Bài giảng chậm phát triển trí tuệ môn tâm thần

II.CHẬM PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ1.Khái niệm CPTTT: Là sự ngừng phát triển hoặc phát triển không hoàn chỉnh của trí tuệ với đặc điểm là các khả năng cấu thành trí tuệ như nhận thức, ngôn ngữ, v

CHUYÊN ĐỀ

CHẬM PHÁT TRIỂN

TRÍ TUỆ

I KHÁI NIỆM TRÍ TUỆ

Trí tuệ được xem như là tổng hợp nhiều mặt khác nhau của quá trình hoạt động nhận thức của con người

Trí tuệ có liên quan đến tất cả các hoạt động tâm thần đặc biệt là liên quan chặt chẽ với tư duy trong quá trình suy luận, phán đoán, lĩnh hội

Nói đến trí tuệ tức là nói đến năng lực sử dụng đến mức tối đa vốn tri thức và kinh nghiệm thực tiễn đã tích lũy được để hình thành nhận thức mới, phán đoán mới, giúp con người hoạt động

có hiệu quả nhất trong thực tế cuộc sống

Cơ sở hình thành trí tuệ

- Cấu trúc của não bộ.

- Quá trình rèn luyện có hệ thống trong lao động trí óc và chân tay, trong sự tiếp xúc thực tiễn với xã hội loài người.

Khi vốn tri thức càng rộng, càng sâu thì trí tuệ của con người đó càng cao

II.CHẬM PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ

1.Khái niệm CPTTT: Là sự ngừng phát triển hoặc phát triển không hoàn chỉnh của trí tuệ với đặc điểm là các khả năng cấu thành trí tuệ như nhận thức, ngôn ngữ, vận động và xã hội đều bị yếu kém

Như vậy, CPTTT bao gồm hai yếu tố chủ yếu:

- Khả năng hoạt động trí tuệ duới mức trung

bình

- Khả năng thích nghi với các yêu cầu hàng ngày của môi trường xã hội bị yếu kém rõ rệt

Hiện nay, người ta có khuynh hướng coi

cả hai bình diện hoạt động trí tuệ và ứng

xử thích nghi ở đối tượng bi CPTTT đều bị yếu kém Và vì như vậy, nếu chỉ một trong hai mặt nói trên có biểu hiện rõ, ví dụ trí tuệ thấp hoặc ứng xử thích nghi kém, thì chưa thể kết luận ngay là CPTTT được Một đặc điểm nữa cần được chú ý là CPTTT có thể kèm theo hoặc không kèm theo các dấu hiệu bất thường khác về tâm trí hoặc cơ thể.

CPTTT bao gồm rất nhiều các trạng thái bệnh lý

có liên quan chặt chẽ đến các yếu tố sinh học, tâm lý hoặc xã hội

Ở nước ta theo con số thống kê vào năm 2000

do viện sức khỏe tâm thần Việt Nam cho thấy tỷ

lệ bị chậm phát triển trí tuệ ở các mức độ từ nhẹ đến trầm trọng là 0,92% (Hà Tây); 1,38% (Vĩnh Phúc); 0,39% (Đà Nẵng); 0,49% (Thái Nguyên) là những con số rất đáng quan tâm

Chúng ta cần phải quan tâm đúng đắn tới vấn

đề này để có thể đề xuất ra các biện pháp giải quyết thích đáng

  Đặc điểm chung của chậm

phát triển trí tuệ

        + Trí tuệ chậm phát triển thường có tính bẩm sinh hoặc xuất hiện vài năm đầu sau khi sinh, khi trí tuệ chưa phát triển toàn diện.

        + Khả năng hoạt động nhận thức rất yếu hay

không có, chỉ lĩnh hội được những cái giản đơn cụ thể         + Ở những người trí tuệ chậm phát triển thường kèm theo nhiều dị dạng  về mặt cơ thể.

        Các bệnh lý trí tuệ chậm phát triển không chữa được hoàn toàn, điều trị chủ yếu chỉ can thiêp vào

những rối loạn kèm theo, những trường hợp nhẹ thông qua huấn luyện có thể cải thiện được phần nào về nhận thức.

NGUYÊN NHÂN CPTTT

Do các yếu tố xảy ra

• Trước khi sinh

• Trong khi sinh

• Sau khi sinh

+ Mẹ bị bệnh tuyến giáp trạng.

+ Mẹ tăng cân ít khi mang thai

+ Mẹ bị đái tháo đường khi mang thai

+ Mẹ lớn tuổi khi mang thai

+ Mẹ bị nhiễm độc chì nặng

NGUYÊN NHÂN CPTTT

2.2 Yếu tố nguy cơ trong sinh:

+ Đẻ non dưới 37 tuần

+ Cân nặng khi sinh thấp

NGUYÊN NHÂN CPTTT

2.3 Yếu tố nguy cơ sau sinh:

+ Chảy máu não - màng não

+ Nhiễm khuẩn thần kinh: Viêm não, viêm màng não

+ Suy hô hấp nặng vì các nguyên nhân khác nhau+ Chấn thương sọ não

+ Co giật do sốt cao đơn thuần

+ Động kinh

+ Bệnh chuyển hoá tiến triển

Và một số lớn trường hợp không rõ nguyên nhân

3 Phân loại:

       - Trong CPTTT phân thành bốn mức độ

từ nặng đến nhẹ, bao gồm:

+ Hội chứng CPTTT trầm trọngChỉ số (IQ) 0-19 Tuổi khôn thường dưới 2.

        + Hội chứng CPTTT nặng Chỉ số (IQ) 20- 34 Tuổi khôn từ 3-6.

        + Hội chứng CPTTT vừa Chỉ số (IQ) 35- 49 Tuổi khôn từ 6 -9.

        + Hội chứng CPTTT nhẹ Chỉ số (IQ) 50- 75 Tuổi khôn từ 9- 12.

Triệu chứng bệnh:

4.1 Hội chứng chậm phát triển trí tuệ trầm trọng:

   Là mức độ nặng nhất của trí tuệ chậm phát triển

- Không có nhận thức, tất cả đời sống cảm tính của bệnh nhi gắn liền với các bản năng nguyên thuỷ thô lỗ, chủ yếu chỉ có đời sống sinh vật với bản năng sinh tồn

- Hạn chế hiểu và sử dụng ngôn ngữ đến mức tối đa, không có khả năng giao tiếp bằng lời nói

- Không thể đi học

- Các thiếu sót trầm trọng về thần kinh hoặc cơ thể ảnh hưởng đến vận động là phổ biến như là liệt nửa người, liệt hai bên, động kinh, vận động bât thường Hoặc có những dị dạng ở đầu, mặt, thân, tứ chi

- Bệnh nhân không tự phục vụ được bản thân, đời sống của bệnh nhân hoàn toàn phụ thuộc vào người thân

4.2 Hội chứng chậm phát triển trí tuệ nặng:

   Đặc điểm chung:

- Có cảm giác và có phản ứng thô sơ với kích

thích của môi trường cũng như kích thích của cơ thể

- Hạn chế hiểu và sử dụng ngôn ngữ, không có khả năng giao tiếp bằng lời nói Không biết nói hoặc có thể có một số từ nhưng khả năng phát

âm không rõ, rời rạc

- Không thể đi học

- Hoạt động đơn điệu, động tác rời rạc

- Phản ứng cảm xúc thể hiện nhu cầu bản

năng.Ví dụ: đói thì khóc hoặc đòi ăn

- Bệnh nhân tự phục vụ bản thân kém, đời sống của bệnh nhân thường xuyên phụ thuộc vào

người thân

4.2 Hội chứng chậm phát triển trí tuệ vừa

  Là mức độ trung bình của trí tuệ chậm phát triển

        - Phản ứng với kích thích môi trường xung quanh linh hoạt hơn hội chứng chậm phát triển tâm thần nặng.

        - Có ít vốn từ thông dụng để sử dụng hàng ngày

nhưng phát âm sai, giọng trẻ con.

        - Có tư duy cụ thể, không tiếp thu được những ý niệm trừu tượng khái quát.

               - Biểu hiện cảm xúc sơ đẳng song rất thô bạo có thể là khoái cảm, giận dữ, dễ bị ám thị, dễ bị sai khiến, lợi dụng.

               - Một số có thể thông qua huấn luyện làm được một số việc lao động bằng chân tay Tuy nhiên, phải

thường xuyên nhắc nhở hướng dẫn, một số có thể tập đọc tập viết và đếm được.

           - Thường thường xảy ra những hành vi mang tính chất thô bạo thiếu sự kiềm chế và dẫn đến nguy hiểm

cho tính mạng bản thân cũng như mọi người xung

quanh.

4.3 Hội chứng chậm phát triển trí tuệ nhe:

Là mức độ nhẹ của trí tuệ chậm phát triển.

Đặc điểm  chung:

- Vốn từ dự trữ có khá hơn hội chứng chậm phát triển trí tuệ vừa song vẫn nghèo nàn, nói năng không lưu loát, khó khăn trong việc xử lý những tình huống thông

5.CHẨN ĐOÁN 5.1.Chẩn đoán xác định

sàng có hệ thống, đặc biệt chú trong tới

thăm khám thần kinh và sự đánh giá trình

độ phát triển tâm lý - vận động Hiện nay người ta thường sử dụng các trắc nghiệm

đã đựơc chuẩn hoá, ví dụ đối với các trẻ

em trước tuổi học có thể dùng nghiệm

pháp nổi tiếng như của Binet-Simon, Gille, Raven, WAIS, WISC

• Về mặt lâm sàng, cần dựa vào các xét

nghiệm huyết học, sinh hoá, tế bào,

X-Quang, vi khuẩn, miễn dịch, di truyền đặc biệt đối với các trường hợp khả nghi thai có liên quan tới thể nhiễm sắc X cần được xét nghiệm nước ối.

• Những phương pháp hiện đại như chụp

cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ, trắc nghiệm thần kinh cũng đang mang lại

thêm nhiều tài liệu quan trọng giúp cho

chẩn đoán thêm cụ thể.

5.2 Chẩn đoán phân biệt

• Đối với trẻ em cần đặc biệt chú ý:

- Chậm phát triển tâm lý- vận động nhất

là trong ba năm đầu

- Chậm phát triển tình cảm đơn thuần

+ Khả năng ra quyết đinh chậm kể cả việc đơn giản

+ Khả năng tặp trung kém trong mọi hoạt động + Khả năng nhớ hạn chế: trí nhớ ngắn hạn bị ảnh hưởng nhiều, trí nhớ dài hạn ít bị ảnh

- Dấu hiệu nhận biết một số bệnh liên quan đến chậm phát triển tâm thần thường gặp: + Hội chứng Down: bộ mặt đặc biệt như mắt xếch, mí mắt lộn lên đôi khi bị

lác, tai thấp.

+ Động kinh: tiêu chuẩn xác đinh cơn lâm sàng: xuất hiện đột ngột, cơn có tính chất định hình, cơn xảy ra ngắn chỉ vài

giây đến vài phút, rối loạn chức năng thần kinh trong cơn, hồi phục nhanh.

6 Điều trị CPTTT:

6 Điều trị CPTTT:

6.1 Các yêu cầu điều trị:

• Điều trị là quá trình lâu dài phức tạp, đòi hỏi sự quan

tâm của gia đình và xã hội ngày nay điều trị chủ yêu là ngoại trú, tại các trung tâm y tế-giáo dục và các bệnh

viện ban ngày.

• Việc điều trị tại cộng đồng tạo điều kiện cho người bệnh

phục hồi chức năng và tái thích ứng xã hội.

• Tuy vậy, khả năng phục hồi còn rất hạn chế chỉ phát huy

được những tiềm năng cón sót lại, làm cho trẻ có những tiến bộ về vận động, ngôn ngữ.

• Trẻ có thể thích ứng một phần với xã hội, việc giáo dục

và điều trị cho những đối tượng này nhằm đạt yêu cầu sau: ổn định về tâm lý cho trẻ, phục hồi các rối loạn

ngôn ngữ và các rối loạn vận động

• Thích nghi với môi trường sống, tạo quan hệ với mọi

người xung quanh.

6.2 Nguyên tắc điều trị:

+ Can thiệp sớm ngay sau khi phát hiện bệnh

+ Can thiệp toàn diện PHCN và giaó dục tiền học đường

+ Phối hợp can thiệp tại các trung tâm, trường

mầm non và chương trình can thiệp tại nhà

+ Khám đánh giá sự phát triển vận động, giao

tiếp-ngôn ngữ, cá nhân-xã hội, trí tuệ thường quy 6 tháng/ lần tại các khoa PHCN hoặc các trung tâm giáo dục đặc biệt tại địa phương

- Nội dung can thiệp:

+ Hướng dẫn các sinh hoạt hàng ngày như vệ sinh cá

nhân, thu dọn nhà cửa , đi chợ nấu ăn, quan hệ và lễ

phép với mọi người, biết giúp đỡ người khác.

+ Học văn hoá như đọc, viết, đếm, tính toán đơn giản.

+ Hướng nghiệp, hướng dẫn cho bệnh nhân làm nghề thủ công như dệt chiếu, đan lát, làm đồ gốm để góp phần

tự nuôi sống bản thân Giảm bớt gánh nặng cho gia đình

và cho xã hội, làm cho bệnh nhân bớt đi mặc cảm về sự sống lệ thuộc của mình, tăng thêm niềm tin vào cuộc

sống.

+ Phương pháp giảng dạy chủ yếu là trưc quan và phải lặp đi lặp lại nhiều lần

- Mục tiêu:

+ Kích thích sự phát triển về vận động thô (lẫy, bò, ngồi, đứng, đi)

+ Kích thích sự phát triển về vận động tinh (kỹ năng của hai bàn tay)

+ Kích thích kỹ năng giao tiếp và ngôn

ngữ

+ Kích thích sự phát triển trí tuệ

- Các biện pháp can thiệp sớm:

+Ngôn ngữ trị liệu:

Kích thích kỹ năng giao tiếp sớm

Huấn luyện kỹ năng hiểu và diễn đạt ngôn ngữ + Hoạt động trị liệu

Huấn luyện kỹ năng vận động tinh bàn tay

Huấn luyện kỹ năng sinh hoạt hàng ngày

Phòng bệnh

- Dự phòng cấp I: hạn chế tối đa sự mắc bệnh

+ Tuyên truyền phổ biến sâu rộng cho mọi người biết

nguyên nhân gây ra bệnh CPTTT Cần phát triển chuyên ngành di truyền học, tổ chức các phòng tư vấn tuyên

truyền cho các bà mẹ trước thời gian mang thai

+ Làm tốt công tác bảo vệ bà mẹ và trẻ em, sinh đẻ có

kế hoạch, các bà mẹ có thai ít nhất là 3 tháng đầu thai nghén tránh nhiễm tia X- không dùng thuốc bừa bãi,

phòng tránh các bệnh do virus, các bệnh nhiễm khuẫn như giang mai, lậu, mào gà

+ Phụ nữ có thai cần nghỉ ngơi điều độ, ăn uống đầy đủ tránh các sang chấn tâm lý, tránh các sang chấn khi

sinh.

+ Hướng dẫn các bà mẹ nuôi dạy con theo phương

pháp khoa học, tiến hành tiêm phòng mở rộng đầy đủ cho trẻ em đồng thời tích cực thực hiện vệ sinh phòng bệnh.

Dự phòng cấp II:

- Điều trị kịp thời các bệnh nhiễm khuẩn thần kinh, bệnh nội tiết, động kinh, suy dinh dưỡng ở trẻ em, không để xảy ra các biến chứng nhiễm trùng gây ảnh hưởng đến

sự phát triển trí tuệ của trẻ Theo dõi quá trình phát triển tâm lý-vận động

- Hạn chế hậu quả của bệnh tật thuộc khu vực giác quan, mắt, tai đề phòng và điều trị các rối loạn tim phổi.

- Phát hiện sớm CPTTT, có kế hoạch thăm khám trẻ em một cách có hệ thống-lồng ghép vào chương trình chăm sóc sức khoẻ ban đầu ở các địa phương.

-Giải quyết các khuyết tật bẩm sinh cho trẻ