TIỂU LUẬN vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn giáo dục quốc phòng – an ninh cho học sinh trường trung học phổ thông chi lăng, thị trấn chi lăng, huyện tịnh biên, tỉnh an giang

Trong bối cảnh toàn cầu hiện nay, giáo dục luôn có vai trò và vị trí hàng đầu trong mục tiêu phát triển của mỗi quốc gia. Đổi mới giáo dục để có thể đáp ứng một cách hiệu quả hơn, trực tiếp hơn những nhu cầu thực tiễn của từng đất nước là một vấn đề cấp thiết. Quan niệm về giáo dục, về vai trò của trường học trong những năm gần đây đã có những thay đổi sâu sắc. Việc nghiên cứu khoa học công nghệ đã gắn bó chặt chẽ với ứng dụng. Giáo viên thay vì chỉ truyền đạt tri thức, chuyển sang tổ chức, hướng dẫn cho người học phương pháp tiếp cận thông tin một cách có hệ thống, có tư duy phân tích. Trong giáo dục, quy trình đào tạo được xem như là một hệ thống bao gồm các yếu tố: Mục tiêu, chương trình đào tạo, nội dung, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học… Trong đó, phương pháp dạy học được coi là vấn đề then chốt. Dạy học tích cực là hình thức dạy học theo lối phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học. Giáo viên giữ vai trò là người hướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp người học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức mới. Người dạy nêu tình huống, kích thích hứng thú, suy nghĩ và phân xử các ý kiến đối lập của người học, từ đó hệ thống hóa các vấn đề, tổng kết bài giảng, khắc sâu những tri thức cần nắm vững. Áp dụng các kỹ thuật và phương pháp dạy học này sẽ tăng cường khả năng vận dụng, thực hành, áp dụng vào thực tế của học sinh. Các em sẽ được chủ động sáng tạo, tự giác trong học tập, có môi trường học tập an toàn và thân thiện.

tá, Thạc sĩ Đinh Văn Vinh đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trìnhnghiên cứu và hoàn thiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn Ban chỉ huy Tiểu Đoàn 5, Khoa Khoa học Xã hội

và Nhân văn, Khoa Quân Sự, Ban Giám hiệu trường THPT Chi Lăng cùnggia đình, bạn bè, đồng nghiệp và tập thể lớp Văn bằng 1, Giáo viên Giáo dụcQuốc phòng - An ninh đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiêncứu

Mặc dù tôi đã nổ lực cố gắng hoàn thành, song đề tài không tránh khỏinhững thiếu sót Rất mong sự đóng góp ý kiến của Hội đồng khoa học, BanGiám hiệu nhà trường, quý thầy cô và các đồng nghiệp để tác giả bổ sung,hoàn thiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn!

AN NINH CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHI LĂNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH

AN GIANG 1.1 Cơ sở lí luận của việc vận dụng PPDH tích cực trong

giảng dạy môn GDQP - AN cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng

1.2 Thực trạng việc vận dụng PPDH tích cực trong giảng dạy

môn GDQP - AN cho học sinh tại trường THPT Chi Lăng Chương 2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG - AN NINH CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT CHI LĂNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY

2.1 Những yêu cầu cơ bản của việc vận dụng PPDH tích cực

trong giảng dạy môn GDQP - AN cho học sinh Trường THPT Chi Lăng, Huyện Tịnh Biên, Tỉnh An Giang hiện nay

2.2 Một số giải pháp vận dụng PPDH tích cực trong trong

giảng dạy môn GDQP - AN cho học sinh Trường THPT Chi Lăng, Huyện Tịnh Biên, Tỉnh An Giang hiện nay KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hiện nay, giáo dục luôn có vai trò và vị trí hàngđầu trong mục tiêu phát triển của mỗi quốc gia Đổi mới giáo dục để có thểđáp ứng một cách hiệu quả hơn, trực tiếp hơn những nhu cầu thực tiễn củatừng đất nước là một vấn đề cấp thiết Quan niệm về giáo dục, về vai trò củatrường học trong những năm gần đây đã có những thay đổi sâu sắc Việcnghiên cứu khoa học - công nghệ đã gắn bó chặt chẽ với ứng dụng Giáo viênthay vì chỉ truyền đạt tri thức, chuyển sang tổ chức, hướng dẫn cho người họcphương pháp tiếp cận thông tin một cách có hệ thống, có tư duy phân tích.Trong giáo dục, quy trình đào tạo được xem như là một hệ thống baogồm các yếu tố: Mục tiêu, chương trình đào tạo, nội dung, phương pháp dạyhọc, phương tiện dạy học… Trong đó, phương pháp dạy học được coi là vấn

đề then chốt Dạy học tích cực là hình thức dạy học theo lối phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của người học Dạy học tích cực hướng tới việc hoạtđộng hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trungvào phát huy tính tích cực của người học Giáo viên giữ vai trò là ngườihướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp người học tự tìm kiếm, khám phá những trithức mới Người dạy nêu tình huống, kích thích hứng thú, suy nghĩ và phân

xử các ý kiến đối lập của người học, từ đó hệ thống hóa các vấn đề, tổng kếtbài giảng, khắc sâu những tri thức cần nắm vững Áp dụng các kỹ thuật vàphương pháp dạy học này sẽ tăng cường khả năng vận dụng, thực hành, ápdụng vào thực tế của học sinh Các em sẽ được chủ động sáng tạo, tự giáctrong học tập, có môi trường học tập an toàn và thân thiện

Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáo dục Quốc phòng An ninh (QP AN) “ Là bộ phận của nền giáo dục quốc dân, một nội dung cơ bản trong xâydựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; là môn học chính khoátrong chương trình giáo dục, đào tạo trung học phổ thông đến đại học và các

trường chính trị, hành chính, đoàn thể Việc học tập, bồi dưỡng kiến thức QP

-AN là quyền lợi và nghĩa vụ của cán bộ, công chức và của toàn dân ”

Trên thực tế bộ môn giáo dục QP - AN là nội dung học tập đặc thù trongcác trường học nhằm nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻđối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Tầm quan trọng của môn QP - AN trongtrường phổ thông là ở chỗ đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng gópphần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, tạo cho thế hệ trẻ có điều kiện tudưỡng phẩm chất, rèn luyện năng lực, góp phần giáo dục thế hệ tương lai củađất nước có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường

Giáo dục QP - AN là bộ phận của nền giáo dục quốc dân, một nội dung

cơ bản trong chiến lược xây dựng nền Quốc phòng toàn dân và an ninh nhândân; thống nhất nhận thức về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng con ngườimới Xã hội Chủ nghĩa có sự phát triển toàn diện; là môn học chính khóa trongchương trình giáo dục của cấp trung học phổ thông

Môn học giáo dục QP - AN góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh vềlòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, niềm tự hào và sự trân trọng đối vớitruyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, của các lực lượng vũtrang nhân dân Việt Nam; có ý thức cảnh giác trước mọi âm mưu thủ đoạncủa các thế lực thù địch; có kỹ năng quân sự, an ninh cần thiết để tham giavào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhândân Hơn thế nữa môn học giáo dục QP - AN có lý luận cơ bản, nhưng đòi hỏi

có kỹ năng quân sự an ninh cần thiết Trong quá trình học tập, người học vừađược trang bị kiến thức lý thuyết, vừa được rèn luyện kỹ năng thực hành.Phương pháp dạy học môn giáo dục QP - AN sử dụng phương pháp tích hợp,kết hợp cả giảng dạy lý thuyết thực hành có vũ khí trang bị, sơ đồ, bản đồ, môhình học cụ, la bàn,… trang bị cho người học tiếp thu những kiến thức, kỹnăng và các sản phẩm cần thiết cho hoạt động quân sự

Sự phát triển như vũ bão của các lĩnh vực Khoa học - Công nghệ, sựbùng nổ về thông tin, giáo dục và đào tạo có những bước phát triển mới Đểđáp ứng nhu cầu cung cấp nguồn nhân lực có đủ khả năng phục vụ cho xã hộiphát triển trong tương lai, việc đổi mới phương pháp giảng dạy là một trongnhững yêu cầu bức thiết hiện nay Phương pháp giảng dạy tích cực lấy ngườihọc làm trung tâm là một trong những mục tiêu giáo dục được nhiều nhà giáodục nghiên cứu, đúc kết từ thực tiễn và xây dựng thành những lí luận mangtính khoa học và hệ thống.

Giáo dục QP - AN là môn học chính khóa, môn học bắt buộc trong hệthống nhà trường Môn học có khối lượng kiến thức tổng hợp, đa dạng vàphong phú, liên quan đến tất cả kiến thức khoa học tự nhiên và kiến thức vềkhoa học xã hội Đây là môn học được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm vì

nó là nội dung đầu tiên của vấn đề xây dựng nên quốc phòng toàn dân vữngmạnh trong chiến lược Bảo vệ Tổ quốc Vì vậy cùng với việc đổi mới chươngtrình, nội dung Giáo dục QP - AN thì việc đổi mới phương pháp dạy học vàhọc mang tính quyết định đến hiệu quả và chất lượng của môn học

Nhận thức tầm quan trọng đó để nâng cao chất lượng dạy và học mônGiáo dục QP - AN Hiện nay ngành Giáo dục và Đào tạo nói chung, cũng nhưđội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn Giáo dục QP - AN nói riêng đang nỗ lựcđổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tích cực, chủ động, sángtạo của học sinh trong hoạt động học tập Mục đích của việc đổi mới phươngpháp dạy học là thay đổi phương pháp dạy học truyền thụ một chiều sang dạy

học theo phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp học sinh phát huy tích

cực tự giác, chủ động, sáng tạo Trong thời gian 2 đợt thực tập vừa qua tạitrường Trung học Phổ thông (THPT) Chi Lăng, nằm ở thị trấn Chi Lăng,huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang, tôi đã thấy rất rõ những ưu điểm và hạn chếtrong việc dạy và học môn Giáo dục QP - AN cũng như các phương phápđược áp dụng trong quá trình giảng dạy môn học này Xuất phát từ những lí

do trên, tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài: “Vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, thị trấn Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

* Các công trình nghiên cứu về phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực đã có từ rất lâu và nó được coi là vấn đềcốt lõi của lý luận dạy học vấn đề này được các nhà khoa học đề cập ở nhữnggóc độ khác nhau

Tác giả Robert J.Marzano (2013), trong cuốn sách “Các phương phápdạy học hiệu quả” của cũng đã giới thiệu các phương pháp dạy học hiệu quả

và được rút ra từ nhiều công trình nghiên cứu thực tế giảng dạy và lý thuyếttổng 4 hợp với mục đích phát huy cao độ khả năng học tập của học sinh, nângcao chất lượng giảng dạy của giáo viên đứng lớp

Tác giả Trần Bá Hoàn (2003), bài viết: “Dạy học lấy học sinh làm trungtâm” đã đề cập tới phương pháp hợp tác hay phương pháp học tập nhóm với ýnghĩa là một trong những phương pháp lấy học sinh làm trung tâm

Ngoài ra, trong Dự án Việt - Bỉ “Đào tạo giáo viên các trường cao đẳng

sư phạm 7 tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam” đã giới thiệu bộ tài liệu gồm 9cuốn về áp dụng dạy và học tích cực của 9 môn học ở trường phổ thông Bộsách đã trình bày quan điểm về dạy học và học tích cực và từ đó đề ra cácphương pháp dạy học 5 đặc trưng cho từng môn học

Tóm lại, có thể nói rằng, nghiên cứu về phương pháp dạy học tích cực cóthể vận dụng một cách hiệu quả cho từng môn học đã và đang được các nhàgiáo dục thế giới và trong nước quan tâm ở những bình diện khác nhau Mỗiphương pháp dạy học đều có một ưu thế riêng và chúng được vận dụng mộtcách khác nhau cho từng môn học tạo ra một môi trường học tập và phát huytính tích cực nhận thức của học sinh Tuy nhiên, nghiên cứu và vận dụng các

phương pháp dạy học tích cực một cách phù hợp cho từng tiết học, bài học,phù hợp với đối tượng học sinh vẫn chưa được quan tâm nghiên cứu thỏađáng của các nhà giáo dục, đặc biệt là trong giảng dạy môn Giáo dục quốcphòng - An ninh.

* Các công trình nghiên cứu dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông

Liên quan đến học tập môn giáo dục Quốc phòng - An ninh có nhiềucông trình tiếp cận dưới những khía cạnh khác nhau như:

Tác giả Nguyễn Văn Vọng (2001) với bài viết “Giáo dục Quốc phòng

-An ninh cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn mới”, đã nghiên cứu đã khái

quát bối cảnh mới của đất nước, vị trí của công tác giáo dục Quốc phòng - Anninh, thực trạng giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh, sinh viên thờigian qua và đề xuất các giải pháp về giáo dục nâng cao nhận thức, đổi mớichương trình, giáo trình tài liệu, đào tạo, về bồi dưỡng giáo viên, về củng cố

mở rộng các Trung tâm giáo dục quốc phòng, về nghiên cứu khoa học và tăngcường đầu tư cho nhiệm vụ giáo dục Quốc phòng - An ninh

Tác giả Nguyễn Nghĩa (2002), với bài viết “Một số giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng trong các trường phổ thông ở Hà Nội hiện nay” đã tập trung nghiên cứu đề xuất các giải pháp như đổi mới tăng cường

sự lãnh đạo, đổi mới nội dung chương trình, hình thức phương pháp, tăngcường đội ngũ giáo viên, bảo đảm chế độ chính sách, đổi mới cơ chế quản lýđiều hành nhằm nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng ở các trường trunghọc phổ thông

Tác giả Lê Minh Vụ (2006) với công trình “Đổi mới giáo dục quốc phòng trong hệ thống giáo dục quốc gia”, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân,

Hà Nội của đã trình bày, làm rõ các khái niệm: quốc phòng, giáo dục quốcphòng trong hệ thống giáo dục quốc gia, đề tài đi sâu phân tích quá trình phát

triển tư duy lý luận của Đảng về quốc phòng và giáo dục quốc phòng quatừng giai đoạn cách mạng, nhất là trong sự nghiệp đổi mới đất nước

Tác giả Nguyễn Thiện Minh (2018) với công trình “Nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục quốc phòng và an ninh đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”, đã trình bày một số nghiên

cứu về công tác giáo dục quốc phòng và an ninh trong hệ thống giáo dục quốcdân hiện nay; vấn đề đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng, anninh cho cán bộ, công chức, viên chức, học sinh, sinh viên qua từng bài học

cụ thể như: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, tầm quan trọng của cơ sở vậtchất kỹ thuật trong giáo dục quốc phòng, an ninh

Tác giả Cáp Tuấn Xuân (2017) trong bài viết: “Phương pháp dạy họcGiáo dục quốc phòng - An ninh tại trường đại học”, đã cho rằng: Đổi mớiphương pháp giảng dạy nói chung, giảng dạy Giáo dục quốc phòng - An ninhnói riêng là một quá trình, cần có nhận thức đúng và bước đi phù hợp với xuthế phát triển của xã hội, của ngành, của cơ sở đào tạo, của môn học, của từngnội dung cụ thể trong từng giai đoạn và sự cố gắng, trách nhiệm cao của nhiềucấp, của mỗi người

Tác giả Cao Sĩ Quân Nhân (2016) trong bài viết: “Đổi mới phương phápgiảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - An ninh của trung tâm Giáo dục quốcphòng Thái Nguyên”, đã nhận định: Đổi mới phương pháp giảng dạy và ứngdụng công nghệ hiện đại trong đào tạo môn học là yếu tố hết sức quan trọng

và cần thiết để nâng cao hiệu quả, chất lượng đào tạo môn học nhằm đáp ứngvới yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Xã hội chủ nghĩatrước các âm mưu thủ đoạn ngày càng tinh vi, thâm độc của kẻ thù và xu thếphát triển của xã hội

Tác giả Lê Văn Yên (Chủ biên, 2013), Tăng cường công tác giáo dục quốc phòng an ninh trong giai đoạn hiện nay, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Hà Nội; Nguyễn Bá Dương (Chủ biên, 2010), Tư duy lý luận của Đảng ta

về đổi mới giáo dục quốc phòng trong tình hình hiện nay, Nhà xuất bản Chính

trị quốc gia, Hà Nội… Các công trình đã quán triệt sâu sắc quan điểm của chủnghĩa Mác và Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về giáodục, giáo dục quốc phòng, các công trình này đã đi sâu phân tích làm rõ cơ sở

lý luận, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

Ngoài ra còn có nhiều bài báo khoa học đã được công bố liên quan đến

đề tài luận văn của học viên như: Trần Đình Đích (2006), “Một số vấn đề về

đổi mới chương trình, nội dung giáo dục quốc phòng hiện nay”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, Số 10; Nguyễn Thiện Nhân (2011), “Tiếp tục đẩy mạnh Giáo

dục Quốc phòng - An ninh đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình

mới”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, Số 6; Nguyễn Thành Đô, Phan Xuân

Dũng (2012), “Giải pháp đào tạo giáo viên Giáo dục Quốc phòng - An ninh”,

Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 9/2012; Nguyễn Văn Nên (2012), “Trường

Quân sự Quân khu 7 nâng cao chất lượng bồi dưỡng kiến thức Quốc phòng

-An ninh “, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, Số 2; Nguyễn Sĩ Thăng: “Những

giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng Giáo dục Quốc phòng - An ninh trên

địa bàn Quân khu 1”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 7/2012; Nguyễn Huy

Hoàng (2014), Nâng cao chất lượng Giáo dục Quốc phòng - An ninh đáp ứng

yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc trong thời kỳ mới, Tạp chí giáo dục, Số 317; Ngô Xuân Lịch (2016), Quân đội nhân dân Việt Nam tiếp

tục phát huy vai trò nòng cốt trong sự nghiệp tăng cường quốc phòng, bảo vệ

Tổ quốc, Tạp chí quốc phòng toàn dân, 2/2016 …

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã bàn khá kỹ, toàn diện vềcông tác giáo dục quốc phòng và bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninhcho các đối tượng ở nước ta Tuy nhiên, hiện nay chưa có một công trình nào

đề cập trực tiếp tới các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy mônGiáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thôngChi Lăng, thị trấn Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang Do đó đề tài

“Vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, thị trấn Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang” cần được nghiên cứu để

làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề Các công trình nghiên cứu cóliên quan là cơ sở để tác giả tiếp thu, phát triển trong khóa luận của mình

3 Mục đích nghiên cứu

Luận giải cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng vận dụng các phươngpháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninhcho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, thị trấn Chi Lăng, huyệnTịnh Biên, tỉnh An Giang Từ đó đề xuất yêu cầu và một số giải pháp nângcao chất lượng vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạymôn Giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh trường Trung học Phổthông Chi Lăng, thị trấn Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang hiện nay

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Luận giải cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng vận dụng các phươngpháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninhcho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, thị trấn Chi Lăng, huyệnTịnh Biên, tỉnh An Giang hiện nay

- Đề xuất yêu cầu và một số giải pháp nâng cao chất lượng vận dụng cácphương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng -

An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, thị trấn ChiLăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang hiện nay

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy

môn giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh trường Trung học Phổthông Chi Lăng, tỉnh An Giang

* Phạm vi nghiên cứu: Đề tài giới hạn ở những nội dung liên quan đến

các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng

- An ninh tại trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh

An Giang

6 Các phương pháp nghiên cứu

Tác giả đề tài dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời sử dụng tổng hợp các phươngpháp lịch sử và lôgíc; phân tích và tổng hợp; quy nạp và diễn dịch; điều tra xãhội học để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình Một số phương phápnghiên cứu cụ thể:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận Sưu tầm đọc, nghiên cứu, hệ thống

hóa các lí luận trong các văn bản, tài liệu khoa học nội dung liên quan đến đềtài

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Phân tích, đúc kết các tài liệu thống

kê, sử dụng các phiếu hỏi đối với các đối tượng khác nhau là học sinh trườngTrung học Phổ thông Chi Lăng, tỉnh An Giang, quan sát các hoạt động dạyhọc và tổng kết kinh nghiệm theo thực tiễn

- Phương pháp thống kê toán học Áp dụng xử lí các kết quả điều tra

được xử lí thống kê

7 Đóng góp của đề tài

Đề tài góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về vậndụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốcphòng - An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, thị trấnChi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang hiện nay

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho việcnghiên cứu, giảng dạy và học tập môn “Giáo dục Quốc phòng - An ninh” ởTrung học Phổ thông Chi Lăng nói riêng và các trường trung học phổ thông

khác nói chung

8 Kết cấu của đề tài

Đề tài gồm: Phần mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệutham khảo và phụ lục.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG - AN NINH CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHI LĂNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG 1.1 Cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng

1.1.1 Một số khái niệm phương pháp và phương pháp dạy học tích cực

a Khái niệm phương pháp dạy học

- Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của thầy và trò

trong quá trình dạy học, được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của người thầy,nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học Phương pháp dạy học là tổ hợp cáchthức hoạt động của giáo viên trong việc chỉ đạo, tổ chức các hoạt động họctập nhằm giúp học sinh chủ động đạt các mục tiêu dạy học Phương pháp dạyhọc là thể thống nhất giữa cách thức dạy và cách thức học nhằm thực hiệnmục đích dạy học Dù định nghĩa như thế nào thì nói đến phương pháp dạyhọc bao giờ cũng nói đến cách thức hoạt động phối hợp giữa giáo viên và họcsinh, trong đó phương pháp dạy quy định và chi phối phương pháp học, cònphương pháp học ảnh hưởng đến phương pháp dạy Để đi sâu vào bản chấtcủa phương pháp dạy học và nêu rõ cụ thể quan hệ biện chứng giữa hoạt độngdạy của thầy và hoạt động học của trò, có tác giả đã đề nghị định nghĩa sau:

Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và của trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò tự giác, tích cực,

tự lực đạt tới mục đích học tập.

- Tính tích cực học tập Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con

người, bởi vì để tồn tại và phát triển con người luôn phải chủ động, tích cực

cải biến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội Vì vậy, hình thành và phát triểntính tích cực xã hội là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục.

b Khái niệm phương pháp dạy học tích cực

- Phương pháp dạy học (PPDH) tích cực là một thuật ngữ rút gọn, đượcdùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướngphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

- “Tích cực” trong phương pháp dạy học - tích cực được dùng với nghĩa

là hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ khôngdùng theo nghĩa trái với tiêu cực

- PPDH tích cực là phương pháp dạy học mà giáo viên sẽ không đưa rakết luận cuối cùng mà thay vào đó là việc đưa ra những gợi ý mang tính gợi

mở vấn đề để cùng học sinh thảo luận, tìm ra kết quả cuối cùng Phương phápnày tập trung vào việc sử dụng tư duy sáng tạo, chủ động, tích cực của họcsinh làm nền tảng và giáo viên chỉ là người hướng dẫn và gợi mở vấn đề

- Để có thể áp dụng PPDH tích cực vào dạy học đòi hỏi giáo viên phải làngười có chuyên môn, kiến thức sâu cùng sự bản lĩnh, nhiệt thành và hoạtđộng hết mình trong công việc.

- PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt độngnhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực củangười học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của ngườidạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lựcnhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

Mô hình phương pháp dạy học tích cực

- Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cáchhọc, nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạycủa thầy Chẳng hạn, có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạtđộng nhưng giáo viên chưa đáp ứng được, hoặc có trường hợp giáo viên hănghái áp dụng phương pháp dạy học tích cực nhưng không thành công vì họcsinh chưa thích ứng, vẫn quen với lối học tập thụ động Vì vậy, giáo viên phảikiên trì để dần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động mộtcách vừa sức, từ thấp lên cao Trong đổi mới PPDH phải có sự hợp tác của cảthầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới

thành công Như vậy, việc dùng thuật ngữ “Dạy và học tích cực” để phân biệtvới “Dạy và học thụ động”.

1.1.2 Phương pháp dạy học môn giáo dục quốc phòng an ninh và vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh

a Phương pháp dạy học môn giáo dục quốc phòng an ninh

- Mục tiêu: Trang bị cho HS kiến thức cơ bản về đường lối quốc phòng,

an ninh của Đảng và công tác quản lý Nhà nước về quốc phòng, an ninh; vềtruyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, về nghệ thuật quân sựViệt Nam; về chiến lược “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lựcthù địch đối với cách mạng Việt Nam; những kỹ năng quân sự, an ninh cầnthiết nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng, củng cố lực lƣợng vũ trang nhân dân,sẵn sàng tham gia lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên và làm nghĩa vụquân sự, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xãhội chủ nghĩa Cụ thể:

+ Về kiến thức: Có kiến thức cơ bản về đường lối quân sự của Đảngtrong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; các quan điểm của Đảng về xây dựng nềnquốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân nhân, an ninh nhân dân; đấu tranh,phòng chống chiến lược “diễn biến hòa bình” bạo loạn lật đổ của các thế lựcthù địch với cách mạng Việt Nam trong tình hình mới

+ Về kỹ năng: Thuần thục trong thao tác các kỹ năng quân sự cần thiết,biết sử dụng một số loại vũ khí bộ binh, thành thạo trong sử dụng súng tiểuliên AK (CKC)

+ Về thái độ: Rèn luyện phẩm chất, bản lĩnh chính trị vững vàng, yêunước, yêu CNXH; xây dựng tác phong nhanh nhẹn; hình thành nếp sống có

kỷ luật trong sinh hoạt tập thể, ý thức cộng đồng ở trường, lớp và khi ra côngtác

Ngày 24/11/2020, Bộ GDĐT đã ban hành Thông tư BGDĐT Ban hành Chương trình môn Giáo dục quốc phòng và an ninh cấptrung học phổ thông.

46/2020/TT-Theo đó, phương pháp giáo dục cụ thể đối với môn Giáo dục quốc phòng

và an ninh cấp trung học phổ thông như sau:

Khi dạy các bài học lý thuyết, giáo viên cần sử dụng phương pháp nêuvấn đề, tạo tình huống có vấn đề, giúp học sinh chủ động trong vận dụngnhững hiểu biết về kiến thức phổ thông trong các môn học, kinh nghiệm sẵn

có để tham gia hình thành kiến thức mới, phát huy tinh thần ham học, độc lậpsáng tạo trong học tập, nghiên cứu;

Khi dạy các bài thực hành, giáo viên cần vận dụng phương pháp thuyếttrình kết hợp với làm động tác mẫu trên vũ khí, trang bị và các giáo cụ trựcquan, công nghệ và phương tiện hỗ trợ trong giảng dạy, đặc biệt là công nghệ

mô phỏng, phim video, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người học và ngườidạy

Cần tận dụng tối đa các phương tiện dạy học hiện đại, công nghệ sốứng dụng trong giảng dạy và hướng dẫn thực hành

Cần coi trọng tổ chức hội thi, hội thao giáo dục quốc phòng và an ninh,hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp với yêu cầu giáo dục và điều kiệnthực tế của nhà trường, địa phương, lấy đây là một phương pháp giáo dục đặcthù của môn học

b Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh

Trong giáo dục, quy trình đào tạo được xem như là một hệ thống baogồm các yếu tố: mục tiêu, chương trình đào tạo, nội dung, phương pháp dạyhọc, phương tiện dạy học… Trong đó, phương pháp dạy học được coi là vấn

đề then chốt Dạy học tích cực là hình thức dạy học theo lối phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của người học Dạy học tích cực hướng tới việc hoạt

động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trungvào phát huy tính tích cực của người học Giáo viên giữ vai trò là ngườihướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp người học tự tìm kiếm, khám phá những trithức mới Người dạy nêu tình huống, kích thích hứng thú, suy nghĩ và phân

xử các ý kiến đối lập của người học, từ đó hệ thống hóa các vấn đề, tổng kếtbài giảng, khắc sâu những tri thức cần nắm vững Áp dụng các kỹ thuật vàphương pháp dạy học này sẽ tăng cường khả năng vận dụng, thực hành, ápdụng vào thực tế của học sinh Các em sẽ được chủ động sáng tạo, tự giáctrong học tập, có môi trường học tập an toàn và thân thiện

Để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn GDQP- AN của cáctrường THPT, cần phải vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào môn học.Nội dung vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn GDQP-

AN thể hiện: Trong quá trình học tập, người học vừa được trang bị kiến thức

lý thuyết vừa được rèn luyện kỹ năng thực hành Giáo viên dạy môn GDQP

-AN đã sử dụng phương pháp tích hợp, kết hợp cả giảng dạy lý thuyết với thựchành Các giờ học có các thiết bị dạy học của bộ môn là các vũ khí trang bị,

sơ đồ, bản đồ, mô hình học cụ, la bàn… Một số phương pháp dạy học đãđược áp dụng như dạy học hợp tác theo nhóm, dạy học nêu và giải quyết vấn

đề, dạy học theo dự án,… Bên cạnh đó, một số kỹ thuật dạy học tích cực cũngđược áp dụng như kỹ thuật đặt câu hỏi, kỹ thuật động não, kỹ thuật sử dụng

sơ đồ tư duy, kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật các mảnh ghép… Việc áp dụngnày đã tạo sự hứng thú, phát huy khả năng sáng tạo, tính chủ động cho họcsinh

Ngoài phương pháp giảng giải, giảng thuật, giảng diễn, phương phápđàm thoại, phương pháp sử dụng sách và tài liệu còn đặt ra yêu cầu cần vậndụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn GDQP-AN Cácphương pháp cụ thể đó là:

1) Phương pháp trực quan: là phương pháp sử dụng các phương tiện trựcquan ở các dạng khác để minh họa, cụ thể hóa nội dung dạy học Tính đặcthù Các phương tiện trực quan tạo ra “điểm tựa” thị giác cho người học làmcho nội dung học trở nên “gần gũi hơn” Kết hợp tốt với “thị giác” trực tiếpqua lời giảng.

2) Phương pháp làm mẫu: là phương pháp dùng động tác mẫu để tạohình ảnh trực quan và biểu tượng cụ thể với đối tượng học tập Giáo viên cóthể tự làm động tác mẫu hoặc sử dụng các đội mẫu Người làm mẫu phảithuần thục động tác

3) Phương pháp quan sát: là phương pháp dùng các giác quan kết hợpvới phương tiện, tri giác với hiện tượng Tính đặc thù của phương pháp này làquan sát học sinh luyện tập để biết điểm học sinh tập sai và kịp thời sửa tập.4) Các phương pháp dạy học thực hành: Phương pháp luyện tập; Phươngpháp thực hành có sử dụng vũ khí…

5) Các phương pháp kích thích hoạt động nhận thức: Phương pháp khởiđộng trí tuệ; Thảo luận nhóm tranh luận các vấn đề học tập; Phương phápđóng vai…

6) Các phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Tóm lại, trên đây là một số nội dung các phương pháp dạy học tích cựcđược vận dụng vào giảng dạy môn GDQP-AN Trong thực tế, các phươngpháp dạy học tích cực rất đa dạng, cần tiếp tục có sự khái quát, vận dụngchúng phù hợp mục tiêu, nội dung và đặc điểm dạy học GDQP-AN

1.1.3 Những dấu hiệu đặc trưng vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh

Việc xây dựng chương trình giảng dạy đã bám sát vào chương trìnhkhung của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Trong quá trình xây dựng kếhoạch và tổ chức giảng dạy, trường học cần có sự phối hợp chặt chẽ với cácđơn vị, thông qua kế hoạch bài giảng cũng như chuẩn bị cơ sở vật chất bảo

đảm cho dạy và học Tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cườngứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học với mục tiêu đào tạo lấy ngườihọc làm trung tâm Trong quá trình triển khai trường THPT Lăng Chi đã lựachọn các hình thức phù hợp; kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, giữa lý thuyết

và thực hành; gắn liền với giáo dục ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể;

kỹ năng thực hành và hoạt động ngoại khóa

Phương pháp dạy và học tích cực luôn hướng tới mục đích phát triểnnăng lực giải quyết vấn đề, đặc biệt là năng lực sáng tạo từ người học.Phương pháp này đề cao vai trò người học bằng hoạt động cụ thể thông qua

sự động não để tự chiếm lĩnh đỉnh cao tri thức…

Giáo viên (GV) luôn là người đứng ra tổ chức, giúp đỡ, hướng dẫn vàtạo điều kiện tốt nhất cho học sinh (HS) thực hiện các hoạt động học tập mộtcách có hiệu quả Các dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy và học tíchcực bao gồm các nội dung sau:

a Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh.

- Trong PPDH tích cực, người học - đối tượng của hoạt động “dạy”,đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” - được cuốn hút vào các hoạt độnghọc tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá nhữngđiều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã đượcgiáo viên sắp đặt Được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, ngườihọc trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theocách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắmđược phương pháp “làm ra” kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo nhữngkhuôn mâu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo

- Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức

mà còn hướng dẫn hành động Chương trình dạy học phải giúp cho từng họcsinh biết hành động và tích cực tham gia các chương trình hành động củacộng đồng

b Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.

Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho họcsinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mộtmục tiêu dạy học

- Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh - với sự bùng nổ thông tin,khoa học, kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão - thì không thể nhồi nhétvào đầu óc học sinh khối lượng kiến thức ngày càng nhiều Phải quan tâm dạycho học sinh phương pháp học ngay từ bậc Tiểu học và càng lên bậc học caohơn càng phải được chú trọng

- Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rènluyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tựhọc thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi conngười, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Vì vậy, ngày nay người tanhấn mạnh mặt hoạt động học trong qúa trình dạy học, nỗ lực tạo ra sựchuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển

tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp

mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên

c Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác.

- Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh khôngthể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấpnhận sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất làkhi bài học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập

- Áp dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa nàycàng lớn Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường

sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năngcủa mỗi học sinh

Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đềuđược hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân Lớp học là môi

trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cánhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảo luận, tranhluận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ,qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới Bài học vận dụng đượcvốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của người thầy giáo.

- Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấpnhóm, tổ, lớp hoặc trường Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt độnghợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả họctập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuát hiện thực sựnhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung Trong hoạtđộng theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực củamỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinhthần tương trợ Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽlàm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xãhội

- Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốcgia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mànhà trường phải chuẩn bị cho học sinh

d Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.

- Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhậnđịnh thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điềukiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy

- Trước đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh Trong phươngpháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánhgiá để tự điều chỉnh cách học Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điềukiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau Tự đánh giá đúng

và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trongcuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh

- Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những conngười năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánhgiá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đãhọc mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyếtnhững tình huống thực tế.

- Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn

là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịpthời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học

- Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, GV không còn đóngvai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết

kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để HS tựlực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩnăng, thái độ theo yêu cầu của chương trình Trên lớp, học sinh hoạt động làchính, GV có vẻ nhàn nhã hơn nhưng trước đó, khi soạn giáo án, giáo viên đãphải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới

có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cốvấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của HS

GV phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới

có thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của HS mà nhiều khi diễn biến ngoàitầm dự kiến của GV

1.1.4 Tầm quan trọng của vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh

Để nâng cao chất lượng giáo dục, bên cạnh việc cải tiến nội dung sáchgiáo khoa, phương pháp dạy học cũng phải hướng vào việc khơi dậy, rènluyện và phát triển năng lực suy nghĩ và làm việc một cách tự chủ, năng động,sáng tạo Trong mỗi con người, ai cũng có tiềm năng về một mặt nào đó Nếubiết 14 khai thác tiềm năng quý giá đó trong nhận thức, ừong học tập thì vôcùng quan trọng bởi vì “ Khả năng tiềm tàng của bộ óc trong hoạt động trí tuệ

của con người còn lâu mới sử dụng hết, chỉ sử dụng khoảng 10 - 15 % và do

đó sự khác biệt về mặt trí tuệ mà người ta nhận thấy giữa người này với ngườikhác phụ thuộc không hẳn vào bản tính sinh học của họ mà chủ yếu vàonhững ảnh hưởng khác nhau của môi trường và giáo dục”

Sử dụng PPDH tích cực sẽ giúp chúng ta phát hiện ra những năng lựctiềm tàng trong mỗi học sinh, khai thác được vốn sống phong phú của các em

Áp dụng PPDH tích cực sẽ tạo cơ hội để phát huy trí tuệ tập thể của học sinh

Vì tập thể gồm nhiều người, mỗi người lại có cách tư duy, sở trường riêngnên trong lúc thảo luận sẽ phát huy được trí tuệ tập thể giúp người học đàosâu suy nghĩ, tìm tòi, phát huy khả năng của học sinh trong những tình huống

cụ thể Sử dụng phương pháp tích cực sẽ hình thành ở học sinh lòng say mêhọc tập, tập trung mọi ý chí, sức lực cho học tập Chính vì vậy mà cố vấnPhạm Văn Đồng có nói: “ Điều hay thứ hai của phương pháp này là nó giúpngười ta có phương pháp tự học và lòng ham học Đó là cái quý giá nhất Nhưvậy nhà trường đã đem lại cho học trò các phương pháp và sự ham học, cái sựcần thiết phải học Sự cần thiết này cũng bức xúc như ta cần khí để thở, cần

ăn để có dinh dưỡng, cần đi chơi cho thỏa mái.”

Tóm lại, sử dụng PPDH tích cực trong giảng dạy sẽ giúp chúng ta đàotạo nên những con người năng động, tích cực, linh hoạt trong cuộc sống, thíchứng với nền kinh tế hiện nay Học sinh học theo cách này sẽ biết cách học vàcách làm, lúc đầu là tập làm, sau làm dần dần sẽ biết làm, biết ứng xử trongsinh hoạt và trong cuộc sống hàng ngày Lối học này tạo cho con người sốngrất thực tế, thích hoạt động, hòa nhập vào cộng đồng để tận dụng và khai tháctrí tuệ của cộng đồng và bổ sung cho mình thêm hoàn thiện Sử dụng phươngpháp này sẽ phát huy được sở trường, khêu gợi những tiềm thức còn ẩn náutrong mỗi học sinh

1.1.5 Một số phương pháp dạy học tích cực dược vận dụng vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh hiện nay

a Phương pháp dạy học nhóm

Đây là PPDH tích cực được đánh giá cao hiện nay Với phương phápnày, các GV không những có thể giúp các em phát huy tính tích cực à cònphát triển khả năng sáng tạo, làm việc nhóm, trách nhiệm và giao tiếp của bảnthân

Cách thức thực hiện: GV giới thiệu về chủ đề cần thảo luận trong tiết học hôm nay gồm những nội dung chính nào GV nêu chủ đề thảo luận, chia

nhóm, giao câu hỏi, yêu cầu thảo luận cho mỗi nhóm, quy định thời gian thảo

luận và phân công vị trí ngồi thảo luận cho các nhóm Các nhóm tiến hành thảo luận các yêu cầu mà GV đề ra Đại diện từng nhóm trình bày kết quả

thảo luận của nhóm Các nhóm khác lắng nghe, chất vấn, trao đổi, bổ sung ý

kiến GV tổng kết các ý kiến và đưa nội dung cần đạt được.

Yêu cầu cần đạt được:

- Có nhiều cách chia nhóm: Chia nhóm có thể dựa vào tính chất câu hỏi,dựa vào số lượng học sinh, cách bố trí lớp học, theo bàn, theo tổ Quy mônhóm có thể lớn hoặc nhỏ, tùy theo vấn đề thảo luận Tuy nhiên, nhóm từ 5 -

7 học sinh là tốt nhất bởi như vậy vừa đủ nhỏ để đảm bảo tất cả học sinh cóthể tham gia ý kiến Số học sinh như vậy vừa đủ lớn để đảm bảo rằng học sinhkhông thiếu ý tưởng và không có gì để nói

- Nội dung thảo luận của các nhóm có thể giống hoặc khác nhau

- GV cần quy định rõ thời gian thảo luận và trình bày kết quả thảo luậncho các nhóm

- Mỗi nhóm cần chọn một trưởng nhóm, một thư ký ghi nội dung trả lời.Trưởng nhóm phân công nhiệm vụ cho từng thành viên, điều hành việc thảoluận, mời các thành viên phát biểu, chuyển sang câu hỏi khác khi thích hợp,đảm bảo rằng mỗi người đều có cơ hội để đóng góp ý kiến HS luân phiênnhau đại diện cho nhóm trình bày kết quả thảo luận

- Kết quả thảo luận có thể được trình bày dưới nhiều hình thức: Bằng lời,viết lên phiếu học tập bằng giấy, do một người thay mặt nhóm trình bày.

- Trong quá trình HS thảo luận theo nhóm, GV phải đi kiểm tra tinh thầnlàm việc, lắng nghe ý kiến của HS, gợi ý cho các em nếu cần thiết Khi cácnhóm trình bày xong, GV tóm tắt, tổng hợp, liên kết nội dung của từng nhóm

để nêu bật lên được nội dung của bài học

* Biện pháp tiến hành:

Để phát huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế, những điểm khó trongquá trình thực hiện ở môn GDQP - AN Phần học lý thuyết, GV nên chú ýnhững vấn đề sau:

+ Lựa chọn chủ đề thảo luận: Chủ đề thảo luận phải là những nội dung

cơ bản, trọng tâm, đồng thời là những tình huống có vấn đề, hấp dẫn, buộc HSphải tư duy Ví dụ: Hãy thảo luận để chứng minh “Dân tộc ta chiến đấu vàchiến thắng giặc ngoại xâm không chỉ bằng tinh thần chiến đấu dũng cảm, hisinh vì Tổ quốc mà còn bằng trí thông minh sáng tạo, bằng nghệ thuật quân

sự độc đáo” Để đảm bảo chất lượng của quá trình thảo luận cũng như chấtlượng của giờ lên lớp, GV nên hướng dẫn HS đọc trước bài học và những vấn

đề cần lưu ý Điều đó giúp HS chủ động hơn trong việc học tập

+ Chia nhóm và chọn nhóm trưởng: GV nên áp dụng linh hoạt các hìnhthức chia nhóm: Chia nhóm ngẫu nhiên: HS đếm 1,2,3,4,5 rồi vòng trở lại

HS đếm số nào thì vào nhóm ấy GV cũng có thể chia theo bàn, theo tổ Hìnhthức chia nhóm này được áp dụng khi nhiệm vụ của các nhóm giống nhauhoặc nếu nhiệm vụ khác nhau thì cũng ít có sự chênh lệch về độ khó Đây làhình thức chia nhóm phổ biến nhất Chia nhóm cùng trình độ: GV dựa vàotrình độ HS để chia thành nhóm giỏi, khá, trung bình, yếu GV nêu yêu cầukhác nhau tuỳ thuộc vào trình độ của nhóm Chia nhóm gồm đủ các trình độ:Cách chia này thường được sử dụng khi nội dung thảo luận cần có sự hỗ trợlẫn nhau Chia nhóm theo sở trường: cách chia này thường được tiến hành

trong các giờ học thực hành, mỗi nhóm sẽ gồm các HS có cùng chung sởthích, hứng thú.

+ Giao nhiệm vụ cho nhóm: GV nêu nhiệm vụ rõ ràng, ngắn gọn, xácđịnh thời gian, hướng dẫn cách thức Thông thường, thời gian thảo luận trungbình là 5 - 7 phút

+ Làm việc theo nhóm: Sau khi chia nhóm, mỗi nhóm sẽ bốc thăm đểchọn nhóm trưởng, thư ký hoặc tự bầu ra nhóm trưởng GV có thể chỉ địnhnhóm trưởng, thư ký luân phiên để khắc phục tình trạng có HS chuyên tráchnhiệm vụ này Trong khi HS thảo luận, GV đi tới các nhóm, quan sát, gợi ý,giúp đỡ HS nếu thấy cần thiết và nhắc nhở HS không nói chuyện, chơi, làmviệc riêng Sau khi thảo luận, đại diện các nhóm lên trình bày HS quan sát,

b Phương pháp giải quyết vấn đề

Đây là PPDH tích cực mới nhằm kích thích khả năng chủ động giảiquyết vấn đề của học sinh Để áp dụng phương pháp này, các GV sẽ đưa racác vấn đề nhận thức có sự mâu thuẫn giữa những vấn đề đã biết và chưa biết

để hướng học sinh tìm cách giải quyết dựa vào đó

Trong dạy học môn học Giáo dục QP - AN người dạy phải cấu trúc mộtbài học theo phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề như sau:

- Nêu vấn đề (xây dựng bài toán nhận thức): Tạo tình huống có vấnđề; phát hiện, nhận dạng vấn đề nảy sinh và phát hiện vấn đề cần giải quyết

- Giải quyết vấn đề nêu ra: Đề xuất cách giải quyết; lập kế hoạch giảiquyết và thực hiện kế hoạch giải quyết.

- Kết luận: Thảo luận kết quả và đánh giá; khẳng định hay bác bỏ giảthuyết nêu ra; phát biểu kết luận và đề xuất vấn đề mới.Có thể phân biệt bốnmức trình độ nêu và giải quyết vấn đề:

Mức 1: Giảng viên nêu vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề HS thực hiệncách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên để đánh giá kết quả làmviệc của HS

Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm ra cách giải quyếtvấn đề HS thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo viên khicần Giáo viên và học sinh cùng đánh giá

Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề HS pháthiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết và lựa chọn giảipháp HS thực hiện cách giải quyết vấn đề Giáo viên và HS cùng đánh giá.Mức 4 : HS tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình,lựa chọn vấn đề giải quyết Học sinh giải quyết vấn đề, tự đánh giá chấtlượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của giáo viên khi kết thúc

Việc tổ chức vận dụng phương pháp giải quyết vấn đề vào trong quátrình dạy học đã đem lại hiệu quả rõ rệt và tương đối ổn định Phương phápnày đã phát huy được tính tích cực, sáng tạo của người học, góp phần nângcao kết quả học tập môn Giáo dục QP - AN, năng lực giải quyết vấn đề của

HS trường THPT Lăng Chi Điều đó đã khẳng định được tính phù hợp, hiệuquả và khả thi của các kiểu và các hình thức dạy học của phương pháp nêu vàgiải quyết vấn đề đã lựa chọn Từ đây có thể khẳng định tính khả thi khi giáoviên lựa chọn và vận dụng phương pháp nêu và giải quyết vấn đề trong dạyhọc môn Giáo dục quốc phòng và an ninh

c Phương pháp đóng vai

Nếu nhắc đến một PPDH học tích cực thiên về việc thực hành thì đây làphương pháp hiệu quả nhất mà giáo viên thường sử dụng Với việc sử dụngphương pháp nhập vai, GV sẽ để các em học sinh nhập vai trực tiếp vào mộttình huống nào đó để phân tích và thảo luận.

Để thực hiện phương pháp đóng vai trong dạy học cần bảo đảm một sốđiều kiện sau:

1) Người học đã học hoặc tự học về nội dung chủ đề của buổi đóng vai,trên cơ sở đó các vai trong mới thực hiện được nhiệm vụ; các người học khácmới có thể nhận xét, trao đổi, rút kinh nghiệm, học tập được qua buổi đóngvai Vì vậy khi thực hiện buổi đóng vai cần báo trước cho người học để chuẩn

bị, ôn tập lại các kiến thức đã học

2) Nhóm (tổ) học tập không quá đông (nên dưới 20 người) để có thểquan sát, theo dõi được các vai đóng đầy đủ; tham gia thảo luận, rút kinhnghiệm qua buổi đóng vai

3) Giảng viên cần chuẩn bị trước cho buổi đóng vai, viết đầy đủ quytrình thưc hiện dạy học bằng phương pháp đóng vai

Lưu ý: xây dựng mục tiêu học tập buổi đóng vai phù hợp với mục tiêuhọc tập của bài giảng, nhưng không phải là sao chép lại mục tiêu học tập bàigiảng mà là minh họa, bổ sung hco mục tiêu học tập bài giảng

4) Giáo viên nhất thiết phải có mặt đầy đủ, theo dõi, ghi chép để hướngdẫn thảo luận và tổng kết những điều học được qua buổi đóng vai

- Về kĩ năng giao tiếp:

Đóng vai cũng rèn luyện cho người học ngay từ khi còn ngồi trên ghếnhà trường đã được làm quen với vai một cách cụ thể và dễ hiểu nhất củangười cán bộ sẽ đảm nhiệm sau khi tốt nghiệp, luyện tập năng lực giải quyếtvấn đề theo cương vị mà người học sẽ đảm nhiệm sau này Xây dựng tìnhhuống và vai đóng chính hoặc phụ: tình huống phải rất cụ thể, vai đóng càng

cụ thể bao nhiêu càng tốt Các dữ liệu không phải tùy tiện đặt ra mà cần suy

nghĩ, cân nhắc để thể hiện tố mục tiêu học tập; nêu lên được nhiều vấn đề,khía cạnh để học tập Nêu trọng tâm về kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề;nêu trọng tâm về kỹ năng giao tiếp, thái độ Trước khi thực hiện đóng vai,giảng viên cần nêu rõ: chủ đề, mục tiêu học tập, giao nhiệm vụ cho các vai vàngười quan sát, xác định thời gian đóng vai.

Khi thực hiện đóng vai, các vai đóng hoàn toàn chủ động về nội dung vàthời gian Giáo viên không nên can thiệp, nhắc nhở làm mất tính chủ động,linh hoạt của vai diễn Chỉ được ngừng thực hiện đóng vai khi kéo dài quáthời gian quy định nhiều, không còn thời gian để thảo luận sau đóng vai Vaiđóng không cần thực hiện các kỹ xảo biểu diễn như trong đóng kịch, dễ gâymất tập trung vào nội dung Cần lưu ý thể hiện thái độ, phong cách trong giaotiếp nhất là với vai “chính” Cần bám sát mục tiêu học tập, nhiệm vụ đượcgiao trong đóng vai, có ý thức cộng tác, hỗ trợ cho vai “phụ”

Giao nhiệm vụ cho các vai: cho người quan sát Vai đóng phải cụ thểtheo đúng mục tiêu học tập (người đóng vai “chính”, người đóng vai “phụ”phải thực hiện nhiệm vụ, công việc, động tác gì trong các tình huống trên).Người quan sát (các người học khác) được phân thành nhóm nhỏ (vài người).Mỗi nhóm được giao các nhiệm vụ cụ thể như: Nhóm theo dõi nhận xét vai

“chính”; nhóm theo dõi nhận xét vai “phụ”; các nhóm theo dõi về kỹ nănggiao tiếp, thái độ, kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề

Trong quá trình sử dụng phương pháp đóng vai GV cần tránh việc sửdụng các từ ngữ chuyên ngành khó hiểu, ngôn ngữ khoa học hoặc tránh việctrình bày giống như trong sách vở để tránh việc HS không tìm được hứng thútrong môn học

- Về thái độ phong cách: Qua quá trình khảo sát thực tế cho thấy hầu nhưcác học sinh trong lớp đều rất chú ý lắng nghe, tôn trọng và tiếp thu nhữngyêu cầu mà giáo viên đưa ra một cách chính xác nhất

- Về kiến thức: Giáo viên trường THPT Lăng Chi luôn cố gắng tận tâmhết mức trong qua trình giảng dạy, hướng dẫn Việc giải thích các phươngthức tiến hành trong môn học vô cùng tỉ mỉ phù hợp với lý thuyết cũng nhưnguyên tắc chung đã đặt ra nhưng không bị quá khô khan và nhàm chán

- Những điều có thể học tập rút kinh nghiệm qua đóng vai: Cần bố trí,động viên để mọi người đều có thể phát biểu thoải mái Khi có những nhậnxét chưa đúng, chưa rõ, nên tiến hành trao đổi để có thể đi đến kết luận Nếunảy sinh những vấn đề cơ bản chưa thống nhất có thể để lại, tổ chức một buổithảo luận nhóm riêng Nhận xét chung của buổi đóng vai, cuối cùng, giảngviên có nhận xét về buổi đóng vai: Cần dựa trên kết quả thảo luận để có nhậnxét chung, tránh tình trạng áp đặt không phân biệt đúng, sai, cái nên, khôngnên làm, nêu lên được những điều học tập và những điều cần rút kinh nghiệm.Sau khi thực hiện buổi dạy học bằng phương pháp đóng vai, giảng viên cầnkiểm định theo các nội dung chủ yếu sau:

- Chủ đề của đóng vai có thích hợp với phương pháp đóng vai? Có phảiđóng vai là phương pháp tốt nhất để thực hiện nội dung dạy học này không?Chủ đề của đóng vai có phù hợp với kiến thức và khả năng của người học?

- Mục tiêu của đóng vai có phù hợp, bổ sung tốt cho mục tiêu bài giảng?Các mục tiêu được đề ra có đầy đủ, rõ ràng?

- Tình huống và các vai đóng có thích hợp với chủ đề, mục tiêu học tập?

Có tạo điều kiện để các vai đóng thể hiện được mục tiêu học tập? Có trình bàyđược nhiều thông tin cần thiết? có đề xuát đến những vấn đề thiết thực, quantrọng của nội dung học tập?

- Công tác chuẩn bị cho buổi đóng vai (nêu rõ chủ đề, mục tiêu học tập,giao nhiệm vụ cho các vai, người quan sát )

- Thực hiện buổi đóng vai, hướng dẫn thảo luận sau khi đóng vai Qua

đó rút kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện thêm

d Phương pháp trò chơi

Đây là phương pháp dạy học tích cực mà giáo viên sẽ tổ chức cho các

em học sinh tìm hiểu về vấn đề nào đó thông qua việc tiến hành các trò chơiphù hợp

Cách thức thực hiện: Giáo viên phổ biến về trò chơi gồm tên, nội dung

và quy tắc trò chơi Các học viên tiến hành chơi thử Đánh giá và thảo luận đểnêu ra ý nghĩa, bài học rút ra sau khi kết thúc trò chơi

e Dạy học theo dự án ( Phương pháp dự án )

Đây là phương pháp dạy học tích cực yêu cầu học sinh phải thực hiệnmột nhiệm vụ học tập gắn liền với thực tiễn và có sự kết hợp giữa lý thuyết vàthực hành

Cách thức thực hiện

Bước 1: Lập kế hoạch

Công việc của GV: Xây dựng bộ câu hỏi định hướng: xuất phát từ nộidung học và mục tiêu cần đạt được Thiết kế dự án: xác định lĩnh vực thựctiễn ứng dụng nội dung học, ai cần, ý tưởng và tên dự án Thiết kế các nhiệm

vụ cho học sinh: làm thế nào để học sinh thực hiện xong thì bộ câu hỏi đượcgiải quyết và các mục tiêu đồng thời cũng đạt được Chuẩn bị các tài liệu hỗtrợ giáo viên và học sinh cũng như các điều kiện thực hiện dự án trong thựctế

Công việc của HS: Cùng GV thống nhất các tiêu chí đánh giá Làmviệc nhóm để xây dựng dự án Xây dựng kế hoạch dự án: xác định nhữngcông việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiếnhành và phân công công việc trong nhóm Chuẩn bị các nguồn thông tin đángtin cậy để chuẩn bị thực hiện dự án

Bước 2: Thực hiện dự án

Công việc của GV: Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá học sinh trong quátrình thực hiện dự án Liên hệ các cơ sở, khách mời cần thiết cho học sinh.Chuẩn bị cơ sở vật chất, tạo điều kiện thuận lợi cho các em thực hiện dự án

Công việc của HS: Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm thựchiện dự án theo đúng kế hoạch Tiến hành thu thập, xử lý thông tin thu được.Xây dựng sản phẩm hoặc bản báo cáo Liên hệ, tìm nguồn giúp đỡ khi cần.Thường xuyên phản hồi, thông báo thông tin cho giáo viên và các nhóm khácqua các buổi thảo luận

Bước 3: Tổng hợp kết quả

- Công đoạn tổng hợp

Công việc của GV: Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá học sinh giai đoạncuối dự án Bước đầu thông qua sản phẩm cuối của các nhóm HS Công việccủa HS: Hoàn tất sản phẩm của nhóm Chuẩn bị tiến hành giới thiệu sảnphẩm

- Công đoạn đánh giá

Công việc của GV: Chuẩn bị cơ sở vật chất cho buổi báo cáo dự án.Theo dõi, đánh giá sản phẩm dự án của các nhóm Công việc của HS: Tiếnhành giới thiệu sản phẩm Tự đánh giá sản phẩm dự án của nhóm Đánh giásản phẩm dự án của các nhóm khác theo tiêu chí đã đưa ra

f Phương pháp bàn tay nặn bột

Là một PPDH tích cực dựa trên thí nghiệm tìm tòi - nghiên cứu, áp dụngcho việc giảng dạy Phương pháp này chú trọng đến việc hình thành kiến thứccho HS bằng các thí nghiệm tìm tòi nghiên cứu để chính các em tìm ra câu trảlời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua tiến hành thínghiệm, quan sát, nghiên cứu tài liệu hay điều tra…

Phương pháp bàn tay nặn bột dựa trên thực nghiệm và nghiên cứu chophép giáo viên hiểu rõ hơn cách thức mà học sinh tiếp thu các kiến thức khoahọc Phương pháp này cho thấy cách thức học tập của học sinh là tò mò tựnhiên, giúp các em có thể tiếp cận được thế giới xung quanh mình qua việctham gia các hoạt động nghiên cứu

g Phương pháp dạy học theo góc

Là một trong những phương pháp dạy học tích cực mới mà ở đây cáchọc sinh cần thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau, ở các vị trí cụ thể trongphạm vi lớp học và đáp ứng được nhiều các phong cách học tập khác nhau.

Ví dụ khi có các chủ đề về môi trường hoặc giao thông, giáo viên có thể

tổ chức các góc bao gồm: Viết, vẽ, đọc, xem video, thảo luận…

Phương pháp bao gồm các bước sau:

Bước 1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề

- Là một tình huống do GV chủ động đưa ra như là một cách dẫn nhậpvào bài học Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏi lớn của bài học Câu hỏi phải phùhợp với trình độ học sinh, gây mâu thuẫn nhận thức và kích thích tính tò mòcủa học sinh

- GV phải dùng câu hỏi mở, tuyệt đối không được dùng câu hỏi đóng

Bước 2: Bộc lộ quan niệm ban đầu của học sinh GV khuyến khích HS

nêu những suy nghĩ, nhận thức ban đầu của mình về sự vật, hiện tưởng mới

GV cho HS trình bày bằng nhiều hình thức: Viết, vẽ, nói, ….GV không nhấtthiết phải chú ý tới các quan niệm đúng, cần phải chú trọng đến các quanniệm sai

Bước 3: Đề xuất câu hỏi hay giả thuyết và thiết kế phương án thựcnghiệm

- Đề xuất câu hỏi: Từ những khác biệt và phong phú về biểu tượng banđầu, GV giúp HS đề xuất câu hỏi GV cần khéo léo chọn lựa một số biểutượng ban đầu khác biệt trong lớp từ đó HS đặt câu hỏi liên quan đế bàihọc.àđể giúp học sinh so sánh

- Đề xuất phương án thực nghiệm nghiên cứu: Từ những câu hỏi của HS,

GV nêu câu hỏi cho HS đề nghị các em đề xuất thực nghiệm để tìm ra câu trảlời cho các câu hỏi đó GV ghi chú lên bảng các đề xuất của HS để các ý kiếnsau không trùng lặp Khuyến khích HS tự đánh giá ý kiến nhau hơn là ý kiếncủa GV nhận xét

Bước 4: Tiến hành thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu: Quan sát tranh và

mô hình và ưu tiên thực nghiệm trên vật thật để từ đó GV giúp học sinh đềxuất câu hỏi

h Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Hiện nay có một số phương pháp dạy học tích cực dựa trên các thínghiệm, nghiên cứu và thường được áp dụng cho những môn học tự nhiên.Với phương pháp này, các học viên sẽ được trực tiếp tham gia nghiên cứu,tiến hành các thí nghiệm để tự tìm ra câu trả lời cho vấn đề

Quy trình nghiên cứu thực nghiệm gồm 5 bước sau:

Bước 1: Quan sát: Đây là quá trình thu thập dữ liệu thực nghiệm chonghiên cứu Ở giai đoạn này, học sinh tập hợp dữ liệu thực nghiệm có liênquan bằng các phương pháp quan sát định tính hoặc định lượng Điều nàyđược thực hiện trước để có thể đưa ra các giả thuyết

Bước 2: Cảm ứng: Ở giai đoạn này, HS sử dụng lý luận quy nạp để điđến kết luận nghiên cứu có thể xảy ra dựa trên dữ liệu thu được từ quan sátcủa mình HS tạo ra một giả định chung cố gắng giải thích vấn đề đang khógiải quyết

Bước 3: Khấu trừ: Đây là giai đoạn suy luận Đây là nơi học sinh tạo racác giả thuyết bằng cách áp dụng logic và tính hợp lý vào quan sát của mình.Bước 4: Kiểm tra: Ở đây, học sinh đưa ra giả thuyết để kiểm tra bằng cácphương pháp nghiên cứu định tính hoặc định lượng Trong giai đoạn thửnghiệm, nhà nghiên cứu kết hợp các công cụ điều tra có hệ thống có liên quanvới các phương pháp thực nghiệm để đi đến kết quả khách quan hỗ trợ hoặcphủ nhận các giả thuyết nghiên cứu

Bước 5: Đánh giá: Đánh giá cuối cùng trong quá trình thực hiện đẻ từ đóđưa ra phương án giải quyết sao cho phù hợp

1.1.6 Điều kiện để vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh

a Đối với giáo viên

Để áp dụng một số PPDH tích cực, GV cần phải trải qua quá trình đàotạo mới có thể dễ dàng thích nghi với những thay đổi về chức năng cũng nhưnhiệm vụ giảng dạy của mình Bên cạnh đó, thầy cô còn phải nhiệt tình, sẵnsàng tiếp nhận các thay đổi mới của nền giáo dục

GV trực tiếp đứng lớp giảng dạy phải là những người nắm vững về kiếnthức chuyên môn, có kỹ năng sư phạm, khéo léo trong cách ứng xử, sử dụngthành thạo công nghệ thông tin để ứng dụng vào việc giảng dạy, biết cáchđịnh hướng học sinh theo đúng mục tiêu giáo dục đã đề ra Tuy nhiêm cũngcần phải đảm bảo được sự tự do nhận thức của HS

b Đối với học sinh

- HS phải dần xây dựng các phẩm chất và khả năng thích nghi vớiphương pháp dạy học mới như xác định được mục tiêu của việc học, tạo tính

tự giác học tập, có trách nhiệm với việc học của mình và việc học chung của

cả lớp, tự giác học tập ở bất kì hoàn cảnh hay điều kiện nào,…

c Trang thiết bị dạy học

- Thiết bị đồ dùng dạy học là quan trọng cần thiết cho người giáo viêngiảng dạy và đồ dùng sáng tạo tự làm càng quan trọng và cần thiết hơn chongười giáo viên muốn dạy tốt Vậy muốn dạy tốt thì học sinh phải hiểu, muốnhọc sinh hiểu thì giáo viên phải kết hợp đồ dùng với giảng dạy Làm đượcnhư vậy người giáo viên trong quá trình giảng dạy phải thấy được những cáihay và chưa hay, những khuyết điểm và bất cập cần chỉnh sửa, những đồ dùngcần bổ sung làm mới… phải tâm huyết và làm ra những đồ dùng có ích cho

bộ môn của mình Hiệu quả của SKKN Sáng kiến kinh nghiệm sử dụng đồdùng dạy học sáng tạo tự làm qua hai mô hình thiết bị “Bia ném lựu đạn đanăng” và “Thiết bị ngắm bắn xa-gần” đã áp dụng cho học sinh môn GDQP -

AN Sau khi áp dụng thiết bị đồ dùng dạy học trong giảng dạy nói chung vàhai mô hình thiết bị môn GDQP - AN nói riêng kết quả thu được hiệu quả caohơn so với phương pháp cũ, gây hứng thú và tích cực ham học hơn ở các em.Điều này nói lên được khi giáo viên sử dụng thiết bị đặc biệt là thiết bị sángtạo tự làm cho bộ môn của mình sẽ giúp các em dễ hiểu hơn và tiết học sẽthành công hơn so với tiết học không sử dụng đồ dùng dạy học (dạy chay,thực hành suông) Để đạt được hiệu quả cao trong khâu sử dụng đồ dùng dạyhọc của giáo viên thì BGH phải đầu tư, tu sửa và hỗ trợ kinh phí cho giáo viênkhi làm đồ dùng mới bên cạnh đó phải kết hợp với kiểm tra và nhắc nhởnhững giáo viên không hoặc ít sử dụng đồ dùng dạy học để:

- Đảm bảo trang thiết bị dạy học ở mức độ tối thiểu phục vụ công tác dạy

và học Cung cấp đủ trang thiết bị thực hành để HS thực hiện bài thực hành.Các trang thiết bị đắt tiền sẽ được bố trí để dùng chung Tuy nhiên, cần phảiđảm bảo về nguyên tắc sử dụng, bảo quản theo từng hoàn cảnh cụ thể nhằmgiúp HS và GV có thể sử dụng ở mức tối đa Xây dựng phòng học đa năng vàkho để chứa các thiết bị ở ngay cạnh phòng học bộ môn

- Cung cấp đủ trang thiết bị thực hành để học sinh thực hiện bài thựchành

- Các trang thiết bị đắt tiền sẽ được bố trí để dùng chung Tuy nhiên, cầnphải đảm bảo về nguyên tắc sử dụng, bảo quản theo từng hoàn cảnh cụ thểnhằm giúp học sinh và giáo viên có thể sử dụng ở mức tối đa

- Xây dựng phòng học đa năng và kho để chứa các thiết bị ở ngay cạnhphòng học bộ môn

d Sách giáo khoa

Sách giáo khoa nên có sự giảm tải về khối lượng kiến thức, giảm nhữngnội dung buộc học sinh phải ghi nhớ, các câu hỏi tái tạo hay kết luận mangtính áp đắt, thay vào đó nên bổ sung thêm các bài toán về nhận thức, các câuhỏi để phát triển trí thông minh, các gợi ý để học sinh dựa vào đó phát triển

nội dung của bài học Ở cấp trung học phổ thông là môn học chính khóa, bảođảm cho học sinh có những hiểu biết ban đầu về nền quốc phòng toàn dân, anninh nhân dân; về truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc, lực lượng vũtrang nhân dân và nghệ thuật quân sự Việt Nam; có kiến thức cơ bản, cầnthiết về phòng thủ dân sự và kĩ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụquân sự bảo vệ Tổ quốc Do vậy việc sử dụng sách giáo khoa là một trongnhững nọi dung bắt buộc để giúp học sinh củng cố thêm kiến thức về an ninhquốc phòng.

e Đổi mới cách đánh giá kết quả của học sinh

- Với các PPDH tích cực, cần phải đánh giá kết quả học tập HS một cáchcông khai và công bằng Bộ công cụ sử dụng để đánh giá được bổ sung thêmcác hình thức như câu hỏi và bài tập trắc nghiệm Ngoài ra, nên thực hiệnđánh giá toàn bộ quá trình học tập của HS về tính tự giác, chủ động trong mỗitiết học bao gồm các tiết lý thuyết, buổi thực hành

- Hệ thống câu hỏi được sử dụng làm bài kiểm tra, đánh giá phải chứađựng 70% nội dung ở mức độ chuẩn về mặt bằng học thức cho các em HS và30% là nội dung nâng cao

f Đối với nhà trường

- Hiệu trưởng chịu trách nhiệm chính về việc áp dụng phương pháp dạyhọc tích cực cho toàn trường Đồng thời nhấn mạnh vai trò của phương phápdạy học trong các hoạt động còn lại của nhà trường

- Hiệu trưởng nên giữ thái độ tôn trọng, đồng tình với các đề xuất, sángkiến mang tính tiến bộ của giáo viên, dù là nhỏ Bên cạnh đó cũng cần hỗ trợ,chỉ dẫn cho giáo viên khi áp dụng PPDH mới vào trong giảng dạy để phù hợpvới hoàn cảnh điều kiện giảng dạy, đặc điểm của từng đối tượng học trò, giúpviệc giảng dạy mang lại hiệu quả cao hơn

1.1.7 Những điểm cần lưu ý khi vận dụng một số PPDH tích cực khi giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninh nói chung.

Môn học GDQP - AN có lý luận cơ bản, nhưng đòi hỏi có kỹ năng quân

sự an ninh cần thiết Trong quá trình học tập, người học vừa được trang bịkiến thức lý thuyết, vừa được rèn luyện kỹ năng thực hành Phương pháp dạyhọc môn GDQP - AN sử dụng phương pháp tích hợp, kết hợp cả giảng dạy lýthuyết thực hành có vũ khí trang bị, sơ đồ, bản đồ, mô hình học cụ, la bàn…;trang bị cho người học tiếp thu những kiến thức, kỹ năng và các sản phẩm cầnthiết cho hoạt động quân sự

Giáo dục QP - AN là môn học đặc thù bởi trong quá trình học, đặc biệttrong nội dung thực hành mọi hành động của giáo viên và học sinh phải tuyệtđối thực hiện quy tắc an toàn, nếu không nguy hiểm đến tính mạng của củathầy và trò Do đó phương pháp giảng dạy môn học GDQP - AN cũng đặcthù Ngoài phương pháp giảng giải, giảng thuật, giảng diễn, phương pháp đàmthoại, phương pháp sử dụng sách và tài liệu còn yêu cầu có thao trường, bàitập, có binh khí kèm theo do Bộ Quốc phòng và Bộ Công an quản lý Có thểnói rằng, môn học giáo dục quốc phòng có một vai trò và ý nghĩa rất to lớntrong việc giáo dục và nâng cao ý thức, phẩm chất đạo đức của con người đặcbiệt là học sinh - thế hệ trẻ, chủ nhân tương lai của đất nước Trong điều kiệnđất nước hội nhập và phát triển, việc nâng cao ý thức, trách nhiệm và hiểu biết

về kiến thức QP - AN là một nhiệm vụ thiết thực hơn bao giờ hết

- Với mỗi quan điểm dạy học sẽ có phương pháp dạy học phù hợp Vàvới mỗi phương pháp dạy học cụ thể cũng có các kỹ thuật dạy học đặc thù.Tuy nhiên, đôi khi cũng có ngoại lệ

- Việc phân biệt phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học đôi khi chỉmang tính chất tương đối Ví dụ: Động não, ở một số trường hợp được xem làphương pháp hoặc kỹ thuật dạy học

- Có các phương pháp dạy học chung cho nhiều môn học Tuy nhiêncũng có phương pháp đặc thù cho các môn học riêng hoặc một nhóm cácmôn học

- Một phương pháp dạy học hay kỹ thuật môn học sẽ được gọi với nhiềucái tên khác nhau.

1.2 Thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinh tại trường THPT Chi Lăng

1.2.1 Giới thiệu khái quát về trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang

a Quá trình hình thành và phát triển

Trường Trung học phổ thông (THPT) Chi Lăng là ngôi trường thuộcvùng biên giới Việt Nam - Campuchia Tiền thân là Trường Phổ thông Trunghọc (PTTH) Chi Lăng chính thức được thành lập theo Quyết định số6772/QĐ-UBND ngày 22/08/1997 trên cơ sở nhô lên từ Trường Trung học

Cở sở Chi Lăng (cũ) Năm đầu tiên thành lập, khối PTTH có tổng cộng 2 lớp

10 với vỏn vẹn 73 học sinh, đội ngũ giáo viên còn thiếu, phải thỉnh giảngthêm giáo viên ở Trường PTTH Tịnh Biên vào giảng dạy ở một số bộ môn.Lứa học sinh lớp 12 đầu tiên (năm học 1999-2000) có tổng cộng 67 học sinhtham dự kì thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông với 57 học sinh đỗ tốt nghiệp,

tỷ lệ 85,7%

Ngày 28/12/2000 đã đánh dấu một bước ngoặt lớn của nhà trường khiUBND tỉnh An Giang ra Quyết định số 2612/QĐ-UB-TC chính thức đổi têntrường PTTH Chi Lăng thành Trường Trung học Phổ thông (THPT) ChiLăng Trường có trụ sở riêng, liền kề với Trường Trung học Cơ sở Cao BáQuát hiện nay Năm đầu tiên sau khi thành lập, trường có 08 lớp (02 lớp 12,

02 lớp 11 và 04 lớp 10) với 348 học sinh, 27 Cán bộ - Giáo viên - Nhân viên

và 12 phòng Tròn 20 năm sau thành lập, ở năm học 2016-2017, trường cótổng cộng có 24 lớp (07 lớp 12, 06 lớp 11, 11 lớp 10) với 832 học sinh, 63Cán bộ - Giáo viên - Nhân viên, trụ sở riêng rộng gần 18.000 m2 với 20 phònghọc, 06 phòng bộ môn và các hạ tầng khác phục vụ dạy học theo lộ trình