ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢCI. MỞ ĐẦUMụctiêuHệ thống tri thức khoa họcTrình bày được các khái niệm về NCKH trong DượcTrình bày được các đặc điểm của hoạt động NCKH“một loạiquy luật củaTrình bày được các loại NCKH trong NC Dược1.1. Khoa họcTri thức kinhnghiệmNhững hiểu biết được tích lũy một cáchngẫu nhiên từ trong đời sống hàng ngày.Có được những hình dung thực tế về các sự vậtHiểu được lợi ích và nhu cầu NCKH DượcVaitròtrithứcKNBiết cách phản ứng trước tự nhiênBiết ứng xử trong các quan hệ xã hội;Luôn là 1 cơ sở quan trọng → hình thành các tri thức KHSự hoạt động của vật chất, “những quyluật củaVật chấttự nhiêntư duy”xã hội” ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢCHạn chếĐặcđiểm củatri thứckinhnghiệmLà những hiểu biết được tích lũy một cách hệthống nhờ hoạt động nghiên cứu khoa họcNgày → phong phúChứa đựng những mặt đúng đắn nhưng riêngbiệtChỉ giúp con người phát triển đếnmột khuôn khổ nhất địnhTri thứckhoa họcĐặc điểmLà loại hoạt động được vạch sẵn theo mộtmục tiêu xác định và được tiến hành dựa trênnhững phương pháp khoa học. Có kế hoạchKhông phải sự kế tục giản đơn các tri thức K nghiệmLà sự tổng kết những tập hợp số liệu và sự kiệnngẫu nhiên, rời rạc để khái quát hóa thành cơ sởlý thuyết về các liên hệ bản chấtChưa thể đi sâu vào bản chất các sự vậtVí dụ: Khi bị tiêu chảy, hái đọt ổi ăn (tri thức kinh nghiệm), ngườita lý giải các hiện tượng có liên quan bằng các luận cứ khoa học.Đọt ổi có vị chát (tanin) giúp khỏi bệnh. Bài thuốc chữa tiêu chảy:Nam ăn .., nữ …kèm ít muối hột. Rút ra kết luận KH: Sự tăng hàmlượng tanin đến một giới hạn nào đó là một dấu hiệu cho biếtbệnh sẽ hết (đây là hiểu biết khoa học).Tri thức KH được tổ chức trong khuôn khổ các bộmôn KH (discipline): triết học, lịch sử, kinh tế học,toán học, sinh học, dược học,…1.1.2.1.Phân loạitheophươngpháp hìnhthànhkhoa học1.1.2. Khoa học tiền nghiệm,PhânloạikhoahọcKhoa học hậu nghiệm,Khoa học phân lập phân chia ĐT NCKhoa học tích hợp hợp nhất cùng ĐTKhoa học tự nhiên và khoa học trừutượng (hoặc khoa học chính xác);Tiêu chí 1. Có một ĐT NCKhoa học kỹ thuật và công ng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

KHOA HỌC DƯỢC

TS Thiều Văn Đường

Cần Thơ - 2020

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

quy luật của

Trình bày được các loại NCKH trong NC Dược

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Chỉ giúp con người phát triển đến một khuôn khổ nhất định

Là sự tổng kết những tập hợp số liệu và sự kiện ngẫu nhiên, rời rạc để khái quát hóa thành cơ sở

lý thuyết về các liên hệ bản chất

Chưa thể đi sâu vào bản chất các sự vật

Ví dụ: Khi bị tiêu chảy, hái đọt ổi ăn (tri thức kinh nghiệm), người

ta lý giải các hiện tượng có liên quan bằng các luận cứ khoa học Đọt ổi có vị chát (tanin) giúp khỏi bệnh Bài thuốc chữa tiêu chảy: Nam ăn , nữ …kèm ít muối hột Rút ra kết luận KH: Sự tăng hàm lượng tanin đến một giới hạn nào đó là một dấu hiệu cho biết

bệnh sẽ hết (đây là hiểu biết khoa học)

Tri thức KH được tổ chức trong khuôn khổ các bộ môn KH (discipline): triết học, lịch sử, kinh tế học, toán học, sinh học, dược học,…

1.1.2.1

Phân loại theo

phương pháp hình thành

Khoa học tự nhiên và khoa học trừu tượng (hoặc khoa học chính xác);

thống phương pháp luận Tiêu chí 4 Có mục đích ứng dụng Tiêu chí 5 Có một lịch sử NC

Khoa học sức khỏe Khoa học xã hội và nhân văn;

Triết học, bao gồm cả các khoa học về tư

duy như logic học

Lý thuyết về PP

học

Hệ thống về PP

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Hoặc là sáng tạo PP mới và phương tiện KT

mới để cải tạo thế giới

Về bản chất KH của sự vật,

Về thế giới TN và XH, giải quyết 1 vấn đề, or

để sáng tạo PP, KT mới, SP mới giá trị hơn

Là một hoạt động:

Dựa trên

1.2 Nghiên cứu khoa học

Là một hoạt động xã hội

tìm kiếm, xem xét, thử nghiệm

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Chủ trương phát triển…của chủ quản.

Nhiệm vụ được giao từ cơ quan cấp trên.

hai việc làm chính

Thu thập, phân tích

số liệu

Lí giải …….hay đề xuất các biện pháp giải quyết vấn đề

Trong bàn luận và kiến nghị:

Để giải quyết một vấn đề hay trả lời một câu hỏi

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Tương tác thuốc

Sức khỏe tốt hơn

Dược động họcDược lực họcDược lâm sàng

và điều trị

Kiểm nghiệmCác dạng bào chế

Kỹ thuật mới

Sàng lọc mới

Cung cấp dịch vụ

Cải thiện tay nghề

Công cụ

1.2.2 Mục đích của NCKH trong Dược học

Dược lý và cơ chế tác dụng

Kỹ năng

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Những kiến thức và kỹ thuật này = kỹ năng, công cụ

→ cải thiện tay nghề,

→ cung cấp dịch vụ nhằm đạt được kết quả tốt hơn cho sức khỏe người dân

Để đạt được mục đích trong NC dược học, chúng ta có thể lựa

chọn các thiết kế NC định tính hay thiết kế định lượng phù hợp

hoặc kết hợp giữa các thiết kế NCđịnh tính và định lượng với

nhau

Nghiên cứu cái gì ?

Vì sao phải nghiên cứu ?

1.2.3 Các nội dung cơ bản của hoạt động NCKH

Tìm hiểu số liệu thứ cấp

Tìm ưu điểmTồn tại

Phân tích so sánh

và phê phán để

1.2.3.3 Chọn thiết kế nghiên cứu

Cái gì đã biết

Đây là phần tổng quan tài liệu Ngay phần này còn có thể đưa

ra những khái niệm tiên quyết trong NC để khỏi chệch hướng

1.2.3.2 Tìm hiểu các thông tin có trước

Cái gì chưa biết

PP tiếp cận thu thập thông tin cần thu thập để giải quyết những kiến thức còn chưa biết

Cần phải xác định cần những thông tin gì ?

Phạm vi và qui mô nghiên cứuThu thập những tính chất nào ?Thu thập những đại lượng nào ?

Nguồn lực của nghiên cứu

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Số liệu (đại lượng hay tính chất) đã thu thập được phân tích theo nội dung và mục tiêu NC

Kết quả NC

ở đây phải đáp ứng:

Từ kết quả

phân tích,

bàn luận

1.2.3.7 Kết luận và

báo cáo kết quả

Thông tin có trả lời được câu hỏi NC chính hay không

Giúp giải quyết vấn đề NC là kiến thức mới được tạo ra

Thành công và cần NC thêm vấn đề gì

1.2.3.4 Chọn mẫu và các vấn đề liên quan

Tùy vào thiết kế NC mà chọn mẫu, cỡ mẫu cho phù hợp

1.2.3.5 Thu thập dữ liệu

Qua PPNC chúng ta thu thập được dữ liệu qua quan sát, thí

nghiệm,

1.2.3.6 Phân tích dữ liệu Từ 1.2.3.5 (đại lượng hay tính tính

chất của các đối tượng NC) nhà NC phân tích

II CÁC ĐẶC ĐiỂM NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

2.1 Tính mới

Hiểu biết đặc điểm này của KH CN giúp chúng ta tránh lập lại những thực nghiệm mà thực tiễn đã chỉ ra là sai lầm đưa đến hậu quả

Tìm ra cái mới, qui luật

mới, quan hệ mới

Là đặc tính cơ bản nhất của NCKH

Có tính kế thừa cái đã có, nhưng không lặp lại cái đã có

Dưới dạng lý thuyết hay thực nghiệmQuan niệm, quan điểm

Luôn xem xét lại những kết luận đã hình thành trước

đó, nếu như kết luận đó đã được thực tế chỉ ra những khuyết điểm hoặc những sai lệch

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

2.2 Tính kế thừa

Nhưng hoàn toàn trái ngược với việc quay cóp một cách máy móc, thậm chí gian dối

Tính kế thừa có một ý nghĩa rất quan trọng về mặt PP luận NCKH

Trong khoa học thất bại cũng xem là một kết quả

và mang ý nghĩa về một kết luận của NCKH và được lưu giữ, tổng kết lại …

Thất bại có thể do nhiều nguyên nhân

NC thành công giúp cho ta …Một NC có

thể thành

công và

cũng có thể

thất bại

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

2.4 Tính đặc thù

Chính sự đan xen của các ngành → nhà NC cần lưu ý để giải

quyết những vấn đề liên quan

NC Dược học thường quan tâm đến một sự tồn tại hiển nhiên của

sự sống là các quy luật tồn tại, phát sinh, phát triển trong mối liên quan và sự tác động của rất nhiều yếu tố bên ngoài, trong đó có

sự tác động qua lại của cả môi trường tự nhiên và xã hội

Gắn liền với sức khỏe con người

Đặc biệt giúp cho sự sống tốt đẹp hơn

Các nhà NC dược học cần hết sức thận trọng trong quá trình

NC và tác nghiệp cùng Y học

NC Dược học cần có sự tham gia, phối hợp của nhiều ngành KH

→ hiệu quả cao nhất là ngành Y học

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Được thể hiện trong tư duy sáng tạo và các chủ kiến riêng để thực hiện công trình

2.6 Tính khoa học

2.6.1 Tính khái quát hóa

Là khả năng suy diễn những kết quả có được từ mẫu NC lên dân số chung mà từ đó mẫu được chọn

Ngoài ra, cần xác định những kết quả của NC sẽ được ứng dụng trong những lĩnh vực thực tế nào Giúp đề cương NC được chọn

NC dược học cần căn cứ vào dân số NC, cỡ mẫu và kỹ

thuật chọn mẫu để xét khả năng khái quát hóa

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Kết quả NC phải có khả năng kiểm chứng lại nhiều lần

do nhiều người khác nhau trong điều kiện như nhau

2.6.2 Tính giá trị

2.6.3 Tính tin cậy

Kết luận của NC là đúng giá trị thực tế của quần thể

Người NC cần kết quả NC cần chỉ rõ điều kiện, những nhân tố và phương tiện thực tiện

Theo những nhận định mang tính chủ quan của cá nhân người NC

2.6.4 Tính

khách quan

Vừa là đặc điểm vừa là

tiêu chuẩn của người

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Hình 2 Tính giá trị và độ tin cậy của một nghiên cứu khoa học

Tính giá trị Cao Thấp

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Nguyên liệu và thiết bị đắt tiền khó khấu hao

Thành công (hiệu quả) khó tính bằng tiền được

Tất cả các dạng này luôn mang tính đặc trưng thông tin

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

3.1 Phân loại theo chức năng nghiên cứu

giữa sự vật này với sự vật khác

mô tả hình thái, động thái, tương tác

III CÁC LOẠI NCKH TRONG DƯỢC HỌC

mô tả định tính tức mô tả các đặc trưng về chất

của sự vật

mô tả định lượng nhằm chỉ rõ các đặc trưng về

lượng của sự vật.

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

3.1.2 Nghiên cứu giải thích

Nội dung

có thể bao gồm giải thích

Tương tác, hậu quả,Quy luật chung chi phối quá trình vận động của sự vật

3.1.3 Nghiên cứu dự báo

3.1.4 Nghiên cứu sáng tạo

Là loại NC nhằm làm ra một sự vật mới chưa từng tồn tại

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

3.2 Phân loại theo tính chất của sản phẩm NC

3.2.1 Nghiên cứu cơ bản (fundamental resarch)

Là những NC nhằm phát hiện thuộc tính, cấu trúc, động thái các

sự vật, tương tác trong nội bộ sự vật và mối liên hệ giữa sự vật với các sự vật khác

Mục tiêu là tìm tòi sáng tạo ra những thuốc mới

3.2.2 Nghiên cứu ứng dụng (applied research)

Là sự vận dụng quy luật được phát hiện từ NC cơ bản để giải

thích một sự vật, tạo ra những nguyên lý mới về các giải pháp và

áp dụng chúng vào sản xuất và đời sống

3.2.2 Nghiên cứu ứng dụng (applied research)

Mục đích: tìm cách vận dụng các quy luật kiến thức mới từ trong NCCB để tìm ra những nguyên lý, những áp dụng vào chữa bệnh

Vận dụng quy luật được phát hiện từ NC cơ bản và áp dụng

chúng vào sản xuất và đời sống

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

3.2.2.1 Nghiên cứu triển khai (development)

Còn gọi là triển khai thực nghiệm hoặc triển khai thực nghiệm KT

Điều

đáng

lưu ý

Kết quả triển khai thì chưa triển khai được

Là loại hình triển khai nhằm khẳng định kết

quả sao cho ra được sản phẩm, chưa quan

IV MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN QUAN TÂM

4.1 Cơ sở để thực hiện các nghiên cứu về dược học

THUỐC MỚI

DƯỢC LÂM SÀNG

DỊCH TỄ HỌC

THỐNG KÊ SINH HỌC

Hình 1.3 Sơ đồ nghiên cứu dược học

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

4.1.1 Dịch tễ học

Là môn khoa học NC sự xuất hiện, sự phân bố và các yếu tố

quyết định trạng thái sức khỏe hay bệnh tật của một nhóm người hay một quần thể nhất định

Dược lâm sàng bao gồm tất cả các dịch vụ mà người dược sĩ lâm sàng thực hành tại bệnh viện, các nhà thuốc cộng đồng, các nhà

an dưỡng, các dịch vụ chăm sóc tại nhà, các dưỡng đường và

các đơn vị khác, nơi có thuốc được kê đơn và sử dụng

Phát huy tối đã hiệu quả của thuốc

Giảm tối thiểu nguy cơ các tác dụng bất lợi trong điều trị

Giảm tối thiểu các chi phí của điều trị thuốc

4.1.3 Thống kê sinh học

Là những gì liên quan đến việc thu thập, phân tích và diễn giải

các dữ liệu thu thập được từ những nhóm cá thể Các cá thể này

có thể là người, hộ gia đình, số lần khám bệnh,…phụ thuộc vào mục đích của việc NC

Đạt được mục tiêu tác động trên quá trình bệnh lý 1cách chọn lọc

4.1.4 Thuốc mới

Phải trải qua một

quá trình lâu dài

An toàn khi hấp thu vào cơ thể

Tiếp cận được nơi th/hợp trong

cơ thể để tìm được mục tiêuTồn tại đủ lâu trong cơ thể để có hiệu quả

Có thể sản xuất được để tạo ra một nguồn nguyên liệu ổn định

để sử dụng

Có ít tác dụng phụ

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

4.2 Các cấp độ NCKH và hoạt động ứng dụng NCKH4.2.1 Đề tài nghiên cứu khoa học

Ví dụ: “Thăm dò dược chất …trong cây …có tác dụng chữa

bệnh…tại … từ tháng…đến tháng…” hay “Thử nghiệm một

phương thuốc mới trong điều trị tay – chân – miệng trẻ em tại …”

để định hướng, thử nghiệm, thực hành)

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

hiện, nguồn lực, phải thực hiện trong một bối cảnh không chắc

chắn

Ví dụ: Dự án quản lý người nghiện bằng Methadone trong cộng đồng ở Cần Thơ năm 2014 – 2016

4.2.2.2 Đề án

Là loại văn kiện (application), được xây dựng để trình một cấp

quản lý hoặc một cơ quan tài trợ để xin được thực hiện một công việc nào đó, chẳng hạn xin thành lập một tổ chức; xin cấp tài trợ cho một hoạt động xã hội Sau khi một đề án được phê chuẩn, sẽ

có thể xuất hiện những dự án, chương trình, đề tài hoặc tổ chức hoặc những hoạt động kinh tế, xã hội theo yêu cầu của đề án

Là một nhóm đề tài hoặc dự án được tập hợp theo một mục đích xác định rộng lớn hơn Giữa chúng có tính độc lập tương đối cao Tiến độ thực hiện đề tài, dự án trong chương trình không nhất

thiết phải giống nhau, nhưng nội dung của chương trình thì phải đồng bộ và hỗ trợ nhau

Ví dụ: Đề án xin xây dựng xưởng sản xuất nước sạch qua xử lý tia UV để phục vụ sinh viên trường Đại học Tây Đô (chưa hình thành cụ thể

4.2.2.3 Chương trình

Ví dụ: Chương trình mục tiêu quốc gia về phòng chống HIV –

AIDS (bao gồm các chương trình: phòng chống bệnh lây qua

đường tình dục, phòng chống lâu HIV từ mẹ sang con; sử dụng bơm kim tiêm an toàn; phòng chống các tệ nạn xã hội,…)

4.2.2.4 Sáng kiến, sáng chế

4.4 Phạm vi nghiên cứu

Là một đề xuất giải pháp nhằm giải quyết một vấn đề bằng cách làm cụ thể, có thể đánh giá, so sánh hiệu quả ngay về kinh tế - xã hội

Ví dụ: Sáng kiến làm nước rửa tay trong phòng chống dịch Covid – 19 của Khoa Dược Điều dưỡng trường Đại học Tây Đô

4.3 Đối tượng nghiên cứu

4.5 Lợi ích của nghiên cứu khoa học

- Phát hiện ra những cái mới, quan niệm đúng về bản chất của sự

vật, về thế giới tự nhiên và xã hội hoặc mang lại lợi ích kinh tế, xã hội, sản phẩm tốt hơn phục vụ đời sống con người trong nhiều

lĩnh vực

4.6 Nhu cầu tiến hành nghiên cứu khoa học

- Giúp nhà khoa học có nhận định đúng, đưa ra kết luận phù hợp, làm cơ sở bảo vệ luận điểm của mình grwowsc sự phản biện của người khác

- Giúp người cán bộ, nhân viên làm việc hiệu quả hơn, được xã hội thừa nhận trình độ, công sức và khen thưởng thích đáng vì đã sáng tạo phương pháp, kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn

Hầu hết mọi người đang làm việc, học tập trong mọi tổ chức lớn nhỏ, đều có nghĩa vụ và quyền được thực hiện nghiên cứu, sáng kiến và thụ hưởng thành quả này

-ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC

Nếu không thực hiện hoặc tiến hành nghiêm túc có thể bị khiển trách, đánh giá thấp, mất quyền lợi

Ví dụ: Cán bộ, nhân viên công ty dược, bệnh viện không tiến

hành nghiên cứu hàng năm để cải tiến nâng cao hiệu suất công việc, phải bị ảnh hưởng thi đua hàng năm

Giảng viên không có đề tài nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến công việc sẽ bị tính thêm giờ chuẩn, trừ tiền thưởng, mất thi đua hàng năm

Câu hỏi lượng giá

1 Anh (chị) hãy phân biệt các khái niệm: khoa học,

nghiên cứu khoa học.

2 Anh (chị) hãy phân biệt các khái niệm: tri thức khoa

học, tri thức kinh nghiệm.

3 Anh (chị) hãy trình khái niệm, mục đích và nội dung

nghiên cứu khoa học.

4 Anh (chị) hãy trình bày các đặc điểm của nghiên cứu khoa học.

5 Anh (chị) hãy phân biệt các loại hình nghiên cứu khoa học trong dược học.

6 Anh (chị) hãy trình bày cơ sở để thực hiện nghiên cứu

về dược học.

7 Anh (chị) hãy cho biết lợi ích và nhu cầu của nghiên cứu khoa học.

ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP NCKH DƯỢC