hiện tượng thờitiết bất thường và các yếu tố phi khí hậu đến sinh kế của người dân địa phương

(không chỉ về sinh kế của khách hàng).

Bảng 6: Tác động của những bất thường về thời tiết gần đây lên sinh kế địa phương

Buôn bán

nhỏ

• Ngập lũ gây thiệt hại cho hàng hóa và tài sản

• Ít khách hàng do đường bị ngập Điều này chỉxảy ra vào mùa lũ lớn

• Trận lũ năm 2011 là đặc biệt lớn sau 10 năm (từ

2000 đến 2011) mà không có lũ lớn.

• Lũ lớn đã trở nên ít thường xuyên hơn ở ĐBSCL

Trận lũ năm 2012 thấp hơn so với năm 2011khoảng 1 mét

• Khách hàng bị ảnh hưởng bởilạm phát, thận trọng hơn trongchi tiêu

• Hạn hán xảy ra giữa mùa mưa gây ra thiếu nước

làm tăng chi phí bơm nước (khoảng 5-10%)

• Mưa thất thường trong quá trình thu hoạch làm choviệc phơi lúa khó khăn Nông dân phải bán lúa ẩm

ở mức giá thấp hơn (10% thấp hơn).

• Gió mạnh là nguyên nhân gây lép hạt, giảmnăng suất lúa

• Biến động giá gạo Năm

2008-2009, gạo có giá tốt, thu nhậpcao, trong năm 2012 trúng mùanhưng giá thấp

• Bệnh cũng gây ra thiệt hại chonăng suất lúa

Sinh kế Các tác động có liên quan đến BĐKH Các yếu tố phi khí hậu

Trồng mía

• Nhiệt độ nóng và bốc hơi cao và lượng mưathất thường gây xì phèn làm giảm năng suất

mía (40% mất năng suất).

• Tỉ lệ trữ đường giảm do mía phát triển kém

• Giá cả hàng năm không ổn định

Trồng

rau màu

• Nắng làm thiếu nước tưới cho các vùng trồngrau màu ở Gò Công Năm 2010 bị nặng nhất,nhiều ruộng rau phải xịt thuốc bỏ luôn, thiệt hạitrắng 100%

• Mưa to làm giập lá, nắng lên lá sẽ bị “cháy”

sau cơn mưa, xem như mất trắng

• Nếu mưa nhiều sẽ làm vùng trong đê bị úng, và

tiêu không kịp sẽ làm rau bị hư (thỉnh thoảng xảy ra)

• Xảy ra nhiều hơn thời gian gần đây

• Giá cả không ổn định, có khitrúng giá rất cao và có khi giáquá thấp phải nhổ bỏ rau

Nuôi heo

• Tin tức về chất tạo nạc đã làmgiá heo rớt xuống thấp và bị lỗ

• Lượng mưa thất thường trong mùa khô, giảm

độ mặn trong ao gây sốc cho tôm

• Giá cả bấp bênh

• Thiếu nguồn cung tôm sạchbệnh

• Bị nhiễm bệnh từ các ao khác dodùng chung kênh cấp nước

Trồng

hành tím

• Hành tím được trồng trong Tháng 9-10 và tăngtrưởng khi mùa mưa đã kết thúc Năm nay,mưa xảy ra vào tháng Hai gây thiệt hại nặngcho vụ hành

• Ngập lụt gây ra thối rễ và làm chết cây

• Nhiệt độ nóng gây ra tình trạng thiếu nước tướicho cây ăn quả

• Giá cả không ổn định

Trồng dừa • Không có tác động trực tiếp • Bọ cánh cứng gây hại lên đến

30% sản lượng dừa

2.2.5 Các biện pháp ứng phó hiện tại

Để ứng phó với lũ và hạn, Nhà nước đã xây dựng và mở rộng hệ thống đê điều

và hệ thống cống kiểm soát lũ và xâm nhập mặn Tuy nhiên, khi có lượng mưaquá lớn, đất bên trong đê cũng bị ngập vì mực nước trong các kênh mương xungquanh lên cao và trong những năm lũ đặc biệt cao như 2011 nhiều đê đã bị hỏnghoặc bị tràn

Một số hộ gia đình sử dụng bao cát để ngăn nước chảy vào nhà Một số hộ giađình khác đã chi tiền để tôn nền nhà lên 1-1,5 mét lên cao hơn so với trước đây

Để đối phó với xì phèn trong đợt hạn hán, người dân nói họ sử dụng vôi để hạphèn Tuy nhiên, năng suất luôn luôn bị ảnh hưởng Trong các đợt nắng nóng,người dân đối phó bằng cách tránh làm việc ngoài đồng vào buổi trưa

Hiện tại không có biện pháp để tránh những tác động trên cây lúa gây ra bởi giómạnh gây ra ngã đổ trong giai đoạn lúa chín hoặc lúa không ngậm sữa gây léphạt Để đối phó với tình trạng ngập úng lúa bên trong đê sau khi các cơn mưalớn, nông dân trồng lúa đã hùn tiền để mua máy bơm nước cứu lúa và hoa màu

Để tránh thiên tai, người dân tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn khi cảnh báo được đưa

ra từ chính quyền địa phương

Nhìn chung, các biện pháp ứng phó mà người dân đang sử dụng chỉ là ứng phótình thế và ở quy mô hộ gia đình sau khi đã có kinh nghiệm từ thiệt hại Ví dụ, khicác cơn mưa đã gây ra tình trạng ngập úng, họ mua máy bơm nước để bơmnước ra ngoài, khi một bệnh phá hủy cây trồng của họ, họ sẽ trồng lại cây trồng

đó, hoặc khi một trận lũ đặc biệt cao xảy ra, họ sử dụng bao cát để bảo vệ nhà

2.2.6 Thu nhập của các hộ vay

Kết quả các cuộc phỏng vấn với các hộ gia đình khách hàng của các tổ chứcTCVM cho thấy các nguồn thu nhập của các hộ gia đình của khách hàng khá

đa dạng Người vợ trong gia đình thường là người vay từ các tổ chức TCVM đểchăn nuôi, buôn bán nhỏ, và dịch vụ và người chồng có công việc khác cho thunhập như thợ hồ, lao động thuê, trồng lúa, hoặc nuôi thủy sản Thu nhập tạo ra

từ việc vay vốn của các tổ chức TCVM không được coi là nguồn thu nhập chínhcủa các hộ gia đình của khách hàng vì mức vay thấp Các hoạt động tạo thunhập từ đồng vốn vay được coi là bổ sung cho các khoản thu nhập khác

Thu nhập hộ gia đình biến động theo giá thị trường Trúng mùa cũng chưa chắcthu nhập cao Hiện tại, tất cả các hộ gia đình được phỏng vấn cho biết rằng thunhập của họ thấp hơn so với năm 2008-2010 do giá cả của các khoản chi phíđầu vào cho sản xuất bây giờ cao hơn trước

Bảng sau đây mô tả các xu hướng thu nhập của khách hàng và những thay đổi trong 5 năm qua