Phương pháp thăm khám SA sản

Phương pháp thăm khám SA sản Phương pháp thăm khám SA sản Phương pháp thăm khám SA sản Phương pháp thăm khám SA sản Phương pháp thăm khám SA sản Phương pháp thăm khám SA sản Phương pháp thăm khám SA sản Phương pháp thăm khám SA sản

August 17, 2022 1

PHƯƠNG PHÁP THĂM KHÁM VÀ LỰA

CHỌN ĐẦU DÒ TRONG SẢN PHỤ KHOA

Bs Nguyễn Khắc Hưng

Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội

 Hỏi bệnh sử, tiền sử

 Thăm khám LS

 VD: chẩn đoán u nang BT trên SA mà không hỏi LS về kinh nguyệt của BN có thể nhầm với ứ máu âm đạo do màng trinh không có lỗ thông

 TL và cách điều trị hoàn toàn khác nhau

QUY TRÌNH THĂM KHÁM

► Sau khi hỏi bệnh và khám LS:

 Chọn đầu dò siêu âm

August 17, 2022 6

 Sagittal plane: mặt phẳng dọc

 Axial or tranverse plane: mặt phẳng ngang

 Coronal or frontal plane: mặt phẳng đứng ngang

 Anterior: phía trước

 Posterior: phía sau

 Lateral: phía ngoài (xa đường giữa)

 Medial: phía trong (gần đường giữa)

 Superior or toward head: phía trên (đầu)

 Inferior or toward feet: phía dưới (phía chân).

QUI ƯỚC QUỐC TẾ VỀ HÌNH SIÊU ÂM

August 17, 2022 7

 Siêu âm: khảo sát hình ảnh theo lát cắt 1 cấu trúc cần được khảo sát ở 2 mặt cắt vuông góc với nhau.

 Siêu âm bụng: mặt cắt dọc và mặt cắt ngang

 Siêu âm đầu dò: mặt cắt dọc và mặt cắt đứng ngangQUI ƯỚC QUỐC TẾ VỀ HÌNH SIÊU ÂM

QUI ƯỚC QUỐC TẾ VỀ HÌNH SIÊU ÂM

August 17, 2022 9

QUI ƯỚC QUỐC TẾ VỀ HÌNH SIÊU ÂM

- Ở lát cắt dọc thì bên (T) của màn hình là phía đầu của bệnh nhân

và ngược lại bên (P) của màn hình là phía chân của bệnh nhân -Phía trên của màn hình là phía trước của bệnh nhân còn phiá dưới của màn hình là phía sau của bệnh nhân.

August 17, 2022 11

QUI ƯỚC QUỐC TẾ VỀ HÌNH SIÊU ÂM

► Vật lý học:

 Hiện tượng áp điện thuận: khi tác động một lực cơ học (nén hoặc kéo giãn) lên tinh thể áp điện thì trên mặt giới hạn tinh thể xuất hiện những điện tích trái dấu → có một hiệu số điện thế giữa hai bề mặt

 Hiện tượng áp điện nghịch: khi tạo trên trên tinh thể áp điện một hiệu số điện thế thì tinh thể áp điện sẽ dãn ra hay nén lại liên tục theo tần số của hiệu điện thế xoay chiều → tạo ra sóng âm

SÓNG SIÊU ÂM

August 17, 2022 15

SÓNG SIÊU ÂM

► Đầu dò khi được kích thích bởi xung điện (có thể điều chỉnh được) sẽ phát ra sóng âm lan truyền theo hướng đầu dò vào môi trường, sóng âm sẽ gặp các mặt phản hồi trên đường truyền tạo ra các sóng phản xạ quay lại đầu dò và được thu nhận tại đây.

► Đầu dò sẽ biến đổi sóng phản xạ ( sóng hồi âm) thành tín hiệu điện thông qua hiệu ứng áp điện, các tín hiệu điện này sẽ được xử lý và thể hiện trên màn hình.

NGUYÊN LÝ QUÁ TRÌNH SIÊU ÂM

NGUYÊN LÝ TẠO ẢNH

1 Người ta cấp dòng điện cho đầu dò để tạo thành xung điện, sau khi tác động vào tổ chức cần

khảo sát xung điện này sẽ được thu nhận trở lại đầu dò.

2 Quá trình phát và nhận xung điện trên tuân theo quy luật sóng cơ học.

3 Người ta điều khiển dòng điện cấp cho đầu dò và xử lý xung điện thu được bởi hệ thống máy

August 17, 2022 18

NGUYÊN LÝ QUÁ TRÌNH SIÊU ÂM

SƠ ĐỒ TẠO ẢNH

August 17, 2022 19

NGUYÊN LÝ QUÁ TRÌNH SIÊU ÂM

CÁC LOẠI ĐẦU DÒ SIÊU ÂM

CÁC LOẠI ĐẦU DÒ SIÊU ÂM

1/ Linear = đầu dò phẳng, ứng dụng:

 Nguyên lý: đầu dò cấu tạo từ n tinh thể đơn, tia SA được tạo thành từ nhóm m tinh thể đơn đứng cạnh nhau, được quét bằng cách tắt tinh thể đầu nhóm và bật thêm tinh thể đứng kế tinh thể cuối cùng

 Hình vuông, hình chữ nhật

 Ứng dụng: bụng, SPK, tuyến giáp, vú, tinh hoàn…

CÁC LOẠI ĐẦU DÒ SIÊU ÂM

2/ Curve = đầu dò cong

 Trung gian: tim, sản, bụng

 Tần số 3.5MHz: người lớn, 5MHz: trẻ em, 7.5MHz: Doppler

 Ứng dụng: sản, phụ khoa, Doppler

CÁC LOẠI ĐẦU DÒ SIÊU ÂM

3/ Sector = rẻ quạt, ứng dụng:

 SÂ = tim, sản phụ khoa

 Cơ học: moteur quay góc 2α

 Mạch điện tử bắn ra ngoài

CÁC LOẠI ĐẦU DÒ SIÊU ÂM

4/ Đầu dò:

 TEE = Trans esophago – echo : thanh quản, dạ dày, tim

 TV = Trans – vaginal : 7.5MHz, ∆ chính xác / SPK

 TR = Trans – rectum : xem TLT

 Ivus = in tra – vascular – ultra sound – m/m

CÁC LOẠI ĐẦU DÒ SIÊU ÂM

5/ 3D – 4D:

phương pháp quét điện tử.

CÁC LOẠI ĐẦU DÒ SIÊU ÂM

Thời điểm SA 3D: 20- 24 tuần, nhưng để có hình ảnh tốt nên siêu âm vào 24 –

28 tuần 24-28 tuần ( dạ dày + ối nhiều).

CÁC LOẠI ĐẦU DÒ SIÊU ÂM

August 17, 2022 28

SIÊU ÂM 2D ĐƯỜNG BỤNG

gờ chỉ điểm hướng về phía bên P của BN.

 Nếu điểm đánh dấu trên màn hình ở góc P (ấn nút Я trên bàn phím máy SA) thì khi thực hiện lát cắt dọc, gờ chỉ điểm hướng về phía chân của BN Lát cắt ngang, gờ chỉ điểm hướng về phía bên T của BN

 Từ lát cắt dọc xoay ngược chiều kim đồng hồ để lấy lát cắt ngang Từ lát cắt ngang xoay theo chiều kim đồng hồ để lấy lát cắt dọc

SIÊU ÂM SPK QUA ĐƯỜNG BỤNG

SIÊU ÂM SPK QUA ĐƯỜNG BỤNG

SIÊU ÂM SPK QUA ĐƯỜNG BỤNG

KỸ THUẬT SIÊU ÂM

Các lát cắt:

1.Đứng dọc giữa 2.Ngang

3.Chếch

August 17, 2022 34

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

August 17, 2022 36

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

► Giới thiệu:

 Thực hiện đầu tiên năm 1976, f: 3.5 – 4 MHz

 1987: đầu dò f: 6.5 – 7.5 MHz giúp đánh giá tốt hơn

► Ưu điểm:

 Cho phép tiến gần đến các tạng trong tiểu khung

 Khoảng cách của đầu dò đến các tạng đích rất ngắn nên đầu

dò sử dụng f lớn 7.5MHz

 Trên đầu dò còn có 1 số cấu trúc cho phép thực hiện thủ

thuật chọc dò

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

► Định hướng:

đồng hồ.

 Bàng quang: bên T màn hình

 CTC: bên P màn hình

 Phía sau BN: bên P màn hình

 Bên P bệnh nhân = bên T màn hình

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

► Nguyên tắc:

 BS phải giải thích và được sự đồng ý của BN trước khi thăm khám

 Nếu là BS nam, buộc phải có 1 nhân viên nữ có mặt trong

phòng siêu âm trong suốt thời gian thăm khám

 CCĐ ở BN còn trinh hoặc BN không đồng ý thực hiện thăm khám

 Nếu khó khăn trong việc đưa đầu dò vào trong âm đạo (do âm đạo quá hẹp), cần ngưng ngay cuộc thăm khám

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

► Chuẩn bị BN:

 BS ngồi bên phải và đối mặt với BN, đầu dò cầm tay phải

 BN nằm theo tư thế sản khoa: khám phụ khoa

 Cần thiết phải kê cao mông nếu khó thăm khám

 Đầu dò được bao bởi BCS có khoảng 3ml gel ở trong

 Vuốt đều cho gel trải dọc đầu dò và tránh không khí

 Giải thích cho BN lợi ích của thăm khám và trình tự thăm khám

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

 Theo quy ước: gờ chỉ điểm và điểm đánh dấu trên màn hình luôn ở cùng phía (bên trái/phải màn hình)

 Nếu không cùng phía xem như đã cầm nhầm đầu dò

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

Đầu dò âm đạo thường gập góc và không có gờ chỉ điểm mà quy ước gờ chỉ điểm ở phía có rãnh để gắn kim làm SA can thiệp.

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

► Trình tự khảo sát:

 Đưa đầu dò chậm và nhẹ vào ÂĐ: quan sát CTC

 Đẩy đầu dò sâu hơn: thân TC Khảo sát ở các mặt cắt dọc và ngang

 Hướng đầu dò lần lượt sang 2 bên để khảo sát 2 phần phụ

 Chúc đầu dò về phía sau để đánh giá túi cùng Douglas

 Kéo đầu dò chậm và nhẹ nhàng ra ngoài Khi gần tới cuối ÂĐ , hướng đầu dò ra trước để khảo sát BQ, niệu đạo

 Nếu không kiểm tra được hai buồng trứng, nên kiểm tra lại bằng SA bụng

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

1 Đưa đầu dò theo trục dọc vào

âm đạo, di chuyển qua trái

hoặc phải: mặt cắt dọc

2 Xoay ngang đầu dò: mặt cắt

ngang, nghiêng chiều trước

sau: mặt cắt đứng ngang.

3 Thay đổi độ sâu để có tiêu cự tốt nhất.

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

SIÊU ÂM ĐẦU DÒ ÂM ĐẠO

August 17, 2022 52

SIÊU ÂM 3D

SIÊU ÂM 3D

► SA 3D tuy là kỷ thuật mới nhưng đã đạt được nhiều tiến bộ nhanh chóng trong những năm gần đây, đặc biệt trong chẩn đoán trước sinh.

► Năm 1991: Máy SA 3D đầu tiên ra đời, cần 25 giây để lưu hình và vài phút – vài giờ để tạo hình ảnh 3D.

► Hiện nay: cần 4 giây để quét và lưu trữ hình ảnh.

► Tuỳ thuộc vào kích thước của thể tích cần khảo sát: 265 hình cắt dọc, 1024 hình cắt ngang và 1024 hình cắt đứng ngang có thể được lưu giữ lại trong 256 thang độ xám.

SIÊU ÂM 3D

 Nhận diện thực tế giải phẩu bề mặt thai nhi

 Phát hiện hoặc loại trừ đáng tin cậy các dị dạng bề mặt.

 Quan sát được các dị dạng phức tạp và dưới nhiều góc độ khác nhau.

 Tăng cường mối quan hệ cha mẹ-con

 Cha mẹ có thể thấy dị dạng con bằng chính mắt họ

 Tin tưởng chắc chắn hơn trong các trường hợp dị

dạng cần bỏ thai.

 Cha mẹ thấy rõ hình ảnh con, giảm nhu cầu giải

thích

SIÊU ÂM 3D

► Thời điểm SA 3D: 20- 24 tuần, nhưng

để có hình ảnh tốt nên siêu ở thai 24-28 tuần ( da dày + ối nhiều).

► Điều kiện cần khi dựng hình 3D

khảo sát không dính bánh nhau, thành tử cung hoặc phần khác của thai che khuất

SIÊU ÂM 3D

► Người làm SA phải quen với hình

dạng và kích thước khác thường của đầu dò 3D.

► Thiểu ối là vấn đề khó trong SA 3D, che khuất các chi tiết bề mặt của thai

► Cử động trong quá trình lưu trữ có

thể gây xảo ảnh, tạo nên những

hình ảnh kỳ lạ.

► Tạo hình ảnh 3D khá mất thời gian.

SIÊU ÂM 3D

► SA 3D có giá trị khi khảo sát mặt và chi thai NC của Pretorius: 71t/h

<24 tuần: tỷ lệ xác định môi bình thường của SA 3D 92% so với SA 2D là 76%, chi: 85% so với 52%.

► Nhiều bất thường ở mặt có thể chẩn đoán chính xác bằng SA 3D như: tật cằm nhỏ, mặt dẹt, thiểu sản giữa mặt, bất thường ở mũi, vòi voi, một mắt, hai mắt gần nhau xa nhau, u quái ở mặt

► Sự hóa vôi vòm sọ hoàn tất ở 12 tuần do đó SA 2D chỉ chẩn

đoán được các DT như thoát vị não, vô sọ khi thai 12 tuần SA 3D có thể phát hiện sớm hơn, giúp khảo sát được các đường liên khớp, khảo sát mặt phẳng đứng ngang chi tiết

SIÊU ÂM 3D

► SA 3D hữu dụng trong đánh giá các

bất thường của thai nhi, là phương

tiện bổ sung cho SA 2D.

► SA 3D ưu việt trong khảo sát các bất thường ở mặt, tai, ngón tay và trục

► Tuy nhiên SA 3D không giúp ích trong

phát hiện các bất thường nội tạng.

August 17, 2022 60

August 17, 2022 61

August 17, 2022 62

August 17, 2022 63

SIÊU ÂM DOPPLER

+ f khảo sát Dop < f B.mode

- Góc α : góc giữa tia Dop

và hướng dòng chảy

 ∆f = f Dop phụ thuộc

+ ∆f tỷ lệ với f

+ Góc khảo sát Dop

SIÊU ÂM DOPPLER

 Thăm dò các mạch đánh giá sự nuôi dưỡng cho thai nhi

 Phải thăm dò siêu âm 2D trước

 Thăm dò bằng Doppler màu

SIÊU ÂM DOPPLER

August 17, 2022 67

1 S/D (Systolic/Diastolic)

2 RI = S-D/S

3 PI = S – D/ Mean

August 17, 2022 68

August 17, 2022 69

Cám ơn sự chú ý

theo dõi của quý

Bác sĩ!