Lec 21 phương pháp thăm khám mạch máu

Trình bày được một số hình ảnh tổn thương mạch máu thường gặp trên Siêu âm, CLVT, CHT, chụp mạch số hoá xoá nền DSA Confidential S2.5 chống chỉ định của các phương pháp.. Chẩn đoán hình

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THĂM KHÁM HÌNH ẢNH MẠCH MÁU

Nguyễn Thái Bình

BM Chẩn đoán hình ảnh nguyenthaibinh@hmu.edu.vn

Confidential S2.5

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THĂM KHÁM HÌNH ẢNH MẠCH MÁU

Nguyễn Thái Bình

BM Chẩn đoán hình ảnh nguyenthaibinh@hmu.edu.vn

Confidential S2.5

Mục tiêu

thăm khám hình ảnh mạch máu

2 Trình bày được một số hình ảnh tổn thương mạch máu

thường gặp trên Siêu âm, CLVT, CHT, chụp mạch số hoá xoá nền (DSA)

Confidential S2.5

chống chỉ định của các phương pháp

Trình bày được một số hình ảnh tổn thương mạch máu

thường gặp trên Siêu âm, CLVT, CHT, chụp mạch số hoá xoá

Confidential S2.5

ĐẠI CƯƠNG

Mạch máu bao gồm Động mạch, Mao mạch, Tĩnh

Bệnh lý : bẩm sinh hoặc mắc phải, cấp tính hoặc

hoặc lan toả, đơn thuần hoặc phối hợp, dòng chảy

chậm.

Chẩn đoán hình ảnh mạch máu: giúp đánh giá hình

tổn thương và điều trị can thiệp (trong một số trường

kiểm tra sau điều trị

Confidential S2.5

Tĩnh mạch.

hoặc mạn tính, khu trú chảy nhanh hoặc

hình thái, phân loại trường hợp) và

Confidential S2.5

Hiểu được giá trị các phương pháp và ứng dụng

lý và lên kế hoạch điều trị phù hợp

Nguyên tắc thăm khám chung

Đánh giá thành mạch

Đánh giá lòng mạch

Đánh giá mức độ tưới máu (mao mạch)

Đánh giá lưu lượng và vòng nối

Chẩn đoán và Phân loại

Khả năng điều trị

Confidential S

Nguyên tắc thăm khám chung

Đánh giá mức độ tưới máu (mao mạch)

Confidential S2.5

Phân loại tổn thương mạch máu

Tổn thương thành mạch: Xơ vữa, bóc tách, rách, thủng

Tổn thương lòng mạch: Hẹp, tắc

Theo lưu lượng: Dòng chảy nhanh (động mạch), dòng chảy chậm (tĩnh mạch)

Theo mức độ lan toả: Tổn thương khu trú/ tổn thương lan toả trong

mô cơ quan

Confidential S

Phân loại tổn thương mạch máu

Tổn thương thành mạch: Xơ vữa, bóc tách, rách, thủng

Theo lưu lượng: Dòng chảy nhanh (động mạch), dòng chảy chậm (tĩnh Theo mức độ lan toả: Tổn thương khu trú/ tổn thương lan toả trong

Confidential S2.5

Là phương pháp CĐHA sử dụng chùm sóng âm

Dễ thực hiện, đặc biệt phù hợp với mạch máu

Confidential S2.5

• Chẩn đoán tổn thương hệ tĩnh mạch (TM chủ dưới, chi…)

• Theo dõi điều trị

• Siêu âm trong mổ, siêu âm can thiệp

Confidential S2.5

Tầm soát bệnh mạch máu ở BN nguy cơ cao (VD: tiểu đường, di

Chẩn đoán tổn thương động mạch (mạch chủ bụng, cảnh, thận, chi,

Chẩn đoán tổn thương hệ tĩnh mạch (TM chủ dưới, chi…)

Siêu âm trong mổ, siêu âm can thiệp

Confidential S2.5

Siêu âm

Confidential S Confidential S2.5

Siêu âm

Siêu âm động mạch cảnh, mạch thận, mạch chi:

• Đánh giá tình trạng, mức độ hẹp, tắc do xơ vữa, bóc tách

• Đánh giá tốc độ dòng chảy và chỉ số sức cản

• Theo dõi sau điều trị

Phổ bình thường của ĐM cảnh (trung ương) Dạng sóng 2 pha

RI <0,7 Confidential S2.5

Siêu âm động mạch cảnh, mạch thận, mạch chi:

Đánh giá tình trạng, mức độ hẹp, tắc do xơ vữa, bóc tách

• Cản âm do Vôi hoá thành mạch

• Hẹp khu trú hoặc lan toả

• Tăng tốc độ dòng chảy tại vị trí hẹp, tăng sức cản RI, biến đổi phổ

• …

Confidential S2.5

Tăng tốc độ dòng chảy tại vị trí hẹp, tăng sức cản RI, biến đổi phổ

Confidential S2.5

Hẹp động mạch thận:

• Nguyên nhân: Do xơ vữa, Do loạn

sản thành mạch, Do bị chèn ép…

• Dấu hiệu siêu âm: Tăng tốc độ

dòng chảy tại vị trí hẹp kèm tăng

RI, giảm tốc độ dòng chảy sau vị trí

Phình - tách động mạch:

• Dấu hiệu tăng kích thước (gấp 1.5 lần) đường kính

• Lớp nội mạc bóc tách

• Dấu hiệu lòng giả (+/-) huyết khối

• Tụ dịch - máu xung quanh ( vỡ/ doạ vỡ)

Confidential S

lần) đường kính

máu xung quanh ( vỡ/ doạ vỡ)

Confidential S2.5

Siêu âm tĩnh mạch:

Huyết khối: tăng kích thước tĩnh mạch, dấu hiệu ấn đầu

dò không xẹp, trong lòng có cấu trúc âm Không thấy

dòng chảy hoặc len lỏi rất chậm

Suy van tĩnh mạch: ls thấy tĩnh mạch giãn, biến đổi màu sắc da, hoại tử, siêu âm thấy dòng máu quẩn, trào ngược (nghiệm pháp Valsalva, bóp cơ), huyết khối (+/-)

Dị dạng tĩnh mạch: Tổn thương giống cấu trúc dạng nang,

ấn xẹp, dòng chảy rất chậm, có thể có “sỏi” tĩnh mạch Chọc hút ra máu tươi

Confidential S2.5

Huyết khối: tăng kích thước tĩnh mạch, dấu hiệu ấn đầu

dò không xẹp, trong lòng có cấu trúc âm Không thấy

Suy van tĩnh mạch: ls thấy tĩnh mạch giãn, biến đổi màu sắc da, hoại tử, siêu âm thấy dòng máu quẩn, trào ngược

)

Dị dạng tĩnh mạch: Tổn thương giống cấu trúc dạng nang,

ấn xẹp, dòng chảy rất chậm, có thể có “sỏi” tĩnh mạch

Confidential S2.5

Siêu âm tĩnh mạch

Confidential S2.5

Siêu âm tĩnh mạch

Confidential S2.5

Hình ảnh huyết khối tĩnh mạchConfidential SHình ảnh huyết khối tĩnh mạchConfidential S2.5

Van TM bình thường và suy van

Confidential S2.5

Van TM bình thường và suy van

Confidential S2.5

Phổ tĩnh mạch chi bình thường và suy van

Dòng chảy tĩnh mạch bình thường Dấu hiệu suy van

Confidential S2.5

Phổ tĩnh mạch chi bình thường và suy van

Dấu hiệu suy van

Confidential S2.5

Cắt lớp vi tính

Là phương tiện sử dụng chùm tia e

Tái tạo hình ảnh gốc cắt ngang  đa hướng, 3D, MIP

Thời gian thăm khám nhanh

• Tổn thương lòng mạch: Tắc do xơ vữa, huyết khối

• Tổn thương phối hợp: Dị dạng mạch, thông động tĩnh mạch…

• Đánh giá tổn thương tĩnh mạch:

• Tắc tĩnh mạch do huyết khối

• Dị dạng tĩnh mạch

• Đánh giá mức độ, Phân loại tổn thương

• Theo dõi sau điều trị

Confidential S2.5

Tổn thương thành mạch: Xơ vữa thành mạch, phình, bóc tách, vết thương thành mạch, co

Tổn thương lòng mạch: Tắc do xơ vữa, huyết khối Tổn thương phối hợp: Dị dạng mạch, thông động tĩnh mạch…

Confidential S2.5

Cắt lớp vi tính

Chống chỉ định:

• Đang trong tình trạng nguy kịch, sốc, nhồi

• Suy gan, thận nặng

• Bệnh nhân không phối hợp

• Bệnh nhân có cơ địa dị ứng nặng, tiền sử

• Phụ nữ có thai, trẻ nhũ nhi…

• Có dị vật kim loại gây nhiễu trong vùng thăm

Confidential S2.5

máu cơ tim cấp…

phản vệ với thuốc cản quang

thăm khám

Confidential S2.5

Cắt lớp vi tính

Kỹ thuật

• Chụp CLVT mạch máu không tiêm

• Đánh giá xơ vữa, máu tụ trong thành, quanh mạch máu…

Đánh giá xơ vữa, máu tụ trong thành, quanh mạch máu…

Tiêm thuốc cản quang chứa Iode, liều khoảng 1mg /1kg Tái tạo ảnh MPR, MIP, VRT, so sánh với hình trước tiêm

Chụp thì tĩnh mạch sau tiêm thuốc cản quang (30-50s tuỳ thuộc vào vị trí, loại tổn Chụp tĩnh mạch qua chọc kim trực tiếp vào tổn thương bơm thuốc cản quang

Confidential S2.5

Hẹp tắc ĐM cảnh do xơ vữa

Đánh giá mức độ hẹp ĐM cảnh do xơ vữa

Sử dụng công thức NASCET hoăc ECST đánh giá tỷ lệ % hẹp

Đo chiều dài đoạn hẹp

Lựa chọn pp điều trị phù hợp

Confidential S2.5

Đánh giá mức độ hẹp ĐM cảnh do xơ vữa

Sử dụng công thức NASCET hoăc ECST đánh giá tỷ lệ % hẹp

Confidential S2.5

Hẹp gốc ĐM cảnh trong hai bên do xơ vữa

Confidential S Confidential S2.5

Confidential S2.5

Đột quỵ tắc mạch não:

Là tình trạng gián đoạn cấp máu lên não, thường gây ra bởi cục máu đông di trú hoặc do xơ vữa gây hẹp tắc ĐM hoặc

huyết khối hình thành trong TM

CLVT đánh giá mức độ hoại tử não (thang điểm Aspect)

Xác định nguyên nhân, vị trí, bàng hệ, tưới máu não

Đánh giá biến chứng (chảy máu chuyển dạng, phù não, tụt kẹt…)

Đánh giá biến chứng (chảy máu chuyển dạng, phù não, tụt kẹt…)

Theo dõi sau điều trị

Confidential S2.5

Là tình trạng gián đoạn cấp máu lên não, thường gây ra bởi cục máu đông di trú hoặc do xơ vữa gây hẹp tắc ĐM hoặc

CLVT đánh giá mức độ hoại tử não (thang điểm Aspect)

Xác định nguyên nhân, vị trí, bàng hệ, tưới máu não

Đánh giá biến chứng (chảy máu chuyển dạng, phù não, tụt

Confidential S2.5

CT Multiphases

Confidential S Confidential S2.5

CT perfusion

Confidential S2.5

Confidential S Confidential S2.5

Dị dạng thông động tĩnh mạch não

- Là tình trạng bất thường bẩm sinh, tồn tại luồng thông động

- CLVT đánh giá loại dị dạng : AVM, DAVF, CCF

- Đánh giá cuống mạch cấp máu ổ dị dạng, nidus, tĩnh mạch dẫn lưu

- Đánh giá các yếu tố tiên lượng

- Theo dõi sau điều trị

Confidential S2.5

Là tình trạng bất thường bẩm sinh, tồn tại luồng thông động – tĩnh mạch não Đánh giá cuống mạch cấp máu ổ dị dạng, nidus, tĩnh mạch dẫn lưu

Confidential S2.5

• Có dấu hiệu lòng giả – lòng thật

• Dịch – máu xung quanh ĐMC

• Tổn thương thiếu máu / hoại tử cơ quan

• Phân loại: Stanford (A,B)

Confidential S

Tổn thương thiếu máu / hoại tử cơ quan

Confidential S2.5

Bệnh nhân nữ 52 tuổi, tiền sử mổ thay van ĐMC cách 5 năm Bóc tách ĐMC type A

Có hoại tử thành ruột (dấu hiệu bóng khí trong thành ruột) Các ĐM cảnh – ĐS không thiếu máu

ĐM vành thông

Confidential S2.5

Bệnh nhân nữ 52 tuổi, tiền sử mổ thay van ĐMC cách 5 năm

Có hoại tử thành ruột (dấu hiệu bóng khí trong thành ruột)

Confidential S2.5

Phân loại:

• Theo Stanford

• Theo De Bakey

Confidential S Confidential S2.5

Theo dõi sau điều trị

Confidential S2.5

Theo dõi sau điều trị

Confidential S2.5

Confidential S2.5

Các phân tử có từ tính xoay quanh

Tắt sóng RF: trở về xếp theo hàng và

Confidential S2.5

• Đánh giá mức độ, Phân loại tổn thương

• Theo dõi sau điều trị can thiệp, phẫu thuật

Confidential S

Tổn thương thành mạch: phình, bóc tách, viêm thành mạch… Tổn thương phối hợp: Dị dạng mạch, u mạch…

Confidential S2.5

Cộng hưởng từ

Chống chỉ định:

• Đang trong tình trạng nguy kịch, sốc, nhồi

• Suy gan, thận nặng

• Bệnh nhân không phối hợp (kích thích, hội

• Bệnh nhân có cơ địa dị ứng nặng, tiền sử

• Phụ nữ có thai 3 tháng đầu, trẻ nhũ nhi…

• Có dị vật kim loại gây nhiễu trong vùng thăm

• Đã đặt máy tạo nhịp, van tim nhân tạo cơ học

Confidential S2.5

máu cơ tim cấp…

hội chứng sợ đường hầm…) phản vệ với thuốc đối quang

thăm khám học

Confidential S2.5

Cộng hưởng từ

Một số kỹ thuật chụp cộng hưởng từ mạch máu:

• Chụp cộng hưởng từ không tiêm (chuỗi xung TOF): dựa vào sự di chuyển của vật chất trong lòng mạch

• Chụp cộng hưởng từ có tiêm (AngioMR, Navi ): thuốc đối quang từ giúp tăng tín hiệu máu trong lòng mạch và mô, đánh giá lòng mạch, thành mạch.

Confidential S2.5

Một số kỹ thuật chụp cộng hưởng từ mạch máu:

Chụp cộng hưởng từ không tiêm (chuỗi xung TOF): dựa vào sự di chuyển của

Chụp cộng hưởng từ có tiêm (AngioMR, Navi ): thuốc đối quang từ giúp tăng tín hiệu máu trong lòng mạch và mô, đánh giá lòng mạch, thành mạch.

Confidential S2.5

Hình ảnh mạch máu trên các chuỗi xung cơ bản (TOF, NAVI, AngioMR, Swan….)

Theo dõi sau điều trị Phình mạch não trước và sau điều

Confidential S2.5

Viêm mạch Takayasu

Cộng hưởng từ mạch máu có tiêm

thuốc đối quang

Tổn thương phối hợp: dị dạng mạch, u mạch

Confidential S

Tổn thương phối hợp: dị dạng mạch, u mạch

Confidential S2.5

Huyết khối mạch:

Confidential S Confidential S2.5

Nguyên lý Seldinger: các bước tạo

Hệ thống máy chụp mạch số hóa xóa nền

Thông qua cổng vào mạch có thể luồn

chẩn đoán và điều trị một số bệnh lý

Hệ thống máy chụp mạch số hóa xóa nền

Nguyên lý Seldinger

Confidential S2.5

Chụp mạch số hoá xoá nền

Chỉ định:

• Chẩn đoán các bất thường hệ động mạch, tĩnh mạch và các thương tổn khác

• Đánh giá các thương tổn mạch trước điều trị, vòng nối bàng hệ

• Phân loại tổn thương (các loại tổn thương thành mạch, lòng mạch và dị tật phối hợp…)

• Phân loại tổn thương (các loại tổn thương thành mạch, lòng mạch và dị tật phối hợp…)

• Lấy máu định lượng hoocmon tại các vị trí mong muốn (cận giáp, thượng thận…)

• Can thiệp điều trị các bất thường mạch máu

• Nút mạch, gây xơ, tắc mạch, bít dù…

• Thông mạch, nong, đặt stent…

• Bơm hoá chất điều trị khối u

• …

Confidential S

nền

Chẩn đoán các bất thường hệ động mạch, tĩnh mạch và các thương tổn khác

Đánh giá các thương tổn mạch trước điều trị, vòng nối bàng hệ Phân loại tổn thương (các loại tổn thương thành mạch, lòng mạch và dị tật phối hợp…) Lấy máu định lượng hoocmon tại các vị trí mong muốn (cận giáp, thượng thận…)

máu và một số bệnh lý liên quan:

Confidential S2.5

Chụp mạch số hoá xoá nền

Chống chỉ định:

• Bệnh nhân có tiền sử dị ứng, phản vệ với thuốc cản quang

• Nhiễm trùng huyết

• Rối loạn đông máu nặng (INR >3)

• Suy gan, suy thận nặng

Bệnh nhân có tiền sử dị ứng, phản vệ với thuốc cản quang

Cân nhắc chống chỉ định với các trường hợp cấp cứu nguy kịch

Confidential S2.5

Chụp DSA tìm ĐM gan nuôi ung thư

Bơm hoá chất + nút tắc khối u

Chụp TM cửa, bơm tắc TM cửa bên khối u

Confidential S2.5

Chụp DSA tìm ĐM gan nuôi ung thư

Chụp TM cửa, bơm tắc TM cửa bên khối u  phì đại bên đối diện 

Confidential S2.5

Ứng dụng điều trị

Điều trị dị dạng tĩnh mạch dưới siêu

• Tiêm xơ, keo sinh học

• Đốt laser, sóng cao tần

Confidential S

siêu âm

Confidential S2.5

Ứng dụng điều trị

Hẹp mạch thận > Cao huyết áp

Điều trị đặt stent

Confidential S2.5

KẾT LUẬN

Siêu âm, CLVT, CHT và DSA là

tầm soát, chẩn đoán thương tổn mạch máu

DSA và siêu âm là phương pháp giúp điều trị bệnh lý mạch máu ít xâm lấn

Tóm tắt

Nguyên lý kỹ thuật Sóng âm Chùm tia X

Chất tương phản Không / vi bọt khí Thuốc cản quang Iode

Trường thăm khám Hẹp Rộng

Trường thăm khám Hẹp Rộng

Thời gian thăm khám Nhanh Nhanh

Kỹ thuật thăm khám Đơn giản Đơn giản

XIN TRÂN TRỌNG CẢM ƠN!

Confidential S2.5

XIN TRÂN TRỌNG CẢM ƠN!

Confidential S2.5