Bài giảng bệnh thiếu máu thiếu sắt ở trẻ em

MỤC TIÊU HỌC TẬP Trình bày được định nghĩa thiếu máu Trình bày được các nguyên nhân gây thiếu máu thiếu sắt Mô tả được các triệu chứng lâm sàng của thiếu máu Nêu được các xét nghiệm chẩn đoán thiếu máu thiếu sắt Điều trị được bệnh nhân thiếu máu thiếu sắt ĐỊNH NGHĨA Thiếu máu là tình trạng giảm nồng độ hemoglobin trong máu của ngườibệnh so với người cùng giới, cùng lứa tuổi, cùng điều kiện sống. Người thiếu máu là người có các chỉ số trên thấp dưới 2SD so với quần thể cùng tuổi và giới.

THIẾU MÁU THIẾU

SẮT Ở TRẺ EM

MỤC TIÊU HỌC TẬP

1 Trình bày được định nghĩa thiếu máu

2 Trình bày được các nguyên nhân gây thiếu

ĐỊNH NGHĨA

⦿ Thiếu máu là tình trạng giảm nồng độ

hemoglobin trong máu của người

bệnh so với người cùng giới, cùng lứa tuổi,

cùng điều kiện sống

⦿ Người thiếu máu là người có các chỉ số

trên thấp dưới 2SD so với quần thể cùng

tuổi và giới

DỊCH TỄ

⦿ Thường gặp nhất ở trẻ từ 6-24 tháng.

⦿ Không khác biệt về giới

⦿ Trẻ gái vị thành niên có nguy cơ cao hơn

⦿ Theo WHO 2007, 30% trẻ em từ 0-4 tuổi

và 48% trẻ em từ 5-14 tuổi bị thiếu máu ở các nước đang phát triển.

DỊCH TỄ

CHUYỂN HÓA SẮT

NHU CẦU

Thải trừ

Phân bố

Hấp thu

PHÂN BỐ

⦿ Sơ sinh: 250mg

⦿ 1 tuổi: 420mg

⦿ Trưởng thành: 3,5 – 4g

⦿ Sắt hem và sắt không hem

Huyết học lâm sàng nhi khoa, Nguyễn Công Khanh (2008)

60mg 25% 50mg 15% 3-4mg 0,1%

Dự trữ 0,6-1,2g 30%

Huyết học lâm sàng nhi khoa, Nguyễn Công Khanh (2008)

HẤP THU

⦿ Dạ dày, ruột non, nhất là tá tràng, hỗng tràng

⦿ Chủ yếu dưới dạng sắt II

NHU CẦU

Lượng sắt trong thức ăn

Thức ăn Lượng sắt Thức ăn Lượng sắt

NHU CẦU

Lượng sắt trong thức ăn

Thức ăn Lượng sắt Thức ăn Lượng sắtSữa mẹ 0,4-0,5 mg/l Trứng 2,6 mg/100gSữa bò 0,2-0,6 mg/l Đậu nành 6,1 mg/100gThịt 1-3 mg/100g Mè 8,1 mg/100g

Cá 3 mg/100g Đu đủ 1,7 mg/100g

TÁI HẤP THU

30mg

5%

95%

THẢI TRỪ

⦿ Sắt thải trừ ít khoảng 14µg/kg

⦿ Qua phân, nước tiểu, mồ hôi, bong tế bào ở da,

niêm mạc, tóc, móng

⦿ Hành kinh mất khoảng 0,8-1mg/ngày, kinh

nguyệt nhiều có thể mất 1-4mg/ngày

⦿ 0,4-0,5mg <1 tuổi, 0,8-1mg: nam, 1,6-2mg: nữ

NGUYÊN NHÂN

⦿ Cung cấp sắt thiếu: nuôi bằng sữa bò, thiếu dinh

dưỡng, đẻ non, sinh đôi, ít bổ sung sắt khi có thai

⦿ Hấp thu kém: giảm độ toan dạ dày, tiêu chảy kéo

dài, hội chứng kém hấp thu, bị cắt dạ dày…

⦿ Mất máu: nhiễm giun, hành kinh…

⦿ Nhu cầu sắt cao: <1 tuổi, dậy thì, đẻ non, tuổi

hành kinh mà cung cấp không tăng, phụ nữ mang

thai, cho con bú

CÁC GIAI ĐOẠN THIẾU MÁU

⦿ Giai đoạn tiền tiềm tàng: sắt dự trữ thấp hoặc không có, giảm hoặc không có sắt dự trữ trong tủy xương, giảm nồng độ ferritin

⦿ Giai đoạn tiềm tàng: sắt huyết thanh, độ bão hòa transferrin, dự trữ sắt giảm

⦿ Giai đoạn thiếu máu thiếu sắt: tất cả đều giảm

Tim, não, cơ khó tăng

Tăng tạo hồng cầu ở

tủy Tăng hồng cầu lưới

⦿ Tim mạch: tăng nhịp tim, tim lớn, suy tim, thổi tâm thu

⦿ Hệ tiêu hóa: chán ăn, viêm loét miệng, viêm teo niêm mạc lưỡi, nuốt khó…

HD CĐ và ĐT một số bệnh thường gặp ở trẻ em, Bộ Y Tế (2015)

CẬN LÂM SÀNG

⦿  

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

ĐIỀU TRỊ

Nguyên tắc điều trị

⦿ Điều chỉnh và tăng cường dinh dưỡng

⦿ Bổ sung sắt

⦿ Điều trị nguyên nhân chính

Huyết học lâm sàng nhi khoa, Nguyễn Công Khanh (2008)

ĐIỀU TRỊ

Điều chỉnh và tăng cường dinh dưỡng

⦿ Bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu

⦿ Thức ăn: thịt, cá, trứng, đậu nành, ngũ

cốc

⦿ Thức ăn giàu vitamin C

Huyết học lâm sàng nhi khoa, Nguyễn Công Khanh (2008)

ĐIỀU TRỊ

Đáp ứng

⦿ 12 – 24h: hết quấy khóc, thèm ăn, ngủ được

⦿ 36 – 48h: hồng cầu non ra máu ngoại vi

⦿ 48 – 72h: tỉ lệ hồng cầu lưới tăng

⦿ 4 – 30 ngày: tăng Hb máu

⦿ 1 – 3 tháng: phục hồi dự trữ sắt

Huyết học lâm sàng nhi khoa, Nguyễn Công Khanh (2008)

PHÒNG BỆNH

⦿ Mẹ mang thai phải bổ sung sắt

⦿ Kẹp rốn muộn

⦿ Bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu

⦿ Trẻ sinh non, sinh đôi

⦿ Sổ giun định kỳ

Huyết học lâm sàng nhi khoa, Nguyễn Công Khanh (2008) Iron Deficiency Anemia: A Common and Curable Disease, Jeffery L Miller (2013)