Hoạt động 4 D: Cñng cè1’ : GV: víi ph¬ng thøc miªu t¶ , biÓu c¶m đã tạo nên chất thơ cho tác phẩm ., góp phần thể hiện rõ kỉ niệm sâu sắc , cảm xúc về một tuổi thơ đáng yêu với cảm gi¸c [r]
Trang 1
Ngày soạn : 10 / 8 2013
Ngày dạy : 19/ 8/ 2013
Tiết1 : Tôi đi học
ThanhTịnh
I
m ục tiêu giáo dục
- Giúp học sinh cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ cảu nhân vật “Tôi” ở buổi tựu trờng đầu tiên trong đời
- Thấy đợc ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ , gợi d vị trữ tình man mác của Thanh tịnh
- Rèn kĩ năng đọc và phân tích văn xuôi trữ tình , kĩ năng phát hiện và phân tích nhân vật
- Giáo dục lòng yêu thích đợc đi học , lòng yêu mến thầy cô ,trờng , lớp
II Kĩ năng sống cần giáo dục.
- Suy nghĩ sáng tạo; Phân tích những cảm xúc của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đến trờng
- Giao tiếp; Trao đổi, trình bàu suy nghĩ của bản thân về giá trị nội dung ,nghệ thuật
- Xác định giá trị bản thân: trân trọng tình cảm của tác giả
III/ Ph ơng pháp ph ơng tiện dạy học.
1 Ph ơng pháp.
- Động não: Tìm hiểu diễn biến tâm trạng nhân vật tôi ngày đầu tiên đến trờng
- Viết sáng tạo: Cảm nghĩ của em về nhân vật tôi
2, Phơng tiện
-Thầy : Nghiên cú soạn bài , ghi những đoạn văn hay hoặc những chi tiết quan trong cần thiết
ra giấy trong để chiếu lên máy khi phân tích
- Trò : Chuẩn bị bài theo sự hớng dẫn
IV/ Tiến trình lên lớp
A, ổ n định lớp (1’)
B, Kiểm tra bài cũ (1’)
- Kiểm tra SGK, vở ghi , sự chuẩn bị bài ở nhà
C, Bài mới
GT: Ai cũng có một thời cắp sách tới trờng – Dấu ấn của ngày đầu tiên đi học chắc hẳn đợc lu giữ bền vững trong tâm trí mỗi con ngời Nhà văn Thanh Tịnh đã ghi lại kỉ niệm ngày đầu tiên
đến trờng của mình thật cảm động qua truyện ngắn “ Tôi đi học”
Hoạt động1
? Bằng sự hiểu biết ở nhà hãy trình bày hiểu biết của em
về nhà văn Thanh tịnh ?
* GV: Sáng tác của ông luôn đậm chất trữ tình , toát lên vẻ
đẹp đằm thắm , nhẹ nhàng mà sâu lắng mang d vị buồn
th-ơng, vừa ngọt ngào vừa quyến luyến
- Văn xuôi cuả ông giàu chất thơ , gợi d vị trữ tình man
mác , buồn thơng , ngọt ngào , quyến luyến, tình cảm êm
dịu trong trẻo
- Tác phẩm tiêu biểu : Văn xuôi :Quê mẹ
Thơ : “Đi giữa một mùa sen”
“ Tôi đi học” là truyện ngắn bhay có trong tập “ Quê mẹ”
1941 Tác phẩm là kỉ niệm mơn man buổi tựu trờng qua
hồi tởng của nhân vật “tôi”- Vì thế có thể xem nó nh
những trang hồi kí
Hoạt động2
* Yêu cầu : Đọc với giọng truyền cảm , dịu dàng , chậm ,
chú ý những từ miêu tả tâm trạng nhân vật
- Giọng ngời mẹ trìu mến thân thơng
- Giọng ông đốc ân cần ,chu đáo
Gv đọc mẫu
I Giới thiệu tác giả , tác phẩm (5 ) ’
1 Tác giả : Thanh tịnh (1911-1988)
- Là thầy giáo, nhà văn, nhà thơ , nhà báo
- Sở trờng viết văn xuôi trữ tình
2, Tác phẩm
II Đọc, tìm hiểu chú thích (8 )’
- Hoàn cảnh gợi nỗi nhớ về buổi tựu trờng đầu tiên trong
Trang 2Gv: gọi 2 hs đọc và nhận xét
? Hãy nhận xét về bố cục của truyện ?
- Bố cục theo dòng hồi tởng của nhân vật tôi về kỉ niệm
ngày tựu trờng đầu tiên
? Kỉ niệm này đợc diễn tả theo trình tự nào ?
- Theo trình tự thời gian
? Có thể sắp xếp văn bản này vào kiểu văn bản nào ? Vì
sao?
* Đây là câu chuyện mà chủ yếu là hồi ức , kỉ niệm của
tác giả Vì thế truyện ngắn thấm thía chất thơ, chất trữ
tình
Hoạt động 3
? Đọc 4 câu đầu ?
? Nỗi nhớ của tôi về buổi tựu trờng đợc khơi dậy từ thời
điểm nào ?
- Hàng năm cứ vào cuối thu
* Đó là thời điểm mà toàn dân ta chuẩn bị đa trẻ tới
tr-ờng
? Thiên nhiên cuối thu và sinh hoạt của con ngời ở thời
điểm này đợc miêu tả qua hình ảnh nào?
- Thiên nhiên:
Lá rụng nhiều
Những đám mấy bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt của con ngời : Mấy em nhỏ rụt rè núp
sau nón mẹ đến trờng
? Nhận xét thiên nhiên và cảnh sinh hoạt của con ngờiđợc
kể và miêu tả ở đây?
- Cảnh thiên nhiên và sinh hoạt của con ngời ở đây rất
phù hợp với thời điểm khai trờng trong hiện tại
*GV: Thời điểm quá khứ tơng đồng với thời điểm hiện
tại Nỗi nhớ diễn ra thờng xuyên , nhiều lần thể hiện nỗi
nhớ da diết , kỉ niệm sâu sắc khó quên
? Cảm giác của nhân vật “tôi”đợc diễn tả qua những từ
ngữ hình ảnh nào ?
- Lòng tôi lại náo nức
- những kỉ niệm mơn man
- Lòng tôi lại t ng bừng rộn rã
? Nhận xét cách dùng từ để miêu tả cảm xúc của nhân vật
“tôi” ?
- Dùng một loạt từ láy để miêu tả cảm xúc
? Những từ láy này đã giúp em hiểu rõ tâm trạng tôi đang
có tâm trạng nh thế nào ?
- Vừa diễn tả tâm trạng nhẹ nhàng lâng lâng , náo nức rộn
rã vừa làm sống dậy những kỉ niệm trong quá khứ hiện về
thật rõ nh đang diễn ra trong hiện tại
? Đọc thầm câu 2
? Để diễn tả cảm giác của mình tôi không chỉ kể , miêu tả
mà còn nêu rõ cảm xúc của mình qua hình ảnh từ ngữ nào
nữa ?
- Hình ảnh so sánh : Cảm giác trong sáng … mấy cánh nh
hoa tơi mỉm cời giữa bầu trời quang đãng
? Hình ảnh so sánh này giúp em cảm nhận thấy “tôi” có
cảm giác nh thế nào trong buổi tựu trờng đàu tiên?
- Cảm giác trong trẻo, tơi sáng
? Để nêu rõ hoàn cảnh khơi nguồn cảm xúc nhà văn đã sử
dụng phơng thức biểu đạt nào ?
đời
- Tâm trạng , cảm giác của nhân vật “ Tôi” trên đờng đi tới trờng
- Tâm trạng , cảm giác của tôi khi đứng giữa sân trờng
- Tâm trạng , cảm giác của
“ Tôi” khi ngồi trong lớp học
đón giờ học đầu tiên
III Đọc – hiểu văn bản (29 )’
1, Trên đ ờng tới tr ờng ( hoàn cảnh gợi về nỗi nhớ và tâm trạng cảm giác của nhân vật tôi trên đờng tới trờng)
a , Hoàn cảnh gợi nỗi nhớ về buổi tựu tr ờng đầu tiên
- Kỉ niệm buổi đầu tiên hiện về với tâm cảm trong sáng , cảm
động
Trang 3- Phơng thức tự sự , miêu tả , biểu cảm
* Với cách kể rất tự nhiên và miêu tả cảnh thiên nhiên phù
hợp tơng đồng giữa quá khứ với hiện tại , cách dùng từ láy
để miêu tả tâm trạng và thể hiện cảm xúc bằng hình ảnh
so sánh cụ thể
? Có ý nghĩa gì trong việc nêu khởi nguồn cảm xúc của
nhân vật tôi ?
- Làm sống dậy thật rõ , thật sâu sắc về buổi tựu trờng đầu
tiên trong đời của nhân vật tôi
GV: Thanh Tịnh đã ghi lại thật đúng những cảm xúc
thiêng liêng sâu sắc của bao lứa tuổi học trò Với phơng
thức tự sự , miêu tả , biểu cảm , những câu văn mở đầu
này nh cánh cửa nhẹ nhàng mở ra đa ngời đọc vào những
tâm cảm trong sáng nhất của lần đầu tiên đợc đi học
*Chuyển : Nhân vật “Tôi” hồi tởng lại tâm trạng , cảm
giác của mình khi đi trên đờng theo mẹ lần đầu tiên đến
trờng
? Đọc thầm “ Buổi mai hôm ấy ….ngọn núi”
? Trên đờng tới trờng , nhìn cảnh vật xung quanh nhân vật
tôi cảm thấy nh thế nào?
- Con đờng quen …tự nhiên thấy lạ
- Cảnh vật đều thay đổi
- Lòng tôi có sự thay đổi lớn : Hôm nay tôi đi học
? Vì sao “ Tôi” lại có cảm giác ấy ?
- Vì vốn là một cậu bé quen thả diều nô đùa ngoài đồng
nay đi học Đây quả là một sự thay đổi lớn đánh dấu bớc
ngoặt tuổi thơ
*GV: Nhà văn đã diễn tả đúng tâm lí của con ngời
? Trong cảm giác ấy “Tôi” có cử chỉ , hành động ,lời nói
nh thế nào ?
- Cảm thấy mình trang trọng đứng đắn
- Thấy mấy cậu nhỏ trạc tuổi : quần áo tơm tất , nhí nhảnh
gọi tên nhau , trao nhau sách vở thèm
- Hai quyển vở – thấy nặng bặm tay ghì chặt
- Muốn thử sức mình , xin cầm thêm bút , thớc
- ý nghĩ non nớt thơ ngây : Ngời thạo mới cầm nổi bút
th-ớc
? Em có nhận xét gì về những cảm giác của “tôi”
- Những cảm giác thật ngây thơ , hồn nhiên vô t
? Vì sao “ Tôi” lại có cảm giác ấy ?
- Lần đầu tiên đợc bớc vào thế giới mới lạ “ Tôi”
muốn hoà mình vào thế giới học trò hông nhiên nhí
nhảnh
* Để diễn tả tâm trạng của mình nhân vật tôi dùng một
loại từ : thèm , bặm ,ghì ,xệch , chuí , muốn …
? Những từ này thuộc loại từ gì ?
- Động từ chỉ hành động và tâm trạng
? Những động từ này dùng để miêu tả giúp ta cảm nhận rõ
điều gì về nhân vật “tôi”
- những động từ này sử dụng đúng chỗ khiến ta hình
dung dễ dàng t thế và cử chỉ ngộ nghĩnh ngây thơ đáng
yêu của chú bé đang háo hức , hồi hộp bớc theo mẹ trên
con đờng dài và hẹp
? ý nghĩ của “tôi” đợc diễn tả qua câu văn nào ?
- “ý nghĩ ấy thoáng qua …trên ngọn núi”
? Câu văn sử dụng phéptu từ gì ?
? Phép so sánh ấy góp phần diễn tả tâm trạng nhân vật tôi
ra sao?
b, Tâm trạng cảm giác của nhân vật tôi trên đ ờng tới tr - ờng
Trang 4- So sánh sự vật hiện tợng cụ thể để làm sáng rõ cảm giác ,
tâm trạng trong sáng của nhân vật tôi
* Bằng cách kể chuyện tự nhiên , cách dùng từ ngữ miêu
tả cụ thể và phép so sánh giúp em cảm nhận thấy nhân vật
tôi có tâm trạng nh thế nào khi trên đờng theo mẹ đến
tr-ờng lần đàu tiên trong đời ?
Hoạt động 4
D: Củng cố(1 )’ : GV: với phơng thức miêu tả , biểu cảm
đã tạo nên chất thơ cho tác phẩm , góp phần thể hiện rõ kỉ
niệm sâu sắc , cảm xúc về một tuổi thơ đáng yêu với cảm
giác ngây thơ trong trẻo tơi sáng với tình cảm xao xuyến
bâng khuâng về ngày tựu trờng đầu tiên trong đời của tác
giả Thành công của Thanh Tịnh là diễn tả tâm trạng ,
cảm gíac của mình thật đúng với tâm trạng của bao lớp
học trò chúng ta
E: Dặn dò Tìm hiểu tiếp đoạn văn còn lại
- Tâm trạng và cảm giác tự nhiên , ngây thơ trong sáng và hồi hộp ,bỡ ngỡ ,đầy háo hức
đ-ợc đến trờng
Ngày soạn : 10/8 2013 Ngày dạy : 21/ 8/ 2013 Tiết 2: Tôi đi học Thanh Tịnh
I
m ục tiêu giáo dục
- Giúp học sinh cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ cảu nhân vật “Tôi” ở buổi tựu trờng đầu tiên trong đời
- Thấy đợc ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ , gợi d vị trữ tình man mác của Thanh tịnh
- Rèn kĩ năng đọc và phân tích văn xuôi trữ tình , kĩ năng phát hiện và phân tích nhân vật
- Giáo dục lòng yêu thích đợc đi học , lòng yêu mến thầy cô ,trờng , lớp
II Kĩ năng sống cần giáo dục.
- Suy nghĩ sáng tạo; Phân tích những cảm xúc của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đến trờng
- Giao tiếp; Trao đổi, trình bàu suy nghĩ của bản thân về giá trị nội dung ,nghệ thuật
- Xác định giá trị bản thân: trân trọng tình cảm của tác giả
III/ Ph ơng pháp ph ơng tiện dạy học.
1 Ph ơng pháp.
- Động não: Tìm hiểu diễn biến tâm trạng nhân vật tôi ngày đầu tiên đến trờng
- Viết sáng tạo: cảm nghĩ của em về nhân vật tôi
2, Phơng tiện
-Thầy : Nghiên cú soạn bài , ghi những đoạn văn hay hoặc những chi tiết quan trong cần thiết
ra giấy trong để chiếu lên máy khi phân tích
- Trò : Chuẩn bị bài theo sự hớng dẫn
IV/ Tiến trình lên lớp
A, ổ n định lớp (1’)
B, Kiểm tra bài cũ (1’)
Tâm trạng của nhân vật tôi trên đờng đến trờng trong ngày đầu tiên đi học nh thế nào?
C, Bài mới
Hoạt động 1 GV: Từ những biến chuyển của đất trời cuối thu , từ hiện
tại nhà văn nhớ về quá khứ với kỉ niệm đẹp đẽ trong sáng
thơ ngây , hồi hộp bỡ ngỡ đầy háo hức ; đi hết con đờng
làng đến sân trờng cậu trò nhỏ có tâm trạng và cảm giác
Trang 5nh thế nào chúng ta cùng nhau tìm hiểu tiếp
? Đọc diễn cảm đoạn văn “ Trớc sân trờng /6…trong các
lớp /7”
? Sân trờng đợc miêu tả có những gì ?
- Sân trờng : Dày đặc cả ngời
Ngời nào quần áo cũng sạch sẽ
Gơng mặt cũng vui tơi sáng sủa
? Nhìn khung cảnh ấy “Tôi” nghĩ đến mấy hôm trớc đi
bẫy chim qua trờng “Tôi” có cảm giác gì về trờng ?
- Trờng đối với tôi là một nơi xa lạ
- Trờng cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng
? Hôm nay đứng trên sân trờng tôi có cảm giác gì về trờng
?
- Trờng : Vừa xinh xắn , vừa oai nghiêm nh cái đình làng
Sân nó rộng , mình nó cao hơn những buổi tra hè
- Tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
? Em có nhận xét gì về cách nêu hình ảnh ngôi trờng qua
cảm giác của tôi , với hiai thời điểm trớc – lần này ?
- Hình ảnh so sánh để khắc hoạ tâm trạng : Trớc thì thấy
xa lạ - hôm nay thì thấy xinh xắn, oai nghiêm , thấy rộng
–cao và tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
? Vì sao lại có sự thây đổi đó ?
- Vì trớc đó cha đi học nên trờng trở nên xa lạ Nay trở
thành học trò của trờng nên thấy trờng xinh xắn , oai
nghiêm , nên đâm ra lo sợ vẩn vơ
? Em đánh giá gì về cách miêu tả sự chuyển đổi tâm trạng
của nhân vật ?
- Sự chuyển biến rất phù hợp với tâm lí trẻ thơ : Cảnh
tr-ờng sừng sững to cao , ngời đông, ăn mặc sạch sẽ , nét mặt
tơi vui - cậu trò nhỏ thấy mình nhỏ bé – lo sợ là lẽ đơng
nhiên
? Từ vịêc quan sát ngôi trờng ,nhân vật tôi tập trung vào
ai ?
- Những cậu trò nhỏ cũng nh tôi
- Mấy cậu trò nhỏ mới : + bỡ ngỡ đứng nép bên
nghời thân
+ chỉ dám nhìn một nửa , hay dám đi
từng bớc nhẹ
- Họ nh con chim con đứng bên bờ tổ , nhìn quãng trời
rộng muốn bay , nhng còn ngập ngừng e sợ
- Họ thèm vụng và ao ớc thầm đợc nh những học trò cũ …
để khỏi rụt rè trong cảnh lạ
? Khi miêu tả những cậu trò mới “Tôi” đã dùng phép tu từ
gì ?
- So sánh
? Nhận xét về hình ảnh sóánh của tác giả khi viết về
những trò mới ?
- Hình ảnh so sánh tinh tế vừa nói đợc tâm trạng thấy
tr-ờng vừa lạ , vừa rất gần gũi ấm áp thân thơng , vừa gợi cho
ngời đọc một liên tởng về một thời tuổi nhỏ đứng giữa mái
trờng thân yêu Mái trờng nh cái tổ ấm , mỗi học trò ngây
thơ hông nhiên nh cánh chim đầy khát vọng và biết bao
bồi hồi lo lắng với chân trời kiến thức rộng mở ra trớc mắt
* Khi nghe tiếng trồng trờng
? Tâm trạng của “ Tôi” và các cậu học trò nhỏ đợc miêu tả
nh thế nào ?
- Hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi
2, Tr ớc sân tr ờng Mĩ Lí (20’)
+ Đứng giữa sân trờng
- Quan sát ngôi trờng
- Thấy trờng xinh xắn, đáng yêu và đâm ra lo sợ vẩn vơ
+ Quan sát những cậu trò nhỏ
- Tôi cảm thấy trờng vừa lạ vừa gần gũi , vừa ấm áp thân
th-ơng +Khi nghe thấy tiếng trống tr-ờng xếp hàng vào lớp : lúng
Trang 6- Cảm thấy mình chơ vơ
- những cậu bé vụng về lúng túng nh cả tôi
- Không đi … không đứng lại – hai chân các cậu cứ dềnh
dàng mãi – co lên một chân – duỗi mạnh
- Toàn thân : đang run lên theo nhịp bớc rộn ràng
? Hãy hình dung miêu tả lại cảnh các cậu trò nhỏ xếp
hàng vào lớp?
GV: Các cậu trò nhỏ thấy tiếng trống trờng vang dội ,
nhanh gấp , giục giã Dờng nh tiếng nhịp tim thình thịch
hồi hộp cũng vang lên theo tiếng trống trờng
? Theo dõi : “ Ông đốc … chút nào hết”
? Dựa vào chú thích cho biết “ ông đốc” ở đây là từ loại gì
? lớp 3 và lớp 5 ở đây có giống lớp 3 và lớp 5 ngày nay
không ?
- Ông đốc là ông hiệu trởng – thầy hiệu trởng
- Lớp 3và 5 các lớp bậc tiểu học Theo hệ thống giáo dục
trớc cách mạng tháng tám thì lớp 5 là lớp nhất , lớp 4 là
lớp nhì …
? Khi nghe ông đốc hiền từ và nghiêm trang gọi danh sách
học sinh vào lớp “ Tôi” có tâm trạng gì ?
- Cảm thấy quả tim nh ngừng đập
- Quên cả mẹ đứng sau
- Nghe gọi tên giật mình lúng túng
- Đợc mọi ngời chú ý , đã lúng túng càng lúng túng hơn
? Đó là tâm trạng nh thế nào ?
- Tâm trạng hồi hộp , bồn chồn , lúng túng của một chú bé
rời vòng tay mẹ bớc vào lớp học
? Nhà văn đã dùng những từ loại nào trong đoạn văn để
miêu tả tâm trạng nhân vật “tôi” ? từ nào đợc sử dụng
nhiều ?
- Động tg : ngập ngừng – e sợ – rụt rè – lúng túng –
dềnh dàng –run run … Những từ đó trong đoạn văn này
thuộc cùng trờng nghĩa - trờng từ vựng ta sẽ học ở tiết
sau
- Trong đó từ “ lúng túng” đợc lặp lại 4 lần
*GV: Đây là từ có ý nghĩa khái quát ,nhà văn sử dụng
chính xác để diễn tả nhiều tâm trạng , miêu tả chân thực
cử chỉ ánh mắt , ý nghĩ cảm giác hồn nhiên , trong sáng
của cậu học trò nhỏ khi rời vòng tay mẹ , bớc vào một thế
giới mới lạ - Ta hiểu thêm sâu hơn nỗi lòng nhân vật và tài
kể chuyện của tác giả
? Đỉnh cao của tâm trạng lúng túng là hành động gì?
- Một cậu ôm mặt khóc , tôi díu đầu vào lòng mẹ nức nở
khóc , đám học trò mới …thút thít
? Vì sao “tôi” và các cậu trò nhỏ mới lại khóc khi vào
lớp ?
-học sinh thảo luận
- Vì lo sợ phải xa vòng tay mẹ bớc vào thế giới mới lạ
- Vì tiếc nuối những ngày chơi đùa tự do thoải mái
- Tiếng khóc là phản ứng dây chuyền hết sức tự nhiên
GV: Miêu tả cụ thể 3 dạng khóc , thêm một vài lần nữa
thể hiện ngòi bút văn xuôi Thanh Tịnh truyền cảm , trữ
tình , thấu hiểu lòng ngời biết bao
? Tại sao “ Tôi” lại cảm thấy “Cha lần nào xa mẹ nh lần
này” khi bớc vào lớp dù trớc đó “Tôi” xa mẹ cả ngày đi
chơi với các bạn ?
- Vì xung quanh : trờng , lớp, bạn bè , thầy giáo đều mới
lạ ,nên cảm thấy lẻ loi , cảm thấy xa nhà , xa mẹ là tất yếu
túng , ngỡ ngàng
+Khi nghe đọc tên mình : hồi hộp
- Tâm trạng lo lắng , hồi hộp , lúng túng
- Tâm trạng ngỡ ngàng , xúc
động
Trang 7? Nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ thơ của nhà văn ?
- Nhà văn ghi lại thật sống động , chân thực cảm động
những rung động , những biến thái tâm lí cuỉa trò nhỏ lần
đầu tiên đến trờng học Đó là tâm trạng ngỡ ngàng , cảm
giác mới lạ nảy nở trong lòng đầy xáo động
GV: Thanh Tịnh sống lại những kỉ niệm của chính mình ,
giãi bày tuổi thơ của mình và của bao ngời
Hoạt động 2
? Đọc “ Một mùi hơng lạ /8….hết”
? bớc vào chỗ ngồi tôi có tâm trạng cảm giác gì ?
- Cảm nhận đợc mùi hơng lạ xông lên trong lớp , cái gì
cũng thấy lạ và hay hay
- Lạm nhận chỗ ngồi là một vật riêng của mình
- nhìn ngời bạn tí hon ngồi bên cạnh tôi …không cảm
thấy xa lạ
? So sánh hai tâm trạng của “Tôi’ ở đầu và cuối văn bản
- Trên đờng tới trờng : Con đờng quen - xa lạ
- Vào lớp : Bạn lạ - thân thuộc quyến
luyến
? Em thấy có gì mâu thuẫn không ? Vì sao?
- Không có gì mâu thuẫn Vì đợc ông đốc hiền từ khuyên
nhủ , đợc thầy giáo trẻ tơi cời đón nhận Mọi ngời , vật
trở nên gần gũi thân thơng quyến luyến
? Nhìn con chim liệng đứng bên cửa sổ ,hót mấy tiếng rụt
rè vỗ cánh bay cao tôi có tâm trạng nh thế nào ?
- Thèm thuồng nhìn theo cánh chim
? Tại sao tôi có tâm trạng ấy ? Hình ảnh con chim có ý
nghĩa gì ?
- Hình ảnh con gợi đến những ngày chơi bời tự do Hình
ảnh này báo hiệu những ngày ấy đã kết thúc – Bắt đầu
một giai đoạn mới
*GV: Tiếng phấn gạch mạnh của thầy đa tôi về cảnh thật
và Tôi vòng tay lên bàn nhìn chăm chú thầy viết và lầm
nhẩm đánh vần đọc : “ Tôi đi học”
? Dòng chữ này kết thúc có ý nghĩa gì ?
- Cách kết thúc thật tự nhiên, bất ngờ Đây là bài học đầu
tiên trong đời Dòng chữ mở ra một thế giới mới cho thơ
ngày đầu tiên đến trờng
GV: Dòng chữ thể hiện chủ đề của truyện
Hoạt động 3
? Truyện ngắn này có sự kết giữa các loại văn bản nào ?
- Miêu tả , tự sự , biểu cảm
GV: Truyện ngắn này không có cốt truyện mà chủ yếu là
cảm xúc , tâm sự của nhân vật , tất cả đợc miêu tả bằng
ngòi bút tinh tế , sâu sắc làm rung động lòng ngời
? Những hình hảnh thiên nhiên thu về trong truyện có vai
trò gì ?
- tất cả làm nền cái không khí rất riêng hợp với thời
điểm khai trờng
? Chất thơ của truyện đợc thể hiện ở truyện qua những yếu
tố nào ?
Học sinh hoạt động nhóm
GV: tóm tắt
- Chất thơ đợc tạo nên bởi tình huống truyện không cốt
truyện
- Chất thơ ngọt ngào ,mơn man , buồn buồn bởi có sự
đồng cảm : Ai cũng có buổi đến trờng đâù tiên rụt rè , bỡ
ngỡ hoáo hức , lo lắng
3, Giờ học đầu tiên (10’)
- Tâm trạng bâng khuâng ; nhớ tiếc những ngày đã qua , háo hức chờ đợi những ngày sắp
đ-ợc học
IV Tổng kết (5 )’
* Ghi nhớ :SGK
Trang 8- Chất thơ đợc tạo bởi tình cảm ấm áp trìu mến dành cho
trẻ , từ hình ảnh thiên nhiên đẹp nên thơ , từ hình ảnh so
sánh khi phát biểu cảm nghĩ , từ giọng văn nhẹ nhàng
trong sáng lay động lòng ngời
? Truyện gợi cho em những suy nghĩ gì về thời thơ ấu
? Những kỉ niệm thời thơ ấu , nhất là ngày đầu đến
tr-ờng lu giữ bền lâu trong kí ức con ngời
GV: Đó là nội dung cần ghi nhớ
? Đọc nghi nhớ SGK
Hoạt động 4 Gợi ý : Cảm xúc của nhân vật tôi đợc thể hiện theo trình
tự nào ?
? Dòng cảm xúc đợc khơi nguồn và diễn ra nh thế nào ?
? Đó l;à dòng cảm xúc nh thế nào ?
? Dòng cảm xúc của nhân vật “Tôi” đợc diễn tả bằng
những phơng thức nào ?
? Dòng cảm xúc ấy gợi em nhớ về kỉ niệm về ngày đầu
tiên đến trờng nh thế nào ?
Hoạt động 5
E: H ớng dẫn về nhà (3'):Học thuộc phần ghi nhớ
Phân tích để làm nổi bật rõ cảm xúc tha thiết trong trẻo
của nhân vật tôi qua các hình ảnh so sánh trong truyện
ngắn “ Tôi đi học”
Gợi ý : GV nhắc lại 4 hình ảnh so sánh
+Tôi quên thế nào đợc……….bầu trời quang đãng: -đem
đến bao cảm xúc vui sớng, tâm hồn hồi hộp nh tơi trẻ lại
+Tôi có cái ý nghĩa non nớt….trên ngọn núi : - làm nổi
bật ý nghĩ ngây thơ trong sáng hồn nhiên của nhân vật tôi
+ Trớc mắt tôi, trờng Mĩ lí… làng Hoà ấp: -thể hiện sự
thơ ngây của nhân vậtt tôi
+ Họ nh những con chim……ngập ngừng e sợ:- thể hiện
khát vọng học hành , ớc mơ bay tới những chân trời xa,
chân trời ớc mơ và hi vọng
IV Luyện tập (5 )’
1, Phát biểu cảm nghĩ của em
về dòng cảm xúc của nhân vật
“Tôi” trong truyện ngắn “ Tôi
đi học”
2, Viết bài văn ngắn ghi lại cảm xúc của em trong buổi đến trờng đầu tiên của mình nh thế nào ?
Tiết 3
Ngày soạn : 11 / 8/ 2013 Ngày dạy : 21 / 8 / 2013 Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
( Tự học có hớng dẫn)
I Mục tiêu giáo dục
- học sinh hiểu rõ :
+ Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ + Rèn luyện t duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng
+ Giáo dục ý thức học tập bộ môn , yêu thức tìm hiểu nghĩa của từ ngữ trong Tiếng Việt
II Kĩ năng sống cần giáo dục.
III/ Ph ơng pháp ph ơng tiện dạy học.
1 Ph ơng pháp
2.Ph ơng tiện
GV: Nghiên cứu soạn bài , bảng phụ ghi các ví dụ , bài tập
HS: Chuẩn bị bài theo sự hớng dẫn của thầy
III Tiến trình lên lớp
Hoạt động 1
1,
ổ n định lớp (1’)
Trang 92, Kiểm tra bài cũ :
Hoạt động 2
Giới thiệu bài :
ở lớp 7 ta đợc học về từ với những mối quan hệ nào về ý nghĩa ? Từ đồng âm – từ trái nghĩa
? ? Thế nào là từ đồng nghĩa , từ trái nghĩa ? Cho ví dụ ?
? Nhận xét mối quan hệ ngữ nghĩa giữa từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa
- Các từ đồng nghĩa có thể thay thế cho nhau trong một câu văn cụ thể
- Các từ trái nghĩa có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
Hôm nay ta xét đến mối quan hệ bao hàm của các từ qua bài cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Hoạt động 3 GV: Đa bảng phụ học sinh quan sát sơ đồ
Khi học về môn sinh học ta thấy : Động vật nói chung có
các loài nhỏ hơn là Thú , Chim , cá trong lớp thú có nhiều
loài : Loài voi , loài khỉ loài hơu Trong lớp cá có nhiều
loài : Cá rô , cá thu , cá mè
? Nghĩa của từ “động vật” rộng hay hẹp hơn so với nghĩa
của từ “voi , hơu” ?
? Nghĩa cuả từ “chim” rộng hay hẹp so với nghĩa của từ “tu
hú , sáo”
? Nghĩa cuả từ “cá” rộng hay hẹp hơn so với nghĩa của từ
“cá rô , cá thu”
? Nghĩa của từ thú , chim ,cá rộng hơn nghĩa của từ nào ?
hẹp hơn so với nghĩa của từ nào?
Từ đó em có nhận xét gì về phạm vi nghĩa của từ ngữ ?
GV: Nghĩa của từ động vật rộng hơn so với nghĩa của từ thú
, chim cá
Nghĩa của từ “thú” rộng hơn so với nghĩa của “voi và hơu”
Nghĩa của từ “chim” rộng hơn so với nghĩa của từ “tu hú ,
sáo”
Nghĩa của từ “cá” rộng hơn so với nghĩa của từ “cá thu , cá
chim”
? Em hiểu thế nào là một từ đợc coi là có nghĩa rộng ?
GV: Những từ “cá rô , cá thu” đợc bao hàm trong phạm vi
nghiã của từ “cá”
Những từ “tu hú , sáo” đợc bao hàm trong nghĩa của từ
“chim”
Những từ “voi , hơu” đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của
từ “thú”
Những từ “thú , chim , cá” đợc bao hàm nghĩa trong phạm
vi nghĩa của từ “động vật”
? Em hiêủ một từ ngữ đợc coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi
nghĩa của từ ngữ đó nh thế nào ?
*GV: Nghĩa của từ thú , chim ,cá rộng hơn so vơí nghĩa của
I Từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa hẹp (15’)
1:Ví dụ
2: Kết luận + Nghĩa của một từ có thể rộng hơn (khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ítd khái quát hơn) nghĩa của từ ngữ khác
+ Một từ ngữ đợc coi là
có nghiã rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác
+ Một từ đợc coi là nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của từ ngữ khác + Một từ ngữ có nghĩa rộng hơn đối với những từ ngữ
Động vật
Voi h ơu Tuhú Sáo Cá rô Cá thu
Cá
Trang 10nào , hẹp hơn so với từ ngữ nào ?
? Đọc phần ghi nhớ ?
Hoạt động 4
? Đọc và nêu yêu cầu bài tập1 ?
Gọi 2 học sinh lên bảng
a,
? Cho biết bài tập yêu cầu ta làm gì ?
? Muốn thực hiện đợc bài tập em phải dựa vào đâu?
Học sinh thực hiện
Gọi học sinh nhận xét gv bổ sung
Nêu yêu cầu của bài tập ?
Để thực hiện đợc bài tập em dựa vào đâu?
? Vì sao ? Vì không thuộc thuốc chữa bệnh
? Vì sao ? Vì không phải là ngời dạy học
Hoạt động 5 Nhớ lại kiến thức em cho biết nghĩa củatừ là gì?
Hs trả lời
? Em có nhận xét gì về số lợng nghĩa của từ vựng tiếng
việt?
?Lấy ví dụ 1 từ nhiều nghĩa?
? Giải nghĩa của từ: mũi,đi?
Hoạt động 6
4: Củng cố- h ớng dẫn học bài :( 2')
- Học bài
- Làm hết bài tập
? : Tìm từ ngữ nghĩa rộng của các từ gạch chân sau và trình
bày cảm nhận của em về khổ thơ đó
Tiếng gà tra
ổ rơm hồng những trứng Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng
Lông óng nh màu nắng ( tiếng gà tra- Xuân Quỳnh)
này , đồng thời có thể có nghĩa hẹp hơn so với một từ ngữ khác
II Luyện tập (14 )’
Bài tập 1: Lập sơ đồ thể
hiện cấp độ khái quát của nghĩa
từ ngữ trong nhóm từ ngữ ( theo mẫu sơ đồ trong bài học )
Bài tập 2/11
a, Chất đốt : Xăng , dầu hoả , khí ga , ma dút , than
b, Nghệ thuật : hội hoạ , âm nhạc , văn học , điêu khắc
Bài tập 3/11
a, Thuốc lào)
b, Thủ quỹ
c, Bút điện
III/ Ôn tập nghĩa của từ và
từ nhiều nghĩa(13')
1/ Nghĩa của từ là gì?
Nghĩa của từ là nọi dung (sự vật, tính chất, hoạt động ) mà
từ biểu thị
Trong từ vựng tiếng việt từ có thể có một nghĩa hay nhiều nghĩa
Từ có hai nghĩa trở lên gọi là
từ nhiều nghĩa
Tiết: 4
Ngày soạn : 11/ 8/2013
Y phục
Quần đùi Quần dài áo dài áo sơ mi