Ba quy luật của phép biện chứng duy vật

ài giảng điện tử ba quy luật của phép biện chứng duy vật phục vụ việc giảng dạy môn TRiết học cho sinh viên đại học hệ chính quy. Nội dung bài giảng được thiết kế theo chương trình chung của giáo dục các môn khoa học Mác - Leenin của Bộ giáo dục và đào tạo.

Trang 1

Chương 2 CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG (Tiếp)

Trang 2

CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

Quy luật là những hiện tượng có tính logic, trật

tự và lặp đi lặp lại trong cuộc sống hằng ngày

Quy luật là gì?

Ui! Hôm nay tự nhiên sao

đi học sớm thế? Mặt trời

mọc ở đằng Đông à?

Sinh ra, lớn lên, già đi và

chết đó là quy luật rồi.

Trang 3

Từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

1

Thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập 2

Phủ định của phủ định 3

Quy luật là mối liên hệ bản chất, tất nhiên, phổ biến

và lặp lại giữa các sự vật, hiện tượng hoặc giữa các

nhân tố, các thuộc tính của cùng một sự vật, hiện tượng

Trang 4

1 Quy luật từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Trang 5

phải là cái khác Chất của nước: không

màu, không mùi, có thể hòa tan muối, đường…

Trang 6

Thuộc tính của đường:

ng

Trang 7

Bản năng Con người

Động vật

Tư duy, ý thức

Động vật

Con người

Trang 8

Khái niệm lượng

Lượng của nước H2O

Trang 9

2012: > 10.000 HS-SV

Năm 2019: > 4.000 HS - SV Tốc độ của xe: 20 km/h

Cầu Rồng dài: 666,6m

Trang 10

Mối liên hệ giữa chất và lượng

Chất và lượng là hai mặt đối lập , chất tương đối ổn định còn lượng thường xuyên biến đổi xong hai mặt đó không thể tách rời nhau mà tác động qua lại với nhau một cách biện chứng sự thống nhất giữa chất và lượng trong một độ nhất định khi sự vật đang tồn tại.

Trang 11

Lượng Độ

Trang 12

Bước nhảy đột biến là bước nhảy được thực hiện trong một thời gian rất ngắn làm thay đổi chất của toàn bộ kết

cấu cơ bản của sự vật

12

VD: Lượng uranium 235 đuợc tăng đên giới hạn nhất định sẽ tạo ra vụ nổ nguyên tử

uranium 235

Trang 13

Bước nhảy dần dần là bước nhảy được thực hiện từ từ, từng bước bằng cách tích luỹ dần dần những nhân tố của chất mới và những nhân tố của chất cũ dần dần mất đi

Trang 14

Bước nhảy cục bộ: là bước nhảy làm thay đổi chất của

từng mặt, những yếu tố riêng lẻ của sự vật

KINH TẾ

Quá độ lên CNXH

ở nước ta

Trang 15

Thành tựu của công cuộc đổi mới ở Việt Nam là kết quả hoạt động tích cực của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, nhiều lực lượng chính trị - xã hội.

THÀNH TỰU

Bước nhảy toàn bộ: là bước nhảy làm thay đổi chất của toàn bộ

các mặt, các yếu tố cấu thành sự vật

Trang 16

Ngược lại, sự thay đổi về Chất dẫn đến sự thay đổi về lượng đổi

Chất là yếu tố ổn định, khi lượng đổi trong phạm vi độ, chất chưa có biến đổi căn bản

Chất đổi = nhảy vọt tại điểm nút

Biến đổi về chất diễn ra nhanh chóng, đột ngột, căn bản, toàn diện => chất cũ (sự vật cũ) mất đi, chuyển hóa thành chất mới (sự vật mới)

Chất đổi sinh ra sự vật mới, mang lượng mới => tiếp tục biến đổi

Trang 17

Ý nghĩa phương pháp luận

17

 Trong nhận thức và thực tiễn phải biết tích luỹ về lượng để

có biến đổi về chất; không được nôn nóng cũng như không được bảo thủ

 Phải có thái độ khách quan, khoa học và quyết tâm thực hiện bước nhảy; trong lĩnh vực xã hội phải chú ý đến điều kiện chủ quan

 Phải nhận thức được phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành sự vật, hiện tượng để lựa chọn phương pháp phù hợp

 Khi lượng đã đạt đến điểm nút thì thực hiện bước nhảy là yêu cầu khách quan của sự vận động của sự vật, hiện tượng

vì vậy tránh chủ quan nóng vội đốt cháy giai đoạn hoặc bảo thủ, thụ động

Trang 18

và

Tả khuynh

Ý nghĩa phương pháp luận

Hai l : à:

Trang 19

M t l : ột là: à:

Hai l : à:

Ba l : à:

Ph i coi ải coi

tr ng c hai ọng cả hai ải coi

m t ch t ặt chất ất

v l à: ượng ng

Tránh hai khuynh

Thi đỗ

Thi tr ượng t Thi Đại học ọng cả hai i h c

Hữu khuynh

và

Tả khuynh

t khuynh ải coi

Trang 20

* QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ

ĐẤU TRANH GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP

Trang 21

a Khái niệm mặt đối lập, mâu thuẫn biện chứng.

trái ngược nhau

- Mâu thuẫn biện chứng chỉ

mối liên hệ thống nhất , đấu

tranh, chuyển hóa lẫn nhau

của các mặt đối lập

- Mâu thuẫn biện chứng chỉ

mối liên hệ thống nhất , đấu

tranh, chuyển hóa lẫn nhau

của các mặt đối lập

Trang 22

sự đấu tranh giữa cái mới đang hình thành với cái cũ chưa mất hẳn

Thứ hai, các mặt đối lập

tác động ngang nhau, cân bằng nhau thể hiện

sự đấu tranh giữa cái mới đang hình thành với cái cũ chưa mất hẳn

Thứ ba, giữa

các mặt đối lập

có sự tương đồng

* Đấu tranh giữa các mặt đối lập

Chỉ sự tác động qua lại theo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa chúng

Trang 23

Nội dung của quy luật

24

Mâu thuẫn giữa các mặt đối lập trong sự vật,

hiện tượng là nguyên nhân, giải quyết mâu thuẫn

đó là động lực của sự vận động, phát triển, làm

cho cái cũ mất đi và cái mới ra đời

Trang 24

Phân loại mâu thuẫn

25

Căn

cứ

Vai trò của mâu thuẫn

Quan hệ giữa các mặt đối lập

Tính chất của lợi ích quan hệ GC

Mâu thuẫn thứ yếu Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn bên trong Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn đối kháng Mâu thuẫn không đối kháng

Trang 25

* Ý nghĩa phương pháp luận.

Mâu thuẫn trong sự vật, hiện tượng mang tính khách

quan, phổ biến nên phải tôn trọng mâu thuẫn…

Phân tích cụ thể từng loại mâu thuẫn để tìm ra cách giải quyết phù hợp; xem xét vai trò, vị trí và mối quan hệ giữa các mâu thuẫn và điều kiện chuyển hóa giữa chúng, tránh rập khuôn, máy móc…

Nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập, không điều hòa mâu thuẫn

cũng không nóng vội hay bảo thủ

Trang 26

III LÝ LUẬN NHẬN THỨC

Trang 27

II Lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng

Trang 28

1 Các nguyên tắc của lý luận nhận thức

quan

Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra hình ảnh đúng sai của cảm giác và

ý thức

Trang 29

 Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa chủ thể nhận thức và khách thể nhận thức trên cơ sở hoạt động thực tiễn của con người

 Nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan một cách tích cực, chủ động, sáng tạo bởi con người trên cơ sở thực tiễn mang tính lịch sử cụ thể

Trang 30

3 Thùc tiÔn vµ vai trß cu¶ thùc tiÔn víi nhËn thøc

* Phạm trù thùc tiÔn

LÀ TOÀN BỘ CÁC HOẠT ĐỘNG VẬT CHẤT – CẢM TÍNH, MANG TÍNH LỊCH SỬ-XÃ HỘI

CỦA CON NGƯỜI NHẰM CẢI BIẾN TỰ NHIÊN & XÃ HỘI

Trang 31

* Các dạng hoạt động thực tiễn cơ bản

32

Là hoạt động đầu tiên và căn bản nhất

giúp con người hoàn thiện cả bản tính

sinh học và xã hội

Là hoạt động đầu tiên và căn bản nhất

giúp con người hoàn thiện cả bản tính

sinh học và xã hội

Là hoạt động nhằm biến đổi các quan

hệ xã hội mà đỉnh cao nhất là biến đổi

các hình thái kinh tế - xã hội

Là quá trình mô phỏng hiện thực

khách quan trong phòng thí nghiệm để

hình thành chân lý

Là quá trình mô phỏng hiện thực

khách quan trong phòng thí nghiệm để

hình thành chân lý

Mỗi hoạt động có vai trò khác nhau nhưng SXVC là quan trọng nhất

Trang 32

HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT VẬT CHẤT

Trang 33

Hoạt động chính trị - xã hội

Trang 34

Một số hoạt động thực nghiệm khoa học

Trang 35

* Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Thứ nhất, thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức

Trang 36

của con người

Thực tiễn luôn đề ra nhu cầu, nhiệm vụ và phương hướng phát triển của nhận thức; rèn luyện các giác quan của con người ngày

càng tinh tế hơn, hòan thiện hơn

Thực tiễn luôn đề ra nhu cầu, nhiệm vụ và phương hướng phát triển của nhận thức; rèn luyện các giác quan của con người ngày

càng tinh tế hơn, hòan thiện hơn

Trang 37

để phục vụ con người

Tri thức chỉ có ý nghĩa khi nó được áp dụng vào đời sống thực tiễn một cách trực tiếp hay gián tiếp

Trang 38

Dựa vào thực tiễn, người ta có thể chứng

minh, kiểm nghiệm chân lý.

Thứ ba, thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý

Trang 39

Chỉ có qua thực nghiệm mới

có thể xác định tính đúng

đắn của một tri thức

Aistot ： Vật thể

khác nhau về trọng lượng thì sẽ khác nhau về tốc độ rơi.

Galilê ： Vật thể

khác nhau về trọng lượng nhưng cùng tốc độ khi rơi xuống.

- Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý

THỰC NGHIỆM TRÊN THÁP NGHIÊNG

Trang 40

CHỦ THỂ

TRONG THỰC TIỄN

ỨNG DỤNG NHU CẦU

Trang 41

4 Các giai đoạn cơ bản của quá trình nhận thức

Trang 43

NhËn thøc c¶m tÝnh

BiÓu t îng ưîng

C¶m gi¸c

Tri gi¸c

Trang 44

C êi ư

§Ñp vµ lÞch sù H¹nh phóc

Trang 45

Chanh, chua, trái cây, tròn,.

Trang 47

Th«ng qua tõng gi¸c quan khi tiÕp xóc trùc tiÕp víi sù vËt

víi sù vËt

Trang 48

NhËn thøc Lý tÝnh

Suy luËn

Kh¸i niÖm

Ph¸n ®o¸n

Trang 49

điểm, 1thuộc tính nào đó của sự vật

Là hình thức cơ bản của nhận thức lý tính

đ ợc hình thành trên cơ sở liên kết các phán đoán nhằm rút ra tri thức mới

về sự vật

Trang 50

NhËn thøc

lý tÝnh nhËn thøc

® îc b¶n chÊt cña

sù vËt

Mèi quan hÖ gi÷a nhËn thøc

c¶m tÝnh vµ nhËn thøc lý tÝnh

Trang 51

5 Vấn đề chân lý

* Quan niệm về chân lý.

• Chân lý là tri thức (lý luận, lý

Trang 52

Từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự

thay đổi về chất và ngược lại

Từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự

thay đổi về chất và ngược lại 1

Thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập 2

Phủ định của phủ định 3

CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

Trang 53

2 QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ ĐẤU TRANH GIỮA CÁC MẶT ĐỐI

LẬP (QUY LUẬT MÂU THUẪN)

Các mặt đối lập

Cao – Thấp Đồng hóa – Dị hóa

Xa – Gần Cung – Cầu

Trang 54

Cao – Thấp

Đồng hóa – Dị hóa

Là các mặt đối lập nằm trong

sự liên hệ, tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau theo hướng trái ngược nhau, xung đột lẫn nhau tạo thành mâu thuẫn biện chứng

Là các mặt đối lập nằm trong

sự liên hệ, tác động qua lại,

chuyển hóa lẫn nhau theo hướng trái ngược nhau, xung đột lẫn nhau tạo thành mâu thuẫn biện chứng

Trang 55

Cao – Thấp

Cung – Cầu

Trang 57

Thứ hai, các mặt đối

lập tác động ngang nhau, cân bằng nhau thể hiện sự đấu tranh giữa cái mới đang hình thành với cái cũ chưa mất hẳn

Thứ ba, giữa

các mặt đối lập có sự tương đồng

Đấu tranh giữa các mặt đối lập

Chỉ sự tác động qua lại theo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa chúng

Trang 58

Sự thống nhất giữa các mặt đối lập chỉ là tương đối, thể hiện sự ổn định nhất thời của sự vật và hiện tượng.

Sự đấu tranh của các mặt đối lập mới là tuyệt đối, thể hiện tính vô hạn của quá trình vận động và phát triển

Mâu thuẫn được giải quyết khi các mặt đối lập chuyển hóa lẫn nhau

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là nguyên nhân, nguồn gốc và động lực của sự tự vận động và phát triển

1

2

3

4

Trang 59

SỰ TỒN TẠI VÀ PHÁT TRIÊN CỦA SV

PHẠM VI TÁC ĐỘNG CỦA MT

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn

cơ bản

Mâu thuẫn

cơ bản

Mâu thuẫn không

cơ bản

Mâu thuẫn không

cơ bản

Mâu thuẫn bên trong

Mâu thuẫn bên ngoài

Trang 60

* Ý nghĩa phương pháp luận.

Mâu thuẫn trong sự vật, hiện tượng mang tính khách

quan, phổ biến nên phải tôn trọng mâu thuẫn…

Phân tích cụ thể từng loại mâu thuẫn để tìm ra cách giải quyết phù hợp; xem xét vai trò, vị trí và mối quan hệ giữa các mâu thuẫn và điều kiện chuyển hóa giữa chúng, tránh rập khuôn, máy móc…

Trang 61

3 QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH

- Ăn cây táo rào cây sung

- Cây lúa trổ bông

- Tre già măng mọc

- Không có lửa sao có khói

- Giấy rách phải giữ lấy lề

Trang 63

NỘI DUNG CỦA PHỦ ĐỊNH BIỆN CHỨNG

Trang 65

Ý nghĩa phương pháp luận

Cái mới nhất định sẽ xuất hiện từ cái cũ nhưng

ta không được phủ sạch cãi cũ

Cái mới nhất định sẽ xuất hiện từ cái cũ nhưng

ta không được phủ sạch cãi cũ

Chúng ta phải chủ động phát hiện, bồi dưỡng, thúc đẩy cái mới

Phải khắc phục thái độ bảo thủ, loại bỏ những

Định dạng
Số trang	65
Dung lượng	9,04 MB