Vì sao đẩy lùi tham nhũng lại thúc đẩy xã hội phát triển?Mỗi hình thái kinh tế xã hội gồm các yếu tố chủ yếu: lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng. Sự thống nhất biện chứng giữa các yếu tố đó hợp thành các quy luật cơ bản chi phối quá trình vận động, phát triển của xã hội; khởi nguồn quá trình đó là do nhu cầu tồn tại, phát triển sản xuất của con người. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về đời sống vật chất, tinh thần, con người thường xuyên, liên tục cải tiến, sáng tạo công cụ lao động nhằm không ngừng nâng cao năng suất, giảm sức lao động, làm cho lực lượng sản xuất – thành phần chiếm đa số và đại diện cho tiến bộ xã hội (gọi tắt là người lao động) ngày càng phát triển. Thế nhưng, việc phân phối sản phẩm lại do cá nhân, lực lượng, hay bộ phận (gọi tắt là người sở hữu), nắm giữ tư liệu sản xuất (thường là một bộ phận, hoặc là “đồng minh” của kiến trúc thượng tầng lực lượng được trao quyền nắm giữ các trọng trách trong hệ thống bộ máy nhà nước) quyết định. Vì không có tư liệu sản suất, người lao động phải tự nguyện “bán” sức lao động nên họ luôn tìm cách cải tiến, sáng tạo công cụ lao động nhằm tăng năng suất, với mong muốn nhận được thù lao ngày càng nhiều hơn. Ngược lại, người nắm giữ, sở hữu tư liệu sản xuất cũng luôn mong muốn sản xuất ra nhiều sản phẩm, nhưng lại tìm mọi cách trả thù lao cho người lao động, nộp thuế cho nhà nước và chi phí sản xuất ở mức thấp nhất có thể, để thu về ngày càng nhiều của cải vật chất. Kiến trúc thượng tầng thành phần thiểu số trong xã hội, nhưng đó là cá nhân, bộ phận được trao quyền lực thực hiện các chức năng của nhà nước; đặc biệt là quyền hoạch định đường lối, chính sách phát triển, ban hành pháp luật,... và sử dụng “công cụ” quyền lực để quản lý, điều hành, duy trì trật tự xã hội, v.v. Về danh nghĩa, mức thu nhập (thù lao) của bộ phận này được chi từ chính sách thuế của nhà nước, theo thang bảng lương quy định; nhưng do bản năng sinh vật và nhu cầu địa vị, lợi ích của họ được “ý thức hóa” theo hướng tiêu cực, dẫn đến “tha hóa”, họ thường sử dụng quyền lực để thực hiện các hành vi tham ô, tham nhũng, sách nhiễu,... nhằm vơ vét tiền của, vật chất của xã hội, công dân làm của riêng. Cùng với đó, họ được bộ phận nắm giữ, sở hữu tư liệu sản xuất mua chuộc để được giảm, miễn, thậm chí trốn thuế, hình thành hệ thống những nhóm lợi ích, cùng nhau nắn “dòng chảy” tiền của, vật chất, quyền lực xã hội hướng vào cá nhân, nhóm người liên quan đến lợi ích,... gây thất thoát, cản trở, kìm hãm sự phát triển của xã hội. Những năm gần đây, Việt Nam là một trong những nước có tốc độ tăng trưởng khá cao (đến hết năm 2020, thu nhập bình quân đầu người gần 3.500USDngười), nhưng tình trạng tham nhũng cũng diễn ra khá phức tạp, “Chưa bao giờ một khoá mà mấy ông Bộ Chính trị bị đi tù, cách chức, tịch thu lại bao nhiêu tài sản, chỉ một vụ việc mà 300 triệu USD”1. Qua đó có thể khẳng định, nếu hạn chế, đẩy lùi, tiến tới chấm dứt được tham nhũng, thì hàng tỉ USD cùng với lượng vật chất khổng lồ sẽ được chi dùng, phục vụ nhu cầu chung, nâng cao mức thu nhập, cải thiện đời sống nhân dân, thúc đẩy xã hội phát triển.
Trang 1MÔN: PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
ĐỀ TÀI: HẬU QUẢ CỦA THAM NHŨNG ĐỐI VỚI SỰ PHÁT
TRIỂN KINH TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Hà Nội, 2021
Trang 2MỤC LỤC MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài ………1
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài……… 1
3 Bố cục đề tài………2 NỘI DUNG
Chương 1: Những lý luận chung về tham nhũng
1 Khái niệm, đặc trưng và biểu hiện của tham nhũng
1.1.Khái niệm, đặc trưng của tham nhũng……….2 1.2.Biểu hiện của hành vi tham nhũng……….4
2 Nguyên nhân và điều kiện của tham nhũng
2.1.Nguyên nhân khách quan………6 2.2 Nguyên nhân chủ quan ……… 8
Chương 2: Thực trạng tham nhũng ở Việt Nam hiện nay
1 Thực trạng tham nhũng tại Việt Nam hiện nay
Trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, tài nguyên, khoáng
sản……… 10
Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng……… ………….11
Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản……… 12
Trong việc quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại các doanh nghiệp……….14
Trang 33.3.Tác động đến xã hội……….18
4 Hậu quả của tham nhũng đối với sự phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay………19 Chương 3 Quan điểm và một số biện pháp phòng chống tham nhũng
1 Quan điểm của nhà nước về phòng, chống tham nhũng……….20
2 Một số giải pháp phòng, chống tham nhũng
2.1.Tuyên truyền phổ biến, quán triệt chủ trương, chính sách, pháp luật về pg chống tham nhũng……….20 2.2.Hoàn thiển thể chế về quản lý kinh tế - xã hội để phòng chống tham nhũng……….21 2.3.Tiếp tục thực hiện nghiêm chính sách về công tác cán bộ thuộc cấp cơ sở để phòng, chống tham nhũng……….21 2.4.Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát nâng cao hiệu quả phòng chống tham nhũng ……… 22 KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Tham nhũng hiện nay đang được coi là nguy cơ thách thức của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân, là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự sống còn của Đảng, sự tồn vong của chế độ xã hội chủ nghĩa
Tệ nạn tham nhũng đã được khái quát, nêu rõ bản chất và nguy cơ hậu quả tai hại của nó đối với đất nước như "giặc nội xâm", đe dọa đến sự sống còn của chế độ Nhận thức rõ tính chất nguy hại của tham nhũng, Đảng đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách, giải pháp quyết liệt để phòng, chống tham
nhũng như: Pháp lệnh phòng, chống tham nhũng và các cơ chế, chính sách có liên quan; ban hành và triển khai thực hiện Chiến lược quốc gia về phòng, chống
Trang 4tham nhũng … Nghị quyết Đại hội XII của Đảng đã khẳng định: ‘’Đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng trong tình hình mới’’,trong những năm vừa qua công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí đạt được một số kết quả nhất định: Nhiều vụ tham nhũng lớn, phức tạp, gây hậu quả nghiêm trọng tồn tại từ lâu đã bị phát hiện, xử lý Những cán bộ dính líu đến tham nhũng bị kỷ luật nghiêm khắc, thậm chí là những bản án tử hình, tù chung thân và bắt buộc phải bồi thường tiền, tài sản khi tham nhũng của Nhà nước, của nhân dân Nhờ có những biện pháp xử lý mạnh tay Đảng, Nhà nước mà tệ nạn tham nhũng, lãng phí đã giảm đi đáng kể Tuy nhiên, tình trạng tham nhũng, lãng phí hiện nay vẫncòn nghiêm trọng, phạm vi rộng, tính chất phức tạp, làm cho nhân dân lo lắng, giảm lòng tin vào sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành, quản lý của Nhà nước.
Từ những lý do trên, em chọn đề tài “hậu quả của tham nhũng đối với sự phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay”
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
Mục đích của đề tài là nghiên cứu: cơ sở lý luận và thực trạng
tham nhũng ở Viêt Nam, từ đó tìm ra giải pháp đẩy mạnh công tác phòng, chốngtham nhũng, lãng phí
Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
-Tìm hiểu về tham nhũng
-Làm rõ thực trạng tham nhũng ở Việt Nam hiện nay
-Đưa các giải pháp nhằm nâng cao công tác phòng, chống tham nhũng
3 Bố cục của đề tài
Chương 1: Những lý luận chung về tham nhũng
Chương 2: Thực trang tham nhũng tại Việt Nam hiện nay
Chương 3: Quan điểm và một sô giải pháp phòng, chống tham nhũng
Chương 1: Những lý luận chung về tham nhũng
1 Khái niệm , đặc trưng và biểu hiện của tham nhũng
1.1 Khái niệm, đặc trưng của tham nhũng
Trang 51.1.1 Khái niệm
Tệ nạn Tham nhũng là mối nguy cơ xâm hại đến hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước Tham nhũng là quốc nạn với tất cả quốc gia trên thế giới Tuy nhiên, hiện nay chưa có một định nghĩa chung nào cho tệ nạn này
Sự khác biệt về văn hóa, chính trị, kinh tê- xã hội… nên ở các quốc gia khác nhau thì tham nhũng sẽ được định nghĩa khác nhau
Theo Từ điển Luật học Việt Nam năm 2006: "Tham nhũng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn hưởng lợi ích vật chất trái pháp luật, gây thiệt hại cho tài sản của Nhà nước, tập thể, cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các
cơ quan, tổ chức"
Ngân hàng Thế giới (WB) coi tham nhũng là "Sự lạm dụng chức vụ công
để tư lợi" Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) quan niệm "Tham nhũng là lạmdụng chức vụ công hoặc chức vụ tư để tư lợi"
Theo Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI) thì "Tham nhũng là hành vi củacông chức trong khu vực công, dù là chính trị gia hay công chức dân sự, trong
đó họ làm giàu một cách không đúng đắn hay bất hợp pháp cho bản thân hoặccho người thân của họ bằng việc lạm dụng quyền lực công đã được giao chohọ"
Theo Luật Phòng, chống tham nhũng của Nhà nước ta (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/6/2006) đã ghi "tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi” (Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi năm 2018, có hiệu lực từ ngày 1/7/2019 giữ nguyên khái niệm này) Vụ lợi được hiểu là: "Lợi ích vật chất, tinh thần mà người có chức
vụ, quyền hạn đạt được hoặc có thể đạt được thông qua hành vi tham nhũng" (Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng) Đây là một khái niệm tương đối bao quát, đủ để xác định bản chất của hành vi tham nhũng phổ biến trong xã hội ViệtNam hiện nay
Tuy có nhiều quan niệm và cách diễn đạt khác nhau, nhưng có một điểmchung thống nhất là: tham nhũng là hành vi lợi dụng quyền hành để gây phiền
hà, khó khăn và lấy của dân Tham nhũng làm chậm sự phát triển kinh tế-xã
Trang 6hội, làm giảm lòng tin của công dân vào nhà nước và Đảng dẫn đến mất ổn địnhchính trị, kinh tế - xã hội.
1.1.2 Đặc trưng của tham nhũng
Tại điều 1 Luật phòng chống tham nhũng và khái niệm tham nhũng, hành
vi tham nhũng có các đặc điểm sau:
-Chủ thể tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn Theoquy định tại Điều 1 Luật phòng, chống tham nhũng: “Tham nhũng là hành vi…lợi dụng chức vụ, quyền hạn Chức vụ quyền hạn phải gắn với quyền lực nhànước trong các lĩnh vực và các cơ quan khác nhau: cơ quan lập pháp, cơ quanhành pháp, cơ quan tư pháp, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổchức kinh tế Nhà nước hoặc lực lượng vũ trang nhân dân từ trung ương đến địaphương Đây là dấu hiệu để phân biệt hành vi tham nhũng với những hành vi vi
phạm pháp luật khác
- Chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao: Đây là đặctrưng thứ hai của tham nhũng Chủ thể tham nhũng phải sử dụng “chức vụ,quyền hạn của mình” như một phương tiện để mang lại lợi ích cho mình, cho giađình mình hoặc cho người khác Một người có chức vụ, quyền hạn thực hiệnhành vi vi phạm pháp luật vì động cơ vụ lợi nhưng hành vi đó không lợi dụngchức vụ, quyền hạn thì không coi là tham nhũng
Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi: Mục đích của hành vi thamnhũng phải là mục đích vụ lợi Nếu chủ thể thực hiện hành vi lợi dụng chức vụ,quyền hạn mà không xuất phát từ động cơ vụ lợi thì hành vi đó không là hành vitham nhũng Vụ lợi là lợi ích vật chất (tiền, nhà, đất, các vật có giá trị ) hoặc lợiích tinh thần mà người có chức vụ, quyền hạn mong muốn đạt được từ việc thựchiện hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình
1.2 Biểu hiện của hành vi tham nhũng
Hành vi tham nhũng biểu hiện trên thực tế rất đa dạng, dưới nhiều hình thức khác nhau Bộ luật hình sự, Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 quy định những hành vi sau đây 1) Tham ô tài sản; 2) Nhận hối lộ; 3) Lạm dụng
Trang 7chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; 4) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; 5) Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm
vụ, công vụ vì vụ lợi; 6) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi; 7) Giả mạo trong công tác vì vụ lợi; 8) Đưa hối lộ, môi giới hối
lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của
cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi; 9) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước vì vụ lợi; 10) Nhũng nhiễu vì vụ lợi; 11) Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; 12) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét
- Lạm quyền trong khi thi hành công vụ: là cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ
cá nhân khác mà vượt quá quyền hạn của mình làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trụclợi: là cá nhân lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức
Trang 8nào, gây hậu quả nghiêm trọng, đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, để dùng ảnh hưởng của mình thúc đẩy người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc thuộc trách nhiệm hoặc liên quan trực tiếp đến công việc của họ hoặc làm một việc không được phép làm
- Giả mạo trong công tác: là cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác
mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện một trong các hành vi sau đây:
+ Sửa chữa, làm sai lệch nội dung giấy tờ, tài liệu;
+ Làm, cấp giấy tờ giả;
+ Giả mạo chữ ký của người có chức vụ, quyền hạn
2 Nguyên nhân tham nhũng
2.1 Nguyên nhân khách quan
Thứ nhất là việc quản lý và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa còn yếu kém, cải cách vẫn chậm và chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của kinh tế- xã hội.Chính sách thưởng phạt chưa đủ sức răn đe người phạm tội
và khuyến khích người lập công, tố giác tội phạm
Thứ hai là do hệ thống pháp luật, chính sách ở nước ta thiếu đồng bộ, chưa thỏa đáng và nhất quán Đặc biệt là trong việc xử lý, chế tài chưa nghiêm minh, pháp luật còn nhiều kẽ hở, tạo ra cơ hội “ lách luật” cho các đối tượng tham nhũng
Thứ ba là do những bất cập về giáo dục, chưa hình thành được một triết lýgiáo dục đủ tầm cỡ, làm trụ cột lâu dài, xuyên suốt và bền vững trong quá trình phát triển, kể cả giáo dục nói chung và giáo dục pháp luật nói riêng Giáo dục đạo đức cán bộ, đảng viên trong giai đoạn phát triển kinh tế thị trường chưa được chú trọng đúng mức Bên cạnh đó, việc đưa những người thiếu năng lực vàphẩm chất đạo đức vào làm cho các cơ quan nhà nước do “quan hệ”, nể nang
… dẫn đến suy thoái hệ thống chính trị và tình trạng tham nhũng gia tăng
Thứ tư là do sự quản lý, thanh tra, kiểm tra lỏng lẻo, yếu kém của Nhà nước Chỉ xử lý qua loa, chỉ mang tính “hình thức” như cảnh cáo, phê bình Vì người vi phạm thường là cán bộ có quyền lực và địa vị, nên chưa mang tính răn
đe Các cán bộ cấp cao và cấp trên chưa làm gương cho cấp dưới, người quản lý,
Trang 9thanh tra, kiểm tra, điều tra chưa thật sự mạnh tay và làm việc có hiệu quả, vẫn còn nặng tình trạng “báo cáo tốt”, tệ hại hơn còn đồng lõa, “gợi ý” làm cho tệ tham nhũng gia tăng, khó có thể ngăn chặn, phát hiện, xử lý kịp thời
Thứ năm là do việc thực hiện chính sách phòng, chống tham nhũng của nước ta chưa hiệu quả, đồng bộ, chưa đáp ứng được thực trạng tham nhũng hiện nay, thiếu một chương trình phòng, chống lâu dài, tổng thể mà chỉ chủ yếu tập trung vào việc giải quyết những vụ “tham nhũng vặt”, nhỏ lẻ Bên cạnh đó, các chính sách của nước ta chưa khuyến khích toàn dân và cả hệ thống chính trị cùng phòng, chống tham nhũng Chúng ta chưa có cơ chế hữu hiệu để bảo vệ những người phát hiện và dám tố cáo tham nhũng Việc tuyên dương người đứng lên tố cáo tham nhũng hiện nay cũng chưa phải là giải pháp hiệu quả để động viên toàn dân tham gia
Thứ sáu là do bản chất của nền kinh tế thị trường và sự phân cực giữa cácgiai tầng trong xã hội ngày càng sâu sắc làm cho các giá trị đạo đức bị đảo lộn Đồng tiền đang lên ngôi trong nền kinh tế thị trường hiện nay Khi đồng tiền được xem là “thước đo của vạn vật” thì các giá trị đạo đức, nhân phẩm sẽ đứng trước bên bờ vực Việc chạy theo sức mạnh của đồng tiền làm cho một bộ phận không nhỏ cán bộ đi ngược lại truyền thống văn hóa của dân tộc Có không ít tổ chức, cá nhân vì những mục tiêu riêng để tồn tại trong cuộc cạnh tranh khốc liệt
đã dùng mọi thủ đoạn, trong đó có thủ đoạn hối lộ được sử dụng phổ biến nhất Hơn nữa, chính sách tuyển dụng, trọng dụng và đãi ngộ các nhân viên công quyền chưa thỏa đáng (chính sách tiền lương) là nguyên nhân góp phần thúc đẩymọi người cần phải kiếm thêm để bù đắp cho gia đình họ làm cho tình trạng tham nhũng phát triển và lan rộng
2.2 Nguyên nhân chủ quan
Thứ nhất, nguyên nhân và động cơ chính của tham nhũng là lòng tham của con người Những người để lòng tham cai trị, che mờ lý trí, điều khiển, kiểmsoát hành động của mình và vì lợi ích của bản thân, của nhóm lợi ích mà chà đạplợi ích của tập thể, cộng đồng và quần chúng rõ ràng là không thể chấp nhận được Mọi hành vi tham nhũng dưới bất kỳ hình thức nào đều có thể quy về “lợi
Trang 10ích cá nhân” Lợi ích nhóm cũng bắt nguồn từ lợi ích cá nhân Vì lợi ích cá nhân, bất kể thủ đoạn, hậu quả nào cũng có thể làm được Hành vi đó là vi phạmđạo đức, pháp luật, vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng.
Thứ hai là do lối sống “ăn bám”, ỷ lại, lười lao động và hưởng thụ của một bộ phận hay một tầng lớp trong xã hội, nhất là giới trẻ thời nay Chính lối sống ấy cộng với bản tính ích kỷ, ham lợi ích vật chất của cha mẹ, cán bộ điều hành,… Đây là chất xúc tác thúc đẩy con người lao vào những “phi vụ” phi pháp Lối sống hưởng thụ đã len lỏi vào các cơ quan công quyền, thể hiện ở sự quan liêu, suy đồi của nhiều cán bộ, công chức, viên chức nhà nước.Cống hiến thì ít mà ham lợi thì nhiều
Thứ ba, áp cuộc sống, áp lực công việc và môi trường xung quanh dẫn đến đạo đức con người ngày càng xuống cấp, xa lánh Điều này càng làm cho tham nhũng có điều kiện phát sinh và lan rộng ra toàn xã hội, khiến cho tệ nạn tham nhũng đang có xu hướng gia tăng Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X nhận xét: “Công tác cán bộ nói chung và công tác quản lý, giáo dục cán bộ, đảng viên, công chức nói riêng còn nhiều yếu kém Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, viên chức suy thoái về tư tưởngchính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống ” Bộ phận cán bộ, công chức chưa có ý thức rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, lối sống, tư tưởng chính trị Từ đó, dẫn đến tình trạng tha hóa, suy thoái đạo đức không thể tránh khỏi của những cán bộ, công chức sẵn sàng hối lộ để trục lợi
Thứ tư là do tâm lý, “truyền thống văn hóa” và trình độ nhận thức của một
bộ phận người dân còn yếu kém Với quan niệm “dầu bôi trơn bánh xe”, “đầu xuôi đuôi lọt”, “đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn” và nghĩ rằng giải pháp nhanh nhất, hiệu quả nhất để giải quyết công việc là tiền Đây là nguyên nhân thúc đẩy tham nhũng Hơn thế, người ta còn dùng hối lộ, quà cáp như một hình thức “kết thân”,“đầu tư vào tương lai” để tạo thuận lợi cho con đường công danh
sự nghiệp sau này cho cả bản thân lẫn người thân Chính vì tâm lý và trình độ nhận thức này đã vô tình làm cho không ít cán bộ, nhân viên bị tham nhũng thụ động Tình trạng này kéo dài làm xuất hiện tư tưởng gây khó dễ ở cán bộ, công
Trang 11chức để nhận “phong bì” từ dân mới giải quyết công việc, cho rằng nhận hối lộ
là một thủ tục tất yếu trong quá trình xử lý công việc.Vô hình trung điều này tạo nên một cách suy nghĩ, một thói quen xấu trong cả cán bộ công chức và cả những người muốn dùng tiền để giải quyết công việc, dần dần hình thành nên
“văn hóa phong bì”
Thứ năm và cũng là nguyên nhân quan trọng, dễ dẫn đến tham nhũng nhất
đó chính là sự sơ hở, bất cập, thiếu công khai, thiếu minh bạch, cơ chế “xin - cho” còn tồn tại Đây là nguyên nhân thường xuyên được đề cập và lặp đi lặp lạinhiều lần trong các phiên họp của Quốc hội Nguyên nhân này thể hiện ở chỗ:
cơ chế kiểm tra, kiểm soát việc sử dụng, quản lý, luân chuyển tài sản có nhiều sơ
hở, giao tài sản cho nhân viên nhưng không có biện pháp kiểm tra, giám sát chặtchẽ, gian lận trong công tác để chiếm đoạt tài sản, Các thủ tục, quy định của Nhà nước chưa được công khai, rõ ràng nên nhân dân có suy nghĩ “tiếp cận, giảiquyết” Điều đó đã tạo điều kiện cho cán bộ tham nhũng.hiếu công khai, minh bạch trong công tác quản lý, trong công tác kê khai tài sản, trong công tác sử dụng tài sản, và thiếu minh bạch trong các văn bản, quy định, thủ tục Hơn nữa,
sự thiếu trách nhiệm giải trình của các lãnh đạo cấp cao ở các cơ quan, đơn vị dẫn đến tình trạng thiếu công khai, minh bạch
Thứ sáu, tư duy chính trị của một bộ phận cán bộ, đảng viên còn phảng phất tư duy “truyền thống”, phong kiến, manh mún, chắp vá, thiếu tính hệ thống dẫn đến thiếu mạnh dạn và quyết tâm trong việc thực hiện đường lối đổi mới, đặc biệt là đổi mới tư duy chính trị Giữa đổi mới tư duy chính trị và đổi mới tư duy kinh tế của Đảng ta chưa có sự đồng bộ, thống nhất cần thiết nên thường xuyên diễn ra tình trạng “đánh trống bỏ dùi”, “đầu voi đuôi chuột” làm tầm thường hóa hệ thống pháp luật Hồ Chí Minh từng cho rằng “dân chủ là chìa khóa vạn năng để giải quyết những vấn đề xã hội” Tuy nhiên dân chủ phải gắn liền với dân trí Nhìn chung trình độ dân trí, kể cả quan trí của chúng ta chưa caonên nhân dân chưa có nhiều khả năng tham gia làm chủ, quản lý nhà nước, kiểmtra, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước và của cán bộ, công chức, viênchức Mặc dù chúng ta đã có bước tiến đáng kể về việc ban hành quy chế dân
Trang 12chủ, song nhìn chung việc thực hiện đưa quy chế vào cuộc sống còn nhiều hạn chế, khó khăn Bên cạnh một số nguyên nhân chủ quan cơ bản nêu trên còn có những nguyên nhân khách quan rất quan trọng, ảnh hưởng rất lớn đến tình trạng tham nhũng ở nước ta
Chương 2 Thực trạng tham nhũng tại Việt Nam hiện nay
1 Thực trạng tham nhũng tại Việt Nam với các lĩnh vực cụ thể
Trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, tài nguyên, khoáng sản: Tham nhũng diễn ra trong việc quy hoạch, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng các khu kinh tế, khu công nghiệp, khu
đô thị, giao đất, cho thuê đất, định giá đất khi thu hồi, đền bù, cấp phép khai thác
tài nguyên, khoáng sản v.v… Một số đối tượng đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn
để giao đất không đúng thẩm quyền; lập hồ sơ khống hoặc khai tăng diện tích đất khi đền bù Ví dụ như: vụ án Phan Văn Anh Vũ là cựu thượng tá Công an, doanh nhân bất động sản và hai cựu Chủ tịch Đà Nẵng Trần Văn Minh và Văn Hữu Chiến đã vụ lợi dụng chức vụ, quyền hạn, tài sản của nhà nước để trục lợi
cá nhân gây ra hại lớn cho ngân sách nhà nước gần 22.000 tỷ đồng Cụ thể 2
cựu chủ tịch đã phê duyệt chủ trương cho chỉ định mua các nhà, đất công sản có
giá trị cao ở Đà Nẵng với giá rẻ và câu kết với đồng phạm để tạo điều kiện cho Phan Văn Anh Vũ Cựu Thượng tá công an, doanh nhân bất động sản, đứngtên sở hữu trên giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở mà không qua đấu giá Nhờvậy Vũ đã thu lợi bất chính đặc biệt lớn thông qua việc nhận nhiều đất dự án, mua nhà thuộc sở hữu Nhà nước Hậu quả, theo cáo trạng, số tiền Nhà nước bị thiệt hại tại 22 nhà đất công sản là trên 2.400 tỷ đồng; tại 7 dự án là trên 19.600
tỷ đồng Tổng số tiền nhà nước bị thiệt hại là hơn 22.000 tỷ đồng.[1]
Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng:
nổi lên tình trạng tham nhũng, tiêu cực của một bộ phận cán bộ trong ngành ngân hàng, nhất là các ngân hàng thương mại hoặc cán bộ trong ngành ngân hàng tiếp tay, móc nối với các đối tượng bên ngoài thông qua các hoạt