tiểu luận môn kinh tế chính trị

Công nghiệp hóa là quá trình nâng cao tỷ trọng của công nghiệp trong toàn bộ các ngành kinh tế của một vùng kinh tế hay một nền kinh tế. Đây là quá trình chuyển biến kinh tế-xã hội ở một cộng đồng người từ nền kinh tế với mức độ tập trung tư bản nhỏ bé (xã hội tiền công nghiệp) sang nền kinh tế công nghiệp. Công nghiệp hóa là một phần của quá trình hiện đại hóa. Sự chuyển biến kinh tế-xã hội này đi đôi với tiến bộ công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của sản xuất năng lượng và luyện kim quy mô lớn. Công nghiệp hóa còn gắn liền với thay đổi các hình thái tri thức như triết học, khoa học, nghệ thuật gắn liền với sự thay đổi trong nhận thức về tự nhiên. Tuy nhiên, những thay đổi về mặt triết học là nguyên nhân của công nghiệp hóa hay ngược lại thì vẫn còn đang được tranh luận.

TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI: QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở

VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH CMCN 4.0 LIÊN HỆ VAI TRÒ

CỦA SINH VIÊN TRONG BỐI CẢNH NÀY

MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU………3

NỘI DUNG Chương 1: Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và CMCN lần thứ 4 1 Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước……….4

1.1 Quan niệm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa……… 4

1.2 Tầm quang trọng của công nghiệp hóa- hiện đại hóa với sự nghiệp xây dựng XHCN ở nước ta………5

• Bối cảnh trong và ngoài nước • CNH-HĐH là quá trình tất yếu khách quan • Vai trò của CNH-HĐH trong quá trình xây dựng XHCN ở nước ta 1.3 Nội dung của công nghiệp hóa, hiện đại hóa……….7

2 Lý luận về cách mạng 4.0………8

2.1 Khái niệm………9

2.2 Bản chất ……….… 9

2.3 Đặc điểm………9

Chương 2: Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ở nền công nghiệp 4.0 1 Tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt nam trong bối cảnh CMCN lần thứ tư 1.1 Đối với chính phủ………10

1.2 Đối thị trường lao động……… 10

1.3 Đối với kinh doanh………10

1.4 Đối với lĩnh vực tài chính ngân hàng……….11

2 Thực trạng CNH-HĐH ở Việt Nam trong bối cảnh CMCN 4.0 2.1 Thuận lợi của quá trình CNH-HĐH………12

2.2 Thành tựu của quá trình CNH-HĐH trong 5 năm qua………….13

2.3 Những hạn chế trong quá trình CNH-HĐH……… 14

Chương 3:Giải pháp đẩy mạnh công nghiêp hóa, hiện đại hóa đất nước

1 Tăng cường ổn định kinh tế vĩ mô, chuyển đổi mô hình kinh tế……16

2 Phát triển các yếu tố tiền đề……….17

3 Liên hệ vai trò của sinh viên ……….17

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CNH: Công nghiệp hóa

CNH, HĐH: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CMCN: Cách mạng công nghiệp

CNXH: Chủ nghĩa xã hội

NSLĐ: năng suất lao động

LỜI MỞ ĐẦU

Hội nghị đại biểu toàn quốc ban chấp hành trung ương Đảng giữa nhiệm kỳ khoá VII (1-1990) đã nhận định rằng: “Mặc dù còn nhiều yếu kém phải khắc phục những thành tựu quan trọng đã đạt được, đã và đang tạo ra những tiền đề đưa đất nước sang một thời kỳ phát triển mới đẩy tới một bước công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước” Từ đó, Đảng ta luôn xác định công nghiệp hoá

là nhiệm vụ quan trọng trong thời kỳ quá độ Trong những năm qua, quá trình CNH - HĐH đã thu được nhiều thành tựu quan trọng Bên cạnh những thành tựu

to lớn thì không thể tránh khỏi những những sai lầm trong quá trình thực hiện CNH-HĐH Chúng ta phải khắc phục những thiếu xót khiếm khuyết, sai lầm đã mắc phải Đồng thời, đặt ra những nhiệm vụ mới trong quá trình CNH-HĐH để cải thiện đời sống nhân dân, tăng cường tiềm lực quốc phòng an ninh, củng cố độc lập chủ quyền quốc gia thì chỉ có con đường đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước

Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta có cuộc CMCN 4.0 đang phát triển rất mạnh mẽ, tạo cơ hội phát triển cho mọi quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển Nếu chúng ta tận dụng được những thành tựu của cuộc cách mạng này có

thể “đi tắt, đón đầu”, đẩy mạnh và rút ngắn thời gian tiến hành CNH, HĐH đất nước Đồng thời, cuộc cách mạng này mang lại đã tạo ra nhiều thay đổi về cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao Nguồn nhân lực ấy không chỉ cần kiến thức, kinh nghiệm mà còn cần có khả năng giảiquyết nhanh các vấn đề thực tiễn và tư duy sáng tạo

Vì vậy, em chọn để tài “đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

ở việt nam trong bối cảnh CMCN 4.0 Liên hệ vai trò của sinh viên trong bối cảnh này” để nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn về CNH, HĐH đất nước, CMCN lần thứ tư Trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp đẩy mạnh CNH,HĐH ở Việt Nam và liên hệ vai trò của sinh viên trong bối cảnh CMCN 4.0

Chương 1: Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và CMCN

lần thứ 4

1 Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

1.1 Quan niệm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Công nghiệp hoá có lịch sử phát triển khoảng ba trăm năm, bắt đầu

từ nước Anh vào cuối thế kỷ XVIII, sau đó lan sang các nước ở Tây Âu, Bắc Mỹ và toàn thế giới Theo đó, có nhiều cách hiểu khác nhau về công nghiệp hoá như: công nghiệp hoá tư bản chủ nghĩa, công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa, công nghiệp hoá của các nước đang phát triển

Tổ chức Phát triển công nghiệp của Liên Hiệp Quốc (UNIDO) đã tổng kết các khái niệm về công nghiệp hoá Các khái niệm này được có mục đích, phương pháp tiến hành, về điều kiện KT - XH là khác nhau CNH có tính lịch sử gắn với những điều kiện của mỗi quốc gia trong các thời kỳ Theo khái niệm chung nhất, công nghiệp hóa là quá trình chuyển một nền kinh tế lạc hậu, nông nghiệp là chủ yếu thành một nước có nền kinh tế công nghiệp.Tổ chức phát triển công nghiệp của liên hợp quốc (UNIDO) đưa ra định nghĩa sau: Công nghiệp hóa là quá trình phát triển

kinh tế, để ngày càng tăng các nguồn của cải quốc dân được động viên để phát triển cơ cấu kinh tế nhiều ngành ở trong nước với kỹ thuật hiện đại

Cơ cấu kinh tế luôn thay đổi để sản xuất ra những tư liệu sản xuất và hàng tiêu dùng, đảm bảo cho toàn bộ nền kinh tế phát triển với nhịp độ cao, đạt tới sự tiến bộ về kinh tế và xã hội Hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi mọi mặt của hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ chỗ theo những quy trình công nghệ phương tiện phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển của tiến bộ khoa học kỹ thuật tạo ra năng suất lao động hiệu quả và trình độ văn minh kinh tế xã hội cao

Ở nước ta, tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng lao động Việt Nam tiếp tục khẳng định công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ Đảng ta xác định công nghiệp hóa

xã hội chủ nghĩa là quá trình thực tiễn cách mạng khoa học kỹ thuật, thực

sự phân công mới về lao động xã hội và quá trình tích luỹ xã hội chủ nghĩa để không ngừng thực hiện tái sản xuất mở rộng Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng xác định rằng công nghiệp hóa-hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội Từ sử dụng lao động thủ công là chủ yếu sang sử dụng phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại dựa trên sự phát triển công nghiệp và tiến

bộ khoa học, công nghệ để tạo ra năng suất lao động cao

1.2 Tầm quan trong của CNH-HĐH xây dựng CNXH ở nước ta

• Bối cảnh trong và ngoài nước

Nền kinh tế của nước ta trong quá trình phát triển gặp rất nhiều khó khăn chịu sự tàn phá nặng nề của chiến tranh, sự chủ quan chỉ lại của lãnh đạo trong việc khôi phục kinh tế sau chiến tranh, rập khuôn mô hình kinh tế Liên Xô cũ Bởi vậy trong một thời gian dài nền kinh tế nước ta lâm vào tình trạng trì trệ, lạc

bị lạc hậu đến 40 đến 50 năm Tuy nhiên, so với các nước phát triển tiên tiến

trên thế giới chúng ta lại có thuận lợi Đó là được thể hiện trước hết ở chỗ thông qua những kinh nghiệm thành công và không thành công của các nước khu vực

và trên thế giới chúng ta có thể rút ra được những bài học bổ ích cho sự nghiệp CNH - HĐH của đất nước

• CNH-HĐH là quá trình tất yếu khách quan

Thực tiễn lịch sử đã chỉ rõ để thủ tiêu tình trạng lạc hậu về kinh tế xã hội cần phải khai thác tối ưu các nguồn lực và lợi thế đảm bảo nhiệt độ tăng trưởng

ổn định Nước ta phải xác định cơ cấu kinh tế hợp lý trang thiết bị hiện đại cho các ngành kinh tế và quá trình ấy phải gắn liền với quá trình CNH - HĐH để rút ngắn khoảng cách Việt Nam cần phải tìm cho mình một con đường đặc thù vừa phù hợp với đặc điểm tình hình kinh tế xã hội trong nước vừa đảm bảo được xu thế phát triển chung của thế giới CNH-HĐH là lối thoát duy nhất cho nền kinh

tế Việt Nam, song cũng là thách thức lớn đối với Việt Nam Xuất phát điểm CNH - HĐH ở nước ta hiện nay là tiền công nghiệp với những đặc điểm chủ yếu

là nền kinh tế dựa vào hoạt động thương mại khai thác tài nguyên lao động quản

lý và nặng nề về mặt kinh nghiệm Kinh tế nông thôn ở nước ta là kinh tế thuần nông Nhìn một cách tổng quát ,xét cề chỉ tiêu kinh tế như tỉ trọng công nghiệp

và nông nghiệp, trình độ của lực lượng sản xuất …… Thì Việt Nam vẫn là một nước nghèo nàn, lạc hậu

Để tiến hành sản xuất lớn và hiện đại, nước ta phải thực hiện quá trình

kỹ thuật Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ra lực lượng sản xuất phát triển một cách mạnh mẽ về cả số lượng chất lượng chủng loại và quy mô Lực lượng sản xuất được tạo ra trong thời kỳ này là cái “cốt” vật chất kỹ thuật rất quan trọng có ý nghĩa quyết định đến tiến trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước Công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa có nhiệm vụ đưa nền kinh tế nước ta từ một nền sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa Đồng thời, xây dựng nước ta trở thành nước xã hội chủ nghĩa có nền công nông nghiệp hiện đại kỹ thuật tiên tiến quốc phòng đảm bảo do cuộc sống hạnh phúc ấm no của nhân dân chúng ta cần phải tiến hành CNH - HĐH đất nước

• Vai trò của CNH-HĐH trong quá trình xây dựng CNXH

-CNH - HĐH làm phát triển lực lượng sản xuất ,tăng năng suất lao động ,tăng tức chế ngự của con người đối với tự nhiên, tăng trưởng kinh tế góp phần

ổn định nâng cao đời sống của nhân dân quyết định sự thắng lợi của chủ nghĩa

xã hội

- Tạo tiền đề về vật chất và không ngừng củng cố tăng cường vai trò kinh tế Nhà nước, nâng cao tích lũy tăng công ăn việc làm nhờ đó tăng sự phát triển tự

do và toàn diện trong mọi hoạt động kinh tế của con người nhân tố chung của trung tâm nền sản xuất xã hội

- Góp phần phát triển kinh tế xã hội kinh tế có phát triển thì mới có đủ điều kiện vật chất tăng cường củng cố an ninh quốc phòng phòng chống thù trong giặc ngoài

- Góp phần tăng nhanh quy mô thị trường, tạo điều kiện vật chất xây dựng kinh tế độc lập tự chủ đủ sức tham gia ra một cách hiệu quả sự phân công và hợp tác quốc tế

1.3 Nội dung của CNH-HĐH

Hiện nay trên thế giới đang diễn ra cuộc chạy đua phát triển kinh tế rất sôi động, các nước nhanh chóng thực hiện các chính sách kinh tế nhằm đưa kinh tế phát triển trong đó con người là vị trí trung tâm Muốn vậy các nước không còn con đường nào khác là phải thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá Do vậy vấn đề công nghiệphoá là vấn đề chung mang tính toàn cầu khiến mọi người đều phải quan tâm nghiên cứu nó

Thực tế lịch sử đã chứng minh rằng, phát triển kinh tế là quy luật khách quancủa tồn tại và phát triển xã hội loài người và bất cứ ở giai đoạn nào, ở bất

kỳ đất nước nào không loại trừ các nước giàu mạnh về kinh tế suy đến cùng đều được bắt đầu và quyết định phát triển kinh tế nghĩa là phải bắt đầu từ phương thức sản xuất Vấn đề khác nhau giữa các nước chỉ là ở mục tiêu, nội dung và cách thức phát triển, có sự khác nhau về tốc độ về hiệu quả và trên thực tế chỉ một số ít nước công nghiệp hoá thành công Như ta đã biết mỗi phương thức sản xuất nhất định đều có cơ sở vật chất kỹ thuật tương ứng Cơ sở vật chất kỹ thuật

của một xã hội nhất định thường được hiểulà toàn bộ vật chất của lực lượng sản xuất cùng với kết cấu của xã hội đã đạt được trình độ xã hội tương ứng Cơ sở vật chất kỹ thuật của một xã hội tồn tại trong phạm vi các quan hệ sản xuất nhất định nên nó mang dấu ấn và chịu sự tác động của các quan hệ sản xuất trong việc tổ chức quá trình công nghệ trong cơ cấu xã hội Vì vậy khái niệm cơ sở vật chất kỹ thuật gắn bó chặt chẽ với các hình thức xã hội của nó

tư bản còn thủ công lạc hậu Còn cơ sở vật chất kỹ thuật của nền sản xuất lớn, hiện đại chỉ có thể là nền công nghiệp hiện đại cân đối phù hợp dựa trên trình độ khoa học kỹ thuật công nghệ ngày càng cao Để có cơ sở vật chất và kỹ thuật như vậy các nước đang phát triển cần phải tiến hành công nghiệp hoá Nước ta thuộc vào nhóm đang phát triển, là một trong những nước nghèo nhất thế giới, nông nghiệp lạc hậu còn chưathoát khỏi xã hội truyền thống để sang "Xã hội văn minh công nghiệp" Do đó khách quan phải tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá là nội dung, phương thức là conđường phát triển nhanh có hiệu quả Đối với nước ta quá trình công nghiệp hoá còn gắn chặt với hiện đại hoá, nólàm cho xã

mặt của xã hội trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, chính trị

2 Một số lý luận về CMCN lần thứ tư

2.1 Khái niệm

Công nghiệp 4.0 là xu hướng hiện thời trong việc tự động hóa và trao đổi

dữ liệu trong công nghệ sản xuất Nó bao gồm các hệ thống không gian mạng

thực-ảo, Internet Vạn Vật và điện toán đám mây và điện toán nhận thức

2.2 Bản chất

Dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông

minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất, nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh

học,…Là xu hướng hiện tại của tự động hóa và trao đổi dữ liệu trong công nghệ sản xuất Bao gồm các hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kết nối vạn vật và điện toán đám mây Không chỉ là về các máy móc, hệ thống thông minh và được

kết nối mà còn có phạm vi rộng lớn hơn nhiều Đồng thời IR 4.0 còn là các làn sóng của những đột phá xa hơn trong trong các lĩnh vực khác nhau từ mã hóa chuỗi gen cho đến công nghệ nano, từ các năng lượng tái tạo tới tính toán lượng

tử

2.2 Đặc điểm

IR 4.0 được xây dựng dựa trên nền tảng cuộc CMCN lần thứ ba, là sự hợp nhất các công nghệ, làm mờ đi ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số và sinh học Công nghệ hiện tại đã cho phép hàng tỷ người kết nối mạng mọi lúc, mọi nơi thông qua các thiết bị di động cho phép xử lý, lưu trữ và tiếp nhận tri thức không giới hạn.Cuộc cách mạng này đã mở ra một kỷ nguyên mới cho đầu

tư, năng suất và mức sống gia tăng Không chỉ đơn thuần là sự kéo dài của cuộc CMCN lần thứ ba mà có một sự khác biệt lớn về tốc độ phát triển, phạm vi và mức độ tác động của nó Bên cạnh đó còn có các công nghệ nhắm tới việc sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực hiện có bằng các công nghệ nhúng và phát sinh.Tuy nhiên IR 4.0 còn dẫn tới thay đổi trong khái niệm đổi mới công nghệ bằng việc thông qua Internet, trang thiết bị sản xuất chỉ cần cập nhật phần mềm

Chương 2: Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ở nền công

nghiệp 4.0

1 Tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt nam trong bối cảnh CMCN lần thứ tư

1.1 Đối với chính phủ

Cuộc CMCN lần thứ tư tác động sâu sắc đến bản chất của an ninh quốc gia

và quốc tế Xung đột hiện đại liên quan đến các quốc gia đang ngày càng trở nên phức tạp về bản chất cộng với các kỹ thuật chiến trường truyền thống, khiến cho quá trình CNH-HĐH và các công nghệ mới như vũ khí tự trị hoặc sinh học trở nên dễ sử dụng hơn, các cá nhân và các nhóm nhỏ theo trường phái cực đoan tận dụng kẽ hở này để làm các quốc gia trên thế giới tổn hại về cả tinh thần và vật chất Điều này tạo ra nỗi sợ hãi mới cho nhân oại toàn cầu Bên cạnh đó, những tiến bộ trong công nghệ sẽ tạo ra tiềm năng giảm quy mô hoặc tác động của bạo lực, thông qua việc phát triển các chế độ bảo vệ mới

1.2 Đối với thị trường lao động

CMCN 4.0 ra đời đã mang lại sự bất bình đẳng lớn hơn, đặc biệt là khả năng phá vỡ thị trường lao động Khi thay thế người lao động bằng máy móc điều này sẽ làm tăng thêm sự chênh lệch giữa lợi nhuận so với vốn đầu tư và sức lao động Trái lại, quá trình con người được thay thế bằng công nghệ này cũng

có thể dẫn đến sự gia tăng các việc làm an toàn và thu nhập cao hơn Nhìn theo góc độ khác, các cuộc cách mạng này thổi bùng lên sự lo ngại về thất nghiệp khi sức lao động bị thay thế tuy nhiên, các nhà nghiên cứu tin rằng việc giảm tổng

số việc làm là không thể Sự ra đời của robot có khả năng di chuyển và tương tác

sẽ giúp công việc đạt năng suất nhảy vọt Điều đáng lo ngại nhất là những người lao động có kỹ năng trung bình sẽ bị tác động trong quá trình CNH-HĐH

1.3 Đối với kinh doanh

Đứng trước CMCN lần thứ 4, những doanh nghiệp luôn phải đổi mới sáng tạo để bắt kịp với xu thế.Về phía cung, trong ngành công nghiệp dần xuất hiện các công nghệ tạo ra những phương thức mới để đáp ứng nhu cầu hiện tại và tăng giá trị của chuỗi các doanh nghiệp hiện có Sự xuất hiện của các đối thủ mới cùng với việc tiếp cận các nền tảng kỹ thuật toàn cầu cho nghiên cứu, triển khai, tiếp thị, bán hàng và phân phối có thể lật đổ những doanh nghiệp đã có mặt trên thị trường lâu năm bằng sự thay đổi chất lượng, tốc độ hay giá cả đối với giá trị cung cấp Về phía cầu cũng đang dần thay đổi như vậy, nhu cầu của

người tiêu dùng ngày một cao, buộc các công ty phải thay đổi để thích nghi với nhu cầu của họ Từ đó, sự phát triển của các nền tảng công nghệ mới, dễ dàng sử dụng với các điện thoại thông minh,cho phép tích hợp con người, tài sản và dữ liệu để tạo ra những cách thức tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ hoàn toàn mới Các doanh nghiệp kinh doanh cần phải nhanh chóng phát triển thêm nhiều dịch vụ mới

1.4 Đối với lĩnh vực trài chính ngân hàng

Tài chính-ngân hàng lại đi đầu về ứng dụng công nghệ thông tin.Việc sử dụng các thiết bị di động và mức độ tiếp cận internet rộng rãi, đã làm thay đổi về kênh phân phối và các sản phẩm dịch vụ ngân hàng truyền thống Thay vào đó