Slide bài giảng lịch sử nhà nước và pháp luật 2021

Nội dung Bộ luật Manu Quy định về hợp đồng + Quy định điều kiện có hiệu lực của hợp đồng: Một hợp đồng không có hiệu lực khi hợp đồng đó ký kết với người điên, người già yếu, người say

Phần 1:

Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới

III Nhà nước chiếm hữu nô lệ phương Tây

IV Pháp luật chiếm hữu nô lệ phương Tây

I Nhà nước phương Đông cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước phương

Đông cổ đại

2 Tổ chức bộ máy nhà nước phương

Đông cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.1 Điều kiện tự nhiên

•Ai Cập cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.1 Điều kiện tự nhiên

• Lưỡng Hà cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.1 Điều kiện tự nhiên

•Ấn Độ cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.1 Điều kiện tự nhiên

•Trung Quốc cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.1 Điều kiện tự nhiên

 Những điểm chung cơ bản về điều kiện tự nhiên

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.2 Điều kiện kinh tế

Chuyển biến về kinh tế

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.2 Điều kiện kinh tế

Quá trình phân công lao động

Trồng trọt Chăn Thủ công nghiệp Thương nghiệp

nuôi

 Xuất hiện thủ công nghiệp và thương

nghiệp, nhưng không được chú trọng

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.2 Điều kiện kinh tế

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.3 Điều kiện xã hội

• Chuyển biến mặt xã hội

CHẾ ĐỘ MẪU HỆ

CHẾ ĐỘ PHỤ HỆ

CÔNG XÃ NÔNG

CÔNG XÃ LÁNG GIỀNG

CÔNG XÃ THỊ TỘC

XÃ HỘI CÔNG

XÃ NGUYÊN

THỦY

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.3 Điều kiện xã hội

• Phân hóa giàu nghèo và hình thành giai cấp

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.3 Điều kiện xã hội

• Mâu thuẫn giai cấp:

1 Cơ sở hình thành nhà nước

1.3 Điều kiện xã hội

•Tính chất quan hệ: mâu thuẫn giai cấp chưa đến mức gay gắt và sâu sắc Chưa

có đấu tranh giai cấp.

1 Cơ sở hình thành nhà nước

Yếu tố trị thủy và chiến tranh:

•Trị thủy và thủy lợi: Huy động sức của nhiều người trong thời gian ngắn.

•Chiến tranh: đòi hỏi phải có cơ quan thực hiện việc xây dựng, chỉ huy, thống lĩnh quân đội.

2 Tổ chức bộ máy nhà nước

a Mô hình tổ chức bộ máy nhà nước

b Tổ chức bộ máy nhà nước ở các quốc gia

phương Đông cổ đại

2 Tổ chức bộ máy nhà nước

Nhận xét:

II PHÁP LUẬT PHƯƠNG ĐÔNG

THỜI KỲ CỔ ĐẠI

23

1 Pháp luật Lưỡng Hà cổ đại

24

1.2 Nội dung cơ bản Bộ luật

1.2 Nội dung cơ bản Bộ luật Hammurabi

 Các quy định về hôn nhân gia đình

26

1.2 Nội dung cơ bản Bộ luật Hammurabi

 Quy định thừa kế

27

1.2 Nội dung cơ bản Bộ luật Hammurabi

 Những quy định về hình phạt và tội

phạm:

 Hình phạt thường rất dã man

 Áp dụng nguyên tắc trả thù ngang bằng (đồng thái phục thù).

 Hình phạt khác nhau tùy theo địa vị của người phạm tội.

28

1.2 Nội dung cơ bản Bộ luật Hammurabi

khai, phải coi trọng chứng cứ, phán quyết phải thi hành nghiêm minh

tội.

29

2 Bộ luật Manu của Ấn Độ cổ đại

b Nội dung Bộ luật Manu của Ấn Độ cổ đại

 Quy định về quyền sở hữu

31

b Nội dung Bộ luật Manu

 Tài sản thông thường cần chứng minh nguồn gốc.

 Đặc biệt Điều 147 quy định: “Nếu chủ sở hữu tài sản cho người khác sử dụng tài sản của mình trong 10 năm mà không đòi lại tài sản đó thì người chủ tài sản không còn có quyền đối với tài sản đó nữa”.

32

b Nội dung Bộ luật Manu

 Quy định về hợp đồng + Quy định điều kiện có hiệu lực của hợp đồng: Một hợp đồng không có hiệu lực khi hợp đồng đó ký kết với người điên, người già yếu, người say rượu, người chưa đến tuổi thành niên, hoặc phải ký do áp lực hoặc

sự lừa dối (Điều 163, Điều 165, Điều 168).

33

b Nội dung Bộ luật Manu

+ Hợp đồng vay mượn, cầm cố: trong đó quy định mức lãi tối đa phải trả mỗi tháng, mức lãi suất này tùy thuộc theo từng đẳng cấp trong xã hội (Điều 142, chương 8).

+ Phương thức đảm bảo việc thực hiện hợp đồng:

sử dụng thân thể con nợ làm vật bảo đảm hợp đồng Nếu con nợ không trả được thì bị biến thành nô lệ, chủ nợ có quyền được đánh đập, hành hạ con nợ cho đến khi đòi được nợ.

34

b Nội dung Bộ luật Manu

Quy định về hôn nhân gia đình

 Về hình thức kết hôn: 4 hình thức hôn nhân: hôn nhân do cha

mẹ định đoạt, cướp cô dâu, mua vợ và hôn nhân tự nguyện.

 Về mối quan hệ vợ chồng: thể hiện sự bất bình đẳng trong

quan hệ hôn nhân.

 Quyền gia trưởng của người đàn ông trong gia đình Người phụ nữ có địa vị rất thấp kém cả trong gia đình và ngoài xã hội

35

b Nội dung Bộ luật Manu

36

b Nội dung Bộ luật Manu

người thuộc đẳng cấp trên chà đạp lên quyền lợi của đẳng cấp dưới, trừng trị thẳng tay đối với những người thuộc đẳng cấp dưới xâm phạm đến tính mạng, quyền lợi, nhân phẩm của đẳng cấp trên” Ví dụ Điều

37

b Nội dung Bộ luật Manu

 Quy định về tội phạm và hình phạt

 Các hình phạt trong bộ luật rất dã man: chặt chân, chặt tay, đóng đinh vào bàn tay, bàn chân, nhúng người vào chảo dầu sôi…

 Mang tính trả thù ngang bằng nhau.

38

b Nội dung Bộ luật Manu

 Quy định tố tụng

 Coi trọng chứng cứ nhưng giá trị của

chứng cứ lại phụ thuộc vào đẳng cấp và giới tính.

 Quy định về việc áp dụng phép thử tội.

39

2 Bộ luật Manu của Ấn Độ cổ đại

3 Pháp luật Trung Quốc cổ đại

1 Pháp luật thời Hạ, Thương

2 Pháp luật thời Tây Chu

3 Pháp luật thời Đông Chu

41

-> Nhận xét về pháp luật phương Đông

cổ đại

2.1 Về nội dung

Thứ nhất, một số điểm tiến bộ.

 Phạm vi điều chỉnh khá rộng cả lĩnh vực dân

sự, hình sự, hôn nhân gia đình và tố tụng.

 Một số quy định dân sự, hình sự, hôn nhân gia đình; có ý thức bảo vệ quyền lợi cho những

42

-> Nhận xét về pháp luật phương Đông cổ đại

 Pháp luật mang tính “trọng hình, khinh dân”

43

-> Nhận xét về pháp luật phương Đông cổ đại

 Pháp luật bị ảnh hưởng bởi tôn giáo, lễ giáo

và các hệ tư tưởng chính trị

 Hình phạt được quy định vô cùng dã man

 Về trình độ lập pháp: Chưa có tính hệ thống, chưa có sự phân chia các quy phạm pháp luật thành các chế định luật, ngành luật riêng biệt Thiếu tính bao quát, dự liệu.

44

III NHÀ NƯỚC PHƯƠNG TÂY CỔ ĐẠI

III: NHÀ NƯỚC PHƯƠNG TÂY CỔ

ĐẠI

III Nhà nước phương Tây cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước

a Điều kiện tự nhiên

• Hy Lạp cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước

a Điều kiện tự nhiên

• La Mã cổ đại

1 Cơ sở hình thành nhà nước

b Điều kiện kinh tế

• Kinh tế phát triển qua 3 lần phân công lao động xã hội

• Đến đầu thời kỳ đồ sắt kinh tế phát

triển mạnh mẽ

1 Cơ sở hình thành nhà nước

b Điều kiện xã hội

• Phân hoá xã hội diễn ra một cách sâu sắc: Xã hội phân chia thành nhiều giai cấp khác nhau

• Mâu thuẫn giai cấp gay gắt đến mức không thể điều hoà được

2 Tổ chức bộ máy nhà nước

Nhận xét về nhà nước phương Tây cổ đại

• Nhận xét:

 Nhà nước ra đời sớm trong quan hệ sản xuất phát triển, mâu thuẫn giai cấp đã đến mức gay gắt đòi hỏi phải giải quyết bằng đấu tranh giai cấp.

 Chính thể đa dạng, chủ yếu là hình thức cộng hòa chủ nô.

 Tổ chức bộ máy nhà nước đã có sự hoàn thiện nhất định.

IV: PHÁP LUẬT PHƯƠNG TÂY CỔ ĐẠI

IV: PHÁP LUẬT PHƯƠNG TÂY CỔ ĐẠI

1 Pháp luật Hy Lạp cổ đại

1 Pháp luật Hy Lạp cổ đại 1.1 Nguồn luật

 Các quan hệ hợp đồng được pháp luật điều chỉnh tỉ mỉ.

 Có sự phân biệt lỗi cố ý và vô ý, hậu quả xảy ra

và điều kiện khách quan khi thực hiện tội phạm.

 Hình phạt đa dạng và hà khắc: ngồi bàn chông, chọc mù mắt, dùng đá đập cho đến chết, cho uống thuốc độc.

2 Pháp luật La Mã cổ đại

Nhận xét về pháp luật phương Tây cổ đại

Nhận xét về pháp luật phương Tây cổ đại

• Thứ ba, về phạm vi điều chỉnh, hầu hết các

quan hệ xã hội quan trọng, phổ biến đều được điều chỉnh, đặc biệt là các quan hệ trong lĩnh vực dân sự

• Thứ tư, còn tồn tại một số hạn chế: pháp luật

vẫn thừa nhận sự bất bình đẳng về giai cấp, đẳng cấp; trong một số quan hệ về hôn nhân gia đình vẫn có sự bất bình đẳng giữa nam

Chương II:

NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT PHONG KIẾN

CHƯƠNG II:

NHÀ NƯỚC VÀ PHONG KIẾN TÂY ÂU

I Nhà nước phong kiến Tây Âu

1 Cơ sở hình thành nhà nước phong kiến

Tây Âu

1.1 Những chuyển biến nội tại của xã hội

người La Mã

 Sự khủng hoảng của chế độ chiếm hữu

nô lệ (thế kỷ III - V)

 Số lượng nô lệ giảm sút cùng với việc đấu

tranh của nô lệ làm cho quan hệ sản xuất chiếm nô không còn hiệu quả.

 Lãnh thổ La Mã bị chia cắt thành Tây La

Mã và Đông La Mã

1.1 Những chuyển biến nội tại của xã hội

- Nông dân tự do dần bị mất đất và bị biến

thành nông dân lĩnh canh.

1.1 Những chuyển biến nội tại của xã hội

1.1 Những chuyển biến nội tại của xã

hội người La Mã

• Sự xuất hiện của quan hệ sản xuất

phong kiến

Lệ nông và nông dân tự

do

Lãnh Chủ nô

Nông nô

1.2 Các yếu tố tác động từ bên ngoài

• Sự xâm nhập của tộc người Germanen

1.2 Các yếu tố tác động từ bên ngoài

Sự xâm nhập của tộc người Germanen

1.2 Các yếu tố tác động từ bên ngoài

• Quá trình thiết lập nhà nước của người Germanen

Chế độ công

xã thị tộc

Chế độ phong kiến

Phong đất

1 Cơ sở hình thành nhà nước phong

kiến Tây Âu

2 Tổ chức bộ máy nhà nước

phong kiến Tây Âu

II Pháp luật phong kiến Tây Âu

1 Nguồn của pháp luật

phong kiến Tây Âu

1 Nguồn của pháp luật phong kiến Tây Âu

• Nguồn luật đa dạng, phức tạp

• Vai trò của mỗi nguồn luật ở từng thời kỳ và

từng vùng cũng khác nhau

 Nguyên nhân:

+ Tình hình kinh tế xã hội phức tạp

+ Trạng thái phân quyền cát cứ kéo dài

+ Sự mở rộng thế lực của giáo hội Thiên chúa

2 Nội dung pháp luật phong kiến Tây Âu 2.1 Những quy định về dân sự

2 Nội dung pháp luật phong kiến Tây Âu

2.2 Các quy định về hình sự

2 Nội dung pháp luật phong kiến Tây Âu

2.3 Quy định về tố tụng và tư pháp

3 Nhận xét về pháp luật phong kiến Tây Âu

 Pháp luật phong kiến Tây Âu kém phát triển hơn pháp luật La Mã – Hi Lạp thời cổ đại.

 Nguyên nhân:

 Tình trạng phân quyền cát cứ

 Các lãnh chúa tập trung chinh phạt lẫn nhau

 Đa số cư dân mù chữ

3 Nhận xét về pháp luật phong kiến

Tây Âu

 Pháp luật là phương tiện bảo vệ quyền

lợi địa vị của tập đoàn phong kiến

 Pháp luật không mang tính thống nhất

 Nguyên nhân:

 Trạng thái xã hội không ổn định

 Trạng thái phân quyền cát cứ kéo dài

II NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN PHƯƠNG ĐÔNG

IV Pháp luật phong kiến phương Đông

1 Pháp luật phong kiến Trung Quốc

a Khái quát pháp luật các triều đại phong

kiến Trung Quốc

- Nguồn của pháp luật phong kiến Trung Quốc

a Khái quát pháp luật các triều đại phong kiến

Trung Quốc

Triều đại Pháp luật

Nhà Tần Tần luật (Vân Mộng Tần giản)

Nhà Hán Cửu chương luậtHán luật

Nhà Đường

Luật Trinh Quán

Bộ luật Vĩnh Huy

Bộ Đường luật sớ nghịNhà Tống Tống hình thống

Nhà

Nguyên

Bộ pháp điển “ Chí Nguyên tân cách”

Bộ luật “Đại Nguyên thống chế”

b Nội dung pháp luật phong kiến

Trung Quốc

b Nội dung pháp luật phong kiến Trung Quốc

b Nội dung pháp luật phong kiến Trung

Quốc

c Nhận xét pháp luật phong kiến Trung

Quốc

CHƯƠNG III NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP

LUẬT TƯ SẢN

I Nhà nước và pháp luật Tư sản thời kỳ

chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh

II Nhà nước và pháp luật Tư sản thời kỳ

chủ nghĩa tư bản lũng đoạn và hiện đại

I NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TƯ SẢN THỜI KỲ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN TỰ DO

CẠNH TRANH

1 Cơ sở hình thành nhà nước tư sản

Những tiền đề của chủ nghĩa tư bản và nhà nước tư bản

1 Cơ sở hình thành nhà nước tư bản

• Tiền đề về kinh tế:

Sự tích tụ

tư bản nguyê

n thủy

1 Cơ sở hình thành nhà nước tư sản

• Tiền đề về xã hội

1 Cơ sở hình thành nhà nước tư sản

• Tiền đề về tư tưởng

1 Cơ sở hình thành nhà nước tư sản

Nghị viện

Tổng thống

Nhân

dân

Nhân dân

Bổ nhiệm

Phê chuẩn

Tổng thống

Nhân

dân

Bổ nhiệm

Bầu

Bổ nhiệm

Đặc điểm của nhà nước tư bản trong thời kỳ chủ

nghĩa tư bản tự do cạnh tranh

• Nhà nước tư sản không can thiệp vào quá

trình sản xuất và trao đổi tư bản.

• Bộ máy nhà nước không lớn, nhiều bộ phận

của nó kế thừa từ trong bộ máy nhà nước phong kiến như quân đội, cảnh sát, nhà tù

• Trong thời kỳ này, hình thức nhà nước phổ

biến là Quân chủ Nghị viện Chỉ một vài quốc gia khi thực hiện cách mạng triệt để

3 Pháp luật tư sản thời kỳ chủ nghĩa tư bản

tự do cạnh tranh

3.1 Phân loại hệ thống pháp luật tư sản

3 Pháp luật tư sản thời kỳ chủ nghĩa tư bản

tự do cạnh tranh

3.2 Những ngành luật cơ bản

3 Pháp luật tư sản thời kỳ chủ nghĩa tư bản

tự do cạnh tranh

3.2 Những chế định cơ bản

3 Pháp luật tư sản thời kỳ chủ nghĩa tư bản

tự do cạnh tranh

Luật hình sự

• So với pháp luật phong kiến, luật hình tư sản

có những tiến bộ lớn: chống lại sự độc đoán xét xử của vua chúa; mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật; không quy định về tội chống tôn giáo, hình thức án treo bắt đầu xuất hiện (XIX)….Nhưng về bản chất, luật hình tư sản là cơ sở pháp lý để đàn áp nhân

3 Pháp luật tư sản thời kỳ chủ nghĩa tư bản

tự do cạnh tranh

• Hệ thống tư pháp và luật tố tụng

Nhận xét

Pháp luật tư sản ra đời là một tiến bộ lớn trong lịch sử nhà nước và pháp luật:

•Lần đầu tiên Hiến pháp và một loạt

nguyên tắc mới của pháp luật xuất hiện

•Kỹ thuật lập pháp với việc phân chia

pháp luật thành các ngành luật, các chế định, với việc nêu ra các chế định pháp lý, với việc pháp điển hoá,… đã có sự tiến bộ

Nhận xét

Pháp luật tư sản ra đời là một tiến bộ lớn trong lịch sử nhà nước và pháp luật:

• Trong những thế kỷ XVII đến XIX, pháp luật

tư sản đã đóng vai trò tích cực trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển.

• Pháp luật thành một phương tiện quan trọng

nhất của nhà nước tư sản để quản lý xã hội.

• Hệ thống pháp luật tư sản tuy đã ra đời

nhưng chưa đầy đủ và hoàn thiện.

II NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TƯ SẢN THỜI

KỲ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN LŨNG ĐOẠN VÀ

HIỆN ĐẠI

1 Quá trình hình thành nhà nước TS độc

quyền:

2 Pháp luật tư sản thời kỳ chủ nghĩa tư

bản lũng đoạn và hiện đại

Luật Hiến pháp Luật Dân sự

Luật Hình sự Luật Hôn nhân và gia đình

Nội dung nghiên cứu phần 2

 Chương 4: NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TỪ KHI HÌNH THANH CHO ĐẾN THẾ KỶ THỨ X (NĂM

Chương 4:

NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TỪ

KHI HÌNH THANH CHO ĐẾN THẾ

KỶ THỨ X

NỘI DUNG CHƯƠNG 4

I. Nhà nước và pháp luật Việt Nam giai

đoạn hình thành

II. Nhà nước và pháp luật thời kỳ Bắc

thuộc

I Nhà nước và pháp luật Việt Nam giai

đoạn hình thành

1. Các yếu tố tác động đến sự hình

thành nhà nước đầu tiên

2. Đặc trưng pháp luật

I Nhà nước và pháp luật Việt Nam giai

đoạn hình thành

1 Các yếu tố dẫn đến sự hình thành nhà nước đầu tiên ở Việt Nam

a.Sự chuyển biến về kinh tế

b.Quá trình phân hóa xã hội

c.Nhân tố trị thủy – thủy lợi

d.Nhân tố chiến tranh

a Sự chuyển biến về kinh tế

o Nông nghiệp trồng lúa nước

o Săn bắt, hái lượm.

o Trồng trọt.

o Thủ công nghiệp luyện kim (Đúc đồng, luyện sắt) và các ngành nghề Thương nghiệp.

b Quá trình phân hóa xã hội

Chế độ hôn nhân gia đình mẫu hệ

bị thay thế bởi chế độ phụ hệ

Các gia đình nhỏ xuất hiện và trở thành

tế bào của xã hội

Công xã nông thôn xuất hiện phá vỡ

công xã thị tộc (khép kín)

Xã hội phân chia thành các tầng lớp có lợi

Đặc điểm của sự phân hóa xã hội

 Xã hội phân chia thành 3 tầng lớp: quý tộc, nông dân tự do và nô lệ.

 Mâu thuẫn xã hội ngày càng sâu sắc (được chứng minh thông qua các tài liệu mộ táng).

 Quá trình phân hóa diễn ra một cách chậm chạp, có áp bức bóc lột xảy ra, nhưng chưa

c Trị thủy và thủy lợi

-Nguyên nhân:

Nền kinh tế:

Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên:

d Nhân tố chiến tranh

- Nhu cầu:

Thôn tính giữa các bộ lạc: chiến

tranh trong nội bộ Quốc gia.

Vị trí địa lý chiến lược: chiến tranh

với bên ngoài.

II Nhà nước và pháp luật giai đoạn

1 Tổ chức chính quyền đô hộ từ

179 TCN đến năm 39

Về tổ chức bộ máy:

Tổ chức còn đơn giản, tinh gọn.

Khả năng cai trị trực tiếp chưa sâu.

Về chính sách cai trị:

Dùng người Việt để trị người Việt