TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ

Nghiệp (Kamma) là một giáo lí cơ bản của Phật giáo, được đức Phật đề cập đến trong rất nhiều bài kinh. Tuy nhiên, giáo lí về Nghiệp không phải do đức Phật phát hiện hay tạo ra. Trước thời gian đức Phật đản sanh, giáo lí Nghiệp đã có mặt và tồn tại trong các tôn giáo khác ở đất nước Ấn Độ, điển hình như Kỳ Na giáo. Về chủ trương và lí giải về Nghiệp của mỗi giáo phái có sự khác nhau, dẫn đến đường lối tu tập cũng hoàn toàn khác nhau. Như vậy, chủ trương về nghiệp của Kỳ Na Giáo có sự sai khác như thế nào so với Phật giáo?

TIỂU LUẬN ĐẠI CƯƠNG TRIẾT HỌC

ĐỀ TÀI:

PHÊ BÌNH CHỦ TRƯƠNG NGHIỆP CỦA ĐẠO JAINA QUA BÀI KINH DEVADAHA

DẪN NHẬP

Nghiệp (Kamma) là một giáo lí cơ bản của Phật giáo, được đức Phật đề cập đến trong rất nhiều bài kinh Tuy nhiên, giáo lí về Nghiệp không phải do đức Phật phát hiện hay tạo ra Trước thời gian đức Phật đản sanh, giáo lí Nghiệp đã có mặt và tồn tại trong các tôn giáo khác ở đất nước Ấn Độ, điển hình như Kỳ Na giáo Về chủ trương và lí giải

về Nghiệp của mỗi giáo phái có sự khác nhau, dẫn đến đường lối tu tập cũng hoàn toàn khác nhau Như vậy, chủ trương về nghiệp của Kỳ Na Giáo có sự sai khác như thế nào

so với Phật giáo? Chúng ta nên chấp nhận chủ trương nào để áp dụng vào đời sống tu tập? Trong Kinh Trung Bộ, bài số 101 Kinh Devadaha (Devadaha suttam), Đức Phật

đã nói lại cho các đệ tử của Ngài cuộc bàn luận về chủ trương Nghiệp giữa Ngài và phái

Kỳ Na giáo Thông qua nội dung của Kinh Devadaha, chúng ta đi tìm đáp án cho hai câu hỏi trên

NỘI DUNG

Trong Kinh tạng Nikaya, Nghiệp (kamma) được định nghĩa như sau: “Cetanāhaṁ

bhikkhave kammaṁ vadāmi” (Này chư Tỳ kheo, Như Lai nói rằng tư tác chính là

nghiệp) Nghiệp là những hành động có tác ý, trong Abhidhamma (Vi Diệu Pháp) gọi là

“cetanā” tức là “tư tâm sở” hay “tư tác” Những hành động có tác ý này được tạo thành

qua thân gọi là thân nghiệp, qua khẩu gọi là khẩu nghiệp, qua ý gọi là ý nghiệp Các

nghiệp này có thể là thiện nghiệp hoặc là bất thiện nghiệp Ngoài ra, trong Kinh Hạnh

Phúc (Mangala Sutta), Phật dùng chữ Nghiệp với nghĩa là “anavajjāni kammāni” là làm

các nghề nghiệp chân chánh, đúng với đạo đức, như vậy nghiệp ở đây chỉ cho Chánh Mạng

Trong Áo Nghĩa Thư (Isā Upanisad), Nghiệp (kamma) được hiểu với nghĩa như sau: “Kurvanne veha karmāni jijīvisecchatam samah” (hãy để cho con người ước

vọng sống lâu trăm tuổi và thi hành bổn phận trong xã hội), kamma ở đây có nghĩa là

bổn phận hay nghiệp vụ

Kỳ Na giáo (耆那教) tiếng Phạn là Jaina (tiếng Anh: Jainism), là một trong sáu phái triết học Ấn Ðộ, là một tôn giáo rất thịnh hành trong thời đức Phật còn tại thế Ở

trong nhiều bản kinh, Đức Phật gọi những vị theo đạo Jaina này là “Chư hiền Nigantha” Các Nigantha đã xác nhận với đức Phật chủ trương của mình như sau: "Phàm cảm giác

gì con người này lãnh thọ, lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; do sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo tác các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai Do không có diễn tiến đến tương

lai, nghiệp đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ được đoạn diệt, tất cả khổ sẽ diệt tận" 1

Đạo Jaina chủ trương tất cả các nghiệp là do nhân ở quá khứ, các cảm thọ khổ

đau hạnh phúc, hay không khổ đau cũng không hạnh phúc tất cả đều có nguyên nhân tạo tác từ trong quá khứ Bằng việc đốt cháy nghiệp ở quá khứ và không tạo các nghiệp mới nữa thì nghiệp sẽ được đoạn tận, do đó khổ được diệt, cảm thọ diệt, tất cả khổ sẽ diệt Chủ trương này cho thấy: khổ đau là do nghiệp quá khứ; muốn giải thoát khỏi các nghiệp thì phải diệt nghiệp trong quá khứ và để diệt nghiệp thì cần diệt các cảm thọ Bên cạnh đó, chủ trương này thể hiện họ không cho rằng nghiệp là do một đấng tạo hóa nào tạo ra mà hoàn toàn là ở nghiệp quá khứ

Đức Phật cho rằng đây là quan điểm không hợp lí, vì họ không hề biết những gì xảy ra trong quá khứ Họ không biết trong quá khứ họ là ai, có tồn tại hay không tồn tại Nếu họ có tồn tại vậy nghiệp ở quá khứ họ đã tạo là thiện nghiệp hay ác nghiệp, họ tạo các nghiệp đó như thế nào Họ muốn diệt khổ nhưng lại không biết khổ là như thế nào, khổ mức độ nào cần được diệt tận, khổ đã được diệt tận là như thế nào, tất cả khổ được diệt tận là như thế nào Điều không hợp lí hơn nữa là khi các hiền giả Nigantha đang sống ở hiện tại, không biết về sự đoạn tận và sự thành tựu của bất thiện pháp, thiện pháp lại cho rằng các nghiệp là do nhân ở quá khứ

Đức Phật cũng chỉ ra cho các Nigantha quan điểm của họ chỉ hợp lí khi: họ biết được những gì xảy ra trong quá khứ và biết rõ được những gì xảy ra ở hiện tại Tức là quan điểm của đạo Jaina chỉ hợp lí khi họ biết rõ trong quá khứ họ là ai, họ đã sống hạnh phúc hay khổ đau, làm điều thiện hay bất thiện, họ đã tạo nghiệp như thế này hay thế kia Đồng thời, ở hiện tại họ phải biết rõ sự đoạn diệt hay sự thành tựu của thiện pháp

và bất thiện pháp Đức Phật đã đưa ra câu chuyện ví dụ về người bị trúng mũi tên có độc

để minh chứng tính thực tế cho vấn đề mà Ngài đã chỉ ra Người bị trúng mũi tên có tẩm thuốc độc nên bị đau đớn, thống khổ Họ tiếp tục bị đau đớn khổ sở khi y sĩ cắt rộng vết thương, dò tìm mũi tên, rút mũi tên ra khỏi người, đốt miệng vết thương với than đỏ Một khoảng thời gian sau, miệng vết thương đã lành cho nên người đó cảm thọ được an lạc, tự tại, đi lại bình thường, không bệnh Như vậy, từ lúc bị trúng mũi tên độc đến lúc được chữa khỏi, lành bệnh, người đó biết rõ mình đã trải qua những đau khổ, bất an như thế nào và hiện tại an vui, hạnh phúc như thế nào

Đức Phật chỉ trích về chủ trương và sự chấp kiến của các Nigantha qua Kinh Sở Y

Xứ2 Nếu do nhân nghiệp quá khứ mà một người sẽ trở thành người sát sanh, trộm cướp, sống không phạm hạnh, nói láo, nói hai lưỡi, ác khẩu, nói lời phù phiếm, người tham

1 Thích Minh Châu (dịch), 2012, Kinh Trung Bộ 2, 101 Kinh Devadaha, NXB.Tôn Giáo, Hà Nội, trang 272

2 Thích Minh Châu (dịch) 1996, Kinh Tăng Chi Bộ 1, Chương III Ba Pháp VII Phẩm Lớn, Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, TP HCM, trang 311- 312

lam, người có tâm sân, người theo tà kiến thì người theo quan điểm này sẽ không có ước muốn, mong cầu về tương lai, họ sống không tinh tấn, họ không xác định được đâu là việc cần làm, đâu là việc không nên làm, không kiên trì phòng hộ các căn, họ sống thất

niệm Ngoài ra, trong Kinh Đại nghiệp phân biệt Phật đã nói với Ānanda “Có nghiệp vô

hữu tợ vô hữu; có nghiệp vô hữu tợ hữu; có nghiệp hữu tợ hữu; có nghiệp hữu tợ vô hữu.” 3 Như vậy, Đức Phật thừa nhận có cảm thọ không do nghiệp quá khứ gây nên mà

là do các nghiệp ở hiện tại Bên cạnh đó cũng có các cảm thọ không phải là quả của nghiệp

Các Nigantha cho rằng tất cả mọi việc đều do nhân nghiệp ở quá khứ, hiện tại mình

có làm gì cũng không thể thay đổi được, ở đây thể hiện rõ thái độ bi quan, sống thiếu trách nhiệm, chấp nhận vận mệnh, xem mọi thứ như định mệnh đã đặt trước, không có

sự nổ lực cố gắng để vượt qua khó khăn, thử thách Đây là quan điểm không hợp lí, vì một người sinh ra trong gia đình nghèo khổ thì không nhất thiết phải chịu khổ cả đời,

họ có thể cố gắng học giỏi, tìm việc làm tốt, kiếm nhiều tiền để trở nên giàu có Như Trong xã hội, có nhiều người vì làm điều sai trái pháp luật, gây nguy hại cho xã hội nên

bị bắt ở tù, cải tạo để họ trở thành người lương thiện, có ích cho xã hội Người làm việc bất thiện trong quá khứ thì chưa chắc ở hiện tại và trong tương lai họ là người bất thiện Một người bị trúng mũi tên độc có hai khả năng xảy ra tiếp theo Nếu không có sự can thiệp của y sĩ, không lấy mũi tên độc ra, không hơ vết thương bằng lửa thì có thể đưa đến khổ đau, có thể chết vì nhiễm độc Nhờ có sự chữa trị kịp thời của y sĩ nên mới lành bệnh, an vui, tự do đi lại được Trúng mũi tên độc trong quá khứ, hiện tại được y sĩ chữa trị, đưa đến quả an vui, không đau nữa Tức là các nhân nghiệp quá khứ không hoàn toàn đưa đến quả ở hiện tại hay tương lai vì một nhân có thể tạo ra các quả khác nhau, hơn nữa quá trình từ nhân đến quả còn chịu tác động của các duyên khác nữa Có loại khổ đưa đến thêm khổ đau, có loại khổ đưa đến an lạc, giải thoát Các Nigantha biết ở đời này họ khổ, tìm cách diệt khổ bằng cách thực hành khổ hạnh, ép xác và kết quả là

họ càng thêm khổ Họ cho rằng thân là khổ vì vậy nhịn ăn, nhịn uống hay ăn ít đến nỗi

ốm yếu, gầy guộc Với thân thể như vậy thì không thể an lạc, hạnh phúc, tâm trí sáng

rõ, minh mẫn được

Các tín đồ Kỳ Na giáo hoan hỉ, tin nhận vào lý thuyết, chủ trương mà Nigantha Nātaputta lập ra Nigantha Nātaputta tự xưng mình là người có tri kiến toàn diện, ông luôn tồn tại trong khi đi, đứng, ngủ, thức Chủ trương ông đưa ra là chỉ có tu khổ hạnh

ép xác một cách khốc liệt để làm mòn các ác nghiệp trong quá khứ, hộ trì thân khẩu ý

để trong tương lai không tạo các ác nghiệp nữa “Nếu xưa kia ngươi có làm ác nghiệp,

hãy làm cho nghiệp ấy tiêu mòn bằng khổ hạnh khốc liệt này Như vậy, chính nhờ sự thiêu đốt, sự chấm dứt các nghiệp trong quá khứ, sự không làm các nghiệp mới, do vậy

3 Thích Minh Châu (dịch) 2012, Kinh Trung Bộ 2, 136 Đại Kinh Nghiệp Phân Biệt, NXB.Tôn Giáo, Hà Nội, trang 553

không có sự tiếp tục trong tương lai ” 4 Phương pháp tu tập của đạo Jaina là thực hành

khổ hạnh, họ cho rằng hạnh phúc không thể được tạo nên từ hạnh phúc mà hạnh phúc

là phải hành xác, khổ hạnh Thậm chí các tín đồ của đạo Jaina còn hiểu lầm, họ cho rằng chủ trương của Đức Phật là hạnh phúc được tạo thành từ hạnh phúc Từ sự hiểu lầm này,

họ đưa ra lí luận rằng nếu hạnh phúc được tạo nên từ hạnh phúc thì chắc chắn vua Bimbisara đã có cuộc sống hạnh phúc hơn cả đức Phật

Đức Phật đã nói với các Nigantha, có năm pháp (lòng tin, hoan hỉ chấp thuận, nghe người khác đồn, suy xét cảm thấy có lí, chấp nhận một quan điểm) có thể là đúng hoặc sai hay năm pháp này ở hiện tại có hai quả báo là thiện hay bất thiện Chẳng hạn như khi chúng ta tin vào người tà kiến, không nhận ra tà kiến trong quan điểm chủ trương của họ, mình cứ nghe và làm theo những gì người tà kiến chỉ dạy thì kết quả là ta cũng trở thành người tà kiến Lòng tin rất quan trọng, sức mạnh của niềm tin là tín lực, giúp

ta dứt khoát từ bỏ ác nghiệp, bỏ dục lạc thế gian để tinh tấn tu tập các thiện nghiệp

Nhưng Đức Phật không chấp nhận niềm tin mù quán “Chớ có tin vì nghe truyền thuyết;

chớ có tin vì nghe truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo Sư của mình.” 5

Ở đây ta thấy rằng Nigantha Nātaputta là người đưa ra chủ trương của đạo Jaina, nhưng ông không biết gì về nghiệp quá khứ của ông, nghiệp quá khứ của cả chúng sanh Như vậy, việc ông tự xưng rằng ông là bậc có tri kiến toàn diện không hợp lí, lập thuyết dựa vào ảo tưởng, không chứng thực Như vậy, các tín đồ tôn thờ, tin tưởng tuyệt đối vào bậc đạo sư, người chưa có tri kiến toàn diện, chưa giải thoát khỏi sanh tử luân hồi, thì niềm tin của họ là đặt sai chỗ, tin theo tà kiến, không thể có quả báo an vui, giải thoát được Điều nguy hại hơn là họ có niềm tin, nhưng tin mù quán, không suy xét xem chủ trương đó có hợp lí hay không, có khi chỉ nghe đồn, tùy theo số đông mà tin theo Họ không có chủ kiến riêng của mình, chấp nhận một quan điểm sai vẫn không biết, họ trở thành người tà kiến Giống như khi tôi nghe bạn tôi nói món chè “chí mà phù” ngon lắm, nó màu đen, béo, ngọt Cái biết của tôi về món này chỉ dừng lại ở lí thuyết, tôi nghe nói vậy thôi, tôi không thể cảm nhận trực tiếp được là nó ngon như thế nào cả, chỉ là biết trong tưởng tượng Đến khi tôi được bạn cho ăn món chè “chí mà phù”, tôi mới biết

là món này ngon như thế nào, ngọt ra làm sao, nó đen cỡ nào Sau khi ăn rồi, tôi mới có cái biết thực về nó, không còn là cái biết qua tưởng tượng nữa Như vậy, thật không hợp

4 Thích Minh Châu (dịch), 2012, Kinh Trung Bộ 1, 14 Tiểu Kinh Khổ Uẩn, NXB.Tôn Giáo, Hà Nội, trang 129

5 Thích Minh Châu (dịch) 1996, Kinh Tăng Chi Bộ 1, Chương III Ba Pháp VII Phẩm Lớn, Viện Nghiên Cứu

Phật Học Việt Nam, TP HCM, trang 341

lí khi các Nigantha tin theo bậc sư của họ thực hành khổ hạnh để diệt trừ nghiệp quá khứ

Đức Phật đã chỉ ra một điều không hợp lí nữa của các Nigantha là khi họ tinh tấn

tu tập, tức là họ phải chịu những hình phạt nặng hơn, họ phải thọ lãnh những cảm thọ đau đớn, khổ sở tột cùng Còn khi họ không tinh tấn, họ lãnh thọ các cảm thọ không đau đớn, không thống khổ Vậy các cảm thọ trong hiện tại không phải là do nhân các nghiệp quá khứ, chủ trương của họ là không hợp lí Nếu các cảm thọ, các khổ đau là do nhân các nghiệp quá khứ thì hiện tại họ tinh tấn hành khổ hạnh, sẽ không thọ lãnh các cảm thọ khổ đau Như thế, họ đang tự lừa dối chính mình bởi sự vô minh, không có trí tuệ,

mê muội

Tinh tấn của một vị Tỷ Kheo đệ tử Phật là không để bị các cảm thọ chi phối, thắng lướt tự ngã Cách để đoạn trừ tham ái dục vọng của các Tỷ Kheo là tinh tấn tu tập và hành xả Khi Tỳ Kheo tinh cần để điều phục, chế ngự tự ngã thì các tham dục bị diệt, làm cho bất thiện pháp giảm đi, các thiện pháp sanh khởi tăng thêm, khi tu tập xả cũng như vậy Như chàng trai vì yêu cô gái nên khi thấy cô gái thân mật cùng bạn trai khác, chàng trai sanh tâm ghen ghét, bực tức, giận dữ Chàng trai vì ái luyến nên mới như vậy Nếu chàng trai biết buông xả, không còn tâm ái luyến nữa thì sẽ không tức giận, hờn ghen Sự tinh tấn như vậy là hợp pháp Hơn nữa, khi các Tỷ Kheo nhận thấy các lạc thọ quá nhiều, làm cho bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm, Tỷ Kheo phải thực hành tinh tấn bằng cách khổ hạnh vừa đủ để điều phục tự ngã, chế ngự tham ưu ở đời

Sự tinh tấn được thực hành rốt ráo đến khi nào tham dục được đoạn trừ hoàn toàn, tự ngã trở thành vô ngã, ly dục, ly bất thiện pháp đó là sự tinh cần đưa đến kết quả giải thoát, giác ngộ Một minh chứng cho kết quả của sự tinh tấn tu tập ấy là cuộc đời của đức Phật, Ngài đã tinh tấn từ lúc xuất gia đến lúc thành đạo

Các Nigantha đã trả lời với đức Phật rằng họ thực hành tinh tấn, tinh cần chịu các khổ hạnh với mong muốn chuyển các nghiệp là không thể được và không đem lại kết

quả như mong muốn “Các Nigantha thực hành tinh tấn, tinh cần chịu các khổ hạnh với

mong muốn nghiệp được thọ quả hiện tại trở thành nghiệp được thọ quả tương lai và ngược lại; nghiệp được lãnh lạc thọ thành nghiệp được lãnh khổ thọ và ngược lại; nghiệp mà quả lãnh thọ đã được thành thục thành không thành thục và ngược lại; nghiệp

đa sở thọ thành thiểu sở thọ; nghiệp không có sở thọ thành có sở thọ và ngược lại là không thể được”6

Trong Kinh Tôn giả Mahākoṭṭhita, Ngài Sāriputta đã nói lên mục đích của đời sống phạm hạnh theo Thế Tôn: “Đây là Khổ, đây là Khổ tập, đây là Khổ diệt, đây là con

đường đưa đến khổ diệt Này Hiền giả, là điều không được biết, không được thấy, không được đạt, không được chứng ngộ, không được hiện quán, với mục đích để được biết, được thấy, được đạt, được chứng ngộ, được hiện quán, mà Phạm hạnh được sống dưới

6 Thích Minh Châu (dịch) 2012, Kinh Trung Bộ 2, 101 Kinh Devadaha, NXB.Tôn Giáo, Hà Nội, trang 278

Thế Tôn” 7 Về mục đích tu tập của Đức Phật và các Nigantha có sự khác nhau Các

Nigantha vì muốn dứt nghiệp quá khứ, không tạo nghiệp mới ở hiện tại và tương lai nên chọn sống khổ hạnh, cam chịu đau đớn tột cùng Đức Phật thì ngược lại, Ngài chủ trương sống phạm hạnh với mục đích liễu tri, chứng ngộ được Tứ Đế Đó là con đường đi từ sự liễu tri về khổ, nguyên nhân của khổ đến cách diệt khổ

Một người đã tạo tác nhiều bất thiện nghiệp trong quá khứ, thì theo luật nhân quả người đó phải nhận quả bất thiện ở hiện tại hoặc tương lai Tuy nhiên, ở hiện tại người

đó đã nhận ra được sai lầm, biết ăn năn hối lỗi, tu tập các thiện nghiệp Theo luật nhân quả, người này cũng nhận được quả thiện trong tương lai Dù vậy, những thiện nghiệp

mà người này tạo ở hiện tại chưa chắc chuyển đổi được hết những bất thiện nghiệp người này tạo tác ở quá khứ Nghiệp là hành động có tác ý, thuộc chi phần “Hành” trong thập nhị nhân duyên, do “vô minh” duyên “hành” và nguồn gốc sâu xa hơn nữa là do “tham ái” mà đưa đến “vô minh”, “hành” Khi diệt được vô minh và tham ái tức là diệt được gốc rễ của nghiệp Các vị Thánh Tăng dù cho chứng đắc quả A La Hán rồi, cũng vẫn phải trả nghiệp cũ, nhưng trong tâm các Ngài giải thoát rồi, không còn khổ đau bởi các nghiệp quả nữa Thánh Tăng Aṅgulimāla đã tạo nghiệp sát sanh rất nhiều, sau khi được xuất gia tu tập với đức Phật, Ngài đắc được quả A La Hán Ngài đi khất thực, bị người

ta ném đá, đánh đập, Ngài đã là A La Hán, biết đó là quả của nghiệp bất thiện mình đã gây tạo nên Ngài hoan hỉ, chấp nhận chịu bị đánh, không than vãn hay đánh trả, đau khổ

ở thân chứ không đau khổ nơi tâm Như vậy, chủ trương tinh tấn tu tập khổ hạnh với mong muốn không tạo ra các nghiệp mới, không có nghiệp tương lai là không hợp lí

Trong Kinh Ưu Ba Ly 8 (Upāli Sutta), Đức Phật đã hỏi hiền giả Nigantha Dīgha

Tapassī rằng Nigantha Nātaputta chủ trương có mấy loại nghiệp tạo nên ác nghiệp Tapassī đáp là Nigantha Nātaputta không có chủ trương nghiệp, chỉ có chủ trương phạt

Có ba loại phạt làm nên ác nghiệp là thân phạt, khẩu phạt và ý phạt, trong đó thân phạt

là quan trọng nhất, khẩu phạt và ý phạt không bằng Đức Phật cũng nói với hiền giả

Tapassī về chủ trương của Ngài: “Này Tapassī, ba loại nghiệp này, được chia chẻ như

vậy, được phân biệt như vậy, Ta chủ trương ý nghiệp là tối trọng, để tác thành ác nghiệp,

để diễn tiến ác nghiệp, thân nghiệp không bằng được, khẩu nghiệp không bằng được.” 9

Qua đây ta thấy, chủ trương của đạo Jaina là để diệt đi nghiệp quá khứ họ phải

chịu thân phạt, khẩu phạt, ý phạt, trong đó thân phạt nặng nhất Theo Phật giáo thì ý

nghiệp quan trọng nhất, bởi ý nghiệp có tác động, điều khiển khẩu nghiệp và thân nghiệp Khi thân hành động, miệng phát ra lời nói thì trước đó trong ý đã có sự suy tính, quyết định rồi Dù cho hành động lời nói đó chưa bộc phát ra nhưng đã có mầm móng, khởi

7 Thích Minh Châu (dịch), 1997, Kinh Tăng Chi Bộ 4, Chương IX Chín Pháp II Phẩm Tiếng Rống Con Sư Tử,

Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, TP HCM, trang 113

8 Thích Minh Châu (dịch), 2012, Kinh Trung Bộ 1, 56 Kinh Ưu-Ba-Ly, NXB Tôn Giáo, Hà Nội

9 Thích Minh Châu (dịch), 2012, Kinh Trung Bộ 1, 56 Kinh Ưu-Ba-Ly, NXB Tôn Giáo, Hà Nội, trang 456

thủy trong suy nghĩ, ý tưởng Vì ý nghiệp không thể nhìn thấy, không bộc phát trực tiếp

ra bên ngoài nên có sự hiểu sai rằng thân nghiệp hay khẩu nghiệp là quan trọng nhất Ý nghiệp là căn nguyên phát sinh ra thân nghiệp, khẩu nghiệp, những lời nói sai lầm, hành động sai trái là do ý dẫn dắt Vậy muốn thay đổi thân nghiệp và khẩu nghiệp thì phải thay đổi ý nghiệp Sự hành phạt nơi thân không thể làm thay đổi được ý thức sai lầm, không giúp cho con người thoát khỏi mọi khổ đau

Đức Phật đã kết luận rằng các Nigantha đáng bị chỉ trích và Như Lai đáng được tán thán ở các trường hợp: Nếu nói rằng cảm thọ là do nghiệp quá khứ thì các Nigantha đang chịu phạt thống khổ, chứng tỏ trong quá khứ họ đã gây tạo nhiều điều bất thiện còn Như Lai đã gây tạo nhiều thiện nghiệp nên hiện tại được cảm thọ lạc Nếu cảm thọ

là do một đấng thần linh hay tạo hóa tạo ra thì các Nigantha được tạo ra từ một đấng tạo hóa hung ác, Như Lai được tạo ra từ một đấng tạo hóa toàn thiện Nếu nói cảm thọ do các duyên tạo thành thì chứng tỏ các Nigantha kết các ác duyên còn Như Lai đã kết thiện duyên Nếu cảm thọ do sinh loại sinh thì các Nigantha bị ác sinh loại còn Như Lai đã được sinh từ thiện sinh loại Nếu cảm thọ là do tinh tấn thì hiện tại các Nigantha đang thực hành tà tinh tấn và Như Lai đã thực hành thiện tinh tấn Nếu không do năm nguyên nhân ấy thì các Nigantha vẫn đáng bị chỉ trích vì họ đã vô cớ chịu khổ

Với những điểm không hợp lí mà Đức Phật chỉ ra cho các Nigantha hiểu rõ và tán thán Như Lai, ta thấy được chủ trương tu tập khổ hạnh là không hợp lí Họ đang vô cớ bắt mình phải chịu khổ mà cuối cùng không đạt được mục đích giải thoát, giác ngộ, trí tuệ Một minh chứng thực tế cho ta thấy điều này là một người ăn uống rất ít nên cơ thể

ốm yếu, thiếu dinh dưỡng không đủ sức khỏe nên đầu óc không tỉnh tảo, mê mờ, không thể ngồi thiền hay tu tập tốt được Một người ăn uống điều độ cơ thể khỏe mạnh, tràng đầy sức sống nên đầu óc rất minh mẫn, việc học tập hanh thông, tu tập rất tinh tấn Theo quan điểm của Đức Phật thì chúng ta đi trên con đường trung đạo, không tu tập khổ hạnh

ép xác quá mức mà cũng không hưởng thụ quá mức

Thông qua việc phân tích và so sánh chủ trương về nghiệp của đạo Jaina với Phật giáo, người viết xin đưa ra các nhận định như sau:

Mặc dầu Đạo Jaina đã có sự tin tưởng vào nghiệp, không cho rằng nghiệp là do đấng quyền năng nào tạo ra mà nghiệp là do chính mình tạo ra Tuy nhiên, chủ trương

về nghiệp của họ lại không hợp lí, thiên về định mệnh, không thể đi đến mục đích giải thoát khỏi khổ đau trong hiện tại, thoát khỏi luân hồi sanh tử trong tương lai, càng không thể chứng được quả vị giác ngộ tối thượng Đó là một chủ trương được lập nên dựa vào cái vô minh, ảo tưởng, thiếu sự xác chứng Như nhổ cỏ cú, nếu nhổ tận gốc thì mới diệt được hoàn toàn cây cỏ cú, bằng không từ cái rễ đó lại sanh thêm cây mới tốt hơn Chủ trương của đạo Jaina đã không biết chính xác gốc rễ của các cảm thọ khổ đau, cho nên không thể diệt trừ cảm thọ khổ đau Từ chủ trương không hợp lí đưa đến phương pháp thực hành không hợp lí Dù các Nigantha có dành cả cuộc đời để tinh tấn tu tập theo phương pháp khổ hạnh của Nigantha Nātaputta cũng chẳng thể nào thoát khỏi các cảm

thọ khổ đau, bởi càng tinh tấn bao nhiêu cảm thọ khổ đau của họ càng nhiều bấy nhiêu

Họ sẽ không thể lãnh thọ cảm thọ hạnh phúc an vui nếu họ còn đặt niềm tin mù quán, tà kiến vào vị đạo sư của họ

Khác với đạo Jaina, chủ trương về nghiệp của Phật giáo được giảng dạy bởi đức Phật, một người đã chứng đắc đầy đủ Tam Minh, Ngài biết rõ về quá khứ của chính Ngài và của tất cả chúng sanh Ngài xác định chúng ta có thể chuyển nghiệp ngay trong kiếp sống hiện tại và mỗi người là chủ nhân của nghiệp mà mình đã gây tạo, mỗi chúng sanh có một nghiệp quả riêng, không ai giống ai, không ai có thể gánh quả nghiệp thay

ai được Với chủ trương như vậy, làm cho con người sống có trách nhiệm, không ỷ lại, không bi quan chịu thua trước nghịch cảnh Ngài chủ trương nghiệp gồm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp trong đó ý nghiệp là quan trọng hơn hết Vì vậy trong hiện tại, khi ta thay đổi nhận thức của mình, như lí tác ý, chuyển ý nghiệp cho thiện lành để từng hành động, lời nói được chân chánh như pháp Hơn nữa, quá trình từ nhân đến quả còn chịu tác động của các nhân duyên, như gieo hạt xuống đất cần phải trãi qua thời gian,

đủ nắng, nước, phân thì hạt mới nảy mầm lên cây có trái Cho nên người tu hành tinh tấn theo giáo lí của đức Phật, phòng hộ sáu căn, giữ gìn thân khẩu ý cho thanh tịnh ngay trong hiện tại có thể chuyển đổi được phần nào các nghiệp đã gây ra trong quá khứ Đồng thời, ngay trong hiện tại ta cũng có được cuộc sống an vui, không hận thù, ganh ghét đua tranh với ai, đó là sự giải thoát trong hiện tại, Niết bàn trong tương lai

KẾT LUẬN

Tóm lại, qua sự phân tích chủ trương về nghiệp của đạo Jaina và của đức Phật, ta cần có sự nhận thức đúng đắn về giáo lí nghiệp, để càng tinh tấn tu tập cho được hiệu quả Một lần nữa ta xác định niềm tin vào đức Phật mà ta đã và đang làm là một niềm tin đúng đắn, không có sự nghi ngờ về đức Phật và giáo lí của Ngài Đức Phật là người chỉ ra con đường giải thoát khỏi khổ đau, đi đến an vui, hạnh phúc cho chúng sanh Mỗi người muốn đi đến đích của an lạc, giải thoát tự mình phải bước đi trên con đường đó, không một ai có thể thay thế Mỗi người là chủ nhân của nghiệp mình đã tạo do đó cần phải chủ động trong việc tu tập, quá khứ đã đi qua, tương lai thì chưa đến, nhưng hiện tại ta có thể quyết định được Cho nên ta cần sống có trách nhiệm, trọn vẹn cho từng ngày, từng giờ ta sống Cần có thái độ sống tích cực, tự mình phải có chánh niệm trong mọi lúc, biết tiết chế, điều phục từng ý nghĩ, lời nói, hành động của mình sao cho thiện Bên cạnh đó, giữ tâm không giao động, luôn quân bình tâm trong tất cả hoàn cảnh, chấp nhận và đối diện với thực tại của chính mình

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Thích Minh Châu (dịch) (1996), Kinh Tăng Chi Bộ 1, Viện Nghiên Cứu Phật Học

Việt Nam, TP HCM

2 Thích Minh Châu (dịch) (1997), Kinh Tăng Chi Bộ 4, Viện Nghiên Cứu Phật Học

Việt Nam, TP HCM

3 Thích Minh Châu (dịch) (2012), Kinh Trung Bộ 1, NXB.Tôn Giáo, Hà Nội

4 Thích Minh Châu (dịch) (2012), Kinh Trung Bộ 2, NXB.Tôn Giáo, Hà Nội

5 Lê Xuân Khoa, (1972) Nhập môn triết học Ấn Độ cổ đại, Trung tâm học liệu Bộ

GD, Sài gòn

Bản Văn Hoá Thông Tin, TP.HCM