Chấn thương trong tai mũi họng

Chẩn đoán tổn thương: dựa vào  Soi tai: hút sạch máu đọng, quan sát tổn thương màng nhĩ tránh bơm rửa hay soi tai dưới áp lực Cần dùng kính hiển vi soi tai để phát hiện lỗ thủng nhỏ 

Trang 1

Đại học Y-khoa Phạm-Ngọc-Thạch

Bộ môn Tai-Mũi-Họng

Chấn thương trong Tai-Mũi-Họng

BS Thiều-vĩ-Tuấn Giảng viên Bộ môn TMH

Trang 2

5 Hiểu rõ các xử trí cấp cứu chấn thương TMH.

6 Mô tả vài kỹ thuật xử trí chuyên khoa TMH

Trang 3

Trang 4

1 Chấn thương tai

1.1 Nhắc lại giải phẫu học

Trang 5

1.2 Chấn thương tai ngoài: vành tai

1.2.1 Nhắc lại giải phẫu học vành tai

Trang 6

Trang 7

Trang 8

Trang 9

Trang 10

1.2.2 Chấn thương vành tai tự nguyện

Trang 11

1.2.2 Chấn thương vành tai tự nguyện

Trang 12

1.2.3 Chấn thương vành tai kín 1.2.3.1 Nguyên nhân:  Các tai nạn: lưu thông, lao động, thể thao …

 Bị đánh vật cứng vào tai.

 Nằm ngủ đè tai lên vật cứng.

 Bị côn trùng cắn

Trang 13

1.2.3 Chấn thương vành tai kín 1.2.3.2 Triệu chứng:  Đau nhức

 Phù nề

 Bầm dập

 Tụ máu

Trang 14

1.2.3 Chấn thương vành tai kín 1.2.3.3 Xử trí:  Chọc hút hay rạch dẫn lưu máu tụ

 Tránh tái phát máu tụ bằng hai cách:

 Đặt dẫn lưu penrose …

 Khâu chỉ xuyên vành tai có độn gạc.

 Kháng sinh phòng ngừa nhiễm trùng (VD: Amoxycillin 500mg × 3v/ngày, trong 5 ngày

Trang 15

1.2.3 Chấn thương vành tai kín 1.2.3.4 Biến chứng và di chứng:

 Apxe làm hoại tử sụn vành tai

 Vành tai hình bông cải

Trang 16

1.2.4 Chấn thương vành tai hở 1.2.4.1 Nguyên nhân:  Bị cắn đứt do: người, thú nuôi (chó, mèo…)

 Bị chém, cắt đứt (do: dao, kéo, súng đạn…)

 Bị cướp giựt bông tai

Trang 17

1.2.4 Chấn thương vành tai hở 1.2.4.2 Triệu chứng:  Đau nhức

 Chảy máu

 Rách dập

 Mất chất vành tai

Trang 18

1.2.4 Chấn thương vành tai hở 1.2.4.3 Xử trí:  Khâu da trước và sau vành tai (có thể cắt lọc bớt sụn vành tai

để mũi khâu không quá căng).

 Mảnh vành tai đứt rời cần được bảo quản và dùng may

tái tạo lại vành tai.

 Kháng sinh phòng ngừa nhiễm trùng + Tiêm phòng uốn ván SAT.

(VD: Amoxycillin 500mg × 3v/ngày, trong 5 ngày)

Trang 19

1.2.4 Chấn thương vành tai hở 1.2.4.3 Xử trí:  Khâu da trước và sau vành tai (có thể cắt lọc bớt sụn vành tai

để mũi khâu không quá căng).

 Mảnh vành tai đứt rời cần được bảo quản và dùng may

tái tạo lại vành tai.

 Kháng sinh phòng ngừa nhiễm trùng + SAT.



Trang 20

Trang 21

1.2.4 Chấn thương vành tai hở 1.2.4.4 Biến chứng và di chứng:

 Biến dạng mất thẩm mỹ vành tai

Rách dái tai (P)

Trang 22

 Sẹo lồi vành tai

Trang 23

 Sẹo lồi vành tai

Trang 24

1.3 Chấn thương tai ngoài: ống tai ngoài1.3.1 Nguyên nhân:  Các tai nạn: lưu thông, lao động, thể thao …

 Ống tai sụn: do đụng dập trực tiếp

 Ống tai xương: gián tiếp do té ngã, bị đánh vào cằm

( chấn thương cằm, xương hàm dưới hay vỡ xương đá).

 Do hóa chất (VD: dị vật pin nút áo chảy axit)

Trang 25

Trang 26

1.3 Chấn thương tai ngoài: ống tai ngoài

1.3.2 Triệu chứng:

Trang 27

1.3 Chấn thương tai ngoài: ống tai ngoài1.3.3 Xử trí:  Gây mê đặt lại xương gãy, lấy bỏ các mảnh sụn rời …

 Nhét mech tai có kháng sinh để cầm máu và nong ống tai.

 Kháng sinh phòng ngừa nhiễm trùng

Trang 28

Trang 29

1.4 Chấn thương tai giữa

1.4.1 Nguyên nhân:

 Ngoáy tai với que gòn hay que sắt (lỡ bị đụng tay…)

 Bị tát vào tai hay tiếng nổ gần tai (như: bom, mìn, pháo binh…)

 Chấn thương đầu do bị đánh hay tai nạn lưu thông …

 Áp lực âm đột ngột trong ống tai (như: hôn hít mạnh ống tai …)

 Thay đổi áp lực bên ngoài (như: đi máy bay, lặn sâu dưới nước…)

 Do Bác sĩ gây ra khi cố lấy dị vật tai khó (như: hạt lúa, côn trùng …)

Trang 30

 Đau tai đột ngột, dữ dội

 Chảy máu tai

 Nghe kém nhiều hay ít

(tùy tổn thương tai giữa)

 Ù tai, chóng mặt.

 Chảy mủ tai

(xuất hiện sau >72giờ không điều trị)

Trang 31

1.4.3 Các tổn thương:

 Thủng màng nhĩ có máu (vị trí, kích thước, hình dạng khác nhau)

 Chuỗi xương con (trật khớp, gãy đế x bàn đạp, gãy nát các x con)

 Chảy máu và tụ máu trong hòm nhĩ.

 Tổn thương dây thần kinh mặt (số VII)

 Dò ngoại dịch tai trong ra cửa sổ tròn hay cửa sổ bầu dục.

Trang 32

1.4.3 Các tổn thương:

 Thủng màng nhĩ có máu (vị trí, kích thước, hình dạng khác nhau)

 Chuỗi xương con (trật khớp, gãy đế x bàn đạp, gãy nát các x con)

 Chảy máu và tụ máu trong hòm nhĩ.

 Tổn thương dây thần kinh mặt (số VII)

 Dò ngoại dịch tai trong ra cửa sổ tròn hay cửa sổ bầu dục.



Trang 33

1.4 Chấn thương tai giữa1.4.4 Chẩn đoán tổn thương: dựa vào

 Soi tai: hút sạch máu đọng, quan sát tổn thương màng nhĩ

(tránh bơm rửa hay soi tai dưới áp lực)

Cần dùng kính hiển vi soi tai để phát hiện lỗ thủng nhỏ

 Đo thính lực đồ trước và sau khi điều trị

(để kết luận điếc do chấn thương hay do điều trị)

Trang 34

Trang 35

Trang 36

Trang 37

Trang 38

Trang 39

Trang 40

1.4 Chấn thương tai giữa1.4.4 Chẩn đoán tổn thương: dựa vào

 Đo thính lực đồ trước và sau khi điều trị

(để kết luận điếc do chấn thương hay do điều trị)

Trang 41

1.4 Chấn thương tai giữa1.4.5 Xử trí:  Giữ cho tai khô

 Kháng sinh phòng ngừa nhiễm trùng

 Màng nhĩ đa số tự lành

Nếu thủng kéo dài hơn 2 tháng có chỉ định mổ vá nhĩ.

 Điếc dẫn truyền kéo dài không hồi phục:

 Chỉ định mở hòm nhĩ thăm dò

 Tái tạo chuỗi xương con

 Bít lỗ dò ngoại dịch …

Trang 42

1.5 Chấn thương tai trong

 đánh nhau (physical assaults)

 té từ trên cao (falls from height)

 tai nạn xe máy (motorcycle accidents)

 tai nạn xe đạp (bicycle accidents)

1.5.1 Nguyên nhân gây chấn thương kín:

Trang 43

Trang 44

 Liệt mặt ngoại biên (có hai loại: tức thì hay từ từ)

 Chảy máu tai, do hai nguyên nhân:

 từ tai ngoài: vỡ xương ống tai ngoài.

 từ tai giữa: tụ máu hòm nhĩ  vỡ màng nhĩ chảy ra.

 Chảy dịch não tủy ra tai (có thông với khoảng dưới nhện)

 Dấu hiệu “Battle’s sign” (= bầm máu sau tai)

Trang 45

1.5 Chấn thương tai trong

 Chảy máu tai, do hai nguyên nhân:

 từ tai ngoài: vỡ xương ống tai ngoài.

 từ tai giữa: tụ máu hòm nhĩ  vỡ màng nhĩ chảy ra.

Trang 46

Trang 47

Trang 48

Trang 49

1.5 Chấn thương tai trong1.5.3 Phân loại tổn thương:

 Vỡ dọc xương thái dương (longitudinal fractures): 70-90%

Đường vỡ lan vào tai giữa gây vỡ màng nhĩ (điếc dẫn truyền),

tổn thương dây thần kinh VII (20%)

 Vỡ ngang xương thái dương (transverse fractures): 20-30%

Đường vỡ đi qua ốc tai-mê nhĩ (điếc tiếp nhận, chóng mặt)

và cống Fallope  tổn thương dây thần kinh VII (40%)

Trang 50

1.5 Chấn thương tai trong1.5.4 Chẩn đoán tổn thương: dựa vào

 Lâm sàng: các triệu chứng kể trên + khám thính lực với âm thoa

 Đo thính lực đồ đơn âm (tốt nhất)

 Chụp CT sọ não (axial và coronal): chú ý vùng xương thái dương

Trang 51

Trang 52

Trang 53

Trang 54

1.5 Chấn thương tai trong1.5.5 Xử trí theo triệu chứng lâm sàng:

 Liệt mặt:

 Liệt tức thời ngay sau chấn thương  Chỉ định mổ thăm dò dây VII.

 Liệt từ từ hay liệt bán phần  Điều trị bảo tồn với corticoides.

 Nghe kém:

 Điếc dẫn truyền kéo dài vài tháng  Chỉ định mổ tái tạo tai giữa.

 Điếc dẫn tiếp nhận không hồi phục hay không thường xuyên

 Chỉ định mở hòm nhĩ thăm dò (tìm: dò ngoại dịch tai trong)

 Chóng mặt:

 Do dò ngoại dịch  Mổ bít lỗ dò

 Do tổn thương dây VIII hay vỡ mê nhĩ  Điều trị Benzodiazepines, Serc …

 Chảy dịch não tủy ra tai:

 Cần nhập viện theo dõi viêm màng não  Thường tự ngưng sau vài ngày

 Chỉ định mổ vá lại màng cứng bị rách (hiếm)

Trang 55

2 Chấn thương Mũi

Trang 56

Trang 57

Trang 58

Trang 59

2.2 Chấn thương tháp mũi2.2.1 Chấn thương tháp mũi tự nguyện

Trang 60

2.2 Chấn thương tháp mũi2.2.2 Chấn thương tháp mũi kín

2.2.2.1 Nguyên nhân:

Mũi là nơi thường bị nhất trong các chấn thương hàm mặt

vì vị trí chính giữa mặt và nhô cao lên nhất

 Nguyên nhân thường gặp:

 Các tai nạn: lưu thông, lao động …

 Tai nạn thể thao: võ sĩ, đá banh, té ngã, bị đánh cùi chỏ …

 Bị đánh, đập, ném hay bắn vật cứng vào mũi.

 Yếu tố thuận lợi:

 Môi trường quá lạnh hay quá khô

 Xì mũi quá mạnh và liên tục

 Tập luyện quá sức, quá căng thẳng

 Dị ứng mũi nặng

 Bệnh cao huyết áp

 Dùng thuốc aspirin hay thuốc chống đông kéo dài

 Các thuốc xịt làm khô niêm mạc mũi

Trang 61

2.2.2.2 Triệu chứng:

(chấn thương đụng dập mạnh từ ngoài vào tháp mũi)

 Chảy máu mũi: 1 hay 2 bên, chảy máu xuống họng,

khịt ra máu, khạc ra máu, cảm giác ù-nặng-đầy trong tai.

 Nghẹt mũi: 1 hay 2 bên.

 Sưng to tháp mũi + Trầy sát dập da sống mũi

 Bầm tím quanh hốc mắt và da sống mũi.

 Vẹo sống mũi về một bên hay sụp sống mũi.

 Dấu hiệu máu tụ vách ngăn mũi.

 Chảy dịch não tủy ra mũi.

 Có điểm đau chói trên sống mũi

 Sờ mũi có tiếng răng rắc hay lạo xạo xương.

 Sờ mũi có di động bất thường

Trang 62

Chảy máu mũi

Trầy sát dập da sống mũi

Bầm tím quanh hốc mắt

Trang 63

và da sống mũi sụp sống mũi

và trầy sát dập da sống mũi

Trang 64

Vẹo sống mũi sang (P)

Trầy sát dập da sống mũi

Vẹo sống mũi sang (T)

Trang 65

Trang 66

 Có điểm đau chói trên sống mũi

 Sờ mũi có tiếng răng rắc hay lạo xạo xương.

 Sờ mũi có di động bất thường

Trang 67

2.2 Chấn thương tháp mũi2.2.2 Chấn thương tháp mũi kín 2.2.2.3 Chẩn đoán: dựa vào

 Các triệu chứng lâm sàng (kể trên)

 Chụp X-quang: tư thế mũi nghiêng và Blondeau

 thấy đường nứt và di lệch xương chính mũi

 CT-scan sọ mặt.

Trang 68

 CT-scan sọ mặt.

Trang 69

 CT-scan sọ mặt (coronal và axial).

Trang 70

2.2.2.4 Xử trí

 Điều trị cấp cứu tức thời:

 Chườm lạnh tháp mũi.

 Nếu chảy máu mũi nhiều: bóp chặt hai cánh mũi,

ngồi nghiêng người ra trước, thở chậm qua miệng

trong 10-15 phút để cầm máu.

 Thuốc: giảm đau, cầm máu.

Trang 71

2.2.2.4 Xử trí

 Điều trị gãy vẹo xương chính mũi:

 Chỉ định nắn chỉnh: khi có vẹo sống mũi quá rõ,

kèm nghẹt mũi nặng một bên.

 Thời gian thực hiện: 3-5 ngày sau chấn thương (bớt sưng)

không để lâu quá 2-3 tuần (sẹo cứng xương)

Trang 72

2.2.2.4 Xử trí

Trang 73

2.2.2.4 Xử trí

Vài kiểu cố định tháp mũi sau nắn chỉnh xương chính mũi

Trang 74

2.2.2.4 Xử trí

Trước Sau

Trang 75

Trang 76

2.2.2.4 Xử trí

 Điều trị gãy các sụn tháp mũi: không cần nắn chỉnh.

Khi hết sưng, nếu còn vẹo nhiều  mổ chỉnh hình vách ngăn mũi

Tiêu đề	Chấn Thương Trong Tai-Mũi-Họng
Tác giả	BS. Thiều-Vĩ-Tuấn
Người hướng dẫn	Giảng Viên Bộ Môn TMH
Trường học	Đại học Y-khoa Phạm-Ngọc-Thạch
Chuyên ngành	Tai-Mũi-Họng
Thể loại	Tài Liệu

Định dạng
Số trang	118
Dung lượng	22,14 MB