Đại cương Kháng sinh

Đề cương kháng sinh đại học dược hà nội Đại học Y hà nội Luyện Thi Y dược Cách dùng kháng sinh Phân Loại kháng sinh Kháng sinh là thuốc tiêu diệt hoặc kiềm hãm sự phát triển của vi khuẩn, từ đó giảm đáp ứng viêm gây ra bởi vi khuẩn. Kháng sinh có tác dụng khác nhau trên từng loại vi khuẩn, một số kháng sinh có tác dụng trên nhiều chủng vi khuẩn được gọi là kháng sinh phổ rộng, một số loại khác tác dụng trên một số chủng vi khuẩn nhất định được gọi là phổ hẹp.

Nguyễn Thùy Dương

BM Dược lý

1 Trình bày được 5 cơ chế tác dụng của KS, các kiểu kháng và

5 cơ chế đề kháng kháng sinh của vi khuẩn, 5 nguyên tắc

sử dụng KS

2 Giải thích được mối liên quan giữa đặc điểm DĐH, cơ chế,

phổ tác dụng, TDKMM và ứng dụng trong điều trị nhiễm

khuẩn của các nhóm KS: b-lactam (Penicilin, Cephalosporin, Carbapenem), Macrolid, Aminoglycosid, Quinolon, Co-

trimoxazol

3 So sánh phổ tác dụng của các thuốc trong:

• Phân nhóm penicilin (giữa peniclin tự nhiên, peniclin kháng

penicilinase, aminopenicilin, peniclin kháng Pseudomonas,

penicilin phối hợp với chất ức chế betalactamase)

• Phân nhóm cephalosporin (giữa các thế hệ 1, 2, 3, 4)

• Nhóm quinolon (giữa các thế hệ 1, 2, 3, 4)

• Tài liệu học tập:

– Bộ Y tế (2007), Dược lý học tập 2, NXB Y học

• Tài liệu tham khảo chính

– Brunton L L., Lazo J S., Parker K L (2010), Goodman & Gilman’s

Pharmacology 5 th Edition, Lippincott Williams & Wilkins

• Co-trimoxazol

• Macrolid

• Seminar

– Aminoglycosid, quinolon

Ehrlich’s “magic bullet” theory

“Viên đạn nhiệm màu”

Gerhard Domagk (1895-1964): Prontosil (Sulfamid kháng khuẩn) Giải Nobel Y học năm 1939

Alexander Flemming (1881-1955)

1928: Penicilin

Giải Nobel Y học năm 1945

Các kháng sinh được FDA phê duyệt trong giai đoạn 1980 - 2004

MIC > Cmax: resistant (R)

Ctrb < MIC < Cmax: intermediate (I)

Phổ tác dụng

Làm chậm sự phát triển của VK

sau khi dừng kháng sinh

- Dài: aminosid, rifampicin, quinolon

- Ngắn (không có): β-lactam

Tác dụng hậu kháng sinh (Postantibiotic effect- PAE)

(Postantibiotic effect- PAE)

Joseph T DiPiro, 2008

1 ngày

Kháng sinh

9 Quinolon

10 Sulfamid (C o-trimoxazol)

Kháng sinh ph ụ thuộc nồng độ, Kháng sinh ph ụ thuộc thời gian,

Phân loại kháng sinh dựa trên DĐH - DLH (PK/PD)

Tỷ lệ làm sạch VK tăng khi nồng

độ KS vượt 4 đến 64 lần MIC

Tỷ lệ làm sạch VK không tăng đáng kể khi nồng độ KS vượt 4 đến 64 lần MIC

Kháng sinh phụ thuộc thời gian,

không có PAE

Kháng sinh phụ thuộc nồng độ,

PAE kéo dài

Nguồn: Rybak MJ Am J Med, 2006; 119 (6A): S37-44

Phân loại kháng sinh dựa trên DĐH - DLH (PK/PD)

• Liều và chế độ liều

– AUC/MIC

– Cmax/MIC

– T > MIC

Ức chế tổng hợp màng

Polymyxin

Ức chế ADN phụ thuộc ARN polymerase

Rifampicin

Ức chế ADN gyrase

Quinolon Acid nalidixic

Cơ chế tác dụng của kháng sinh

• Thế kỷ 21: thế kỷ thiếu kháng sinh

Số kháng sinh mới được phê duyệt đưa vào sử dụng trên lâm sàng

Thời hoàng kim

chấm dứt

• Thiếu kháng sinh có

cơ chế tác dụng

mới

Sự đề kháng kháng sinh

• Thế kỷ 21: Thiếu kháng sinh điều trị vi khuẩn đa kháng thuốc

This image cannot currently be displayed.

Pen Amox-Clav Cefuroxim Ceftriaxon Ery

Nguồn: Song JH et al Antimicrob Agents Chemother 2004; 48 (6): 2101

Phế cầu kháng β-lactam và erythromycin tại 12 nước châu Á

Sự đề kháng kháng sinh

• Tạo enzym phân hủy hoặc biến đổi KS

Thay đổi cấu trúc đích Thay đổi số lượng đích/giả

• Thay đổi đích tác dụng

• Thay đổi tính thấm của màng tế bào

• Bơm tống thuốc

Thay đổi tính thấm màng

AG – VK kỵ khí

Tetracyclin

Cephalosporin - Enterobacter Thay đổi đích tác dụng

(cấu trúc/số lượng/ giả)

AG – 30S Macrolid – 50S Penicillin – PBP

FQ – AND gyrase

Tạo enzym phân hủy thuốc

β-lactam – β-lactamase (SA, ESBL: VK Gram -) Phenicol - acetyltransferase

AG - acetylase

Bơm tống thuốc

Tetracyclin, FQ

Cơ chế đề kháng

• Các phản ứng dị ứng

– Thần kinh - Hệ tạo máu

– Thính giác - Tiêu hóa

– Thận - Xương, răng

10 thuốc được báo cáo nhiều nhất theo châu lục

• Chỉ sử dụng KS khi có nhiễm khuẩn

• L ựa chọn KS hợp lý

• Sử dụng KS đúng liều, đúng cách và đủ thời gian

• P hối hợp KS hợp lý

• D ự phòng KS hợp lý

Vi khuẩn Kháng sinh

Người bệnh

não mô cầu hoặc

lao với người phải

tiếp xúc nhiều với

bệnh nhân

Dự phòng nhiễm HIV từ mẹ sang con bằng AZT

Dự phòng kháng sinh trong ngoại khoa