ĐỀ TÀI: TRÒ CHƠI DÂN GIAN “ Ô ĂN QUAN ”

ột loại hình trò chơi gần gũi, thân thuộc với nhiều lợi íchkhác nhau, vừa giải trí vừa có thể rèn luyện trí tuệ và sức khỏe, góp phần nuôidưỡng tâm hồn, nâng cao tinh thần đoàn kết. Mà cụ thể hơn, tôi chọn trò chơi“ Ô ăn quan ”, một trò chơi gắn liền với tuổi thơ của tôi nhưng lại không nhậnđược nhiều sự quan tâm. Trò chơi không những tạo không gian vui chơi chomọi người mà còn thúc đẩy khả năng tư duy, tính toán của người chơi.

2020 – 2021

BÀI TIỂU LUẬN

***

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài………4

2 Mục đích nghiên cứu ……….5

3 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu……… 5

NỘI DUNG Chương 1: Tổng quan về trò chơi dân gian 1 Một số khái niệm……… 7

2 Đặc điểm và giá trị của trò chơi dân gian 2.1 Đặc điểm của trò chơi dân gian 2.1.1 Tính tập thể, cộng đồng của trò chơi dân gian……… 8

2.1.2 Tính giản tiện và nét sáng tạo của trò chơi dân gian……… 9

2.1.3 Tính lí thú, hấp dẫn, phổ cập rộng rãi của trò chơi dân gian………10

2.2 Giá trị của trò chơi dân gian……… 10

3 Hiện trạng của trò chơi dân gian 3.1 Nhu cầu của con người……… 13

3.2 Lí giải hiện trạng của trò chơi dân gian……….14

3.3 Những khó khăn, thử thách………14

4 Bảo tồn và phát huy trò chơi dân gian……… 14

Chương 2: Trò chơi “ Ô ăn quan ” 1 Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn 1.1 “ Ô ăn quan ” là gì ? 15 1.2 Khái quát về trò chơi “ Ô ăn quan ”

1.2.1 Nguồn gốc, xuất xứ của trò chơi “ Ô ăn quan ”……….15

1.2.2 Một vài thực trạng của trò chơi “ Ô ăn quan ”……… 16

2 Trò chơi “ Ô ăn quan ” 2.1 Địa điểm chơi……… 17

2.2 Số người chơi……… 18

2.3 Dụng cụ chơi………18

2.4 Cách chơi……….18

2.5 Điều kiện thắng……… 23

2.6 Ý nghĩa trò chơi……… 24

3 Phát huy trò chơi “ Ô ăn quan ”……….24

Chương 3: Nét dân gian trong trò chơi “ Ô ăn quan ”……… 25

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Xã hội đang ngày càng phát triển theo xu hướng ngày càng hiện đại và văn minh, bên cạnh trò chơi dân gian còn có rất nhiều máy móc hiện đại, nhất là trò chơi điện tử Cũng như các loại hình trò chơi khác, ngoài mục đích chính là để giải trí, xét ở khía cạnh nào đó, chơi trò chơi điện tử giúp rèn luyện tư duy, nhạy bén, xử lí các tình huống một cách khéo léo và sáng tạo Hơn nữa, trò chơi điện

tử còn tạo cho người chơi sự kiên trì Điều đáng nói ở đây là trò chơi điện tử cuốn hút giới trẻ bởi sự hồi hộp, thích thú, tò mò khi chơi, phần nào đó phù hợp với tâm lí lứa tuổi ưa chuộng khám phá những điều mới lạ Sự hấp dẫn của trò chơi điện tử bắt nguồn từ hình ảnh đẹp, sinh động, màu sắc được phối hợp hài hòa, bắt mắt, âm thanh vui nhộn, hoành tráng phù hợp với mỗi trò chơi,…

Chúng ta không phủ nhận sức lôi cuốn, đam mê và đem lại một số mặt tích cực của loại trò chơi hiện đại này cho người chơi nói chung và giới trẻ nói riêng Tuy nhiên, loại hình trò chơi hiện đại này cũng gây tác hại khôn lường do bản thân người chơi không làm chủ được mình Vì tính hấp dẫn của loại trò chơi này nên người chơi bị mê hoặc, rất khó để từ bỏ nó nếu thiếu ý chí và quyết tâm Với các em chơi trò chơi trò chơi điện tử nhiều sẽ dẫn đến việc bỏ bê học hành, kết quả học tập sa sút Trò chơi điện tử hại mắt vì suốt ngày dán mắt vào màn hình nên người chơi sớm bị cận thị, việc ngồi nhiều cũng làm cho cột sống bị ảnh hưởng Để chơi trò chơi điện tử cần phải có tiền, có em lấy cắp đồ đạc trong nhà đi bán, thậm chí gây ra nhiều sự việc đau lòng khác để có tiền thỏa mãn vui chơi Đó là chưa kể những hình ảnh bạo lực, không phù hợp với lứa tuổi làm ảnh hưởng đến xúc cảm con người, thậm chí làm tê liệt xúc cảm và dần dần bị

nhiễm tính bạo lực Nhân cách sống của trẻ bị ảnh hưởng lớn, thậm chí bị hủy hoại

Tác hại là thế nhưng giới trẻ vẫn chạy theo thời đại, chạy theo xu thế mà quên mất một loại hình trò chơi đã từng rất phổ biến khắp cả nước Đó chính là trò chơi dân gian Một loại hình trò chơi gần gũi, thân thuộc với nhiều lợi ích khác nhau, vừa giải trí vừa có thể rèn luyện trí tuệ và sức khỏe, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, nâng cao tinh thần đoàn kết Mà cụ thể hơn, tôi chọn trò chơi

“ Ô ăn quan ”, một trò chơi gắn liền với tuổi thơ của tôi nhưng lại không nhận được nhiều sự quan tâm Trò chơi không những tạo không gian vui chơi cho

mọi người mà còn thúc đẩy khả năng tư duy, tính toán của người chơi

2 Mục đích nghiên cứu:

Nhằm thể hiện những mặt tích cực, bổ ích của trò chơi “ Ô ăn quan ” nói riêng và trò chơi dân gian nói chung Đưa nó trở nên phổ biến trở lại, tiếp cận với mọi người, mọi lứa tuổi Là một trong những giải pháp quan trọng để hạn chế tác hại của trò chơi điện tử và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, loại hình văn

hóa phi vật thể của người dân Việt Nam

3 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu là trò chơi dân gian nói chung và cụ thể là trò chơi “ Ô

ăn quan ”

Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

Tham khảo các tư liệu từ cá phượng tiện truyền thông và kết hợp tìm

hiểu các loại sách liên quan đến đề tài như: Trò chơi dân gian một số dân

tộc Việt Nam, Trò chơi dân gian Nam Bộ,…

Trò chơi dân gian

thống.”( https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_d%C3%A2n_g ian )

Trò là một hình thức mua vui, được bày ra trước mắt mọi người; chơi là một

từ chung để chỉ những hoạt động lúc nhàn rỗi, ngoài giờ làm việc, mục đích là

để giải trí

Trò chơi là hoạt động bày ra để vui chơi, giải trí và đôi khi cũng được sử

dụng như một công cụ giáo dục Trong “ cuốn Từ điển bách khoa Việt Nam ,

tập IV do Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo Biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam, Nhà xuất bản Từ điển bách khoa, Hà Nội, xuất bản năm 2005, khi bàn về khái niệm trò chơi, các tác giả công trình đã thể hiện quan điểm cụ thể của mình trong mục trò chơi như sau:Trò chơi là hoạt động giải trí của người và của động vật, mục đích là tiêu khiển, chơi mà học , chứ không phải là tạo ra sản phẩm.”( Võ Quang Trọng, 2017; 51)

Trò chơi dân gian là trò chơi được hiện thực hóa dựa trên các nguyên tắc tự nguyện trong điều kiện dặc biệt có sự thỏa thuận, nó được phổ biến và truyền

bá rộng rãi vào thời điểm lịch sử nào đó của sự phát triển xã hội và phản ánh được các nét đặc trưng của nó, trò chơi dân gian được thay đổi do các ảnh

hưởng khác nhau của xã hội …

Trò chơi dân gian khác với trò chơi hiện đại, nó ra đời trong cuộc sống lao động hằng ngày và do nhân dân lao động sáng tạo, được truyền từ đời này sang đời khác

Trò chơi dân gian dựa trên cơ sở văn hóa Việt Nam và mang bản sắc văn hóa dân tộc, thuộc về toàn thể quần chúng nhân dân chứ không của riêng một

cá nhân nào

2 Đặc điểm và giá trị của trò chơi dân gian:

2.1 Đặc điểm của trò chơi dân gian:

2.1.1 Tính tập thể cộng đồng của trò chơi dân gian:

Trò chơi dân gian là sáng tạo chung của cả một tập thể, cộng đồng Gọi là tính tập thể, cộng đồng vì không có trò chơi nào có tên tác giả hoặc có thể có nhưng trong quá trình lưu truyền trong cuộc sống hằng ngày không ai nhớ hay biết rõ người sáng tạo ra nó nên từ đó trở thành tài sản chung của tất cả mọi

người trong khu vực, địa phương cụ thể

Trò chơi dân gian thông thường có từ hai người chơi trở lên, càng đông càng náo nhiệt sôi nổi Không chỉ người chơi mà những khán giả, người xem cũng là

một yếu tố quan trọng góp phần tạo nên nét đặc trưng của trò chơi dân gian

“ Trò chơi Tung còn của người Thái, người Tày, Nùng… thu hút nhiều người tham gia, không chỉ có 4-5 người cùng chơi mà có khi lên tới hàng chục người

… Khi những quả còn bay đi bay lại, chao miệng trên không trung thì những người đứng xem cất cao những lời ngợi ca cuộc sống, bản làng, núi rừng, tình yêu lứa đôi… trong khung cảnh màu xanh của núi rừng làm cho không khí cuộc chơi thêm phần náo nhiệt, vui vẻ ”( Võ Quang Trọng, 2017; 58)

Khác với trò chơi điện tử hiện đại ngày nay, loại hình trò chơi mà mọi

người thường hay nói là dán mắt vào màn hình, đắm mình vào trong thế giới ảo với các trò chơi cảm giác mạnh, đánh lừa thị giác Còn trò chơi dân gian thì gắn liền với không gian ngoài trời thoáng mát, gắn liền với thiên nhiên Thường xuất hiện ở các bãi cỏ, khoảng đất trống hay dưới mái hiên nhà, sân trường, đình làng,… Ngày nay loại hình trò chơi điện tử đang ngày càng phát triển nên

đa phần trò chơi dân gian chỉ có thể thấy ở các vùng nông thôn hoặc trong các

lễ hội truyền thống

Trò chơi dân gian là trò chơi của tập thể nên nó đòi hỏi người tham gia phải biết cách chơi, thuần thục từng động tác; biết xử lí linh hoạt trong mọi tình huống, suy nghĩ nhanh, ứng xử mau lẹ và đặc biệt phải nhịp nhàng hỗ trợ, hiểu

ý đồng đội để không bị ngắt quãng chuỗi hoạt động Những nguyên tắc vừa rồi giúp người chơi nắm rõ vai trò, vị trí của mình để tuân thủ những quy tắc của trò chơi và gắn kết với tập thể Mỗi cá nhân thành viên trong nhóm đều phải đồng lòng, chung sức, đoàn kết với nhau tạo nên một khối sức mạnh chung Trò chơi dân gian mang tính tập thể, có sự hòa đồng, đoàn kết cao, không phân biệt xấu đẹp, giàu nghèo Không chỉ rèn luyện toàn diện về sức khỏe, giải tỏa áp lực giảm mệt mỏi mà trò chơi dân gian còn tạo niềm vui, đáp ứng nhu cầu về tinh thần là giao lưu, làm quen và kết bạn Trong cuộc sống lao động vất vả hằng ngày, để giải tỏa căng thẳng, mệt mỏi, vất vả tì mọi người sẽ tổ chức các trò chơi được lưu truyền trong dân gian Vừa là cơ hội để mọi người gặp gỡ tăng tình cảm giữa người với người,vừa là nơi khiến tình bạn, tình yêu nảy nở và được bồi đắp Từ đó trò chơi dân gian như một phần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của người dân

Tính tập thể, cộng đồng là một đặc điểm nổi bật thể hiện ở rất nhiều trò chơi dân gian Là một nét đặc sắc làm nên trò chơi dân gian

2.1.2 Tính giản tiện ( đơn giản, tiện lợi ) và nét sáng tạo của trò chơi dân gian:

Trò chơi dân gian vừa đơn giản vừa tiện lợi, có thể chơi mọi lúc, mọi nơi Tùy theo không gian mà thích hợp với từng loại trò chơi khác nhau Có những trò chơi không cần bất cứ dụng cụ hay vật dụng hỗ trợ nào mà chỉ cần những người tham gia nhiệt tình, vui vẻ cùng với một khoảng trống trong nhà hoặc ngoài sân, ngoài đồng ruộng,… thì đã có thể cùng nhau tự tổ chức trò chơi đó Còn đối với một vài trò chơi đi kèm với dụng cụ chơi thì đó cũng chỉ là những món vật dụng đơn giản hằng ngày có ngay trong cuộc sống Vì nó khá đơn giản, tiện lợi nên người chơi có thể thoải mái sáng tạo từ dụng cụ chơi, sân chơi cho đến cách thức chơi Nhiều dụng cụ chơi, được làm từ những nguyên liệu sẵn có trong môi trường sống xung quanh, qua bàn tay khéo léo, trí tuệ thông minh, sáng tạo của người bình dân, những chủ thể văn hóa đã tận dụng phục vụ cho nhu cầu vui chơi của mình

2.1.3 Tính lí thú, hấp dẫn, phổ cập rộng rãi của trò chơi dân gian:

Với trí thông minh và sự khéo léo của con người, trò chơi dân gian thường mang đến sự lí thú, hấp dẫn đối với người chơi và người xem Tính lí thú và hấp dẫn của trò chơi dân gian toát lên bởi hình thức và giá trị của nó Nó giải thích vì sao nhiều trò chơi của các dân tộc xuất hiện từ hàng nghìn, hàng trăm năm vẫn tồn tại cho đến ngày nay và được mọi người đón nhận Có lẽ giá trị của loại hình này được chắt lọc qua thời gian, được định hình và tiếp tục khẳng định trong cuộc sống hiện nay Từ trẻ nhỏ, nam thanh nữ tú, bậc trung niên cho dến người già, không phân biệt giới tính, đẳng cấp, sắc tộc, ai cũng có thể tham gia trò chơi mình thích Do sự giản tiện và hấp dẫn của trò chơi dân gian nên loại hình này có tính phổ cập rộng rãi đối với mọi người

2.2 Giá trị của trò chơi dân gian:

Đáp ứng nhu cầu giải trí của con người: Dù ở thời đại nào thì nghỉ ngơi đối

với con người làm việc là điều rất cần thiết để lấy lại trạng thái cân bằng, một cách chuyển từ hoạt động lao động sang hoạt động giải trí đó chính là trò chơi dân gian Trong xã hội xưa, phần lớn người dân làm nông nghiệp, quanh năm miệt mài trong công việc đồng áng, sớm tối vất vả “ bán mặt cho đất, bán lưng cho trời ” Sự khổ cực khi mưu sinh đòi hỏi người lao động cần có những

khoảng lặng, nghỉ ngơi, vui chơi, thư giãn, giảm bớt lo âu, phiền muộn, tạo sự vui vẻ về mặt tinh thần nhằm tăng cường sức khỏe Trong cuộc sống hằng ngày, người dân vuiu chơi lúc nghỉ ngơi, rảnh rỗi, nhất là vào những dịp lễ hội

Những trò chơi dân gian được sử dụng hằng ngày thường là những trò chơi có nội dung đơn giản, dễ chơi, không cầu kì và ít sử dụng dụng cụ chơi Các trò chơi trong những sinh hoạt cộng đồng thường là những trò chơi mang nét đặc

trưng riêng và gắn với từng lễ hội “ Vui chơi là nhu cầu tất yếu và không thể

thiếu của con người Chơi trò chơi dân gian để giải tỏa sự mệt mỏi, giảm tải áp lực công việc, làm thay đổi trạng thái của con người để cân bằng nhằm làm thỏa mãn nhu cầu giải trí và đó là giá trị hàng đầu của trò chơi nói chung,

trong đó có trò chơi dân gian.” ( Võ Quang Trọng,2017; 73)

Có giá trị thẩm mỹ: Trò chơi dân gian là một hoạt động nhân văn của con

người Được diễn ra trong thời gian nhàn rỗi của cá nhân và cộng đồng, nhằm đáp ứng thú vui, thư giãn và nâng cao nhu cầu thẩm mỹ của con người Nhiều trò chơi chứa đựng giá trị thẩm mỹ cao thể hiện qua trang phục, đồ chơi, dụng

cụ chơi, động tác, lời ca và cả vẻ đẹp của người chơi Tất cả tạo nên giá trị

thẩm mỹ của loại hình di sản văn hóa đặc sắc này

Giá trị giáo dục: Góp phần rèn luyện thể chất, phát huy sự sáng tạo của trí

tuệ Nhiều trò chơi dân gian đòi hỏi sự vận động, với nhiều động tác: chạy nhảy tăng cường thể lực, sức bật, sức mạnh, rèn luyện sự nhanh nhẹn, khéo léo, nhịp

nhàng, uyển chuyển, tăng cường khả năng của trí tuệ, khơi dậy và luyện năng lực các giác quan, nhất là thính giác và thị giác Trò chơi dân gian nuôi dưỡng tâm hồn, tình cảm, gắn kết cộng đồng và góp phần hình thành nhân cách trẻ em Với trẻ em vui chơi, ca hát là hoạt động không thể thiếu trong cuộc sống Các

em được vui chơi sẽ tăng sự sảng khoái về mặt tinh thần, tăng cường sức khỏe

và cả trí tuệ qua đó hình thành nhân cách, góp phần định hình cá tính Trò chơi dân gian như một phần của thế giới tuổi thơ Nhỏ tuổi thì chơi những trò đơn giản, thậm chí chỉ để nhận biết và phân biệt Lớn hơn thì chơi những trò phù hợp với lứa tuổi Những cuộc vui đầy ắp tiếng cười ở nơi thôn quê, từ sân đình, gốc đa cho đến bãi cỏ, sân trường… trong cuộc sống hằng ngày và trong cả những ngày lễ tết cổ truyền đầm ấm, vui tươi với gia đình, họ hàng, làng

xóm,… luôn để lại những dấu ấn sâu đậm khó phai trong kí ức và tâm hồn của mỗi con người Bên cạnh rèn luyện thể chất, phát huy sự sáng tạo của trí tuệ, trò chơi dân gian góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, nâng cao tinh thần cố kết cộng đồng, gắn kết tình nghĩa giữa mọi người Trò chơi dân gian giúp phát triển những đặc tính tốt đẹp của trẻ em, hình thành ở các em lòng ham hiểu biết và những đức tính, kĩ năng cơ bản đầu tiên để tạo hứng thú học tập và học tập tốt

Góp phần bảo lưu bản sắc văn hóa dân tộc: Trong cuộc sống, sau những

ngày lao động vất vả, mệt nhọc, cần trò chơi dân gian đẻ giải tỏa, giúp lấy lại

sự cân bằng Nó cũng là những sáng tạo thẩm mỹ, giúp con người phát huy được năng lực trong các lĩnh vực khác nhau Trò chơi dân gian còn phản ánh giá trị của văn hóa làng và là bộ phận của văn hóa truyền thống dân tộc Không chỉ là trò chơi mang tính giải trí mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc, phản ánh nét văn hóa cộng đồng của dân tộc, khu vực hoặc vùng miền Tổ chức trò chơi dân gian là một trong những cách thức giáo dục, hình thành nét nhân cách mang bản sắc văn hóa dân tộc cho con người nói chung và thế hệ trẻ ngày nay

nói riêng

Trò chơi dân gian (https://shopee.vn/Tranh-g%C3%B3c-m%E1%BA%A7m-

3 Hiện trạng của trò chơi dân gian:

3.1 Nhu cầu của con người:

Ở Việt Nam, trò chơi nhân gian có ở khắp các không gian và môi trường sinh sống, đối tượng không chỉ có thanh niên mà cả trẻ nhỏ, người già Họ chơi trong những lúc nông nhàn, theo vụ, cả trong các nghi thức linh thiêng, chơi hằng ngày theo từng điều kiện và hoàn cảnh khác nhau Tuy nhiên trong xã hội hiện nay, con người có xu hướng quên đi những giá trị văn hóa