Bài giảng xây dựng văn bản pháp luật 2021

Khái niệm văn bản pháp luật – Do chủ thể có thẩm quyền ban hành: nhân danh NN để ban hành, gồm: + các cơ quan NN từ TW đến cấp xã: Chủ tịch nước, Quốc hội, Chính phủ nghị định, nghị qu

BÀI GIẢNG XÂY DỰNG VĂN BẢN PHÁP LUẬT 2021

Thời lượng: 45 tiết

Chương 1: Khái quát về văn bản pháp luật

I Khái niệm văn bản pháp luật

– Do chủ thể có thẩm quyền ban hành: nhân danh NN để ban hành, gồm:

+ các cơ quan NN từ TW đến cấp xã: Chủ tịch nước, Quốc hội, Chính phủ (nghị định, nghị quyết), UBND các cấp (quyết định, chỉ thị), tòa án các cấp (bản án, quyết định), viện kiểm sát các cấp (cáo trạng, kháng nghị, quyết định)…

+ những cá nhân có thẩm quyền ban hành:

 Thủ trưởng một số cơ quan NN (tự mình ban hành, không thay mặt cơ quan NN): Thủ tướng Chính phủ (quyết định, chỉ thị), Chánh án TANDTC (quyết định, chỉ thị, thông tư), Viện trưởng VKSNDTC (quyết định, chỉ thị, thông tư), Chủ tịch UBND các cấp (quyết định, chỉ thị)

Chú ý: + Chủ tịch nước là chế định 1 người, nên thuộc nhóm Cơ quan NN chứ không phải nhóm Thủ trưởng cơ quan NN

+ quyết định, chỉ thị là văn bản PL cá biệt; thông tư, nghị định là văn bản PL quy phạm + UBND các cấp và Chủ tịch UBND các cấp đều có thẩm quyền ban hành quyết định, chỉ thị ==> phân biệt thế nào ==> căn cứ vào Luật Ban hành VBPL để biết thẩm quyền; ngoài

ra với từng lĩnh vực cụ thể, cần xem xét luật chuyên ngành

VD khi cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân, cần áp dụng luật Đất đai, cấp sổ đỏ lần đầu thì thẩm quyền thuộc UBND cấp huyện chứ không thuộc về cá nhân Chủ tịch UBND cấp huyện, nhưng cấp sổ đỏ lần 2 lại thuộc về cấp tỉnh

VD xử phạt vi phạm hành chính thì sẽ áp dụng luật Xử lý vi phạm hành chính, thẩm quyền

ra quyết định xử lý vi phạm thuộc về Chủ tịch UBND chứ không thuộc UBND

 Công chức khi thi hành công vụ: chiến sỹ công an, bộ đội biên phòng, nhân viên hải quan, nhân viên kiểm lâm, nhân viên thuế, nhân viên quản lý thị trường, thanh tra

viên chuyên ngành, …

 Người chỉ huy tàu bay, tàu biển, tàu hỏa khi các phương tiện này rời khỏi sân bay, bến cảng, nhà ga (chỉ được quyền tạm giữ người vi phạm theo thủ tục hành chính, lập biên bản, và giao cho cơ quan chức năng có thẩm quyền ở điểm đến kế tiếp) + cơ quan TW của các tổ chức chính trị-XH (6 tổ chức: Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ, Đoàn thanh niên, Hội Cựu chiến binh, Hội nông dân, Tổng Liên đoàn lao động) phối hợp với UBTV Quốc hội hoặc Chính phủ để ban hành nghị quyết liên tịch (theo luật Ban hành VBQPPL 2008, đến luật Ban hành VBQPPL 2015 thì chỉ còn duy nhất Đoàn Chủ tịch UB

TW Mặt trận tổ quốc VN mới được quyền phối hợp với UBTV Quốc hội hoặc Chính phủ

để ban hành nghị quyết liên tịch)

– Có nội dung là ý chí của NN: (đây là đặc điểm quan trọng nhất) hình thức biểu hiện của

ý chí:

+ thông qua các quy phạm PL:

 Chủ trương, chính sách, biện pháp của NN: VD Nghị định số 99 về chính sách chi trả dịch vụ môi trường; Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương cho người nước ngoài mua nhà; Nghị quyết của UBND thành phố Hà Nội về nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội năm 2016

 Đặt ra các nguyên tắc: luật của luật, VD nguyên tắc mỗi hành vi vi phạm hành chính chỉ được xử phạt 1 lần

 Quy tắc xử sự chung: VD Bộ giáo dục đào tạo ban hành Quy chế chung về đào tạo

hệ đại học

 Quy phạm cấm: không được, không cho phép, cấm, nghiêm cấm, VD Nghiêm cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá

 Quy phạm bắt buộc thực hiện hành vi (VD bắt buộc đội mũ bảo hiểm),

 Quy phạm tùy nghi: là quy phạm trao quyền cho công dân, tức là không cấm, cũng không bắt buộc phải thực hiện

+ thông qua mệnh lệnh áp dụng PL: những mệnh lệnh áp dụng PL mang tính bắt buộc, VD Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với ông A

– Có tính bắt buộc và được bảo đảm thực hiện bởi NN: đảm bảo thực hiện bằng các biện

pháp:

+ tuyên truyền, phổ biến đến người dân

+ biện pháp tổ chức hành chính nội bộ trong NN: chỉ đạo, đôn đốc, công văn hướng dẫn, thông báo,… việc thực hiện luật, nghị định, thông tư tại địa phương, cơ quan mình

+ biện pháp kinh tế: VD áp thuế để hạn chế (thuốc lá, rượu, hàng xa xỉ), chính sách ưu đãi

thuế (với các sản phẩm công nghệ cao, nông nghiệp), phạt tiền

+ cưỡng chế: truy cứu hành chính, truy cứu hình sự

– Thủ tục ban hành và hình thức phải tuân theo quy định của PL

Tình huống: 1 vụ tai nạn giao thông, chiến sỹ cảnh sát giao thông đến và lập các văn bản: + Biên bản ghi lại vụ tai nạn

+ Biên bản bàn giao vụ việc cho cơ quan hình sự điều tra

+ Quyết định xử phạt hành chính (nếu chưa đến mức hình sự)

+ Bản án của tòa

Hỏi: văn bản nào trong các văn bản trên có đầy đủ các đặc điểm của văn bản PL

Trả lời: Quyết định xử phạt hành chính, và Bản án của tòa là các văn bản PL Còn các biên bản là các văn bản hỗ trợ cho văn bản PL

2 Phân loại văn bản pháp luật

– Dựa vào hiệu lực pháp lý, chia thành:

+ văn bản luật

+ văn bản dưới luật

– Dựa vào chủ thể ban hành, chia thành:

+ văn bản PL của cơ quan lập pháp

+ văn bản PL của cơ quan hành pháp

+ văn bản PL của cơ quan tư pháp

– Dựa vào phạm vi lãnh thổ tác động, có:

+ văn bản cấp trung ương

+ văn bản cấp địa phương

– Dựa vào tính chất pháp lý (nội dung), văn bản PL chia làm 2 loại:

+ văn bản quy phạm PL

+ văn bản áp dụng PL

Văn bản quy phạm

Đều là văn bản PL, tức là có đầy đủ 4 đặc điểm của văn bản PL

Nội dung

Chứa quy phạm PL VD:

+ bộ luật hình sự + luật cán bộ, công chức

+ luật đất đai + nghị định của chính phủ về xử phạt hành chính trong giao thông đường bộ

Chứa mệnh lệnh áp dụng VD:

+ bản án của tòa án + quyết định tuyển dụng, bổ nhiệm

+ quyết định giao đất, thu hồi đất

+ quyết định xử phạt vi phạm hành chính

Đối tượng

áp dụng

Là tổ chức, cá nhân trừu tượng

VD: mọi công dân, doanh nghiệp, trẻ em, nhà đầu tư, …

Là người, tổ chức cụ thể VD: ông Nguyễn Văn A, công ty X, …

Bắt buộc với đối tượng cụ thể

II Tiêu chí đánh giá chất lượng VBPL

Văn bản quy phạm PL có chất lượng khi đáp ứng đồng thời những tiêu chí sau:

1 Tiêu chí về chính trị

– Có nội dung phù hợp với chủ trương, chính sách, đường lối của Đảng: cơ sở là Điều 4 Hiến pháp, nguyên tắc Đảng lãnh đạo Nhà nước, NN thể chế hóa chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng thành PL

– Phù hợp với nguyện vọng và lợi ích chính đáng của người dân: nhằm đảm bảo tính khả

thi của văn bản, thể hiện tính dân chủ

2 Tiêu chí về tính hợp hiến, hợp pháp

a Tính hợp hiến của văn bản

– Phải có nội dung phù hợp với quy định cụ thể của Hiến pháp

VD thông tư 334 của Bộ Y tế về tiêu chuẩn sức khỏe của người tham gia giao thông đường

bộ, trong đó có quy định về chiều cao dưới 1.4m, nặng dưới 40kg, vòng ngực dưới 60cm thì không được tham gia giao thông ==> vi phạm quy định về quyền tự do đi lại của người dân được quy định trong Hiến pháp

– Phải có nội dung phù hợp với nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp

– Phải phù hợp với tinh thần của Hiến pháp

– Phải có nội dung hợp pháp:

+ VBQPPL của cấp dưới phải phải có nội dung phù hợp với VBQPPL của cấp trên

+ nội dung VBADPL phải phù hợp với VBQPPL: ví dụ, khung hình phạt tù đối với tội A

là từ 3 đến 10 năm, thì tòa không thể ban hành bản án phạt tù 11 năm, hay cho hưởng án treo

– Phải đúng căn cứ pháp lý:

+ văn bản được dùng làm căn cứ phải đang có hiệu lực pháp lý

+ phải có nội dung điều chỉnh liên quan trực tiếp đến VBQPPL viện dẫn làm căn cứ

– Phải đúng thể thức và kỹ thuật trình bày theo quy định của PL

– Có nội dung phù hợp với yêu cầu của thực tiễn: VD 1 thông tư của bộ Giáo dục đào tạo

có quy định Bà mẹ VN anh hùng đi thi đại học được cộng 2 điểm ==> không phù hợp với thực tiễn vì chưa từng có bà mẹ VN anh hùng nào thi đại học

– Phù hợp với đạo đức, tôn giáo, thuần phong mỹ tục: VD quy định mỗi đám tang chỉ được

có tối đa 5 vòng hoa, tuy mục đích để tiết kiệm, nhưng không phù hợp với phong tục về tang lễ các vùng miền

– Phải ban hành kịp thời

– Sử dụng ngôn ngữ diễn tả đúng quy tắc:

+ ngôn ngữ phải đảm bảo tính trang trọng, nghiêm túc

+ đảm bảo tính chính xác, 1 nghĩa

+ đảm bảo tính phổ thông, dễ hiểu

– Tính thống nhất

– Đảm bảo kết cấu văn bản lo-gic, chặt chẽ:

+ nội dung khái quát trình bày trước nội dung cụ thể

+ nội dung quan trọng trước, ít quan trọng sau

+ quy định về quyền và nghĩa vụ trước quy định về trình tự thực hiện

+ theo trình tự diễn biến của công việc (theo bộ luật Tố tụng hình sự / bộ luật Tố tụng dân

sự, luật khiếu nại tố cáo, …)

——————-

Ngày 17/01/2016

Giảng viên: cô Cao Kim Oanh

Chương 2: Quy trình xây dựng văn bản pháp luật

Ví dụ về quy trình xây dựng, ban hành VBPL:

– Phạm luật giao thông, bị phạt vi phạm hành chính 300.000, khi đó chiến sỹ cảnh sát giao thông sẽ:

+ Lập biên bản vi phạm (vì quy định mức phạt từ 250.000 trở lên phải lập biên bản): đây là thủ tục bắt buộc chứ không phải là VBPL

+ Quyết định xử phạt hành chính: đây là VBPL (chính xác hơn là VBADPL), thể hiện ý chí của chiến sỹ cảnh sát là người đang thực hiện nhiệm vụ được NN giao

==> đây là quy trình ban hành VBPL chỉ do 1 chủ thể thực hiện

– Trường đại học Luật Hà Nội cần tuyển dụng giảng viên, quy trình sẽ như sau:

+ phòng Tổ chức chủ trì soạn thảo Quyết định tuyển dụng giảng viên

+ phòng Hành chính sẽ thẩm định hình thức Quyết định của phòng Tổ chức: đây là thủ tục không bắt buộc

+ dự thảo văn bản được chuyển lại cho phòng Tổ chức để xác nhận lại, sau đó được chuyển lên Hiệu trưởng để ký ban hành

+ sau khi Hiệu trưởng ký, văn bản sẽ được chuyển đến văn thư để vào số và ban hành

==> quy trình ban hành VBPL do nhiều chủ thể ban hành: chủ thể có thẩm quyền ban hành

là Hiệu trưởng, chủ thể soạn thảo là phòng Tổ chức, chủ thể thẩm định là phòng Hành chính, chủ

– Thành phố Hà Nội ban hành quyết định để thu hút đầu tư:

+ UBND thành phố Hà Nội giao cho Sở Kế hoạch đầu tư chủ trì soạn thảo

+ Sở Kế hoạch đầu tư soạn thảo

+ Đưa ra lấy ý kiến rộng rãi trong nhân dân (đưa lên web duthaoonline.vn, tổ chức hội thảo lấy ý kiến, đưa lên các phương tiện thông tin đại chúng)

+ Sở Kế hoạch đầu tư tiếp nhận các ý kiến, hoàn thiện dự thảo

+ Chuyển sang Sở Tư pháp để thẩm định về tính chính trị, hợp hiến, hợp pháp, hợp lý của văn bản Kết quả là Báo cáo thẩm định

+ Chuyển lên cho UBND để trong kỳ họp HĐND sẽ xem xét, đánh giá văn bản, sửa chữa,

bổ sung nếu cần thiết

+ Sau khi hoàn thiện, trả về cho UBND thành phố Hà Nội

+ Văn phòng UBND sẽ vào số, ban hành văn bản rộng rãi đến các đối tượng của văn bản

– Quy trình ban hành luật Dân sự:

+ Chính phủ giao Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo Bộ luật Dân sự sửa đổi

+ Bộ Tư pháp giao cho Vụ Dân sự kinh tế soạn thảo: thành lập Ban soạn thảo (Trưởng ban soạn thảo thường là Bộ trưởng, Thường trực ban soạn thảo là Vụ trưởng), Tổ biên tập (có thể mời các nhà khoa học, những người có uy tín, nhân dân tham gia)

+ Sau khi soạn thảo, đưa lên web duthaoonline.vn để lấy ý kiến nhân dân trong 60 ngày, tổ chức các hội thảo để tham vấn, phỏng vấn người dân để lấy ý kiến, …

+ Tổ biên tập và Ban soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến, hoàn thiện dự thảo

+ Chỉnh phủ thành lập Hội đồng thẩm định (vì Bộ Tư pháp chủ trì nên không thể tự thẩm định được) gồm các Bộ, ngành khác, văn phòng chính phủ, và một số cơ quan, cá nhân, …

để đánh giá, thẩm định văn bản Kết quả là Báo cáo thẩm định của hội đồng

+ Dự thảo được chuyển đến Hội đồng dân tộc, UB PL của Quốc hội, các cơ quan có liên quan khác của Quốc hội để thẩm tra văn bản Kết quả là Báo cáo thẩm tra

+ Báo cáo thẩm định và Báo cáo thẩm tra được gửi lại cho Chính phủ, chuyển lại cho Sở tư pháp để hoàn thiện

+ Dự thảo hoàn thiện được chuyển đến UBTV Quốc hội, UBTV Quốc hội sẽ đưa ra tại 1

kỳ họp Quốc hội để các đại biểu QH bàn luận, thông qua

+ Sau khi được đa số đại biểu QH thông qua, sẽ chuyển về Văn phòng Quốc hội để vào số, chủ tịch QH ký chứng thực

+ Chờ Lệnh của Chủ tịch nước để công bố chính thức và sẽ có hiệu lực tại thời điểm quy định trong Luật

Câu hỏi: Thẩm định là hoạt động bắt buộc đối với mọi dự thảo VBPL

Trả lời: Sai Vì quy trình ban hành VBPL cấp xã không tiến hành thẩm định

Câu hỏi: Mọi VBPL sau khi được chủ thể có thẩm quyền thông qua phải đăng công báo

Trả lời: Sai Vì với VBPL thuộc loại Bí mật NN thì sẽ không đăng công báo

Câu hỏi: Chính phủ là chủ thể duy nhất được đề xuất xây dựng PL

Trả lời: Sai Vì các đại biểu quốc hội, các tổ chức chính trị, XH đều được đề xuất xây dựng

PL

Câu hỏi: Thẩm định thủ tục hành chính và giới là 1 trong những nội dung bắt buộc của

quy trình phân tích chính sach

Trả lời: Đúng theo luật Ban hành VBPL 2015 (có hiệu lực từ 1/7/2016)

– Theo luật ban hành VBPL 2008, trình tự xây dựng VBQPPL gồm các bước:

+ B1: Đề xuất / Lập chương trình xây dựng VBQPPL

+ B2: Soạn thảo VBQPPL

+ B3: Thẩm định, thẩm tra dự thảo VBQPPL

+ B4: Trình để xem xét dự thảo

+ B5: Thông qua và công bố VBQPPL

– Theo luật ban hành VBPL 2015, sẽ gồm 2 quy trình riêng biệt:

+ Quy trình xây dựng chính sách

 B1: Đề xuất sáng kiến xây dựng VBQPPL

Giảng viên: cô Cao Kim Oanh

Chương 4: Nội dung của văn bản pháp luật

I Nội dung của văn bản quy phạm pháp luật

Bố cục của nội dung: luôn gồm 3 phần

+ phần mở đầu (cơ sở ban hành): gồm cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn

+ nội dung chính: các quy phạm PL

+ phần kết thúc: hiệu lực về thời gian, đối tượng

1 Cơ sở ban hành (Phần mở đầu)

a Cơ sở pháp lý

– Là phần chủ thể ban hành dựa vào quy định của PL

– Yêu cầu của cơ sở pháp lý:

+ luôn là VBQPPL

+ phải là VBQPPL có hiệu lực pháp lý cao hơn, hoặc bằng dự thảo

+ phải là VBQPPL đang có hiệu lực Chú ý: có thể lấy VBQPPL chưa có hiệu lực làm cơ

sở trong trường hợp văn bản này cụ thể hóa văn bản chờ hiệu lực đó, VD khi ban hành Luật, sẽ có khoảng thời gian từ khi ban hành đến khi có hiệu lực, trong thời gian đó có thể ban hành Nghị định, thông tư để cụ thể hóa luật đó

+ phải là VBQPPL có nội dung liên quan trực tiếp đến chủ đề của dự thảo

– Sắp xếp căn cứ:

+ Nhóm 1: văn bản QPPL quy định thẩm quyền của chủ thể

+ Nhóm 2: văn bản có nội dung trực tiếp liên quan

– Quy phạm quy định nguyên tắc xử sự:

+ quy phạm cấm thực hiện hành vi: [không cho phép / không được / cấm / nghiêm

được hưởng quyền / được hưởng cái gi] + [mô tả hành vi]

Chương 4: Nội dung của văn bản pháp luật (tiếp)

II Nội dung văn bản áp dụng pháp luật

Giống như với VBQPPL

Khác ở các điểm:

– Nội dung của VBADPL chỉ có các mệnh lệnh (ở Quyết định, Chỉ thị)

– Nội dung của VBADPL ngoài mệnh lệnh còn có thể có các giải pháp ==> ở Chỉ thị

– VBADPL không có hiệu lực về không gian như VBQPPL vì VBADPL là VB cá biệt cho đối tượng áp dụng

1 Cơ sở ban hành của VBADPL

a Cơ sở pháp lý

– Là phần chủ thể ban hành dựa vào quy định của PL

– Điều kiện văn bản làm của cơ sở pháp lý cho VBADPL:

+ là VBQPPL, hoặc VBADPL, hoặc cả hai

+ phải là VBPL có hiệu lực pháp lý cao hơn, hoặc bằng dự thảo

+ phải là VBPL đang có hiệu lực, không được lấy VBPL đang chờ hiệu lực

+ phải là VBPL có nội dung liên quan trực tiếp đến chủ đề của dự thảo

– Sắp xếp căn cứ: (gồm 3 nhóm):

+ nhóm 1: văn bản quy định thẩm quyền của chủ thể ban hành

+ nhóm 2: văn bản quy định về nội dung trực tiếp liên quan

+ nhóm 3 (nếu có): văn bản quy định cách thức hướng giải quyết hành vi (là VB về nội dung, nhưng là VB hướng dẫn của VB cấp trên) VD: cần xử phạt 1 người có hành vi xây dựng lấn chiếm đất công, mức phạt đến 20 triệu, đã ra Quyết định xử phạt, tuy nhiên quá hạn mà người đó không ra nộp phạt ==> ra Quyết định cưỡng chế, đây chính là VB quy định về hành vi

– Cách thức soạn thảo:

Căn cứ + [tên VBPL được viện dẫn];

+ nếu viện dẫn văn bản luật:

Căn cứ + [tên VB] + [nội dung VB hướng tới giải quyết] + [ngày ban hành];

+ nếu viện dẫn văn bản dưới luật mà là văn bản áp dụng:

Căn cứ + [tên VB] + [số, ký hiệu VB] + [ngày ban hành] + [chủ thể ban hành] + [trích yếu nội dung];

+ nếu viện dẫn văn bản dưới luật mà là văn bản quy phạm:

Căn cứ + [tên VB] + [số, ký hiệu VB] + [năm ban hành];

Chú ý: căn cứ về thẩm quyền của chủ thể ban hành VBADPL luôn được xếp đầu tiên,

trước cả luật / pháp lệnh

b Cơ sở thực tiễn

– Xét … / Theo …

2 Nội dung chính của VBADPL

a Soạn thảo Quyết định

– Không có Chương, Mục, mà chỉ có Điều, có thể có Khoản, nhưng không đặt tên Khoản – Thường có 3 điều:

+ Điều 1 Giải quyết công việc phát sinh mà VB hướng đến

1 Về tổ chức nhân sự:

[Mệnh lệnh] + [đối tượng chịu tác động] + [công việc cần giải quyết] + [thời gian]

VD: Bổ nhiệm bà Cao Kim Oanh, sinh ngày 20/7/1977, hiện là Phó trưởng bộ môn Xây dựng VBPL, giữ chức vụ Trưởng bộ môn Xây dựng VBPL kể từ ngày 01/05/2016

1 Về xử phạt vi phạm hành chính:

[Mệnh lệnh] + [đối tượng bị xử phạt, cá biệt hóa dấu hiệu nhân thân của đối tượng] + [lý do bị xử phạt] + [hình thức phạt chính] + [ hình thức phạt bổ sung]

VD: Xử phạt bà Cao Kim Oanh, sinh ngày 20/7/1977, thường trú tại Tổ 4 phường Láng

Hạ, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội, vì đã có hành vi xây dựng trái phép lấn chiếm đất công, hình thức phạt chính là 20 triệu đồng, hình thức phạt bổ sung là buộc tháo dỡ công trình, trải lại nguyên hiện trạng

1 Về xử lý văn bản pháp luật khiếm khuyết:

[Biện pháp xử lý] + [đối tượng bị xử lý] + [cá biệt hóa dấu hiệu của văn bản bị xử lý] + [lý do bị xử lý]

VD: Bãi bỏ Nghị quyết số 05/2012-NQ-HĐND ngày 1/5/2012 của HĐND thành phố Hà Nội về việc đề ra chủ trương phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn thành phố có nội dung không phù hợp với pháp lệnh dân số

1 Thành lập 1 cơ quan, đơn vị:

[Mệnh lệnh] + [đối tượng được thành lập] + [cá biệt hóa loại việc đó] + [kể từ thời điểm]

VD: Thành lập Phòng Thanh tra Pháp chế – Sở Công thương của thành phố Hà Nội kể từ ngày 1/1/2000

1 Tuyên bố về sự ra đời của 1 văn bản pháp luật khác:

VD: Ban hành Quy chế đào tạo hệ đại học văn bằng 2 chính quy của trường Đại học Luật

Hà Nội

+ Điều 2 (có thể có hoặc không) Nghĩa vụ của chủ thể

Chỉ có điều này khi phát sinh, thay đổi nghĩa vụ, quyền lợi của đối tượng tác động

VD với trường hợp bị xử phạt thì chủ thể có nghĩa vụ phải nộp phạt, với trường hợp thuyên chuyển công tác thì chủ thể có trách nhiệm bàn giao lại công việc, với trường hợp bổ

nhiệm thì sẽ có quyền lợi là được phụ cấp chức vụ

VD bãi bỏ 1 VBPL sẽ không có Điều 2; thành lập 1 đơn vị mới cũng sẽ không có Điều 2

+ Điều 3 Hiệu lực của văn bản

1 Hiệu lực về thời gian

Trả lời cho câu hỏi: VB này có hiệu lực kể từ khi nào ?

Chú ý: vì VBADPL là văn bản cá biệt, nên không bao giờ có hiệu lực về thời gian

+ hiệu lực hồi tố: VD quyết định tăng lương có hiệu lực trở về trước Tuy nhiên hồi tố được quy định ngày trong Điều 1

+ thời điểm văn bản được thông qua cũng chính là thời điểm văn bản có hiệu lực

+ có thể có hiệu lực sau bất kỳ số ngày nào (1 ngày, 2 ngày, 5 ngày, …)

1 Hiệu lực về đối tượng

Trả lời cho câu hỏi: ai chịu trách nhiệm thi hành VB này ?

Có 2 đối tượng:

+ trưởng đơn vị cấp dưới của chủ thể ban hành VB

+ đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của VB

1 Khả năng làm mất hiệu lực pháp lý của VB khác

——————–

Ngày 28/02/2016

Giảng viên: cô Cao Kim Oanh

Chương 5: Kiểm tra và xử lý văn bản pháp luật

1 Kiểm tra văn bản pháp luật

– Là hoạt động của chủ thể có thẩm quyền trong việc đánh giá chất lượng của VBPL – Khái niệm: Là hoạt động của các cơ quan NN có thẩm quyền trong việc xem xét, đánh giá và kết luận về tính hợp pháp và hợp lý của VBPL, phát hiện những dấu hiệu bất hợp pháp, bất hợp lý và yêu cầu chủ thể có thẩm quyền kịp thời đính chính, sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ, hủy bỏ nhằm nâng cao chất lượng của VBPL

– Đặc điểm của kiểm tra VBPL:

+ là hoạt động mang tính quyền lực NN, thể hiện ở:

 Hoạt động này được thực hiện bởi các chủ thể có thẩm quyền của NN

 Trong quá trình kiểm tra, chủ thể có thẩm quyền thay mặt NN để xem xét sự phù hợp của VBPL, đảm bảo tính hợp pháp, hợp lý của VBPL

 Chủ thể kiểm tra có quyền đưa ra các yêu cầu đối với cơ quan đã ban hành VBPL như đề nghị xem xét hủy bỏ, bãi bỏ VBPL khiếm khuyết

+ là hoạt động mang tính phòng ngừa: hoạt động kiểm tra VBPL được tiến hành thường xuyên, định kỳ nhằm kịp thời phát hiện những khiếm khuyết của VBPL để xử lý, phòng ngừa những hậu quả xấu phát sinh từ những khiếm khuyết đó

+ là hoạt động mang tính tiền đề cho việc xử lý VBPL khiếm khuyết

– Chủ thể có thể kiểm tra VBPL: gồm 3 đối tượng

+ chính bản thân chủ thể ban hành VBPL tự kiểm tra

+ cơ quan cấp trên trực tiếp của cơ quan ban hành VBPL

+ chủ thể đặc biệt: gồm

 Cục kiểm tra VBQPPL – Bộ Tư pháp: kiểm tra VBPL do cấp TW ban hành

 Phòng văn bản pháp quy – Sở Tư pháp: kiểm tra VBPL do cấp tỉnh, huyện ban hành

 VBQPPL cấp xã sẽ do cấp huyện kiểm tra

– Nguyên tắc kiểm tra VBPL:

+ thường xuyên và kịp thời

+ theo đúng quy định của PL

+ có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức liên quan

– Nội dung kiểm tra VBPL: dựa trên 5 tiêu chí:

+ được ban hành đúng căn cứ pháp lý

+ được ban hành đúng thẩm quyền

+ có nội dung phù hợp với quy định của PL

+ được ban hành đúng thể thức và kỹ thuật trình bày theo quy định của PL

+ tuân thủ đầy đủ các quy định của PL về thủ tục xây dựng, ban hành và công bố văn bản Ngoài ra còn xem xét tiêu chí về tính hợp lý của VBPL:

+ kiểm tra sự phù hợp của VBPL với thực tiễn

+ kiểm tra sự phù hợp của VBPL với các quy phạm XH khác như đạo đức, tôn giáo, phong tục, tập quán, …

Chú ý: với VBPL có nội dung thuộc bí mật NN thì còn phải tuân thủ quy định của PL về thủ tục xác định độ mật của văn bản

– Ý nghĩa của hoạt động kiểm tra VBPL:

+ góp phần đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống PL + duy trì trật tự quản lý NN, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức + góp phần tạo dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, lành mạnh, thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế, quốc tế

+ góp phần nâng cao chất lượng quy trình xây dựng, ban hành văn bản

+ bảo đảm tính khả thi của VBPL

Câu hỏi: Mọi hoạt động kiểm tra VBPL đều được tiến hành để xử lý VBPL đó

Trả lời: Sai Vì chỉ những VBPL chưa đảm bảo chất lượng mới bị xử lý

Câu hỏi: Hoạt động kiểm tra VBPL là tiền đề cho việc xử lý VBPL khiếm khuyết

Trả lời: Đúng Vì sau kiểm tra, nếu phát hiện khiếm khuyết thì sẽ tiến hành xử lý VBPL đó

Câu hỏi: Mọi chủ thể đều có thẩm quyền kiểm tra VBPL

Trả lời: Sai Vì chỉ những chủ thể có thẩm quyền mới được kiểm tra VBPL Mọi chủ thể

chỉ có quyền giám sát, xem xét VBPL, nhất là những VBPL có ảnh hưởng đến bản thân mình, nếu phát hiện bất hợp lý thì có quyền kiến nghị, đề nghị cơ quan NN có thẩm quyền thực hiện kiểm tra VBPL

2 Xử lý VBPL khiếm khuyết

– Sau khi kiểm tra, phát hiện VBPL có thiếu sót, chưa hoàn chỉnh thì sẽ tiến hành xử lý – Các dạng khiếm khuyết:

+ VBPL không đáp ứng yêu cầu về chính trị:

 không theo đúng đường lối của Đảng

 không phù hợp với nguyện vọng chính đáng của nhân dân: VD VB quy định hạn chế quyền sở hữu phương tiện giao thông cá nhân, quy định chứng minh nhân dân phải ghi cả họ tên bố mẹ, …

+ VBQPPL không đáp ứng yêu cầu về pháp lý:

 không hợp hiến

 không hợp pháp (VD ban hành VBPL trái thẩm quyền, không đúng trình tự ban hành, sai hình thức)

 trái với VB cấp trên

 trái với điều ước quốc tế

+ VBQPPL không đáp ứng yêu cầu về khoa học: tức là bất hợp lý:

 không phù hợp với đạo đức XH, phong tục, tập quán, tôn giáo

 không có tính khả thi trong thực tế VD quy định chỉ được bán thịt lợn quá 8 tiếng sau khi giết mổ, quy định xử phạt sử dụng điện thoại di động tại các cây xăng

 sai lô-gic, văn phong không phù hợp (VD dùng từ địa phương, tiếng lóng, …)

– Thẩm quyền xử lý VBPL khiếm khuyết:

+ cấp trên có thẩm quyền xử lý VBPL do cấp dưới ban hành (chú ý: phải là cấp trên trực tiếp)

+ chủ thể ban hành có thẩm quyền tự xử lý VBPL của chính mình: chú ý riêng bản án của Tòa án thì Tòa án không thể tự xử lý mà phải do Tòa án cấp cao hơn xử lý

+ Tòa án nhân dân có thẩm quyền chung cấp huyện và Tòa án hành chính cấp tỉnh được quyền ra phán quyết đối với tính hợp pháp của VBPL là Quyết định hành chính khi có công dân khởi kiện trước Tòa đúng thủ tục

3 Các biện pháp xử lý văn bản khiếm khuyết

Mỗi loại biện pháp cần xem xét các khía cạnh:

+ loại VBPL bị xử lý

+ mức độ khiếm khuyết

+ hậu quả pháp lý

– Hủy bỏ: (= coi như không tồn tại)

+ áp dụng đối với VBADPL có dấu hiệu vi phạm PL nghiêm trọng (nội dung bất hợp pháp, trái thẩm quyền ban hành, sai thủ tục ban hành)

+ hậu quả pháp lý: VBPL bị hủy bỏ sẽ bị hết hiệu lực PL ngay từ thời điểm ban hành, và chủ thể ban hành có trách nhiệm bồi thường, bồi hoàn cho đối tượng áp dụng của VB

– Bãi bỏ: (= bỏ đi, không thi hành nữa)

+ áp dụng đối với :

 VBQPPL khiếm khuyết như: nội dung không phù hợp với đường lối, chính sách của đảng, đa số nội dung VB không phù hợp với quyền lợi chính đáng của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của VB, nội dung không phù hợp với VB do cấp trên ban hành, không phù hợp với thực trạng kinh tế – XH, không phù hợp với điều ước quốc

tế

 VBQPPL không còn cần thiết tồn tại trong thực tiễn

+ hậu quả pháp lý: VBPL bị bãi bỏ sẽ mất hiệu lực PL kể từ thời điểm bị bãi bỏ, do đó không phát sinh trách nhiệm bồi thường, bồi hoàn của chủ thể ban hành

+ hậu quả pháp lý: VBPL bị thay thế hết hiệu lực PL kể từ thời điểm VB mới có hiệu lực

– Đình chỉ thi hành: tạm ngưng hiệu lực

+ hậu quả pháp lý: VBPL bị tạm ngưng hiệu lực cho đến khi có quyết định xử lý của cơ quan có thẩm quyền Nếu quyết định hủy bỏ, bãi bỏ thì VBPL hết hiệu lực Nếu không bị hủy bỏ, bãi bỏ thì VBPL tiếp tục có hiệu lực

– Tạm đình chỉ thi hành:

+ áp dụng khi chủ thể có thẩm quyền nghi ngờ VBPL xâm hại đến quyền lợi của đối tượng

mà VBPL đó điều chỉnh

+ hết thời hạn tạm ngưng, thì VBPL đó sẽ:

 Tiếp tục có hiệu lực: nếu xét thấy VBPL không khiếm khuyết

 Tuyên hủy, tuyên bãi bỏ VBPL đó: nếu phát hiện khiếm khuyết

– Sửa đổi, bổ sung:

+ áp dụng với VBPL có mức độ khiếm khuyết rất nhỏ

+ thay đổi một phần nội dung, bổ sung một số nội dung mới

Bài tập: Hủy bỏ Quyết định số 68/QĐ-XPVPHC ngày 15/05/2015 của Chủ tịch UBND

phường A quận B về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng trái thẩm quyền

PL cho phép, mức phạt 20 triệu đối với ông Nguyễn Văn C

Hướng dẫn:

Về chủ thể, có thể có 2 cách:

+ Chủ tịch UBND phường A tự xử lý VB của chính mình

+ Chủ tịch UBND quận B (là cấp trên trực tiếp của phường A) sẽ xử lý VB này

Ở đây mức ra Quyết định với mức phạt 20 triệu là trái thẩm quyền, vì luật quy định mức phạt trong trường hợp này chỉ là 5 triệu đồng, nên sẽ phải hủy bỏ quyết định đó, và Chủ tịch UBND phường A phải bồi hoàn số tiền (20 – 5 = 15 triệu đồng) đối với ông C